verteld in dialecten van vele uithoeken van het Nederlandse taalgebied

gebaseerd op Johan Winklers Algemeen Nederduitsch en Friesch dialecticon (1874) en recent onderzoek van het Meertens Instituut

 

woord vooraf

In 1874 verscheen een bijzondere studie over de Nederlandse dialecten: Algemeen Nederduitsch en Friesch dialecticon. De parabel van de Verloren Zoon was daarin in 186 verschillende dialecten na te lezen, van de tongvallen van Ter Apel en Ameland tot die van Duinkerken en Eijsden. Het boek was samengesteld door de amateur-taalkundige Johan Winkler, die met dit experiment voortborduurde op projecten die in de jaren daarvoor in het omringend buitenland waren gehouden. Sinds 1996 zijn, onder de noemer ‘De nieuwe Winkler’ door het Meertens Instituut in Amsterdam opnieuw (hedendaagse) dialectversies van de parabel van de Verloren Zoon verzameld, veelal uit dezelfde plaatsen die ook in het Dialecticon uit 1874 voorkomen. Zie voor meer informatie de inleiding van Harrie Scholtmeijer (http://www.meertens.knaw.nl/books/winkler/)

Hieronder presenteert de dbnl in samenwerking met het Meertens Instituut een gecombineerd overzicht van alle versies uit Winklers Dialecticon en van alle moderne versies die op de website van het Meertens Instituut worden aangeboden. Een artikel van Har Brok uit 1998 (‘Het Dialecticon van Johan Winkler’) geeft een bondige schets van de voorgeschiedenis én het Nachleben van Winklers project. Op de website is bovendien een kaart te vinden waarop de plaatsen waarvan een moderne versie van de parabel beschikbaar is, kunnen worden aangeklikt. (http://www.meertens.knaw.nl/books/winkler/kaart.html). Een vergelijkbare kaartanimatie zal binnenkort ook op deze website beschikbaar komen. (RvS)

HET NEDERLANDSE TAALGEBIED

   
GRONINGEN    
Den Ham 1874  
Groningen 1874 1996
Grijpskerk 1874  
Oldambt 1874  
Sellingen 1874  
Ter Apel   1996
Ulrum, Zoutkamp, Leens 1874 1996
Westerlee   1996
Woltersum 1874 1996
     
FRIESLAND    
algemeen Fries 1874  
Ameland 1874 1996
Bolsward 1874  
Dokkum 1874 1996
Het Bildt 1874 1996
Hindeloopen 1874 1996
Leeuwarden 1874 1996
Midsland 1874 1996
Molkwerum (ander fragment) 1874  
Noordwolde 1874  
Oost-Terschelling 1874 1996
Schiermonnikoog 1874 1996
Stellingwerven   1996
Vlieland 1874  
West-Terschelling 1874 1996
Workum 1874  
     
DRENTE    
Meppel 1874 1996
Zweeloo 1874 1996
     
OVERIJSSEL    
Deventer 1874 1996
Oldenzaal 1874 1996
Vriezenveen 1874  
Zwartsluis 1874 1996
Zwolle 1874 1996
     
GELDERLAND    
Dinxperlo 1874 1996
Nijkerk 1874 1996
Over-Betuwe 1874  
Scherpenzeel 1874  
Tielerwaard 1874  
Uddel 1874 1996
Varsseveld 1874 1996
Winterswijk 1874 1996
Zutphen 1874  
     
FLEVOLAND    
Urk 1874 1996
     
UTRECHT    
Soest 1874 1996
Utrecht 1874 1996
Utrecht ‘laagste klasse des volks’ 1874  
Veenendaal   ca. 2001
     
NOORD-HOLLAND    
Amsterdam 1874  
Benningbroek 1874 1996
Egmond aan Zee 1874 1996
Enkhuizen 1874 1996
Haarlem 1874  
Haarlem, ‘modern hollandsche tongval’ 1874  
Heemskerk 1874  
Holysloot 1874
Hoorn 1874 1996
Huizen 1874 1996
Laren 1874 1996
Marken 1874 1996
Schagen 1874 1996
Texel 1874 1996
Volendam   ca. 2001
Wieringen 1874 1996
Zaandijk (Zaankant) 1874 1996
Zandvoort 1874  
     
ZUID-HOLLAND    
Brielle 1874  
Den Haag 1874  
Dordrecht 1874 1996
Gorinchem 1874 1996
's-Gravenzande 1874  
Groot-Ammers 1874  
Katwijk aan Zee 1874 1996
Leerdam   1996
Leiden 1874 1996
Mierlo   1996
Nieuwe-Tonge 1874 1996
Noordwijk aan Zee (in 1874 versie ander fragment) 1874 1996
Oud-Beijerland 1874 1996
Ouddorp 1874 1996
Rotterdam 1874  
Scheveningen 1874 1996
Tinte 1874 1996
Vlaardingen 1874 1996
Woubrugge 1874  
     
ZEELAND    
Aardenburg 1874 1996
Arnemuiden 1874 1996
Burgh 1874  
Cadzand 1874  
Eede en Heille 1874  
Goes 1874  
Hulst 1874  
Land van Axel 1874 1996
Noord-Beveland / Kats 1874 1996
Renesse   1996
Sluis 1874  
Tholen 1874 1996
Walcheren 1874 1996
Zuid-Beveland 1874 1996
Zuid-Beveland (oostelijk)   1996
Zuid-Beveland (noordoostelijk) / Wemeldinge, Yerseke, Kattendijke 1874 1996
     
NOORD-BRABANT    
Dussen (Land van Altena) 1874  
Etten-Leur   1996
Gemert   1996
Helmond 1874 1996
Kempen (roodwaals dialect) 1874  
Oirschot 1874 1996
Roosendaal   1996
Rijsbergen 1874  
Sambeek (Land van Kuik) 1874 1996
     
LIMBURG (NL)    
Eijsden   1996
Maastricht 1874 1996
Montfort   1996
Roermond 1874 1996
Sittard 1874 1996
Stramproy 1874 1996
Venlo 1874 1996
Weert 1874 1996
Westelijke mijnstreek   ca. 2001
     
WEST-VLAANDEREN    
Brugge 1874  
Ieper 1874  
Kortrijk 1874  
Oostende 1874  
Poperingen 1874  
Roeselare 1874  
Veurne-Ambacht 1874  
     
OOST-VLAANDEREN    
Deinze 1874  
Eeklo 1874  
Eichem 1874  
Gent 1874  
Gent, de wijk Nieuwe-Brug 1874  
Geraardsbergen 1874  
Kleit 1874  
Maldegem 1874  
Ninove 1874  
Oudenaarde 1874  
St. Niklaas 1874  
Wetteren 1874  
Zele (roodwaals dialect) 1874  
     
VLAAMS BRABANT    
Brussel 1874  
Brussel (Noord-Brussel, Schaarbeek) 1874  
Diest 1874  
Leuven 1874  
Tienen 1874  
Zuurbeemden 1874  
     
ANTWERPEN    
Antwerpen 1874  
Lier 1874  
Mechelen 1874  
Mol 1874  
St. Amands 1874  
Tielen 1874  
     
LIMBURG (B)    
Hasselt 1874  
Helchteren 1874  
St. Truiden 1874  
     
FRANS VLAANDEREN    
Duinkerken 1874  
Kaasteren (ander fragment) 1874  
St.-Winoksbergen 1874  
     
     

OVERIGE PLAATSEN IN WINKLERS DIALECTICON

   
Oost-Pruissen 1874  
West-Pruissen 1874  
Pommeren 1874  
Brandenburg 1874  
Saksen 1874  
Mecklenburg 1874  
Holstein 1874  
Sleeswijk 1874  
Het gebied van Lübeck, Hamburg, Bremen 1874  
Hannover, Brunswijk, Schaumburg, Oldenburg 1874  
Oost-Friesland 1874  
Westfalen 1874  
Neder-Rijnland 1874