[p. t.o. 7]
[p. 7]
1
+Te parijs was een maget ionc
Die ihesum had uutvercoren.
Alle wes haer herte begheerde
Quam haer alte mael te voren.4
5
Si minde ihesum alsoe seer
Werwaert dat si henen ghinc,
Datsi versmade goet ende eer
Ende daer toe alle dinc.
Si ghinc voer haer moeder staen
10
Ende bat doer haer houde,10
Dat sise doer haer edelheit
Baghijne maken woude.
Sij sprac: dochter lieve kint,
Baghijnkens draghen oerden;14
15
Simpel so is al haer dinck
Ende daer toe luttel woerden.
Si sprac: lieve moeder mijn,
Des goede baghijnkens pleghen
Wil ick houden of ick can19
20
+Ende gaerne ghehoersaem wesen.
[p. 8]
Si seide: lieve dochter mijn,
Also ghinc an mine rouwe.22
Ghi sijt van have also rijck,
Ghi moecht wel sijn een vrouwe.24
25
Moeder, sprac si, moeder mijn,
Waer sijn si ghevaren
Die van haven waren rijck
Ende schone vrouwen waren?
Si ligghen inder aerden swert
30
Veel vulre dan een prye.30
Also langhe als ic leven kenne
En worde ic nimmermeer blie.
Ay dochter, wel lieve kint,
Hebdi dit voer oghen,
35
So en worde ic uwes ionghe lijfs35
Nimmermeer in hoghen.36
Ay moeder, ten is mensche soe wijs
Die weet tot enigher uren
+Hoe langhe hem sijn ionghe lijf
40
Op deser werelt sal ghedueren.
[p. 9]
Wi sijn swacker dan een rijs
Dat buget met allen winden.
Wanneer dat coemt dye bitter doot,
Soe neemt die blijscap een eynde.
45
Nu gaet in u camer, lieve kint,
Doet om u smale syden
U cierheyt ende u schoone iuwelen47
Ende laet dese redene liden.48
------------
------------
------------
------------
Och moeder, der staet een spiegel bloot
50
In mij alsoe wyde ontdaen,50
Dat is die biterlike doot,
Die niemant en mach ontgaen.
Och lieve dochter, lieve kint,
Syet aen u rijcke maghen,
55
U grote ghoet, u schone lijf,
Ende oeck u ionghe daghen.
Moeder, des en doen ick niet,
Mijn lief was arm gheboren
60
Ende ellendich totter doot.
[p. 10]
Och mijn dochter, lieve kint,
Siet aen u ionghe iaren
Ende sit op minen telder wit,63
Wy sullen spelen varen.
65
Moeder des en doe ick niet,
Dat ware mi groot miskijef.66
Hi reet op eenen ezel bloot,
Mijn alder liefste lief.
Dochter, ick sal alle papen goet69
70
Doen bidde[n] voer uwe siele.
Laet ons te samen meyden ghaen71
Om bloemkijns in onsen prielen.72
Moeder, dat en doen ick niet.
Mijn lief versmade alle dinck.
75
Ic wil sijn weghen volghen nae
Die hi met sinen cruce ghinck
+Also iammerlic verladen.
In droefheit sijn herte woet;78
Die bloemen die onder hem sprongen
80
Dat was sijn heilighe bloet.
[p. 11]
Och dochter, wildi een baghijn sijn,
Alsoe en moechdi nimmermeer
Van have of van goede
Vercrighen eenighe eer.
85
Moeder siet an den laster groot85
Die hadde mijn alderliefste lief:
Want daermen honden te villen plach
------------
------------
Ende onreynicheit te pleghen,
Daer wort mijn alder liefste lief
90
An een cruce ghesleghen,
Dat hi oetmoedelic verdroech
Al om onsen wille.
Enen rock men doer die wonden toech93
Ende als een lam swech stille.
95
Nu siet in die camer lieve kint
+Die bedden schone ende wijt ontdaen,
Daer en mach gheen arm baghijn
Tavont op slapen gaen.
Moeder ick draeghe een bedde bloot
100
Ende mijn lief daer op ghestrect;
Sijn aderen ende schone leden101
Sijn al van een gherect.
[p. 12]
Och dochter, als ghi baghijn sijt
Ende van haven also bloot,
105
Also en mach vrient of maech
U bistaen in uwer noot.
Moeder, mijn alder liefste lief
Hem en stont nyemant bi
Doemen handen ende voeten doersloech
110
met plompe nagelen drie.
------------
Sijn moeder gaf hem om een dokel[k]ijn,
Want si haer kint sach langen bloot
Dat quetste haer herte ende sin.
Mocht ick haer helpen draghen
115
+Haer droeflic lyden groot,
Soe had ick wel ghevaren
Ende comen inder enghelen choer.
Nu neemt mijn slotelen, lieve kint,
Ende ontfanct den duren scat;119
120
Ten is keyser noch coninc so groot,
Hem en werdes te bat.121
Moeder dat en doe ick niet.
Ick draghe die slotel van die scat
Mijns liefs heren bloot,
125
Dats die spere daer longinus mede stac
Ende mijns liefs herte ontsloet.
[p. 13]
Och dochter, ghi sijt van goede rijc
Ende van lichaem also schone,
Ghi moecht wel alle daghe
130
Spannen een vergulden croene.130
Moeder des en beghere ick niet,
Daer om [en] staet mi minen moet.132
Al om mi staet ghespannen
135
Och dochter, lieve kint,
Gode claghe ick minen noot.
Mijn herte dat u so sere mynt,
Ick vrese het sal sterven die doot.
Moeder het moet sijn gheleden,
140
Wij twee wi moeten scheiden.
Bidt minen lieven vader141
Dat hi u herte set in vreden.
Die ioncfrou keerde haer om
Ende ghinck alte hant
145
Totten baghijnkens hove,
Daer si die meestersse vant.
Daer viel sij op haer knijen
Ende seide: ioncfrou [ic bidde u] doer oetmoet148
Dat ghi mi doer die minne van gode
150
Baghijnken maken doet.
[p. 14]
Die ioncfrou sprac: wel maghet clein
Ende seer ionc van daghen,
+Wildi wesen een baghijnken
Ende grauwe cleder draghen?
155
Si sprack: lieve meestersse fijn
Des goede baghijnen pleghen,
Dat wil ick houden of ic can,157
Ende gaerne ghehoersaem weesen.
So doet uwen roeden mantel of,
160
Al om die minne van gode.
------------
------------
Si viel neder op haer knyen,
Oetmoedelic dat sise boech,
Ende werp den roeden mantel
Ter aerden datse vloech.
165
Si deden haer oerden an,165
Men hinc haer om een dokelkijn;
Men sette haer haestelic
Een camer suster by,168
Die haer soude leren beden,
170
Nayen ende spinnen,
Hoe een arm baghijnken
+Haer broot soude moghen winnen
[p. 15]
Vasten ende penitencie doen
Ende des morgens vro op staen
175
Ende haer simpeliken houden
Ende vro ter kercken gaen.
Och, ihesus heeft mijn hert bevaen
So vast met sijnre minnen,
En can ter kercken niet ghegaen,
180
Ghenayen of ghespinnen.179-180
Gaet ter kercken, maghet ionck,181
Ende bidt den lieven vader;
Ghi sijt een arm baghijnken,
Dat hi u moet beraden.
185
Ioncfrou, in gode dat ic mi liet
Doen ic dit leven koes
Ende ic van mijn moeder schiet,
Ende lietse also troesteloes.
So gaet ter kercken, maghet ionck,
190
Bidt ihesum doer sine minne190
+Dat hi u na dit leven gheve
Der enghelen ghewinne.
Ioncfrou, ick ben van wille arm
Ende ick en begheere nyet.194
195
Ick was arm ende willeloes
Doen ick van minen moeder schiet.
[p. 16]
So gaet ter kercken maghet ionck
Ende bidt [den soon] der maghet vry;
U moeder is in groter noot
200
Dat si haer troestersse sy.
Ioncfrou, in gode heb ick gheset
Algader minen moet.
Hy salt wel doen sonder mine bede,
Duncket hem wesen ghoet.
205
Ionckfrou, wildi ghehoersaem sijn,
Soe doet nae minen raet
Ende beghint te wercken ghoet
Ende hout baghinen staet.208
Die sondach is een goet beghin,
210
+Die maendach coemt hier by.
Beghint te wercken, magset ionck,
So suldi recht ghehoersaem sijn.
In maendach moet ick alden dach213
Met minen lieve ghaen;
215
Die tranen die hem ontrysen215
Die moet ick alte mael ontfaen.
Ic moet hem helpen draghen
Sijn weelick lyden groot,218
Daermen hem grote eere dede
220
Ende naemaels laster groot.220
[p. 17]
Gaet in dinxdaghe, maghet ionck,
Dat is een goet begin.
Hebdi eenen dach begonnen,
Hi brocht u den anderen in.
225
In dinxdach moet ick alden dach
Harde onledich wesen,
Want mijn lief ende die moeder sijn
Sijn in groter vresen,
+Wantsi weten alsoe wel
230
Den groten rou ende bitter doot
Die mijn alderliefste lief
Daer om liden moet.
Mocht icse voer hem liden
Ende ic daer voer mocht kyesen,
235
Waer hemel ende aerde mijn,
Ic woudet daer om verliesen.
Gaet in woensdaghe, maghet ionc,
Dat is een goet begin.
Hebdi enen dach begonnen,
240
Hi brocht den anderen in.
In woensdaghe moet ic alden dach
Harde onledich wesen
Ende voer den valsche rechter staen,
Want iudas heeft doer felle nijt
245
Een [valsche] comenschap ghedaen.
[p. 18]
Want hi heeft verraden ende vercoft
Dat puer onnosel bloet.247
+Het doet mijn herte soe wee
Dat icker om quelen moet.249
250
Gaet in donredaghe, maghet ionc,
Dat is een goet beghin.
Hebdi enen dach beghonnen,
Hi brocht den anderen in.
In donredaghe moet ic alden dach
255
Harde onledich sijn
Daer mijn alder liefste lief
Sijn bloet sal scencken voer wijn
Ende sijn soete lichaem
Tot eenre spisen gheven
260
Sinen lieven vrienden,
Dat si ewelick moeten leven.
Ic moet te oliveten gaen262
Met groter iammerheden,
Daer mijn alder liefste lief
265
Gaen sal in knyen ghebeden265
So iammerlic al wenende
+Ende bedroeft in sinen moet,
Dat hi van groter vresen
Sal sweeten water ende bloet.
[p. 19]
270
Viel dat bloet ter aerden,
Dat soude mi costen den sin:
Dat moet ick al te mael ontfaen
In mijn doeckelkijn.
Gaet in vridach, maghet ionc,
275
Dat is een alte goeden beghin.275
Hebdi enen dach beghonnen,
Hi brenghet den anderen in.
In vrydaghe moet ick alden dach
Al onder den cruce staen,
280
Daer mijn alder liefste lief
Aen hinc soe wyde ontdaen.281
Met minnender herten bleef hij doot,
Ende met sachten moede.
Die liefste moeder sijn
285
Worde nat van synen bloede.
+Met suchtender zielen bleef hi doot
Ende met tranenden oghen.
Droeflic bonden si hem sijn oghen.288
Ick claghe mijn ewelick doghen.289
290
Met droever herten bleef si staen
Ende met roependen monde.
Sijn doerne croene doet mi so wee
Ende sijn weelic misweynde.293
[p. 20]
Met gherecten aderen hinc hy daer294
295
Ende met ghespannen armen.
Sijn iammerlic suchten doet mi wee
Ende oeck sijn weelick karmen.
Met bevender herten bleef hi doot
Ende met brekenden leden;
300
Handen ende voeten doerwont
Ende all sijn lieve leden.
En can volclaghen nimmermeer302
Sijn over welick eynde.
Sijnre liever moeder was soe wee
Uut sijns herten gronde
Dat levende water vloet,
Vanden hoefde totten voeten,
Dat was sijn heilighe bloet.
310
Gaet in saterdaghe, maghet ionck,
Dat is een goet beghin.
Hebdi enen dach begonnen
Hi brocht den anderen in.
In saterdaghe moet ick alden dach
315
Harde onledich wesen,
Of ick die lieve moeder sijn
Setten mocht in vreden.
[p. 21]
Mocht ic haer helpen draghen
Den iammerlyken rouwe
320
Die sy int herte draghet,
Die alder liefste vrouwe!
Ghaet in sondaghe, maghet ionck,
Dat is een goet beghin.
+Hebdi enen dach begonnen,
325
Hi brocht den anderen in.
In sondach moet ic alden dach
Harde onledich wesen,
Als mijn alder liefste lief
Is vander doot verresen.
330
Hoe dat ic hem nuttelic330
In mijnre sielen mocht ontfaen,
Ende beteren alle mijn sonden
Die ick dese weeke heb misdaen.
So blijft te gode, maghet ionc,334
335
God neme u in sijn behoede,
Want daer en is bagijn in alt convent
Van dusdanighe moede.337
Totten alder liefsten gode
Sy die maghet liet;
340
Haer lieve camer suster
Droeflic van haer schiet.
[p. 22]
+Daer bleef dat arm baghijnken
Wel seven iaer lanck,
Dat sy van aertsche dinghen
345
En at noch en dranck.
Die suster ghinc ter cameren,
Tot gode hadde si haer bewant.347
Den soeten ihesum marien soen
Die si daer binnen vant.
350
Hi seide: god groet u, maget ionc,
Ic ben der minnen bode.
Tot u ben ic al hier ghesant
Vanden lieven gode
Dat ghi u bereyt, maghet ionck,
355
Ende ontfanct dat duerbaer cleet
Dat ihesus marien zone
U altoes heeft bereet.
Ick en wil van ihesus have niet,
Ick wil wesen sijns ghenoot.
360
Hi was soe arm gheboren
Ende ellendich tot in sijn doot.
+Ontfaet dat, goede baghijnken,
Dat ihesus u wil gheven.
Ghi moecht wel ewelic
365
In groter rusten leven.
[p. 23]
Och lacy, hi en hadde ruste niet
Daer hi hinc al bloot;
Hij was arm en willeloes
Ende bleef van minne doot.
370
Ontfanct dat, arm bagijnken,
Dat over schone iuweel.
Ihesus wil hem vermeyen ghaen
Met u in sijn prieel.
375
Ic en wil van sijnre have niet.
Al is heer ihesus also rijcke,
Ic wil sijn arm ende willeloes,
Ende ic wil bliven sijns ghelyke.
Soe sal ick claghen sijnre moeder
Over sijn hertelick lief,
380
Dat ghi van synre haven
+En begheert ymmer niet.
En geeft [g]hij mij dan ghenen troest,
Ick sal mi selven wreken;
385
Ic sal u dan soe doen minnen
Dat uwe herte sal breken.
Moch[t] ick heer ihesus minnen
Ende hy mi gaeve dan dije macht,
So had ick dan mijn liden groot
390
Tot een salich eynde bracht.
[p. 24]
Ioncfrou, ghi sijt van haven arm
Ende alle dinck of gheghaen.
Quaem die soete ihesus tot u,
Waer mede soudi hem ontfaen?
395
Quaem die soete ihesus tot mij
------------
------------
Mijn herte soude syn woninghe sijn.
Wat soudi hem gheven meer,
Wel arme baghijnken?
Hi is een coninc ende heer
400
+Ende alle dinck is sijn.
Waren die oghen in mijn hoeft
Der sonnen claer ghelijck,
Si souden hem lichten waer hi ginck,
Den waerden coninck rijc.
405
Wat soudi hem gheven meer,
Wel arme baghijnken?
Hi is een coninck ende heer,
Ende alle dinc is sijn.
Waren die vlechten op mijn hooft
410
Pellen ende duer ghereide,410
Ick soudese onder sijn voeten spreyen
Dat hi daer over trede.
[p. 25]
Wat soudi hem gheven meer,
Wel arme baggijnken?
415
Het is een coninck ende heer
Ende alle dinck dat is sijn.
Waren mijn handen een tafelbaert417
Van saphiren ende dueren robbijn,
+Ende alle mijn vinger scraghen,
Dat soude sijn tafel sijn.
Wat soudi hem gheven meer,
Wel arme baghijnken?
Hi is een coninck ende een heer
Ende alle dinck is sijn.
425
Waer mijn hooft van goude
Ende mijns herten bloet ware wijn,
Ick soudet ghaerne schencken,
Mocht ic des waerdich sijn.
Nu bereijt u soe haestelick
Ghi sult met mi varen
In dat rijcke daer ick wone
Met menigher enghelen scaren.
------------
Die godheit wordt daer openbaer,
Ter middernacht die camer scheen
435
Ghelijc der sonnen claer.
[p. 26]
Die baghijnen quamen alle,
Die clocken ginghen clincken;
+Si begonste[n] doer die min van gode
Den lof van maria te singhen.
440
Nu ludet alle blidelick
Des soeten ihesus schelle.
Heer ihesus helt hier boven442
Ende die engelen alle.
Doe quam die meestersse
445
Ten eynde van seven iaren.
Hier was een arm bagijnken,
Waer mach dat sijn ghewaren?
Doe seide haer camer susterkijn:
Te gode dat icse liet,
450
Ic en sach dat arm baghijnken
In seven iaren niet.
Si ghinc ter cameren haestelick;452
Daer vant sij in alleyne
Den soeten ihesum marien zone,
455
Ene oec die maghet reine.
Si seyde: god gruet u, maghet ionck.
+Hoe staet met uwen leven,
Dat ghij-den schoene baghijn hof
Hebt seven iaer begeven?459
[p. 27]
460
Si seide: ic sach ter warelt sint460
Noyt sterffelic creature.
Ioncfrou, ghi seght van seven iaer:
Ten dunct mij nyet een ure.
Sendet uut haestelick
465
Eenen bode ghetrouwe
Totter liever moeder mijn,
Ende troeste die edel vrouwe.
Die bode ghetrouwe voer te hant468
Ende brocht der moeder salighe mare,
470
Dat haer lieve dochter
Ten eewighen leven ware.
Nu claghe ick gode mijn liden groot
Ende mijns herten toren,473
Dat ick alle minen tijt
475
Aldus doeflic hebbe verloren.
Mi en siet ter werelt nimmermeer
+Enich mensche blide,
Ick en sije die lieve dochter myn478
Des daghes tot enigher tide.479
480
Mocht icse eenwerf scouwen,
Die ick an mijnre herten dro[e]ch,
Ende si voer mi bade,
Soe hadt ick goets ghenoech.
[p. 28]
S[i]nte gregorius seijt voerwaer,
485
Ende heeft openbaer bescreven
Dat die moeder ende dochter
Beide sijn ten ewighen leven.
Die goede sinte gregorius
Die gheeft aflaet voerwaer
------------
490
Vier M. daghen ende C. iaer
Gode ende der maghet ter eren
Ende al sijn veghevier quijt,
Die dit int herte heeft
Des daechs tot enigher tijt.
495
Nu maect ons god van sonden quijt.495
AMEN
+[houtsnede]
+[a i vo]
4quam haer te voren, viel haar ten deel; was tot haar beschikking.
10doer haer houde, met een beroep op of ter wille van de liefde voor haar.
14draghen oerden, volgen een (klooster)regel; vgl. vs. 165.
19of, als, voor zover.
+[a ij ro]
22also ghinc an mine rouwe, dan zou voor mij een groot verdriet beginnen.
24vrouwe, edelvrouw.
30prye, kreng.
35lijf, leven.
36in hoghen (met genitief), verheugd over.
+]a ij vo[
47cierheyt, opschik, sieraden.
48laet liden, laat varen.
50ontdaen, geopend, onbedekt.
+[a iij ro]
58ghenoot, gezel, kameraad.
63sit, stijg; telder, telganger, rijpaard.
66miskijef, onheil, leed.
69papen, priesters.
71meyden, hypercorrect voor meyen = hem vermeyen (vgl. vs. 371), zich verlustigen.
72prielen, lusthof (zie ook de aant. achterin).
+[a iij vo]
78woet, verl. tijd van waden, uitvloeien van bloed uit een wonde.
130Spannen ... croene, zich een krans of kroon op het hoofd zetten.
132moet, begeerte.
+[a v ro]
134hoet, krans (de tekst heeft crone).
141vader, t.w. de hemelse vader.
148doer oetmoet, met een beroep op uw goedertierenheid.
+[a v vo]
157of, als.
165oerden, geestelijk gewaad.
168camer suster, zuster die de kamer met haar zou delen.
+[a vj ro]
179-180ghegaen, ghenayen, ghespinen: het voorvoegsel ghe- drukt hier een mogelijkheid uit; vgl. Mnl. W. 2, 941.
181Hier spreekt de ‘kamerzuster’.
190doer, ter wille van.
+[a vj vo]
194nyet, niets.
208staet, levenswijze.
+[a vij ro]
213In, een; in de zin van op, zoals nog thans in de spreektaal.
215ontrysen, ontvallen.
218weelick, smartelijk, droevig (vgl. vs. 293). In latere drukken vervangen door deerlick.
220laster, smaad.
+[a vij vo]
247onnosel, onschuldig.
+[a viij ro]
249quelen, in een treurige toestand verkeren; lijden.
262te oliveten, op den olijfberg.
265Gaen in knyen ghebeden, nederknielen om te bidden.
+[a viij vo]
275alte, bijzonder.
281wyde ontdaen, wijd uiteengestrekt.
+[b i ro]
288dit vers is corrupt (zie Bijlage II).
289doghen, lijden.
293misweynde, onheil (de 17de-eeuwse druk heeft, om op monde te kunnen rijmen, het onbestaanbare woord miswonde gemaakt).
294aderen, pezen.
302En voor ic en; volclaghen, ten volle beklagen, voldoende klagen.
+[b i vo]
305weende, bedorven lezing; het Nd. heeft ‘brente’.
+b ij ro
330nuttelic, wsch. een bedorven lezing; het Nd. heeft ‘eirwerdichlichen’.
334blijft te gode, wees Gode bevolen.
337moede, gezindheid.
+[b iij vo]
+[b v ro]
442helt, is, bevindt zich; helden is een oostmnl. vorm naast houden.
452Si, t.w. de ‘meestersse’.
+[b v vo]
459Hebt begeven, weggeweest zijt uit.