terug  begin  verderprepost
[p. 24]

Aanteekeningen.

Van Facetus zijn de nummers der Disticha opgegeven naar de volgorde in de oudste uitgaven. - Daar onder staat het nummer van Brant's uitgaaf; van wiens Vertaling de verzen (in Zarncke's nadruk) door het cijfer achter de letter Z. worden aangewezen. - Bij Teutonice staat het nummer der Strophen volgens het Triersche exemplaar. - Buchler's Gnomologia is geciteerd bij de bladzijden der vierde uitgaaf (Coloniae 1639. 12o).

Behalve de hier en daar aangebrachte wijziging in de interpunctie, en de oplossing van de in 't Latijn gebezigde verkortingen, is ieders schrijfwijze behouden.

1

Facetus 1a.
Br. 1:

 
Cum nihil vtilius humane credo saluti,
 
Quam morum nouisse modos et moribus vti,

Z. 1.

 
Menschliches heyl hat bessers nit+
 
Dan haben mosz und gute syt.

Teutonice 2:

 
Jch wene dat got geyn besser leuen
 
Vp der erden hayt gegeuen
 
Dan gude seden sijn versunnen
 
Jnd ouch der gebruchen kunnen.

Buchler 198:

 
Vtilius nil humanae, mihi crede, saluti est,
 
Quam bellis uti moribus atque modo.

2

Facetus 1b.
Br. 2:

 
Quod minus exequitur morosi dogma cathonis,
 
Supplebo pro posse meo monitu rationis.

Z. 3.

 
Noch mym vermogen wirt gemert+
 
Was Catho nit hat als gelert.

Teutonice 3:

 
So wat van seden ys hindenbleuen
 
Jnd van cathone is vnbeschreuen
 
Dat wil ich allet er vullen hye
 
Wye yd leren wil die hore ind sie.
[p. 25]

3

Facetus 1c.
Br. 3:

 
Hinc fontem poterunt haurire leporis odorum.
 
Assint ergo rudes sitientes pocula morum.

De omzetting deser verzen was niet noodzakelijk.

Z. 5.

 
Vsz dysem brunn man schopffen mag
 
Gut sytten, zucht, vernunfft, all tag
 
Dar vmb ir groben, die do begir
 
Zu sytten hant, kument zu mir.

Teutonice 4:

 
Der vngelerde der doch sere
 
Seden geirt der kome ind lere
 
Hye ys eyn burne da vys man putzen
 
Mach ind gude seden nutzen.

4

Facetus 1d.
Br. 4:

 
Hic quoque cum fructu parit hortulus vndique flores,
 
Ex quibus indocti poterint excerpere mores.

Z. 9.

 
Dysz gartlin bringt plumen mit frucht
 
Vsz den der vngelert lyszt zucht.

Teutonice 5:

 
He ys eyn garde da ynne intsprungen
 
Blomen sijn da vys die iungen
 
Mogen gude seden plucken
 
Loff ere ind duycht an sich zucken.

5

Matth. VI, 33:

 
Quaerite ergo primum regnum Dei, et iustitiam eius.

Lucas XII, 31:

 
Verumtamen quaerite primum regnum Dei et iustitiam eius.

Facetus 2a.
Br. 5:

 
Cum nihil absque deo sit proficui vel honoris,
 
Primo regna dei tu queras omnibus horis.

Z. 11.

 
On got keyn nutz noch ere vns kunt+
 
Such got von erst vnd alle stundt.

Teutonice 6:

 
Ayn got vp erden nyet en ys
 
Guyt noch ere des sijs gewis
 
Dar vmb setze all dijn gedacht
 
Wye du sijn hulde erweruen machst.

B.v.S. 53:

 
Teersten so souc Gods rike Dat gheduert eewelike.

Lksp. III, bl. 13, 9:

 
Wat wi hebben, als ghi wel siet, Sonder hem, dat is al niet -
 
Salomon seit dus properlike: Alre eerst soect Gods rike.

Lksp. III, 4, 15:

 
Sijn rike so soect mede Boven alle rijchede.

6

Matth. VI, 33:

 
Et haec omnia adjicientur vobis.

Lucas XII, 31:

 
Et haec omnia adjicientur vobis.

Facetus 2b.
Br. 6:

 
Quique deo seruit, regnare deo perhibetur:
 
Et sic omne bonum tibi plenius adijcietur.

De omzetting dezer verzen was niet noodzakelijk.

[p. 26]

Z. 13.

 
Wer got dient, der regiert mit got
 
Volkomentlich als gut er hat.

Teutonice 7:

 
Dene got spade ind fro
 
He sal dijr sicher worpen zo
 
Alles des du hye bedart
 
Her na sijn riche al vngespart.

B.v.S. 55:

 
So sal God, onse heere, di gheuen Al datti nutte es in dit leuen.

Lksp. III, bl. 13, 15:

 
Ende alle dinghen sullen u toe Warden gheworpen alsoe:
 
Dats Gode selve, hoement keert. Die Gode mint, hi regneert,
 
Hogher vele, des sijt vroet, Dan enich aerdsch coninc doet.

Buchler 253:

 
Inseruire Deo simul est regnare, bonisque
 
Omnigenis laeta conditione frui.

vel:

 
Regnat, non seruit, famulus Rectoris Olympi:
 
Hunc penes est virtus, perpetuumque decus.

7

Deuteron. VI, 17:

 
Custodi praecepta Domini Dei tui, ac testimonia et cere-
 
monias quas praecepit tibi.

Facetus 3.
Br. 7:

 
Vnum crede deum: quem credis semper adora.
 
Et quicquid cernis, quod ad ipsum spectat, honora.

Z. 15.

 
Gloub eynen got, vnd bete in an+
 
Ere alles das im zu mag stan.

Teutonice 8:

 
Geleuue alleyn an eynen got
 
Jnd halt gerne sijn gebot
 
Dat ere alzijt datz mijn geheys
 
Wat du em zo behorende weys.

B.v.S. 57:

 
Gheloof vastelike an Gode Ende hout gherne sine ghebode.

Lksp. III, 4, 7:

 
Ghi sult Gode boven al, Die u sciep ende ontmaken zal,
 
Reverencie doen ende eere Boven elken andren here.

8

Jes. Sir. VII, 31 sq.:

 
In tota anima tua time Dominum, et sacerdotes illius
 
sanctifica .... Da illis partem primitiarum.

Facetus 4.
Br. 8:

 
Ecclesiam clerumque dei decorare labora
 
Et pro posse tuo laudes vtriusque decora.

Z. 17.

 
Kilchen vnd priester soltu eren+
 
Jr lob nach vermogen meren.

Teutonice 13:

 
Dye heylige kyrche vur ougen haff
 
Dar zo gude priesterschaff
 
Salt du eren in allen dingen
 
Na irre beyder loue ringen.

B.v.S. 59:

 
Emmer eere die heleghe kerke, Bisscoppen, papen ende clerke.

Lksp. III, 4, 23:

 
Ghi sult u altoos daer toe keren, Dat ghi papen ende clerken sult eren
 
Ende algader also voort Datter kerken toe behoort.

Buchler 254:

 
Templa, sacerdotes merito venereris honore:
 
Accedat per te maius vtrisque decus.

vel:

 
Fac venerere pius templum, templique ministros,
 
His decet vt cumules, quod meruere, decus.
[p. 27]

9

Facetus 6.
Br. 10:

 
Quam cito templa subis, recolas cur sis homo natus,
 
Vel lege, vel canta, vel christo funde precatus.

Z. 23.

 
So bald du in der kilchen bist+
 
Gedenck warumb du mensch geboren sygst
 
Aintweders lys, syng, oder bett
 
Danck christo der dich geschaffen het.

Teutonice 14:

 
Jnder kyrchen synck off lys
 
Off got anbeden bys
 
Ouch salt du dencken bys du wijs
 
War zo du geboren sijs.

B.v.S. 63:

 
Alstu in die kerke staps, Wachti dattu ne ruuns no claps,
 
Maer les ende bit ghenaden Gode van dinen mesdaden.

Buchler 254:

 
Addecet inprimis simul ac sacra templa subisti,
 
(Ni formet mores concio sacra tuos)
 
Vt contenta legas sacris oracula libris,
 
Vel celebres precibus carminibusve Deum.

10

Facetus 7.
Br. 11:

 
Quando deo servis vtrumque genu sibi flecte,
 
Ast homini solum: reliquum teneas cito recte.

Voor cito zou tibi beter behouden zijn.

Z. 27.

 
Wan du gott dienst, beyd knii im bugk+
 
Eim menschen eyns, das ander zuck.

Teutonice 15:

 
As man gode denen sall
 
So voicht dat gude seden wal
 
Dat man eme boge beyde beyne
 
Jnd den minschen eyn alleyne.

B.v.S. 737:

 
Als du kniels, dan saltu houden Deen been vp, ende dander vouden;
 
Maer vor Gode, eist heere, eist cnape, Eist coninc, eist bisscop, clerc of pape,
 
So moetmen met beeden beenen cnielen Dor die salichede vander zielen.

Lksp. III, 4, 85:

 
Gode, uwen sceppre, dien Suldi dienen op beide u knien,
 
Ende den mensche mar op een.

Buchler 294:

 
Si famulare Deo, poplitem curuabis vtrumque,
 
Sin homini, flexo sat facis alterutro.

vel:

 
Cultus vbique genu Superis praestatur vtroque;
 
Terricolis vno summus habetur honos.

11

Facetus 8.
Br. 12:

 
Quando sacerdoti cultum famularis ad are,
 
Ambabus manibus ad quicquid agas famulare.

Z. 29.

 
Wer wyll zu altar dyenen wol+
 
Mit beyden henden er dyenen sol.

Teutonice 16:

 
Vort salt du ouch wissen
 
Deynes du den priester zo misse
 
So salt du wes du wilt bestayn
 
Myt beyden henden anegayn.
[p. 28]

12

Exodus XX, 12:

 
Honora patrem tuum et matrem tuam ut sis longaevus.

Matth. XV, 4:

 
Honora patrem et matrem.

Epist. ad Eph. V, 2:

 
Honora patrem tuum et matrem tuam.

Facetus 9.
Br. 13:

 
Semper vtrique tuo parere memento parenti,
 
Sic eris in vita longeuus honore fruenti.

Z. 31.

 
Er vatter vnd muter allzytt+
 
Do mit dir gott langs leben gybt.

Teutonice 23:

 
Du salt vnderdenich sijn
 
Vader ind moder dijn
 
Deys du dat got sall dijr geuen
 
Hye in eren lange zu leuen.

B.v.S. 67:

 
Eere moeder ende vader, So es dijn lijf ghelangt al gader.

Lksp. III, 4, 113:

 
Wilt vader ende moeder eren: So moghedi gaen ende keren
 
Langhe op dit aertrike, Ende dan hebben hemelrike.

Buchler 238:

 
Nestoris annosi viuet feliciter annos,
 
Auctores vitae qui reuerenter amat.

13

Tobias IV, 16:

 
Quod ab alio oderis fieri tibi, vide ne tu aliquando alteri facias.

Matth. VII, 12:

 
Omnia ergo quaecunque vultis ut faciant vobis homines,
 
et vos facite illis.

Luc. VI, 31:

 
Et prout vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis similiter.

Facetus 10.
Br. 14:

 
Non facias aliis, tibi quod minime fieri vis:
 
Sic christo placidus et amicus habere cuïvis.

Z. 33.

 
Thu yedem was du selbst wylt han+
 
So gfalst du gott, vnd yderman.

Teutonice 32:

 
Nyman en sy van dijr gedayn
 
Dat du van eme node wils hayn
 
So machs du gode beuellich werden
 
Jnd ouch den luden hye vp erden.

B.v.S. 69:

 
Ne doe dinen euenkerstin niet, Dattu niet wilts datti ghesciet.

Buchler 105:

 
Quod sibi quis fieri nolit, non inferat ulli:
 
Hoc facias, fieri quod cupis esse (ipse?) tibi.

Buchler 123:

 
Si tibi quod factum nolis, neque feceris vlli,
 
Carus Adamitis, carus erisque Deo.

vel:

 
Hoc praestes aliis, tibi quod praestarier ipse
 
Expetis, et nulli non adamatus eris.

14

Facetus 11.
Br. 15:

 
Sis humilis mediante modo: nimium fugiatur;
 
Qui nimis est humilis, hic pro stulto reputatur.

Z. 35.

 
Bysz demutig, hab mosz dar mit,+
 
Zu vil halt man fur narrisch sytt.

Teutonice 38:

 
Otmodich bys mit maissicheit
 
Want zo vil niet wail en steyt
 
Wer otmoyt bouen maissen oifft
 
Dye wyrt vur eynen geck geproifft.
[p. 29]

B.v.S. 71:

 
Van alte groter menderhede Wachti: men wertre onwert mede.

Lksp. III, 4, 141:

 
Sijt ootmoedich in die mate: Daer of coomt u grote bate;
 
Want Aristoteles seit: Alte ootmoedich is zotheit.

Buchler 137:

 
Esto demissus, caue sis demissior aequo,
 
Ne sis ridiculus, dum minor esse studes.

vel:

 
Pectore sis humili, modus attamen optimus adsit:
 
Est hominis stulti se extenuare nimis.

15

[Lksp. III, 3, 455]

Facetus 12.
Br. 16:

 
Noli privatus nimis aut affabilis esse;
 
Qui nimis est privatus, eum vitare necesse.

Z. 37.

 
Wellst nit gesundert syn zu vast+
 
Noch red zu vil, wo du hyn gast.
 
Es ist nott, das man flieh all frist
 
Den, der zu vil gesundert ist.

Teutonice 68:

 
We dencklich sijn den luden wil
 
Dye en spreche noch en swyge zu vil
 
We klafft zu vil die wyrt vn wert
 
We alzijt swijcht des neman en gert.

B.v.S. 233:

 
Scuwe, alse doet die vroede, Van alte grotre omoede;
 
Int gheuouch ende int ghemate Draechse, dat es caritate.

Buchler 303:

 
Nec nimium priuatus eris nimiumve profusus
 
Verborum, via si sit peragranda tibi.

vel:

 
Quaevis vitantes hominum consortia vita,
 
Nam latet illorum pectore saepe dolus.

16

Psalmus XXXVI, 25:

 
Non vidi iustum derelictum, nec semen eius quae-
 
rens panem.

Facetus 13.
Br. 17:

 
Sis iustus: qui iusticie finaliter heret,
 
Illius semen nunquam panem sibi queret.

Z. 41.

 
Bysz gerecht, wer gerechtikeit gerucht+
 
Des somen nyemer brott im sucht.

Teutonice (Ontbreekt).

B.v.S. 73:

 
Wes recht man, ende in rechtheit bliue Toten hende van dinen liue:
 
Scrifture seit, dat dor noot Hare kindere nemmer bidden broot.

Lksp. III, 4, 145:

 
Dient der gherechtichede, Daer blijfdi behouden mede,
 
Ende u oor, spreect David albloot, En sal niet bidden broot.

Ibid. III, 16, 157:

 
David doet ons bekint, Dathi des gherechts mans kint
 
Noit en sach soeken broot.

Buchler 154:

 
Virginis Astraeae si sis bonus usque satelles,
 
Non tua vicatim stirps alimenta petet.

vel:

 
Nulla tuos, nec te rerum cruciabit egestas,
 
Rectum iustitiae si gradiaris iter.

17

Jacobi Ep. II, 23:

 
Et suppleta est scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo,
 
et reputatum est illi ad iustitiam et amicus Dei appel-
 
latus est.
[p. 30]

Facetus 14.
Br. 18:

 
Triplici fine fidem teneat, qui fidus habetur:
 
Supra multa vel hic aut in celis statuetur.

Z. 43.

 
Wer gloubt vnd ist ein getruwer knecht,+
 
Dem wurt syn lon im himel recht.

Teutonice 9:

 
Alle dine geloue sy geleyt
 
Gantzin dye driualdicheyt
 
Got sal dijr vreude vil zo leuen
 
Hye ind ouch herbouen geuen.

18

Facetus 15.
Br. 19:

 
Sis celer ad quemvis sermonem percipiendum;
 
Sis piger ad quevis tibi verba relata loquendum.

Z. 45.

 
Bisz schnel das du yede red verstast,+
 
Bysz treg, das du fremde wort vszlaszst.

Teutonice 72:

 
Sayt man rede dye verstant
 
Myt der wairheyt al zo hant
 
Bys ouch traich zo klaffen voirt
 
Rede dye du hays gehoirt.

B.v.S. 77:

 
Wes snel ende verstandel mede, Wes traech te telne vort quaethede.

Lksp. III, 4, 149:

 
Sijt haestich te verstane Dinc diemen u spreket ane,
 
Mar te sprekene en sijt niet snel, Voren dat ghi u bepeinst wel.

Buchler 33:

 
Alterius cupide, quem vis cognoscere, voces,
 
Auditas tarde commemorare decet.

vel:

 
Proditor esto piger verbi, quod protulit alter,
 
Vt capiatur, erit mens celer usque tibi.

19

Facetus 16.
Br. 20:

 
Ad veniam curras, ad vindictam pigriteris,
 
Ad pacem properes, ad iurgia ne gradieris.

Z. 47.

 
Zu gnaden louff, bys trag zu rach,+
 
Zu fryden il, stel kryeg nit nach.

Teutonice 98:

 
IJle allewege zo genaden
 
En la dych niet zo wrachen raden
 
Ganck gerne da vrede sy
 
Da man sich schilt da en ganck niet by.

B.v.S. 79:

 
Alse men di mesdoet, wrec node, Ne maer vergheuet dor Gode.

Lksp. III, 4, 153:

 
Mint paeys ende eendrachticheit, Twist ende discoort hebt altoos leit --
 
Maer hebt ter wrake traghe den voet Van dinghen diemen u misdoet.

Buchler 328:

 
Sis celer ad veniam, tardus sis sumere poenas,
 
Pax tibi sit cordi, bella ciere caue.

vel:

 
Iurgia deuitans pacis tenearis amore,
 
Sis veniae largus, vindicis arma fuge.

vel:

 
Vlcisci lentus, facilem da questibus aurem,
 
Pax placeat, bellum displiceatque tibi.
[p. 31]

20

Facetus 17.
Br. 21:

 
Omni te tribuas pro christi laude petenti:
 
Si tibi res desint, da verba benigna roganti.

Om het rijm te herstellen schrijve men precanti voor petenti.

Z. 49.

 
Gib yedem der durch gots ere bitt:+
 
Hastu nit gelt, deyl gut wort mit.

Teutonice 112:

 
Gyff al den genen vro ind spade (spode?)
 
Dye bydden vmb den loyn van gode
 
So du anders niet en hays
 
Gyff gude wort des niet en lays.

B.v.S. 81:

 
Ne wes den aermen niet fel, Al gheuestu hem niet, andwort hem wel.

Buchler 245:

 
Nomine sub Christi promptus largire petenti;
 
Si nummi desunt, ne bona verba neges.

vel:

 
Pauperis ad vocem faciem auertisse caueto;
 
Da quod habes, praestes quod tibi cunque licet.

vel:

 
Dextera pauperibus tua sit propensa iuuandis:
 
Verbis, argento deficiente, iuua.

21

Facetus 19.
Br. 23:

 
Obsequium prestare tuum sis cuique paratus:
 
Retribuet quia pro meritis aliquis tibi gratus.

Z. 55.

 
Dins diensts bisz yederman bereit+
 
Du fyndst einen der dir danck seit.

Teutonice 49:

 
Allen luden wes bereyt
 
Gerne mit deynstaffticheyt
 
En sayt dijrs niet eyn ygelich danck
 
Eyn loentz em lesten sunder wanck.

B.v.S. 83:

 
Diene gherne den lieden wel, Al lonet een niet, een ander sel.

Buchler 230:

 
Obsequium praestare tuum sis cuique paratus:
 
Inuenies, grates qui feret inde tibi.

22

Leviticus XIX, 13.

 
Non morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane.

Deuteron. XXIV, 14:

 
Non negabis mercedem indigentis -- sed eadem die
 
reddes ei pretium laboris sui ante solis occasum.

Tobias IV, 15:

 
Quicunque tibi aliquid operatus fuerit, statim ei mercedem
 
restitue; et merces mercenarii tui apud te omnino non
 
remaneat.

Facetus 20.
Br. 24:

 
Cum tibi seruierit aliquis, sua premia tecum
 
Non retinere diu cures, si diliges equum.

Z. 57.

 
Wan dir dient yeman, losz syn lon,+
 
Byst du gerecht, nit lang vsz ston.

Teutonice 33:

 
Js dijr van eymanne deynst gescheit
 
Des loyn yn halt zo lange neyt
 
Zo lonen snel sijs bereyt
 
Js dat du myns gerechticheyt.
[p. 32]

B.v.S. 85:

 
Alse di dienen ghehuerde cnapen, Ne laet haer loen niet onder di slapen;
 
Want die wise Salemoen Begrijpt die ghene die dit doen.

Lksp. III, 1, 61:

 
Die rike man en sal ooc niet Tote des anders daghes, wats ghesciet,
 
Des arbeiders loon houden, Opdat hine eyscht onvergouden.

Buchler 294:

 
Non decet vt merita seruus fraudetur ab ullo
 
Mercede, iniunctum qui bene fecit opus.

vel:

 
Mercedem prompte seruo numerare fideli
 
Iam pridem dominos Biblia sacra monent.

23

I Epist. Joan. IV, 1:

 
Charissimi, nolite omni spiritui credere -- quoniam
 
multi pseudoprophetae exierunt in mundum.

Facetus 21.
Br. 25:

 
Omni spiritui non crede, nam latet anguis
 
In verbis, quia decipitur simplex cito sanguis.

Lees: credas.

Z. 59.

 
Eim yedem geyst nit gloub allzit+
 
Dan dyck der schlang verborgen lyt.
 
Mit wort man bald betryegen dut
 
Gar offt vnd vil, ein eynfaltig blut.

Teutonice 95:

 
Du salt miden ind schuwen
 
Allen geysten snel getruwen
 
Jn losen worden stycht venijn
 
Des ducke lude bedrogen sijn.

Lksp. III, 4, 159:

 
En ghelooft alden lieden niet; Want die scalke dies gherne pliet
 
Dathi dicke subtijllic liecht, Daer hi den andren mede bedriecht.

Buchler 63:

 
Nec cito, nec temere fides cuicunque; frequenter,
 
Qua minime credis, vipera fronde latet.
 
Incauto blandis fraudes imponere verbis
 
Est deceptori res operosa parum.

24

Liber Sapientiae I, 11:

 
Os autem, quod mentitur, occidit animam.

Facetus 22.
Br. 26:

 
Sermo brevis verusque tuo procedat ab ore:
 
Os mendax animam vite male pruiat honore.

Z. 63.

 
Ein kurtz wore red gang vsz dym mundt+
 
Ein lugner dot syn sel all stundt.

Teutonice 69:

 
Gyff kurte rede in alre stunde
 
Jnd ware wort vys dynen munde
 
Wes munt sich liegens niet versijt
 
Des sele wyrt des ewygen leuens quijt.

B.v.S. 89:

 
Ne mac gheene langhe riote Van dire tale, no fabele grote:
 
Corte ende waerachteghe tale Sit in elken meinsche wale.

B.v.S. 95:

 
Loghene es onwert ende sonde groot, Want so slaet die ziele ter doot.
[p. 33]

Lksp. III, 3, 1017:

 
Ghi en selt niet lieghen Noch oec niemene bedrieghen,
 
Dscrifture zeeght al bloet: Loghene slaet die ziele doet.

Lksp. III, 4, 163:

 
Met corten redenen ende met waren Suldi alle u redene baren;
 
Want die loghene, sonder waen, Beide ziele ende ere verslaen.

Lksp. III, 15, 113:

 
Die heilighe scrifture seit al bloot Dat loghenen die ziele slaen te doot.

Buchler 331:

 
Sermo tuo falsus nunquam procedat ab ore:
 
Os mendax animam cogit adire necem.

vel:

 
Pro veris non vera loqui turpissima res est,
 
Interimitque animam quae super usque manet.

25

Facetus 23.
Br. 27:

 
Risus ab ore tuo breitis aut rarus videatur.
 
Per crebros risus leuitas in corde probatur.

Z. 65.

 
Lach selten vnd eyn kurtze zit:+
 
Vil lachen narrsch anzeigen gyt.

Teutonice 99:

 
Jn vreuden gutlich lachens plege
 
Selden doch niet alle wege
 
He wyrt geproifft dye altzijt lacht
 
Dat he mit loysheyt sy bedacht

Buchler 278:

 
Risus sit rarus, nec sit prolixior aequo:
 
Immodicus sophiae pectus inane notat.

vel:

 
Risibus esto modus; quodsi modus optimus absit,
 
Pectoris argumenta (indicio?) insipientis erunt.

26

Facetus 24.
Br. 28:

 
Non ride solus, quia risus solius oris
 
Nequam vel stultus reputatur in omnibus horis.

Z. 67.

 
Nit lach allein, man schetzt ein mundt
 
Der lacht, ein bub vnd dor all stundt.

Teutonice 100:

 
Myrcke wat ich hye meyne
 
Nummerme en lache alleyne
 
Wer sich alleyn lachens oifft
 
De wirt eyn geck off eyn schalk geproifft

B.v.S. 97:

 
Oec en lache niet alleene, Dat ment niet in quaetheit meene:
 
Bi vele lachene, ende tonstede, Begrijpt men int herte domphede.

Buchler 279:

 
Saepius, et solus sua risibus ora resoluens
 
Vel bonus est nequam, vel rationis inops.

vel:

 
Qui sese solo recreat crebroque cachinno,
 
Vel nil mentis habet, vel mala corda fouet.

27

Facetus 32.
Br. 29:

 
Non cupias fieri diues, nec inops: vtriusque
 
Affectes medium: sic tutus haberis ubique.

Lees: habeberis usque, om het rijm te herstellen.

Z. 69.

 
Nit beger arm werden, oder rich:+
 
Der myttel mosz halt sicher dich.
[p. 34]

Teutonice 43:

 
Nummer en ger guyt van erden
 
Zo arm noch ouch zo riche werden
 
Halt den middel van en beyden
 
So machs du eyn sicher leuen leyden

B.v.S. 125:

 
Dune moets oec niet doen pine Om rike oft arem te sine;
 
Die tusschen den tween begheret goet Te nuttene, die man es vroet.

Buchler 199:

 
Possidet hic multum, bona qui sibi pauca requirit:
 
In rebus medium posse tenere, bonum est.

28

Facetus 25.
Br. 30:

 
Nocte dieque tuis tria sunt herentia costis:
 
Immundus mundus, furiosa caro, ferus hostis.

Z. 71.

 
Dry ding synt, die do tag vnd nacht+
 
Dir hangen an, der nym wol acht:
 
Die vnreyn welt, din eygen lyb,
 
Der grym vyndt, lug disz von dir tryb.

Teutonice 19:

 
Dye werlt dijn vuyl fleysch da by
 
Jnd der duuel dye gesellen dri
 
Bys du wijs dach ind nacht
 
So vlu sy mit alle dijnre cracht

B.v.S. 137:

 
Drie viande vechten met crachte Jeghen di bi daghe ende bi nachte.
 
Deen es die viant vter hellen - Tander es dat broossche vleesch -
 
Die weerelt es die derde viant -

B.v.S. 149:

 
Machtu verwinnen desen drien, Sone doruestu niet ontsien.

Buchler 214:

 
Sunt tria quae quauis hominem comitantur in hora,
 
Quaeque bonis omni sunt fugienda modo:
 
Gaudia pellacis multos frustrantia mundi,
 
Deliciosa caro, multisciusque Satan.

29

Facetus 26.
Br. 31:

 
Hec et quicquid eis appendet odire iuberis,
 
Ast, quecunque vides hec preter, amare videris.

Lees: amare teneris.

Z. 75.

 
Vnd hasz alls das inn hanget an,
 
Das ander magst du wol lieb han.

Teutonice 20:

 
Dey dri ind wat sy ane geyt
 
Dat salt du alle hauen leyt
 
Alle ander dinck goit van dinen sinnen
 
Salt du van hertzen minnen.

30

Facetus 27.
Br. 32:

 
Celum, mors, orcus, et quicquid denique possint
 
Ante tue mentis oculos, quocunque meas, sint.

Lees: et que contingere possint
A.t. mentis, q.m. oculos sint.

[p. 35]

Z. 77:

 
Hymel vnd dot, mit irem anhang+
 
Hab vor din ougen, vnd din anfang.

Teutonice 21:

 
Dat hemelrijch ind den doyt
 
Jnd dar zo der hellen noyt
 
Jn dyme hertze besey
 
So wa du sijs da off hey

B.v.S. 151:

 
Peins om die bliscap van paradise Ende om die helle daer wi af grisen, -
 
Ende om die doot. --

Buchler 190:

 
Ante tuos oculos coelestis gaudia vitae,
 
Principiumque tuum, iuraque mortis habe.

vel:

 
Mortis imago, tuusque ortus, magnique Tonantis
 
Atria, sint oculos iugiter ante tuos.

Buchler 191:

 
Quisquis es aeternae cupidus veraeque salutis,
 
Quattuor haec perpende: beatae gaudia vitae,
 
Inferni poenas, mortem cum iudicis ira.

Buchler 206:

 
Mors tua, mors Christi, fraus mundi, gloria coeli,
 
Et dolor inferni sunt meditanda tibi.

31

Facetus 28.
Br. 33:

 
Quid sis, quid fueris, quid eris, semper mediteris:
 
Sic minus atque minus peccatis subijcieris.

Voor mediteris kon behouden blijven memoreris.

Z. 79.

 
Betracht allzit das wesen din+
 
Was du bist, oder bist gesin
 
Vnd was vsz dir noch werden sol
 
So huttstu dich vor sunden wol.

Teutonice 22:

 
Wat du weyrs bys ind salt
 
Werden du sijs iunck off alt
 
Setz du dat in dinen syn
 
Du deys der sunden vil zo myn

B.v.S. 153:

 
(Peins) wattu sijs, ende wattu waers, Ende waer du suls alstu henen vaers: -
 
Die dit alle wile dade, Hi soude te min doen quade [dade].

Lksp. III, 4, 167:

 
Peins altoos in therte dijn Wattu waers ende du souds zijn.
 
So sultu in allen stonden Di te bet hoeden van sonden.

Buchler 126:

 
Quid sis, quidque futurus eris, fac mente volutes:
 
Mortis et extremi iudicii esto memor.

32

Deuteron. XXIII, 21:

 
Cum votum voveris Domino Deo tuo, non tardabis
 
reddere; quia requiret illud Dominus Deus tuus: et si
 
moratus fueris, reputabitur tibi in peccatum.

Ecclesiastes V, 3:

 
Si quid vovisti Deo, ne moreris reddere.

Facetus 29.
Br. 34:

 
Si tibi contingat aliquid promittere sanctis,
 
Solue libens, ne te feriat vindicta tonantis.
[p. 36]

Z. 83.

 
Ob es sich begeb das du verheyst+
 
Den heylgen etwas, lug das du leyst:
 
Bezal gern, verzuchs nit hut vnd morn
 
Das dich nit drum schlag gottes zorn.

Teutonice 12:

 
Gebuyrt dijr deynstes off gauen
 
Off den hilgen yet zo gelouen
 
Dat do gerne sunder sparen
 
Ee dijr wrache van goden wederuaren

B.v.S. 129:

 
Ghelt den heleghen dijn belof, Eer God wrake sent daer of.

Lksp. III, 4, 171:

 
Dat ghi ghelooft onsen here Ofte zinen santen in hare ere,
 
Dat so doet hem, wats ghesciet, So dat God en wreke niet.

Buchler 269:

 
Si promissa Patri per te sint facta Supremo
 
Coelitibusve, statim perficere illa stude,
 
Ne, si tardus eris, vindictam exerceat in te
 
Irae, promissi te faciatque reum.

33

Deze strophe, waarvan geen spoor te vinden is, noch in Facetus, noch in Teutonice noch bij Brant, schijnt wel alzoo een toevoegsel van onzen Moralist te wezen; doch dat onmiddellijk samenhangt met de voorgaande strophe.

34

Facetus 30.
Br. 35:

 
Quere necessaria, sed non cumulare labora;
 
Ne cumulans miser extrema statueris in hora.

Lees: statuaris.

Z. 87.

 
Such zu dyner notturfft, doch welst nit+
 
Mit mug huffen zu widerstryt
 
Das du nit samlest hye mit gydt
 
Das dir gebrest zur letzsten zyt.

Teutonice 44:

 
Nym des du darffs mache geyne houff
 
Van schatze want der beste kouff
 
Js dijn in dijn relesten noyt
 
Want wat du hays dat nympt der doit

35

Facetus 31.
Br. 37:

 
Vsuratorum, predonum, presbyterorum,
 
Castigatorum, monachorum, canonicorum
 
Natam vel viduam ne ducas, his quia dantur
 
Res male quesite, que iustis annihilantur.

Z. 93.

 
Wuchrer, reuber, munchs, pfaffen kint+
 
Nym nit zur ee, oder die wittwen sind.
 
Dan den gibt man bos gewunnen gut
 
Das den gerechten nit wol dut.
[p. 37]

Teutonice 151:

 
Preystere becgerde ind konoynche
 
Rouere wochere ind moninche
 
Jr wijff noch dochter vmmerme
 
En nym zo wyue in der ee
 
Geyntsy dijr guyt des sy dijr gunnen
 
So ys yd doch also gewunnen
 
Dat yd by neyman lange en steyt
 
Mer guden luden snel vergeyt

B.v.S. 163:

 
Woekeraers dochter ende ammans, Papen dochtren ende spelemans
 
Ende predecaers dochtren nem niet te wiue; Want selden sietmen hem becliuen
 
Tgoet, dat qualike es ghewonnen, Ende dat si niet verdienen connen.

Lksp. III, 4, 175:

 
Weduwen ofte dochtren van wisseleren, Meyeren, papen ofte dobbeleren,
 
Van canoniken ofte van persemieren, Van taelmanne ofte ostelieren,
 
Scuwet te wive, dats mijn raet, Want onrecht goet gherne tegaet.

Buchler 181:

 
Vxorem ducas viduam, prolemve Danistae,
 
Praedonis, Monachi, Presbyterive caue:
 
Quippe quibus dantur per fas corrasa nefasque,
 
Consueuere breui quae superesse bona.

36

Facetus 33.
Br. 38:

 
Cum videas aliquem casurum siue cadentem,
 
Non ride: sed ei te prebe compatientem.

Z. 97.

 
Wan du sichst eynen der do vallt+
 
Lach nit, mittlyden mit im halt.

Teutonice 50:

 
Suys du yman der bestayt
 
Zo vallen off geuallen hayt
 
En lache niet mer du salt sere
 
Myt eme liden dat ys dijn ere

B.v.S. 169:

 
Oftu iemene sies vallen of gliden, Ne lache niet, en wes niet blide.

Buchler 44:

 
Alterius casus risus tibi nullius unquam,
 
Communis potius caussa doloris erit.

vel:

 
Labi quem cernens, mentem miseratio tangat,
 
Auxiliatricem desque repente manum.

37

Facetus 34.
Br. 39:

 
Quicquid agas secrete tue non pande marite,
 
Vnde tibi nasci possint discrimina vite.

Lees: agas, secreta.

Z. 99.

 
Was du dust heymlich, das sag nit+
 
Dyner frowen, wilt du han gut zit
 
Sunder dar usz dir wachsen mag
 
Dins lebens sorg, niemans das sag.

Teutonice 89:

 
Wat du deyst hye off da
 
Dijn heymlicheyt niet en la
 
Bekant werden dyme wyue
 
Off sy dijr schaden mach an deme liue
[p. 38]

B.v.S. 159:

 
Ondec dinen wiue niet Verholne dinc, die di es ghesciet,
 
Offer dijn lijf of eere an leghet: Die man es onbehendich, dies pleghet.

Lksp. III, 4, 181:

 
Dinc die u te heelne staet, Die u an u ere gaet,
 
En ondect uwen wive niet: U mochter of comen groot verdriet.

Lksp. III, 4, 277:

 
Daer om en si niement te ghereet Te segghen den wive al dathi weet:
 
Hele haer dat te heelne si: Dats wijsheit, ghelovets mi.

Buchler 364:

 
Ne tua committas sociae secreta iugali,
 
Viuere si laetos vis sine lite dies.
 
Immo tegas tacito quiduis in pectore clausum,
 
Postea quod vitae possit obesse tuae.

38

Facetus 36.
Br. 41:

 
Si secretarum seriem vis noscere rerum,
 
Ebrius, insipiens, pueri dicunt tibi verum.

Z. 107.

 
Ob du wilt wyssen heymlichkeit,+
 
Kind, narr, drunckner, dyr warheit seit.

Teutonice 90:

 
Wilt du wyssen dye wairheyt
 
Van anderen luden heymlicheyt
 
Kindere gecke ind vollicheyt
 
En kunnens dijr verberge neyt

B.v.S. 909:

 
An droncken man ende ionghe kinden Machmen waerheit ondervinden.

Lksp. III, 4, 281:

 
Drie manieren sijn van lieden Die de waerheit gherne bedieden:
 
Die zot, die dronckene ende dat kint, Want dese en veinsen hem twint.

Buchler 288: