Heeft Hugo Verriest maar weinig geschreven?
door Joris Eeckhout.
De legende is het onkruid van den wetenschappelijken akker. Geen is taaier: echte kattestaart.
Ook het litterair arbeidsveld wordt er door overwoekerd.
Zooeven nog, kwam Henri Bordeaux in zijn ‘Saint François de Sales et notre Coeur de Chair’ op, tegen de meening, - die nog steeds bij de meesten als de gangbare versleten wordt, - als zou de schrijver van ‘l'Introduction à la Vie dévote’ inderdaad niets anders zijn dan een suiker-water-zoeterig auteur voor dames, wien alle, ook litteraire durf vreemd bleef.
Sainte-Beuve, - welke meer van die ongeijkte gewichten in den handel bracht, - bestempelde dezen heilige, die feitelijk was: ‘un montagnard intrépide, toujours prêt à courir au secours de ses ouailles, allant de la chaumière au château et du chevet du paysan à celui de la grande dame’ met den naam van: ‘doux cygne harmonieux’ en ‘pieux Lamartine’!
Wij hoeven echter niet buiten de grenzen van eigen litteratuur, om meer dan een flater van denzelfden aard op te pikken.
Hoe lang bijv. - om nu maar één staaltje op te halen - heeft men onze Hadewych niet vereenzelvigd met de kettersche Blommardine?
Het volstaat dat één geschiedschrijver, die het blijkbaar met het wetenschappelijk bronnen - onderzoek niet zoo ernstig opneemt, zich een bewering kwijt maakt, opdat deze onmiddellijk als een uitspraak-ex-cathedra worde geboekt!
Wee dan den onbezonnen vitter, die het aandurft, al ware 't ook maar schuchter-weg, zulkdanige meening in 't licht van 't wetenschappelijk onderzoek, even te betwijfelen! Als een ketter wordt hij uitgekreten; op zijn zachtst heet hij een ruitenbreker.
Ook omtrent den pastor-van-te-lande doet bij velen een legende opgeld. Verriest, zegt men, heeft veel gesproken, maar weinig geschreven.
Dit is weer een van die uitspraken, die kant noch wal raken!
Verriest heeft veel meer geschreven dan men blijkt te weten.
Men sla er maar op na: ‘De Vlaamsche Vlagge’, ‘Rond den Heerd’, ‘Biekorf’, ‘Dietsche Warande en Belfort’, ‘Verslagen der K.Vl. Akademies’, ‘Van-Nuen-Straks’ en ‘De nieuwe Tijd’; - daaruit is stof op te diepen voor minstens een paar lijvige bundels proza-opstellen.
Wie de bijdragen uit voornoemde tijdschriften leest, staat verbaasd èn over de verscheidenheid der behandelde onderwerpen èn over den scherp-fijnen kijk op leven en kunst, waarvan zij getuigen.
Lang voor Kloos, heeft Verriest in menige Vlagge-bijdrage geschermd voor meer natuurlijkheid, meer oorspronkelijkheid, meer leven in de kunst!
Wat niet wegneemt, dat velen, die voorzeker, niet meer dan een paar opstellen van Verriest lazen of maar evenveel ‘causerieën’ van den zoetgevooisden tooveraar bijwoonden, altijd voort nog durven te bazelen, dat het bij den Ingoyghemschen pastor altijd was: koekoek-één-zang.
En op grond van zulke uitspraken, wordt dan de geschiedenis geschreven...
Wij aarzelen niet te beweren: ware het orgaan der stille Westvlaamsche werkers ‘in den lande’, zoo in 't Noorden als in 't Zuiden, in ruimer kring verspreid geworden, geen twijfel, of rond ‘die vlagge’ hadde zich geschaard een keurbende jongeren, die reeds voor '85, in de Nederlandsche Letterkunde zou gebracht hebben:
‘een nieuwe lente en een nieuw geluid’.
Hugo Verriest onderteekende zijn artikels meestendeels niet.
Iemand die vertrouwd is met zijn trant, zal ze nochthans zonder veel moeite, uit honderd andere erkennen.
Daarmee is echter niet beweerd, dat hier alle mogelijke vergissingen uitgesloten zijn. Verriest-zelf geraakte er niet altijd wijs uit, - althans dorst hij het niet aan, rondweg, voor het vaderschap van meer dan een opstel, uit te komen.
Toen ik, met het oog op mijn bloemlezing ‘Proza
van Vlaamsche Priesters’, bij den hartelijken pastor om enkele proza-opstellen aanklopte, - (o zonnige Septemberdag, vol peerlemoeren verten!) - werden mij ter hand gesteld: de volledige jaargangen van ‘De Nieuwe Tijd’(1), waarin Verriest eigenhandig elk van zijn bijdragen onderteekend had. Enkele opstellen nochtans, droegen naast de beginletters: H.V., een ondervragingsteeken; onder andere, werd alleen maar een vraagteeken aangebracht.
Hierbij worden we eens te meer herinnerd aan de groote omzichtigheid, die alle apodictische uitspraken, op welk gebied ook, dient vooraf te gaan.
Wij laten hier de volledige lijst volgen der bijdragen van H. Verriest, uit de vijf jaargangen van ‘De Nieuwe Tijd‘.
Eerste jaargang.
| 1e | Nr. | - | 1) | Goede Lezer. 2) Kunst. 3) Onze Lieve Vrouwekerk te Kortrijk. |
| 2e | Nr. | - | 4) | Baron Surmont. 5) Gent. |
| 3e | Nr. | - | 6) | Guido Gezelle. |
| 4e | Nr. | - | 7) | Il parle belge! |
| 5e | Nr. | - | 8) | Turkeien en Armenien. 9) Het Vlaamsche Volk. |
| 6e | Nr. | - | 10) | Kunst. (Grieksche Beelden, Christene Beelden, Heden). |
| 7e | Nr. | - | 11) | Kunst. (Vondel.) |
| 8e | Nr. | - | 12) | Kerstdag. |
| 9e | Nr. | - | 13) | Nieuwjaar: (Karel De Gheldere). 14) Juffr. Teichmann. |
| 10e | Nr. | - | 15) | Spanje en Cuba. |
| 11e | Nr. | - | 16) | Ja of neen. |
| 12e | Nr. | - | 17) | Alfred Weustenraad. |
| 13e | Nr. | - | 18) | Mijn weerde Vriend: (Letterkunde in de collegiën). |
| 14e | Nr. | - | 19) | Kunst: (Een Trapken hooger - Een Trapken leeger). |
| 15e | Nr. | - | 20) | Kamers en Senaat. |
| 16e | Ur. | - | 21) | De oude Abdij. |
| 17e | Nr. | - | 22) | Creta. 23) Kunst. |
| 18e | Nr. | - | 24) | Kinderen. |
| 20e | Nr. | - | 25) | Creta. |
| 21e | Nr. | - | 26) | G. Antheunis. |
| 22e | Nr. | - | 27) | Tweede brief. (Wat wordt bij U gedaan voor het herworden van het Vlaamsche Volk - Voor de Vlaamsche Taal?) |
| 23e | Nr. | - | 28) | Kunst. (Rijzen!) |
| 24e | Nr. | - | 29) | Mijn goede vriend! (Over en uit Upnofanes). |
| 25e | Nr. | - | 30) | Paschen. 31) Nieuwe Tijd. |
| 26e | Nr. | - | 32) | Turkeien. |
| 27e | Nr. | - | 33) | Mistrouwen. Twee scholen. 34) Yper. |
| 28e | Nr. | - | 37) | Dichter De Bo. |
| 30e | Nr. | - | 38) | Sonnetten. |
| 31e | Nr. | - | 39) | Kunst. (De poëzie der maat, der klanken en der beelden). |
| 32e | Nr. | - | 40) | J.J. Cremer. |
| 33e | Nr. | - | 41) | Fancy-Fair. |
| 34e | Nr. | - | 42) | Ontworden. Studie. |
| 35e | Nr. | - | 43) | Petrus en Paulus. |
| 36e | Nr. | - | 44) | Processie te Lande. |
| 37e | Nr. | - | 45) | 1302. |
| 38e | Nr. | - | 46) | Taalstudie. |
| 40e | Nr. | - | 47) | Hoe het volk spreekt. |
| 41e | Nr. | - | 48) | De Wet De Vriendt-Coremans. 49) Claerhout. |
| 44e | Nr. | - | 50) | De Prijsdeeling van Ruysselede. (Brief.) |
| 45e | Nr. | - | 51) | De Davidsfeesten te Lier. - 52) Neêrlandsch, Hollandsch, Dialekten. |
| 46e | Nr. | - | 53) | Sint-Antonius te Ingoyghem. |
| 50e 51e en 52e | Nr. | - | 54) | Albrecht Rodenbach. |
Tweede jaargang.
| 1e | Nr. | - | 1) | Léon Gauthier. |
| 2e en 3e | Nr. | - | 2) | Rijmsnoer om en om het Jaar. |
| 4e | Nr. | - | 3) | Versteenen. Fransch kunnen en Fransch zijn. |
| 5e | Nr. | - | 4) | Weder binnen. (I) |
| 3e | Nr. | - | 5) | Eertijds, nu en later. |
| 9e | Nr. | - | 6) | Kerstboom. |
| 10e | Nr. | - | 7) | Jan-Frans Willems. |
| 11e | Nr. | - | 8) | Timeo virum unius libri. |
| 13e | Nr. | - | 9) | Een Dichter. (Eckart). 10) Drij Sonatinen. |
| 14e | Nr. | - | 11) | Luisteren. |
| 16e | Nr. | - | 12) | Weder binnen. (II) 13) Een oude Brief. |
| 17e | Nr. | - | 14) | Gevaar. 15) Kunst. - Niet rijp. |
| 18e | Nr. | - | 16) | Kunst. Smaak. |
| 20e | Nr. | - | 17) | Opvoeding. Nos jeunes Demoiselles. |
| 21e | Nr. | - | 18) | Studie. Volk. |
| 22e | Nr. | - | 19) | Les Imbéciles. |
| 24e | Nr. | - | 20) | Dat is reeds zoo. |
| 25e | Nr. | - | 22) | Algemeen Nederduitsch en Friesch. Dialecticon. |
| 28e | Nr. | - | 23) | Kunst. Artist zijn. |
| 29e | Nr. | - | 24) | Een Regenboog uit andere Kleuren. I. Grauw. |
| 30e | Nr. | - | 25) | Kunst. Essais de critique catholique. |
| 31e | Nr. | - | 26) | Regenboog. II. Blank-Bleek met doorschijnende licht-blauwe tinten. |
| 32e | Nr. | - | 27) | Brief. |
| 33e | Nr. | - | 28) | Karel Van de Putte. |
| 34e | Nr. | - | 29) | Regenboog. III. Zwart. |
| 35e | Nr. | - | 30) | Kunst. Die Drij. |
| 36e | Nr. | - | 31) | 1302-1902. - 32) Twee Woorden. (Gebrek en Lombaard). |
| 37e | Nr. | - | 33) | 1302. (Vervolg.) |
| 38e | Nr. | - | 34) | Regenboog. IV. Dolende Schaduwboorden. |
| 39e 42e en 43e | Nr. | - | 35) | Een Voordracht over Shakespeare. |
| 45e | Nr. | - | 36) | Rodenbach. |
| 46e | Nr. | - | 37) | Thielt. |
| 48e | Nr. | - | 38) | Mijn weerde vriend. (Over Shakespeare.) |
| 49e | Nr. | - | 39) | Dubbel Werk. Van Buiten en van Binnen. |
| 50e | Nr. | - | 40) | Ons Fransch sprekend volk. |
| 52e | Nr. | - | 41) | Kunst. Twee Portretten. |
Derde jaargang.
| 1e en 2e | Nr. | - | 1) | Constant Lievens. |
| 6e | Nr. | - | 2) | Kunst. Binnen en buiten dien Kring. 3) Regenboog. V. Schemergrauw. Pier Derijcke. |
| 9e | Nr. | - | 4) | Kerstdag. Weder binnen. III. |
| 11e | Nr. | - | 5) | Verweer. |
| 12e | Nr. | - | 6) | De Vlaamsche Kunst. |
| 13e | Nr. | - | 7) | Pieter Busschaert. |
| 15e en 16e | Nr. | - | 8) | Onze Westvlaamsche Vlamingen. - A. De Carne. |
| 19e | Nr. | - | 9) | Pater Vyncke. 10) Een Parabel. |
| 20e | Nr. | - | 11) | Gebonden. 12) Kloosterverzen. |
| 21e | Nr. | - | 12) | Kloosterverzen (vervolg). |
| 23e | Nr. | - | 13) | Mijn goeds vriend. |
| 24e | Nr. | - | 14 | Uit den Oosten. I. Tale en Dichterlijkheid. - 15) O Zonne. |
| 25e | Nr. | - | 16) | Regenboog. VI. Bleek-groen. |
| 26e | Nr. | - | 17) | Kunst en Kunst. |
| 27e | Nr. | - | 18) | Uit den Oosten. II. Over onze Tale in den Oosten. |
| 28e | Nr. | - | 19) | Emmanuel Vierin. |
| 29e | Nr. | - | 20) | Kamiel Watteeuw. Een Studentenkop uit verleden Dagen. |
| 31e | Nr. | - | 21) | Uit overjaarschen Zomer. Blankenberghe. |
| 32e | Nr. | - | 22) | Regenboog. VII. Jan Braecke. Oranjevlekken boven donker blauw. |
| 33e | Nr. | - | 23) | Quasi una Fantasia. |
| 34e | Nr. | - | 24) | Klare Lucht. Ursenie. |
| 35e | Nr. | - | 25) | Potterije. |
| 36e | Nr. | - | 26) | Dat Halleke en de Groote Markt. |
| 37e | Nr. | - | 27) | 1302. De Slag der Gulden Sporen. |
| 39e | Nr. | - | 28) | Weder binnen. De Vespers. |
| 43e | Nr. | - | 29) | Aan Eerw. Hr Pieter Baes, diocesanen School-opziener. |
| 44e | Nr. | - | 30) | Blauwe Lucht. Een Schoon Gezin. Buitenkant alleen, in Lichtprente. |
| 46e | Nr. | - | 31) | Eugeen van Oye. |
| 48e | Nr. | - | 32) | Halewijn. |
| 49e | Nr. | - | 33) | St-Pieter en St-Paulus. |
| 50e | Nr. | - | 34) | Alfons Vanhee. |
Vierde jaargang.
| 1e | Nr. | - | 1) | Prachtige Vodden. |
| 4e en 5e | Nr. | - | 2) | Smaak. - Voordracht aan de studenten van Met Tijd en Vlijt, te Leuven. |
| 6e | Nr. | - | 3) | Brugge. |
| 7e | Nr. | - | 4) | G. Gezelle. |
| 8e | Nr. | - | 5) | Kerstdag. |
| 9e | Nr. | - | 6) | G. Gezelle (vervolg). |
| 12e | Nr. | - | 7) | Hendrik Persijn. |
| 13e | Nr. | - | 8) | Onze Bibliotheek of Boekrek. |
| 16e | Nr. | - | 9) | Smaak (vervolg). |
| 18 | Nr. | - | 10) | G. Gezelle (De Ziener). |
| 19e | Nr. | - | 11) | Houdt de Kinders bezig. |
| 20e | Nr. | - | 12) | Vlaamsch blijven. |
| 26e | Nr. | - | 13) | Dubbele schat. |
| 27e | Nr. | - | 14) | G. Gezelle. (De Vinder.) |
| 33e | Nr. | - | 15) | Krystallisatie. |
| 35e | Nr. | - | 16) | Preusch zijn. |
| 36e | Nr. | - | 17) | Die Klauw. 18) Halleke blijft. |
| 38e | Nr. | - | 19) | Vlaamsche Koppen. Stijn Streuvels. |
| 40e | Nr. | - | 20) | Eene andere voordracht. (Over G. Gezelle). |
| 42e | Nr. | - | 21) | Het schoonste van Oudenaarde. |
| 40e | Nr. | - | 22) | Lijkrede op 't Graf van Renaat Adriaens. |
| 52e | Nr. | - | 23) | Renaat Adriaens. |
Vijfde jaargang.
| 1e | Nr. | - | 1) | Voordracht over het Lied (gesproken tusschen de twee deelen van een avondfeest, te Sint-Niklaas). |
| 4e | Nr. | - | 2) | Dokter Karel De Gheldere. |
| 5e | Nr. | - | 3) | Krueger. |
| 9e | Nr. | - | 4) | Mijn Eerweerde Vriend. |
| 11e | Nr. | - | 5) | Twee vragen. |
| 12e | Nr. | - | 6) | Gustaf Delescluze. Artist zijn. |
| 13e | Nr. | - | 7) | Voordracht aan de Leden van Met Tijd en Vlijt, te Leuven. - Onderwerp: Vrij. |
| 15e | Nr. | - | 8) | Een Brief aan Stijn Streuvels. |
| 17e | Nr. | - | 9) | De Zegepraal. |
| 18e | Nr. | - | 10) | Die Macht is Onmacht. |
| 19e | Nr. | - | 11) | 250 Guldens. |
| 20e | Nr. | - | 12) | Een kostelijke Boek. |
| 21e | Nr. | - | 13) | Jonge Dichters. |
| 25e | Nr. | - | 14) | Middentoon. 15) Eene Printe. |
| 26e | Nr. | - | 16) | Amaat Vyncke. |
| 27e | Nr. | - | 17) | Vlaamsch. 18) Stijn Streuvels. |
| 28e | Nr. | - | 19) | Emiel De Monie. |
| 30e | Nr. | - | 20) | Aan den Eerw. Heer Priem, pastor van Waermaerde. |
| 32e en 33e | Nr. | - | 21) | Vlaamsche Koppen. Legio. |
| 35e | Nr. | - | 22) | Kunst. Aan Waermaerde. 23) Guido Gezelle. Een Jubellied. |
| 36e | Nr. | - | 24) | Vlaamsche Koppen. Dokter Deplae. |
| 37e en 38e | Nr. | - | 25) | Vlaamsche Koppen. Guido Gezelle. |
| 40e | Nr. | - | 26) | Mijn weerde Vriend. 27) Rijkdom. Armoede. 28) Andries Dewet. |
| 44e en 45e | Nr. | - | 29) | Vlaamsche Koppen. Dokter Lauwers. |
| 46e | Nr. | - | 30) | Vlaamsche Koppen. G. Gezelle (vervolg). |
| 49e | Nr. | - | 31) | Van een blijden Achternoen. |
| 52e | Nr. | - | 32) | Mac Kinley. |
In ‘De Nieuwe Tijd’ alleen dus, bij de twee honderd opstellen!
Onder de volgende opstellen staat: H.V.?
Tweede jaargang.
| 49e | Nr. | - | Weer binnen. II. |
Derde jaargang.
| 14e | Nr. | - | De groote gazetten op jacht. |
| 16e | Nr. | - | Spalding Grit. |
| 28e | Nr. | - | Gij hitst het volk op. |
Vierde jaargang.
| 6e | Nr. | - | Verslag van Gezelle's Begraving. |
| 31e | Nr. | - | Evenredige vertegenwoordiging. |
| 34e | Nr. | - | Vrouwenbeweging. |
Deze dragen alleen, een:?
Derde jaargang.
| 17e | Nr. | - | Beelden en Stemmen uit Armenië. |
Vierde jaargang.
| 29e | Nr. | - | Fabrieken op den Buiten. |
Vijfde jaargang.
| 6e | Nr. | - | Eene Bladzijde uit de geschiedenis van den huishoud der Pauzen in hunne kerkelijke Staten. |
* * *
Wie bekend is met de boeken van Hugo Verriest, heeft in deze lijst, hier en daar, een oude kennis ontmoet.
Veel nochtans - het grootste gedeelte van deze bijdragen - bleef onuitgegeven.
Ook uit andere tijdschriften - bizonder uit ‘De Vlagge’ - moeten nog schatten op te diepen zijn. - Wie bezorgt hier den volledigen inventaris van zoo veel verdoken schoons?
In de Februari - zitting der K. Vlaamsche Akademie werd door Al. Walgrave, de aandacht gevestigd op de verspreide proza-opstellen van den pastor-van-te-lande. Hij besloot zijne lezing - en we besluiten hier met hem - in dezer voege:
‘Al is het waar, dat de levensomstandigheden en de eigen aard van zijn wezen, Verriest eerst en vooral tot “spreker”, tot “pro-fes-sor” en “prophêta” hebben gevormd, - al is het waar dat zijn gedrukte voordrachten maar een verbleekte weergave blijven van zijn wonderbare welsprekendheid in klank, gebaar en daad, - al is het waar, dat hij de letterkunde
herleid heeft tot de natuur, die is: niet het geschrevene of gedrukte eerst, maar voor alles de spraak; de taal is eerst iets dat gesproken en gehoord wordt - en dat hij daarom in de geschrevene letterkunde na eenigen tijd minder begrepen en genoten zal worden, toch is hij een kunstenaar, zelfs met het geschreven woord: wij zien het, als 't ware, onder zijn penne worden, uitplooien en bloeien!
Zijn beeld van Gezelle, zoowel in “Voordrachten” als in “Twintig Vlaamsche Koppen”, is daarvan een prachtig voorbeeld, en nog best van al het beeld van Amaat Vyncke; de levenlust in den held van 't opstel krijgt uit de levenslust van den schrijver een wonder vasten vorm, die geen marmer is, maar vleesch, bloed en ziel. Zoo is het ook hier en daar in deze verspreide geschriften.
Daarom ware 't spijtig, zoo ze bleven schuilen in oude tijdschriften; een nieuwe en goede keuze daarvan zou moeten tot boek gebundeld worden, dit huldejaar nog.’
Om die bloemlezing uit Hugo Verriest's onuitgegeven werk tot stand te brengen, schijnt me Al. Walgrave als vanzelf de aangewezen man. Geen is te onzent beter op de hoogte van al wat West-Vlaanderen's letterkunde aangaat.
Gent, Maart, '24.
