terug  begin  verder

9.
Hier volght een devoot Papen-ghesangh Alsmen ghewoonlicke het Sermoon int midden vande Misse dede. +

Op de wyse van Passemedi del Bosa.

 
Hebdy niet 1. ter Missen gheweest
 
Inder Papen Kercke:
 
T'guychelspel 3. dat men daer leest
 
Gaet het wel te wercke: 4:
5
Oremus Craeyen 5., Cruycen saeyen +
 
Nijghen, draeyen, soo ickt wel aenmercke.
 
 
 
Hy duckt 7., hy buckt, voor den Altaer,
 
Dan droomt hy oock int slape,
 
Seer veel Cruycen maeckt hy daer naer;
10
Verwondert is de Pape, 10,
 
Dat zijn goyken, + Duyvels Boyken,
 
Onder d'loyken, niet wech heeft zijn knape.
[p. 16]
 
Hierom soo is de Paep verblijt
 
En laet een schelleken klincken;
15
Al coemter veel tot zijn ombijt 15.,
 
Niemant en wil hy schincken,
 
Maer acht onreene, tvolck ghemeene
 
Want alleene, wil hy t' Wijntgen drincken.
 
 
 
Tgoyken dat hy Eten sal
20
Heft hy flucks om hooghe,
 
Zijn knaep stelt als een gheck seer mal
 
Des Papen Aers ten thooge 22.;
 
Al diet aenschouwen, knien vouwen,
 
Handen douwen, het blijct voor elcx ooge.
 
 
25
Dan laet hy oock een Beker sien,
 
Daerin is Wijn bezworen,
 
Tis bloet meenen de arme Lien
 
Van tGoyken nieu gheboren;
 
Zy cloppen t' harte, sonder smarte 29:
30
Menige parte 30., brengen sy te voren.
 
 
 
Betoovert broot van hem getoont
 
Wert flucx van een ghereten,
 
De arge 33. Paep hemselven loont,
 
Want die daer zijn gheseten
35
Die sien hem trecken, den Kelck lecken 35.,
 
Met haer gecken 36., en mogen niet me eten.
 
 
 
Honger en dorst heeft hy geblust,
 
Dan wast hy oock zijn handen, 38.
 
Het arm volck d' ydel plateelken kust;
40
Noch seyt de Paep vol schanden:
 
Gaet al strijcken, die quaemt kijcken 41.
 
Mijn practijken 42., giet hy nat voor t' branden.
 
 
 
Tspel is uut van sulcken Sot,
 
Hy wort ontschorst 44. ontbonden;
[p. 17]
45
Als een gelapten Rock vermot 45.
 
So is de Misse bevonden,
 
Cleyn van waerden, op der Aerden,
 
Sal 48. voor Paerden, Catten en voor Honden.
 
 
 
T'vaghevyer is op haer ghesticht, 49.
50
Daer loopt zy Zielen haelen;
 
Al is sy blint, sy wordt ghelicht 51.,
 
End laet haer wel betalen:
 
Zy kan ontbijnen, uut der pijnen,
 
Oock wel vijnen 54., duytschen ende Walen.
 
 
55
Al verchiert hy schoon 55. de Craem, +
 
Niemant en wilse coopen,
 
d' Enghelsman is sy onbequaem,
 
Den Fransman halff ontloopen,
 
Zeeuw, en Hollander, oock Brabander,
60
Met malcander, stootens uut met hoopen.
 
 
 
Wien suldy, arme Cramers cranck,
 
Met uwer Missen laven?
 
Na Spaengien wech met haren stanck,
 
Men wilse hier corts begraven,
65
Want t'wilder vuylen, 65. aen u Muylen
 
Crijchdy buylen, ras wilt henen draven.
 
 
 
Hierom raed' ick Man ende Vrou,
 
Dat sy daer niet en comen;
 
Met sulcken spel, dat segh ick ou,
70
Wort Godt zijn eer benomen;
 
Wat sy rasen,, met vijsvassen 71.,
 
Dat sy prasen 72.,, t' zijn al ydel droomen.

+No. 9. Naar I. Verder in E. J. L-Q. U. Bij V. L. VII. Ook bij Wackernagel No. 96.
De wijs. In N en de volgende heet het P. d. Goza.
De tijd is moeilik vast te stellen. Spotdichten tegen de mis zijn al vroeg talrijk. Bij de vertalingen van Fourmennois, waaronder het Wilhelmus, is ook een satire tegen de mis. Zo ook Légende véritable de Jean le Blanc, waarvan in 1575 en 1596 nog een vertaling van Fruytiers uitkwam. ( Kalff, Gesch. d. Ned. Lett. i. d. 16e eeuw, II 93). Met ons lied is vooral te vergelijken Marnix Bijencorf (uitg. 1657) fol. 144. Ik heb het lied evenals V. L. in de dagen voor de beeldenstorm geplaatst. Het kan licht veel ouder zijn. Misschien is het ook uit Noord-Nederland, want onder de Sacramentisten is bespotting van de mis zeer gewoon. Vgl. Scheffer, Geschiedenis der Kerkhervoming, bl. 555.
1. niet: N. Q. R. U wel, maar in de inhoudsopgave niet, behalve U, die ook daar wel heeft.
3. guychelspel: mommerij, zotte vertoning, klucht.
4:loopt het goed van stapel?
5. oremus craeyen: de luidruchtige aansporing: laat ons bidden.
+ cruycen saeyen: het naar alle kanten maken van het teeken des kruises.
7. duckt: buigt, hurkt.
10,vgl.: De priester toont zich, als hij zijn ogen weer opent, verwonderd, dat de koorknaap niet, terwijl hij de ogen dicht had (d'loyken = dat luiken), de ouwel heeft weggepakt.
+ Goyken: afgodje; boyken: verkleinwoord van bode, en wel in de zin van afgevaardigde, vertegenwoordiger, dus met hatelike toespeling op de opvatting, dat de ouwel het lichaam van Christus vertegenwoordigt.
15.ombijt, eenv.: maaltijd, maar met de bijgedachte, dat de priester niet mag eten, voor hij de mis leest.
22. ten thooge: ten toon. Vgl. bij Marnix, 144 vo: ende mijn Heer de Paep sijne slippen van achter op heft, als oftmen zijnen Almanack wilde bekijken, enz.
29:slaan zich op de borst.
30. parte: streek, grimas.
33. arg: slim.
35. trecken: het brood breken; den kelck lecken, vgl. Marnix a. w. f. 145: Noch sult ghy daer uyt verstaen, waerom dat hij den kelck soo vriendelijck leckt, als een Aep sijne Jongeskens doet.
36. Met haer gecken: ze zien, dat hij hen voor de gek houdt.
38.De ablutio, waarbij de beker met wijn wordt afgespoeld en ook de vingers van de priester met wijn en water. Op een dergelijke ablutio wordt blijkbaar ook op het einde van het koeplet gedoeld.
41. Ite, missa est: gaat, de dienst is geëindigd.
42. practijcken: knoeierijen, malle handelingen.
44.ontschorst van de schors, de kleding ontdaan.
45. vermot: door de mot bedorven.
48.sal, waarschijnlijk: vuil, afval; vgl. saluw: morsig.
49.Het vagevuur berust op de leer van het misoffer, meent de dichter, en vooral door de mis kunnen zielen uit het vagevuur worden verlost.
51. ghelicht: bijgelicht.
54. vijnen: vinden. Ofschoon blind kan zij de personen wel onderscheiden.
55. Al . . schoon: ofschoon; —
+ craem: koopwaar.
65. t'wilder vuylen enz.: het begint onveilig te worden, gij kunt licht een paar blauwe oogen krijgen.
71. vysvasen: onzin.
72. Dat sy prasen: wat zij wauwelen.
terug  begin  verder