[p. 156]
67.
Een ander Liedeken van Alckmaer,
+
op de wijse vanden slach voor S. Quintin.
Alsmen schreef duysent vijfhondert
En dry en tseventich jaer,
Mocht elck wel zijn verwondert
Al vande Spaensche schaer,
5
Sy quamen uut ghestreken
5:
Hondert twintich vaendel sterck,
6.
Voor Alckmaer soot is ghebleken
Als Tyrannen sy ginghen te werck.
Naer Coedijck sy eerst passeerden
9:
10
De Vriesche poort hebben sy beset,
Voor den Sluys men haer eerst keerden,
Haer passagie was daer belet,
Over tvelt quamen sy loopen
Als Leuwen en Beeren verwoet,
15
Met hoy en stroy by hopen
Maecten sy een wech met spoet.
Men sach doen mede trecken
Uuten Nypoort veel Spaengiaerts ghelijck,
Sy pasten op wallen noch hecken,
20
Sy vreesden gheen water noch slijck,
Sy saghen na haer voordeel
Als bleeck naer smenschen oordeel,
Twas den Burgers niet van haer sin.
25
Die Burghers ende Soldaten
Sy werden tsamen beraen,
Sy wildent daer by niet laten,
Een tocht hebben sy ghedaen,
Te water en te lande
30
Vielen sy dapperlyck aen,
En creghen die molens in brande,
Maer een huyse bleef noch staen.
[p. 157]
Die Spaengiaerts maecten een walle
Om thuys met aller macht,
35
Die Burghers en Soldaten alle
Arbeyden oock dach ende nacht,
Sy maeckten de stad vaste
Daert noch seer was van noodt,
Opten Tyran sy niet en paste,
40
Als hy de stadt op eyschten bloot.
Het was den Spangiaerts groote spijte
Dat sy creghen gheen ghehoor,
Sy achten de stadt niet een mijte
43.
Eer sy daer quamen voor,
45
Daer zijn niet in dan Boeren
Maecten sy malcander wijs,
Sy souden wel behalen prijs.
Tgrof gheschut ghinghen sy stellen
50
Voor den Rooden tooren en Vriesche poort,
Sy meendent al mede te vellen,
51:
En dan te bedrijven haer moort:
Maer die Heere der heyrscharen
Wiens macht haer te boven gaet,
55
Conde den stadt wel bewaren
En beschermen van sulcker quaet.
Daechs naer sinte Lambert
57. seer
vroeghen
Begosten die Spangiaerts seer voorwaer
Te schieten naer al haer vermoghen,
60
Met twintich grof stucken swaer,
Ontrent twee duysent schoten
Seer veerdich met groot gheschal,
Sy spaerden cruyt noch cloten
Om te breken muer en wal.
65
Tgheviel anders dan sy waenden
Al viel den muer daer neer,
Die wal die bleef noch staende
Met alle den borst gheweer,
Die Burghers ghinghent maken
70
Metten knechten en menich Vrou
Veel eerder dan zijt braken:
De Spangiaerts creghen een groote jou
72..
[p. 158]
Naer middach ten drye uren,
In haer oorden stonden sy radt
74.,
75
En quamen al totten mueren
Om te bestormen den stadt,
Het ghinck doen op een vechten
Aen twee plaets' tseffens ghelijck,
Mannen, Vrouwen en Landtsknechten,
80
Sy weerden haer vroom arm ende rijck.
By de Vriessche Poort en Roo tooren
Wast dat sy stormden dus strang
82.,
En gheduerde wel wilt hooren,
Stijf
84. vierdalf uren lang,
85
Tot dryemael toe sy leyden
Versch volck aen en af,
En schoten noch sonder verbeyden
Met haer grof gheschut even straf.
Dit mocht haer noch al niet baten,
90
Sy moesten afwijcken met schandt,
Veel volcks hebben sy ghelaten,
Capiteyns, Vaendraghers menigerhandt,
Die daer sochten den voorboyten
93.
Creghen betaling onghespaert,
95
Don Frederick sachse wel stoyten
95.
Vanden wal af nederwaert.
Noch quamen die Spaengiaerts vermeten,
Doen den storm opt stercste was,
Met schuyten naer den Zoutketen
100
Om die t'overvallen ras,
Maer sy creghen sulcke pruymen,
Men schotender inne terstondt,
Haer schuyten moesten sy ruymen,
Twee raeckten daer inden grondt.
105
Opten Gheest sy mede stonden
Ten storme wel toegherust,
Aende brug hoort mijn vermonden
Is al haer moet gheblust,
Wie daer by quam moest blijven,
110
Soo wel waren sy onthaelt,
Sy en conden niet bedrijven,
Al haeren aenslach is ghefaelt.
[p. 159]
Daer na twas Saterdaghe,
Doen hielden sy haer soo stil,
115
Sy deden tocht noch aenslaghe,
Sy maecten oock gheen gheschil.
Men condt anders niet gissen
Oft sy lasen al den dach
Vigilien oft Sielmissen
119:
120
Voor den gheblevenen inden slach.
Die Spangiaerts over traden
Den Sondach met boos bestier
122.,
Om te verhalen
123. haer
schaden
Acht hondert mael sy gaven vier,
125
En quamen ook ten percke
Om weder te stormen fel,
Den brug quam niet te wercke,
127.
Sy werden gheschoten heel rebel
128..
Een Capiteyn quam aen vlieden
129.
130
Om den brug te dwinghen voort,
En doorstackse heel verstoort,
Het duerde niet seer langhe,
Sijn leven nam oock een endt,
135
Sy mochten al wel zijn banghe
Die den brugghe quamen ontrent.
Die burghers toonden couragie,
Die knechten waren wel ghemoet,
Die vrouwen met haer coockeragie
139.
140
Verwachten haer aencoemste met spoet,
Die meyskens ende knapen,
Het was al aende vest,
Wel voorsien met s. Stevens
143. wapen,
Elck wilde doen zijn best.
145
Sy en dorsten niet aencomen,
Theeft haer niet wel behaecht,
Sy saghen den burghers vromen,
147:
Sy creghen herten versaecht
[p. 160]
Die windt die haer was mede
149
150
Die heeft hem omghedrayt,
Gods handt was metten stede,
Sijn lof moet zijn verbreydt.
Hoe souden wy u niet loven
O alder Heeren Heer,
155
Aen ons die waren verschoven
155.
Hebt ghy verbreydt u eer,
Ghy hebt willen behouden
Die crachtloos waren gheacht,
En die op haer selfs bouwen
160
Sijn ghevallen met al haer pracht
160..
Lof Princelijcke Vader,
Lof Heere ghebenedijt,
Wy dancken u allegader
Dat ghy ons hebt bevrijt,
165
Als wy waren seven weken
Omringt met groot ghewelt,
Ghy hebt ons niet besweecken,
Die Vyandt moest ruymen tveldt.
+No. 67. Naar B. Verder in I. J. L. M. S. Bij V.L. LXII; Van
Vloten II, 57.
Vervaardigd onmiddellik na de belegering van Alkmaar, dus in October 1573.
Vervaardigd onmiddellik na de belegering van Alkmaar, dus in October 1573.
5:Zij kwamen voor den dag.
6.Een vaandel is gemiddeld 150 man sterk.
9:Zij trokken de stad voorbij naar
Koedijk, en belegerden (besetten) de Friese poort (aan de
Oostzijde van de stad).
+
Rinmolens: runmolens.
22.
Bor VI, 250: ‘hebben oock voor 't eerste
ingenomen de twe rinhuisen, die buiten der stad aen den uitersten boom van de
vaert stonden, op datse henluiden de vaert benomen hebbende, de passagie om
victualie te bekomen so wel te water als te lande beletten souden
….’
43.
niet een mijte: geen cent.
47.
voorloopers: hardloopers, vluchtelingen.
+ — en meer sulcke loeren: en meer zulk
tuig.
51:Zij meenden daarmede alles plat te
schieten.
57.
St. Lambert: 17 September.
72.
jou: beschimping.
74.
radt: snel.
82.
strang: fel.
84.
Stijf: ruim.
93.
den voorboyten: de voorbuit, het grootere aandeel
in de buit van hem, die bij de bestorming het eerst op de wal is.
95.
stoyten: stuiten, terugwerpen.
119:De Spanjaarden schonden de Zondagsrust.
122.
bestier: regeling.
123.
verhalen: herstellen, inhalen.
127.De brug nl. om over de gracht te
werpen.
128.
rebel: vijandig, fel.
129.
aenvlieden: aansnellen. Eikelenberg vertelt wel
deze geschiedenis, maar noemt de kapitein niet.
131.
smeet: sloeg.
+ — lieden. B foutief
lienen.
139.
coockeragie: wat ze gekookt hadden, olie
enz.
143.
S. Stevens wapen: stenen.
147:Zij zagen de burgers in kracht winnen.
149vlgg. Zie
Eikelenberg,
Alkmaar en deszelfs Geschiedenissen, bl. 275:
‘Want terwyl de Vyand belaglyk talmde in het uitleggen van zyne
stormbruggen, draeide de wind, die hem eerst meê was, waarom hy sterk met
stroo smookte, tot zyn nadeel, en was ons gunstig, hier by had men doorgaens
storm en reegen, die den vyand niet weinig ophielden.’ Men ziet hieruit,
dat het gebruik van gaswolken geen uitvinding van de allerlaatste tijd
is.
155.
verschoven: verworpen.
160.
pracht: pralen.
