dbnl · digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren

pas lettergrootte aan

DBNL

Geuzenliedboek

auteur: anoniem Geuzenliedboek

editeur: E.T. Kuiper en P. Leendertz (jr.)

bron: Dr. E.T. Kuiper (ed.), Het Geuzenliedboek. W.J. Thieme & Cie, Zutphen, 1924

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl / erven E.T. Kuiper

DBNL vignet


88. Een nieu Liedeken, vanden slach voor Berghen. + Hoort alle gaer,, int openbaer, Hoe datmen claer,, sach comen daer, Int vierentseventichste Jaer, Duck Dalfs 4. groot Armeyen 5 Met Trompetten en Scharmeyen 5., Seer coragieus voorwaer.
[p. 202]
Seer triumphant,, voeren sy vant Lant, Van Berghen want,, met een cloeck verstant Elck schip seer vroom ghemant 10 Met Spaengiaerts en Walen, Meenden sy prijs te halen, Maer deus aes 12. viel op de hant. Als sy nu reen,, groot ende cleen Quamen by een,, om haer te verbreen 15 Voor Remmerswael hielden sy ghemeen By haren eedt gheswooren Den Admirael moest vooren, 17. Hem moeste beswijcken gheen. Capiteyn Juliaen,, de Romero saen 20 Deed een vermaen,, willet wel verstaen Lieve Crijsluy wilt ontfaen Den wijn die ick u hier schincken Daer by sult ghy ghedincken Dat ghy Ketters sult verslaen. 25 Al in ootmoet,, valt nu te voet Als Christen bloet,, u ghebedt nu doet Voor dit heylich Cruyce soet Van onser Liever Vrouwen Dit Beelt dit wilt aenschouwen 30 Die neem ons in haer behoet. Met dit ghebedt,, naer haer opset Meenden sy net,, sonder belet, Te comen deurt perket, 33. Maer het was al qualijck ghebeden 35 Sy mosten leeren smeden 35. Op Sinte Stevens wet. Hoveerdich stout,, riepen sy bout Draghende hout 38.,, de Geus die schout 38., Ons ghewelt seer menichfout 40 Vene vous canaille, Lutranen ende rappaille, Dit is den dach die u berout.
[p. 203]
Als Leeuwen vrij,, die Geusen bly, Quamen haer by, clampen onder de Ly 44., 45 Papou waer sijde ghy? Seer vreeslick sachmen schieten De Spaengiaerts haer schepen verlieten, Schampado 48. speelden sy. Een vrijmoedich accoort,, de Geusen voort 49. 50 Quamen aen boort,, den Admirael verstoort Groot gheschrey was daer ghehoort, Papou tmoet u verdrieten, T'onnoosel bloet te verghieten, Dat binnen Haerlem is versmoort. 55 Een vlietsche Boot,, seer vreeslijck schoot, 55. Soo dat elck vloot,, zijn ghewelt seer groot, Jan van Spaengien viel seer bloot, 57: Men hoorde roepen en kermen, Misericordie wilt ons ontfarmen 60 Maer de loose was slaet doot. Sonder verdrach,, ghelijck voor den slach 61. Op een vrijdach,, twelckmen heughen mach, Al die dit spel aensach, Veel Edelen Cruysheeren 64. 65 Mosten daer sterven leeren Met gheschrey en groot gheclach. Dees tijding mal 67.,, met blijd gheschal, Quam over al,, met groot gheral 68. Te Berghen op den wal,
[p. 204]
70 Ons schepen niet en wijcken Sy doen de Geusen strijcken, Tot ses al int ghetal. Mijn Heerom verblijt,, met groot jolijt Bootschapte dijt,, sonder respijt 75 Den Gouverneur verblijt, Hy is op zijn Peert ghetreden Al na sijn volck gereden, Maer seer cort was daer sijn tijt. Al hy daer quam,, vier ende vlam, 80 Tgheschut vernam,, sijn volck dat clam, 80 Over den dijck creupel en lam Ellendich quamense hem teghen, Sijn ghesellen seer versleghen En riepen met luyder stem. 85 O Grand Seigneur,, le Gouverneur, Adieu bonneur,, hier gaen wy deur, Verlooren ist partuer, Men sach hem wederom rijden, Van lachen wel vermijden, 90 Ghestelt was hy te leur. Mijn Heeroom voorseyt,, siende dit leyt, 91 Sijn vrolickheyt,, is in druck verspreyt, Over de gantsche stadt verbreyt, Mijn Heeroom onverduldich 95 Met tranen menichfuldich Heeft de Spaengiaerts doot beschreyt. Als de Philisteen,, voor Israel deen Haer hoochmoedighe seen,, daelden beneen 98. Alsoot hier claerlijck scheen 100 Met claghen ende suchten Seer dapperlick sachmense vluchten Die Spaengiaerts voeren heen. Als Pharao versaecht,, int Roo Meyr geplaecht Soo ist hier gheslaecht,, twordt u bedaecht 104. 105 Al die dit spel behaecht, Soo zijn oock dees Papisten Dees wreede Antechristen In haer selfs strick ghejaecht.
[p. 205]
Oorlof Admirael,, Officieren reael 109. 109 110 Capiteynen verbael 110.,, Bootsluyden altemael, Soldaten int generael, Wilt Godt de eere gheven Van dat hier is bedreven, Als David doet verhael. 114.	+No. 88. Naar A; het eerst opgenomen in de druk van 1575: χ. Verder in alle, behalve S.V. Bij V.L. LXXXIII; Valerius, bl. 65; Loman, Oud-Nederl. Lied. N^o 5; Van Vloten II, 110; Van Duyse II, 1738. De laatste noemt ook nog een hs. van Boeckx in de Kon. Bibl. te Brussel n^o 14275 en een hs. van Willem de Gortter, aldaar n^o 15662. De tekst bij Valerius wijkt enigszins, maar niet belangrijk af. De melodie is volgens Valerius bij het lied gemaakt. 4. Duck Dalfs. I.J.M lezen Des Monicks, N Des Monnicxs, L Des Conicks, Q-DD Des Koninghs. De toebereidselen voor de onderneming waren reeds door Alva gemaakt. Vandaar de eerste lezing. De latere drukker, die wist, dat de strijd onder Requesens plaats had, noemde nu diens bijnaam de Monnik. In L, die geheel op I of J berust, kwam nu de drukfout Conick, waaruit de latere lezing voortkwam. 5. scharmeyen = schalmeien: fluiten. 12. deus aes: twee enen nl. bij het dobbelspel. De regel wil dus zeggen: het viel ongelukkig uit. 17.De admiraal moest voorgaan en niemand mocht hem verlaten. 33. deurt perket: door de gevaren en moeilikheden heen. 35. smeden op Sinte Stevens wet: slaan naar de wijze van de heilige Stephanus d.w.z. gestenigd worden, omdat de heilige St. gestenigd is. 38. draghende houden: voor den wind houden. Zie Ndl. Wdb. III, 3241 en vgl. de daar aangehaalde plaatsen. G. H. K lezen Dragon die hout, wat ook een verstaanbare zin is: Mondragon houdt het uit. Toch is dit slechts een poging tot verklaring van hetgeen de drukker niet verstond. 38. schout: schuwt, vreest. 44.onder de ly. Wil dit zeggen dat de Geuzen aan de lijzijde enterden om de Spanjaarden het vluchten te beletten? 48.Schampado quasi Spaans, gevormd van schampen: vluchten. 49. Valerius: Met g'lyck accoort. 55.Gedoeld wordt wel op wat Hooft vertelt IX, 346: ‘Hierop volgde 't boordhechten; en de Spaanschen, hebbende nu dus veel vooruit, wipten oover in Boisots Kog; hadde Hopman Adriaen Corneliszoon van Vlissinge. ziende hem alzoo ontreddert, hen ook niet daatelijk, met zijn vlieboot, aangevallen.’ Zie ook Van Meteren, fol. 97. 57:De Spanjaarden waren zeer bang. 61.Valerius: Dees' fellen slag' Met groot gewag, Men heugen mag' Op een vrydach Men al dit schoone spel aensag. In de tekst van A is moeilik zin te brengen. 64. Cruysheeren: leden van de orde van St. Jacob, die het zogenaamde Jacobskruis als ordeen kenteken droegen. 67.Dees tijding mal nl. wat in vs. 70 vlgg. verteld wordt. 68. gheral: gepraat, geschreeuw. Dit is de lezing van A. (E). N, waarvoor alle anderen ghetal hebben, P ghekal. 80vlg. Vgl. Hooft, over Romero IX, 347: ‘Aldus gefnuikt, en speurende geen naader, joegh hy 't teeghen den Toolschen oever aan, sprong t'eener buspoort uit; en raakte, neevens 't volk met roeiboot, oft zwemmen, te lande. 91vlgg. Met mijn Heeroom wordt natuurlik dezelfde geestelike bedoeld als in vs. 73. en wel niet de geesteliken in het algemeen. 98.Hun hoogmoedig gedrag wordt vernederd. 104. bedaecht: vertoond of verteld. 109. reael: koninklik, prachtig enz. 109vlgg. Valerius: Oorlof egael, o Admirael! Cap'teyns royael, bootslien te mael, Soldaten al in't generael. In 't algemeen schijnt Valerius de teksten hier en daar met opzet wat te wijzigen, misschien ook, als ze hem wat onbegrijpelijk lijken. 110.verbael kan hier alleen ‘met name’ betekenen; maar het is vaak verloren moeite in de rijmwoorden een betekenis te zoeken. 114.Bedoeld wordt vooral David's danklied na ‘hij verlost was uit de hand aller zijner vijanden en uit de hand Sauls’, 2 Samuel, 22 = Psalm XVIII.