Nederlandsche Muzen-Almanak, 1837.

Negentiende jaar. Te Amsterdam, bij J. Immerzeel, Junior.

Waarlijk, wij weten niet, welke ons meer belang inboezemt, des zomers de Tentoonstelling van Schilderijen in de hoofdstad, of, des winters, de Nederlandsche Muzen-Almanak, die Tentoonstelling van Gedichten; wij hebben de zusterlijke kunsten gelijkelijk lief. Met dezelfde drift zien wij Inhoud en Lijst (de Commissie schrijft aldus) in; wij verblijden ons met de eigene levendigheid, wanneer beide ons het werk van met roem bekende meesters aankondigen; wij verlustigen ons met gelijk welgevallen, wanneer wij onder de onbekenden meesters, of zij, die beloven het te zullen worden, ontmoeten; doch, - opdat het verschil de gelijkheid vervange! - wij beoordeelen die beide tentoonstellingen niet op dezelfde wijze. De schilderkunst is ten onzent een eervol beroep, de dichtkunst eene

loutere uitspanning. Men versta ons wèl, - een middelmatig schilder is ons even onverdragelijk als een middelmatig dichter; - doch het verlies eener koe, die melk en room geeft, is iets zeer wezenlijks; het gemis van lauweren, welke in ons Land niet groeijen, die onder onzen bewolkten hemel ten krans gestrengeld noch om de kruin gedragen worden, iets zeer denkbeeldigs. Wij leerden het leven te veel van deszelfs minst dichterlijke, minst schilderachtige zijde kennen, dan dat dit onderscheid onze wijze van gispen niet verschillend zoude maken. Waar het een' smakeloos verzenlijmer of mislukt dichter geldt, (aansprakelooze rijmers leefden er slechts in de vorige eeuw), kan ons oordeel de eigenliefde kwetsen en tranen kosten; maar die tranen zullen, kunnen ten minste, heerlijke vruchten dragen, in uren aan nuttiger bezigheden besteed, dan aan het vermeerderen van het aantal Nederduitsche gedichten, hetwelk stellig dat onzer Staatsschuldbrieven overtreft. Bij een mislukt schilder daarentegen (een verdienstelijk man maakte er ons eenmaal opmerkzaam op), stelle men zich in het verschiet een arm gezin - eene ziekelijke moeder - misschien hongerige kinderen voor, en de veder der kritiek valt, eer wij het bemerken, op het witte papier neder, om niet weder te worden opgenomen. Zóó ging het ons dit jaar bij de aankondiging der bekende Loterij, en de juiste aanmerking van eenen keurigen kunstvriend: ‘men moedigt op die wijze de inzending van vodden aan,’ was niet in staat ons besluit te zwijgen, te doen wankelen. De Loterij is getrokken, - de Commissie wege onze bedenking!

Doch wij dwalen van ons onderwerp af; de gelijke indruk - welken de lezing van de Lijst en die van den Inhoud op ons maakte, - gaf er aanleiding toe. Welke beroemde namen ontbraken niet onder die der Inzenders voor de jongste Tentoonstelling! - de Heer Immerzeel verzocht dit jaar vergeefs om bijdragen van de Heeren Kinker, Staring, Van Hall, 's Gravenweert, Wiselius, Tollens, Lulofs, Da Costa, Bogaers, Van Lennep, .... doch het is waarlijk, of wij de grootste starren aan onzen letterkundigen hemel met den vinger aanwijzen; wie ziet niet als wij, bij den eersten oogopslag, naar hen uit?

bedroog de groote Meester zich dan?

Voorwaar niet, want meer dan veertig zangers gaven aan het verlangen des verzamelaars gehoor, en de Muzen-Almanak telt dit jaar weder zoo goed twee honderd vijftig bladzijden, als de jongste Tentoonstelling vijf honderd zestig of zeventig nommers telde.

Gelukkig Land, dat zoo vele Dichters en Schilders bezit, dat de zalen altijd te klein zijn en het boeksken nooit te dun wordt, al

zoekt men in beide te vergeefs naar de werken van hen, die meesterstukken plegen te leveren.

Wie echter aan de Lijst ontbraken, wij vonden op dezelve de namen van de Kruseman's, De Vletter, Schouman, Schotel, Van Beveren, en de Pieneman's, - eenige uren der tentoonstelling gewijd waren uren van waar genot; - wij vinden in den langen Inhoud Van Halmael, Immerzeel, Withuys, Hasebroek, Beets, Klijn en Spandaw; er valt zeker in het bevallige jaarboekje veel te prijzen, veel te bewonderen: - wij willen het gaarne onderzoeken.

De Heer Klijn schonk ons twee gelegenheids-stukjes; wij schatten dezelve hoog, als bewijzen zijner welwillendheid; wij schatten dezelve hooger, als bewijzen van zuiver en hartelijk gevoel. De Heer Van Halmael leverde een lang verhaal, dat zeker in stijl oneindig gewonnen heeft bij de wijze, waarop deze gebeurtenis in de Abendzeitung für 1835 verhaald werd, maar dat ons echter voor een stuk van zijne hand weinig voldoet, dat voortreffelijk zoude hebben mogen heeten, indien het in dichterlijken vorm gegoten ware. Aan den Franschen Dichter Alphonse de la Martine is het eenvoudig opschrift van een heerlijk vers van Spandaw; Clavareau vertale het, en de zanger van Jocelyn zal hem op schoonere wijze dank zeggen dan onze hulde. De Heer Immerzeel zorgde naar gewoonte, dat het zijn bundeltje niet aan aardige stukjes ontbreken mogt; - de Nieuwe Ontdekkingen in de Maan schonken den Heer Van Oosterwyk Bruyn gelegenheid een versje te leveren, dat veel geestigs heeft, maar Z. Ed. ons slechts niet voor luimig opdringe. December van den Heer C.G. Withuys is een der fraaiste stukjes uit het boeksken; het is vrij van valsch vernuft, rijk aan waar gevoel, even eenvoudig als keurig van uitdrukking, poëzij den Dichter van den Tijd waardig. Zie hier eene proeve:

Hasebroeks Moedervreugd kostte ons tranen; die jeugdige Dichter huwt rijkdom van verbeelding aan rijkdom van gedachten. Brester's In de Schuur is een zijner beste Claudiaantjes. De dichtregelen van Beets, Bij een Kind, schijnen ons het hoogste sieraad van het bundeltje; men oordeele:

Wij bewonderen den jongeling, die, na ons zoo heerlijke proeven te hebben geschonken, hoe gelukkig hij Byron wist na te volgen, thans zulk een schitterend bewijs zijner hooge oorspronkelijkheid geeft, en zich daardoor regt op waarachtigen roem verwerft. Een middelmatig dichter zoude zich nooit aan zulk een eenvoudig onderwerp gewaagd hebben, - meer dan één onzer meer dan middelmatige dichters zoude op zulk eene klip schipbreuk hebben geleden, - hoe eenvoudig en hoe hoog - hoe ongezocht en hoe boeijend, is de gang zijner gedachten bij de beschouwing van een slapend kind!

Doch meesterstukken hebben iets vermoeijends; de beide dikwerf vergelekene tentoonstellingen waren er daarom misschien karig mede; schoonheden van den tweeden rang ontbreken ook in dit jaarboekje niet. Den zangers van de Poolsche Koningskeuze, de Vlinder, de Nagedachtenis enz., de Lijkzang, de Utrechtsche Hoogeschool enz. enz. zij er dank voor gezegd! De Heer D.J.A. Arntzenius zal ons echter verpligten, door ons den tour de force te verklaren, welken hij de boeren in het 1^e couplet van zijnen Toast laat doen.

Maar, helaas! wij moeten het nog éénmaal herhalen:

en de beoordeeling der overigen beproeven.

De Heer P. Koster leverde de aandoenlijke geschiedenis van een zeer onverstandig Roosje, immers het benijdde.... de tulp, de lelie of het vergeet mij nietje? neen, de distel! Zijn Ed. schonk buitendien het Afscheid, eene mysterieuse Romance, waarschijnlijk de klagt eens minnaars uit eene betere wereld, schoon de Overkant onwillekeurig aan eene vaart, gracht of sloot van ons waterrijk Land doet denken. Het referein:

geeft anders nog al aanleiding, Adolf en Elize voor twee bruine Javaantjes te houden; want wie in Holland geboren is, spreekt van zijn Vaderland, even als een echtgenoot ten onzent zegt: ‘ik heb zes kinderen,’ en niet: ‘Ma femme a six enfants.’

Er was een tijd - onze schilders danken den Hemel dat hij voorbij is, - waarin familie-stukken zeer in de mode waren, en de arme kunstenaar grootpapa en grootmama, mijnheer en mevrouw en al de lieve kleenen, tot Aaltje met de pop en Dirkje met de sweep toe, op een doek van weinige duimen omtreks moest voorstellen. De Heer Immerzeel schijnt het aardig te hebben gevonden, ons zulk eene zeldzaamheid te doen aanschouwen, en de familie van Pellecom was zoo goed daarvoor te poseeren. Op bl. 38 ontvangen wij, van wijlen den Heer J. van Pellecom, eenen Wensch op het huwelijk van mijnen zoon A.N. van Pellecom, met Mejufvrouw J.G. Zegerius, voltrokken te Kortenhoef, den 16^den November 1806; - op bl. 73 een' zang van den Heer A.N. van Pellecom, Aan de Maatschappij: Verscheidenheid en Overeenstemming, te Rotterdam, opgerigt den 16^den November 1760, haren vijf-en-zeventigsten verjaardag vierende, op den 20^sten November 1835, juist op het uur, waarop, 's jaars te voren, mijne hartelijk geliefde Moeder, Vrouwe Petronella Elisabet du Rien, weduwe van den Weleerw. Heer J. van Pellecom, overleden was; op bl. 208 weder een vers van den Heer A.N. van Pellecom, In het Album mijner oudste Dochter, waaruit wij, door den aanhef:

leeren moeten, dat haar Ed. niet naar hare grootmoeder, Vrouwe Petronella Elisabet genoemd is, (wanneer het Betje of Nelletje zoude geweest zijn, en niet Naatje) of dat haar Ed. overgevoelig is? - want wie het Poëzij noemt, moge bij Alceste ter school gaan.

Inderdaad, voor de aardigheid hadden wij aan deze familie-stukken genoeg gehad; zelfs de toekomstige Geschiedschrijver van het geslacht der Van Pellecoms zal niet meer verlangen, dan de opgave van geboorte-, trouw- en sterfdagen - en de vermelding aller deugden van deszelfs onderscheidene leden; doch het blijft er niet bij, de Almanak schijnt tot een gedenkboek der gevoelens en gedachten van den tweeden dichter uit deze familie bestemd. Immers, op bl. 87, (want de rijmziekte is besmettelijker dan de cholera,)

dat ons een denkbeeld geeft, hoe zijn Ed. gewoon is in het Album eener jeugdige Vriendin te schrijven, en bij bl. 169 roepen wij uit:

want het is een ander bewijs, - het stukje heet In het Album van Betsy, - dat zijn Ed. in Vrienden-rollen niet altijd zoo gezocht - dwaas schrijft, als in dat zijner dochter, blijkens de regelen:

Och! dat de man, om eene spreekwijze onzer Vaderen te bezigen, met een kluitje in het rietje gestuurd, pijpjes voor zich zelven, maar niet voor ons gemaakt hadde; want zoo wij Betsy (welligt ook iemand, die op het familie-stuk voorkomt), nog minzaam ontvingen, alle menschelijk geduld heeft zijne grenzen, en nu wij op bl. 111 ten vierdenmale zijn' naam lezen, kunnen wij ons niet weêrhouden aan te merken:

Maar het is in den wind geschreeuwd, lieve Lezer!

want op bl. 198 is nog een extemporé met zijnen naam op een bord van het pijpenmakers-gild te Gouda, waaronder met groote

letters geschreven stond: Da pacem Domine in diebus nostris. Een spotziek lezer is misschien geneigd te vragen, of in onzen tijd een dichter zich bij zijne wandeling ter bezigtiging van uithangborden altijd door een' secretaris doet volgen, ten einde geen zijner extemporés te loor ga - even als in vroeger dagen een schildknaap zijnen ridder de wapenrusting nadroeg; - wij houden het er voor, dat het stukje bij den Verzamelaar, wien het anders niet aan takt ontbreekt, alleen genade heeft gevonden, opdat het den toekomstigen Geschiedschrijver niet aan wenken voor de lokale kleur, als ter Gouw, pijpen, een' twist in eene herberg enz. ontbreken mogt.

Peter, pastoor te Wijkel, misschien eene eersteling, verdient als zóódanig aanmoediging. De trant verraadt navolging. Messchert drukte, wat wij bedoelen, in zijne Gouden Bruiloft allergelukkigst uit, - de honderdmalen gebruikte beelden van leeuw en tijger zijn hier voor de honderd-en-éénde maal ongelukkig gebezigd - ziedaar de voornaamste vlekken in een stukje, dat de groote verdienste bezit, een Friesch onderwerp te hebben, en toch te boeijen.

Wij verwijten den Heer Van Harderwijk minder, dat het hem onbekend was, dat van Victor Hugo's pour les pauvres reeds voor een paar jaren eene betere vertaling dan de zijne het licht zag, dan dat Z.Ed. schijnt te vergeten, dat in den Nederlandschen Muzen-Almanak slechts oorspronkelijke verzen moesten worden opgenomen, en dat niemand vertalingen in moest zenden, die het vreemde niet schooner weet terug te geven: eene kunst, die Bilderdijk verstond, die Van Lennep van hem leerde.

De Heer Westenberg heeft in

rondgetast; - de Hemel behoede ons, dat wij ooit, bij mistig weder, in de hoofdstad zulke Maria's ontmoeten!

Om een' Schiller regt te doen, moet men het talent van een' Lulofs bezitten: arme Cassandra!

Wie aan een' zestienjarig Dichter, onder onzen hemel geboren, een motto voor een' Minnezucht ontleent, geeft hoop op onschuldige, schoon dan ook minder erotische poëzij. Hoe echter een jongeling zoo inconsequent kan zijn, een meisje eerst te wijzen op een tooneel uit de duivenwereld:

De olmen? neen -

Haar dan toe te voeren:

zich later te beklagen, dat zij

is, en haar eindelijk te vertellen, dat hij slechts haar deugdvereerder zal wezen, begrijpen wij niet; of is het waarheid:

De achttiende Junij 1836. Ode, door J.J.L. ten Kate. Den jeugdigen zanger schijnt het aan Bilderdijk ontleend motto:

ten spoorslag te hebben gestrekt, den slag bij Waterloo te gedenken en te bezingen; en waarlijk, indien Bilderdijk bedoeld heeft, dat ieder jeugdig Dichter, telken jare, zoo veel mogelijk met zijne woorden, een meesterlijk berijmd verhaal van dat roemruchtig wapenfeit zoude leveren, de Heer Ten Kate heeft zich loffelijk van die taak gekweten. Wij betwijfelen dit echter, en gelooven niet, dat onze verheerlijkte Bard met die Singeries zijner poëzij zoude gediend zijn geweest; wij zijn zeker, dat, in 1836, bij den onuitputtelijken rijkdom zijner ziel, de terugkeer van den feestdag andere gedachten in hem zoude hebben opgewekt, dan die, welke dezelve hem in 1827 inboezemde. Als kopij van dat onnavolgbaar Origineel verliest de Heer Ten Kate het in alle opzigten, al getuigt bijna ieder regel van zijne belezenheid en geheugen; al strooit Aurore saffraan en rozen; al schrijft hij, als zijn voorbeeld, rond, voor rondom - hij is langer, - minder krachtig, - minder verscheiden, - de ziel in één woord ontbreekt.

Eene uitvoerige opwekking vervangt bij hem het meesterlijk Vondeliaansch begin van Bilderdijks 't Veld van Waterloo:

Het zijn wel woorden, die Bilderdijk bij wijle bezigde, maar bij hem streden onze helden niet met omkranste slapen, - bij hem gloeiden zij toenmaals niet van bloed en brein omspat, - wee den schilder, die ons dat met verwen durfde doen aanschouwen! Laat ons nu de beschrijving van Napoleon van den meester en den leerling vergelijken:

want de Heer T.K. verliest er niet bij, dat wij niet verder afschrijven, en onze ruimte is bepaald; mogt hij echter het eerste betwijfelen, (doch de schoonheden van Bilderdijks Lierzang moeten hem bekend zijn), hij vergelijke zijn 6^de en 7^de Couplet met dat onovertrefbare derde van Bilderdijk, - zijne alledaagsche vergelijking bij een' leeuw in het 9^de met de nieuwe en verrassende in Bilderdijks vijfde - zijn einde bij het einde van den Vorst onzer Dichters.

De Heer J.J.L. ten Kate noeme ons oordeel hard noch scherp; over weinige jaren hopen wij in hem een' onzer eerste Dichters te bewonderen, thans kunnen wij hem dien titel nog niet toekennen. Dwaasheid zoude het wezen, van zoo jong een' stam rijpe vruchten te eischen; dwaasheid is het, zoo jong een borst van eigenwaan te doen zwellen; dwaasheid mag het heeten aldus, à la Bilderdijk, te schrijven. Veelligt beweegt hij zich in een' kring van jonge lieden, misschien eenige jaren ouder dan hij, zeker veel lager staande in de kunst der versificatie, die hem over het paard tillen, om door hem op hunne beurt te worden in de hoogte geheven; er is geene gevaarlijker klip voor veelbelovende geniën. Wij denken onwillekeurig aan Pope's:

Het zoude ons innig smarten, indien hij op deze of dergelijke wijze bedorven werd.

De Heer Jan Bierman Jz. dichtte op de Veluwe een Lied op Reis,

aan zijne beminde; - waarschijnlijk bereed Z. Ed. een kreupel paard, want de eerste regel is een voet te kort en de overige zijn stootend. Wat doet men al niet op reis!

Dusseau, Greb, Hirschig - doch wij zijn het gispen moede, en hadden dus, volgens de oude Letteroefeningen, geene beoordeeling van den Muzen-Almanak op ons moeten nemen, en over denzelven als over de jongste Tentoonstelling zwijgen.

Één woord nog over hetgene de vergelijking doet mank gaan, de verzen van Afgestorvenen en de plaatjes, die het boeksken opluisteren. De eerste zijn van Bilderdijk - van zijne gade - en van Pieter Nieuwland; voor geschenken van zulke geniën zij den Uitgever hartelijk dank gezegd! Zoo wij een' Rembrandt onder onze levende schilders bezaten, welk een heerlijk onderwerp zoude hem Bilderdijk opleveren, in die ‘arme stulp,’ te Ritzbuttel, het fraaije Afscheid schrijvende, dat de Heer B. Klinkert ons verpligtend mededeelde. Welk eene schilderij, dat gelaat vol uitdrukking, bij de woorden:

De sprekend gelijkende Beeldtenis van den Hoogleeraar Mr. J. ten Brink versiert het boeksken; het was al te bescheiden van Z.H.G. dit jaar geen versje te schenken. De plaatjes bestaan buiten het vignet van Bendorp uit gravures van de Heeren Lange, Tetar van Elven en Bendorp, naar teekeningen van de Heeren A. Schelfhout, J. Pelgrom Jr., R. Craeijvanger en G.G. Haanen; alleen de Spinster had niet verdiend te worden opgenomen. In de Gekerkerde Moeder, eene teekening van Craeijvanger, een verdienstelijk vers van Mr. J.H. Burlage, dat wij eerder hadden behooren te prijzen, is de uitdrukking des Dichters:

in tegenspraak met het plaatje; - de moeder heeft het brood in de hand, als wilde zij het den eerst binnentredende naar het hoofd werpen. - De correctie was dit jaar slordiger dan vroeger.

Wanneer het Nederlands voortreffelijksten Zangers had mogen behagen, de onderneming des Uitgevers te ondersteunen, de beoordeeling van den Muzen-Almanak zoude ons, als vroeger, een lust zijn geweest - de Vaderlandsche kunst ware waardiglijk vertegenwoordigd geworden! - Mogen wij een volgend jaar meer van hen verwachten? Het publiek gevoelt hun gemis!

J.J.