[p. 1]origineel
[Deel 1]
De Grimbergsche oorlog.
[Eerste deel]
[vs. 1-364]aant.
God, die here es alre heren,aant.
Die ons menschen woude erenV. 2
Met sire doot, sy u verclaert,
Moet my jonnen ongespaert4
Dat ic dit dichte volmaken moet,
Dat ic beginne; want het sal goet6
Te horne sijn, ene rechte volrede
Van striden en groter vromichede,
Van parlementen, van gedinghe,9
10.
Van sconen worde sonderlinghe,10
[p. 2]origineel
Van goeden ridderscappe mede.11
Sere misdoen dese consteneren,13
Die hem met dichten generen,14
Die noyt ghesien noch gehoirt
En waren, noch en gescieden niet,
Daer sy die lieden, dat wel wiet,
Versuft met maken achter straten;
20.
Ende sy te dichten hebben gelaten
Van den hertoghe, sijt seker das,
Die Godevaert metten Barde hiet:
Die ierste hertoghe, ic liege u niet,
Die in Brabant oit regneerde.25
Na dat my die cronike leerde,
So hieten sine vorders gravenaant.
Wert dese hertoghe in Brabant
30.
Van den keyser, sy u becant.30
Bi den rade der Heren hoge,
Die bi den keyser waren daghelijc,
Ende diene lief hadden sekerlijc,34
Overmits sire doeghet wille,35
[p. 3]origineel
Die in hem was lude ende stille.
Selve die keyser minden mede,37
Dat toonde hi hem tot meniger stede,
Gelijc ghy hooren sult hier nae
40.
In't oirloghe, als ic verstae,40
Dat tusschen den hertoghe Godevaerde41
Was endoic den heren waerde
Van Grimberghen, die sekerlike
Machtich waren ende rijcke
Van grote lande in dien tyde,
Dat omtrent hem wide ende side
Met sconen beempden was gheleghen.
Sy hadden menighen coenen deghen,48
Die Grimbergen hoirden toe,49
50.
Dair sy den hertoghe doe50
Met oirloghden, alse ic u sal
Segghen, om dat hy woude van al52
Grimberghen overheere wesen,
Ghelijc ghy hier sult horen lesen,
Eer dit boec compt ten eynde toe.
Hoirt ende swyget, dat bid ic u,
Dat u allen ghebenedie57
Gods moeder Sinte Marie.
[p. 4]origineel
Wilen waren van ouden tiden59
60.
Die van Brabant van rechter ziden60
Comen, ende van rechten arde mede61
Uit dien van Troyen, dats waerhede,
Daer sy af waren geboren,63
Alsoe ghi hebt mogen hoeren:
Soe was een hertoghe in Lothrike,65
Die yerst grave was sekerlike
Ende van den lande, dat wel wet,
Dat daer omtrent gelegen was.
70.
Haer lant van hem, sijt seker das,70
Hielden van Grimbergen die heeren,
Van Edinge, van Hoerne, die in eren
Leefden na haer weerdichede;
Ende so hilden van hem mede
Haer lant die heren van Gaesbeke.
Dese heeren, daer af dat ic spreke,76
Hielden goet ende oic leen
Van den hertoghe al gemeen;
Dier was, also ic u sal doen bekant,
80.
Een deel graven in Brabant.aant.
Doen die stadt van Troyen mit gewelt
Van den Grieken wert gevelt,
[p. 5]origineel
Ende verborrent huys ende sale,83
Ende doot geslagen altemale84
Wat mens vinden conste in de stadt,
Vloen al ute om dat;86
Coninge ende oic graven,
Die met hem voerden vele haven,
Ende menich vrome edelman
90.
Ontvloen met scepen van dan,
Ende quamen al ongeloghen
Al de zee neder getoghen.
Een der Heeren sekerlike
Quam alsdoen in Vranckerike
Met vele sire man: al te hant95
Trac hi aen hem al dat lant,
Ende wert daer af overheere.97
Een andre partye voer voert meere
Van den Romeynen op den Rijn,aant.
100.
Ende besaten, als't was in schijn,
Al dat lant van daer omtrent,
Ende maicten met ghenent
Enen coninc van machte,103
Comende van Hectors geslachte,
Die dat lant inhielt met gewelt
[p. 6]origineel
Tusschen der Masen en den Scelt.
Den heren ginct so lanc so bat,
Soe dat sy wonnen al gader dat
Tusschen hem lach ende Vranckerike,
110.
Daer crone droech geweldelike
Een van Hectors naeste neven,
Die in't lant oic bleef verheven.
Van Vranckerike ten Rine toe113
Bleef 't land den Romeynen doe;
Sy worden heren van den lande,
Ende sy maecten allerhande116
Van Hectoers geslachte herenaant.
Machtich ende ontsiene seere
Tusschen der Scelt ende Haspeguwe.119
120.
Si gaven hem oic name nuwe;
Van Lotrike hieten sine hertoghe,
Die regneerde sonder oirloge122
Stilt hy die t'Antwerpen es geseten.aant.
Noch hetet Lotrike, na mijn weeten,124
Metten lantscape, sijt gewes,
Dat daer toe horende is.126
Alse dese hertoge sterf127
Sijn sone 't hertogedom verwerf,
[p. 7]origineel
Dien hy achter hem liet doe,129
130.
Ende bleef hertoghe al toe,
In weet al hoe menighe jaer.
Doen hy sterf bleef daer naer
Een sone die scone was.
Hy trac ane hem, sijt seker das,
Vele lants, also ic u bediede.
Tien tiden warent al heyden liede,
Die van Troyen daer waren comen.
Een heylich man, heb ic vernomen,
Bekeerde al 't lant van Vrancrike;
140.
Ende een ander dies gelike
Bekeerde 't lant van opten Rijn,
Soe dat al gader wert kerstijn,142
Die yerst ongelovich waren;
Dus hoir ic't ter waerheyt openbaren.
Alse die hertoge van Loterike145
Kersten eens wert sekerlike146
Metten anderen, es wel saen147
Dit hertoghedom voert gedaen
Emmermere, so dat quam
150.
Totten vijften heere loofsam150
[p. 8]origineel
Na den yersten hertoge, als men leest,
Die heere in Lotrike hadde geweest.
Dese was goet ridder ende stout,
Ende trac ane hem met gewout
't Lant van Brabant, dat cleyne was;
Want die heren, sijt seker das,
Daer af, hieten Princen doe;
Dat by namen een graefscap hiet,
Brabant met vaster hoede.
Hy dwanc daer toe met stouten moede
Syne ondersaten daer in 't lant163
Dat sy moesten al te hant164
Van hem ontfaen goet ende leen165
Ende sijn man worden; ochte neen,aant.
Hy ontgoedese oft sloechse doot.167
Dus worden sijn man, cleyn ende groot,168
Al die in Brabant waren geseten:
170.
Des was een, doe ic u weten,
Van Grimberge, die stoute heer,
Die ontsien was herde seer
Ende mechtich ende rijcke;173
Nochtan moeste hy sekerlijcke
[p. 9]origineel
Van hem ontfaen lant ende goet.175
Soe moesten oic, des sijt vroet,176
Van Gaesbeke die heeren beyde
Ende van Edinghen, dat's waerheide,
Ende met die here van Hoirne.
180.
Dese heren wale geboirne
Moesten ontfaen haer goet, haer lant,181
Van den hertoge van Brabant,
Ende dit wast ierste dat hem mede
Menich here manscap dede,
Ende hielden hair leen, also ghy hoirt,
Van den hertoghe rechtevoirt
Van Lotrike, die mede bekant
Graven waren in Brabant,
Tot dat Kaerle bleef ghevaen,189
190.
Alsoe ic u sal doen verstaen,190
Die hertoge was in Lotrike191
Ende grave in Brabant desgelike,192
Ende van den aldernaesten oire193
Van Vrancrike, als ic 't verhoere.194
Alse die hertoge was gestorven,195
Die 't lant van Brabant verworven
Hadde, ginc't, na der waerheit,197
[p. 10]origineel
Emmer vast voert gereitaant.
Van den enen opten anderen daer,199
200.
In weet al hoe menich jaer,200
Dat opten hertoge Karle quam,201
Die oem was, als ic vernam,
Van Vrancrike sconincx vri.203
Ene dochter so hadde hi,
Die bi namen Gereberch hiet.
Dese hertoge Kaerle, ic liege u niet,206
Was mechtigher vele in sinen jaren
Dan dandre die vore hem waren,
Die beseten hadden 't rike;
210.
Dese Kaerle dwanc sekerlike210
Sine ondersaten harde sere.
Doen geregeert hadde dese here
Lotrike ende Brabant voirwaer,213
In weet al hoe menich jaer,
So sterf de coninc van Vrancrike
Sonder kynt, ende ghelike
Bleef crone en 't lant al
Opten hertoge, groot ende smal,
Ja, Vrancrike al te male;
[p. 11]origineel
220.
Want hi oem was, wet wale,
Des conincx, die daer bleef doet.
Doe ginghen die heren clein ende groot,
Die waren daer die coninc sterf,
Ende ontboden te diere werfV. 224
Kaerle, sijt seker das,225
Die van Lothrick hertoge was,
Ende grave, dat wel wet,
Van Lovene ende Bruessele met,
Dat hi quame ontfaen 't lant
230.
Dat hem bestorven was te hant230
Van sijn neven 's conincs weghen,231
Ende hem haeste (want daer waren jeghen
Vrome lieden die waren in 't lant,233
Die geerne selve de vorder hant234
Van den lande hebben souden),
Of hi die crone woude behouden,236
Dat hi mit haesten te hem quame,237
Ende 't lant te hem wart name.
Die hertoge, die dit verstoet,239
240.
Ontboet mit grooter spoet
Een deel sire maiseniede,aant.
[p. 12]origineel
Ende daertoe een deel ander liede
Van Lotrike ende van Brabant,
Ridderen ende oock serjant,
Saltknechten ende menigen knape,aant.
Ende voer weg met stouten geselscapeaant.
Eerlijc te Parijs weert
Tot by Louwenen onverveert,aant.
Daer Huyge Capet, grave van Parijs,
250.
Met menighen man quam, des sijt wijs,
Ende bestont den hertoge daer;
Want hy grave, wet voerwaer,252
Die Fransche crone hadde ontfaen;
Hi peinsde, mochti bestaen
Den hertoge, dat hi mit gewoude
Al dat rike behouden soude;
Dus laegde hine, ende waende vaen;aant.
Maer hi wert so wederstaen
Van tshertogen lieden, die daer quamen,
260.
Dat hy en sijn volc vloen t'samen,
Dat mit pinen groot gesciede.
Doen trac die hertoghe met sinen lieden
Te Louwen in met sire kracht,
Ende bleef aldaer dien nacht
Metten bisscop van Louwen,
[p. 13]origineel
Die valsch was ende vol ontrouwen;
Want hi om gelt ende genietV. 267
Den hertoghe hemelic verriet;
Want Hugen 's nachts die bisscop
270.
Van Louwen dede die poerten op,
Daer Hughe binnen quam gevaren,271
Ende vinc den hertoge, sonder sparen,
Dien hy t'Orliens voerde gevaen,273
Ende leiden in den kercker saen,
Daer hi saen ontfinc de doot;275
Dies Hughe hadde bliscap groot;
Want hy bleef coninc doe277
Ende sijn nacomelingen daer toe,
Ende sijn op den dach van heden;
280.
Dus bleven onterft met valsheden
Van der crone van Vrancrike
Van Brabant die hertoge rike.
Kaerls dochter, die hy liet283
Achter hem, ende Geerberch hiet,
Verloes na de doot haers vader
Lotrike al tenen gader;
Want die keyser gaeft henen
Enen Godevaerde van Ardenen,
[p. 14]origineel
Dien hy kende vrome ende stout.V. 289
290.
Der vrouwen bleef in sijn behoutaant.
't Graefscap, ic wil gy het wet,
Van Lovene, van Bruessel met,
Dair luttel dorpen hoirden toe.
Enen sone liet sy doe,
Als si van der werelt sciet,
Die Henric by namen hiet,
Ende grave bleef in Brabant.
Dese Henric, sy u bekant,298
Grooten rouwe dat hy coes
300.
Dies hy moeder en lant verloes.
Somme die heren ende meest al
Die hadden gehouden groot ende smal
Haer goet, haer leen, ende haer lant
Van den Heren van Brabant,
Daer te voren menich jaer
(Dier was een, wet vorwaer,
Van Grimbergen die here,307
Die weerdich was grooter eere,308
Ende die heeren wel geboerne309
310.
Van Gaesbeke ende van Hoerne,
[p. 15]origineel
Ende van Adingen heer Arnout),
Doe dese edel heren stout,
Die vrome waren t' elcker stat,
Die waerheit wisten, dat
Met Henrike dus was comen,
Dat hem die keyser hadde genomen
Dat hertoghdom van Lotrike,
Ende Kaerl, die hertoge, swaerlike
T'Orliens lage gevaen,
320.
Dies hy niet mocht ontgaen,
Dies men nu dagelike
Vele pleget te doen, dat seggic u;
Wat dat es, mogedi hoeren nu.
Als't enen man ten quaetsten gaet
Dat hem niemant by en staet,
Maer pinen hem, met rade, met dade,
Lachter te doen ende scade.
Dat scheen wel aen desen grave;
330.
Want doen die heren hier ave330
Die waerheyt wisten ende sijn mesval,
Brakense hem af groot en smal
Manscap ende sekerheide,333
[p. 16]origineel
Alle recht ende vriheide,
Dat sy voormaels hielden van hem,
Ende van sinen voorders; nu nem
Voer ogen dit exempel bloot,
Hoe sy hem afginghen ter noot,
Die van synen vorders gemeen
340.
Lange hadden gehouden goet ende leen,
Ende van hem selven, eer 't hem misginc.
Daer nu stond also die dinc
Gescapen, des haddi verdriet
Dat hijs conste gewreken niet.
Ten dien tiden, wet sekerlijck,V. 345
Dat dus ontgoet werd Henrijc,
Screef men, wien dats wondert,
XV jaer min dan IX hondert.
Dus ginc't voirt van hant te hant,
350.
Dat alle graven waren in Brabant,
Die d'een na den anderen quamen,
Diere vele was te samen,
Also ic ter waerheit vernam,
Tot dat op Her Godevart quam,354
Die stout was als d'onvervaerde,
Ende die men hiet metten Baerde.
Hoort ende swiget overal
Wat ic u voort seggen sal
[p. 17]origineel
V. 2Het Br. Hs. heeft: Ende ons menschen woude leren Den wech ter hemelrijcke waert.
4Moeten wy.
6Dat ick beginnen sal; want 't goet Salt sijn te hooren, ende rechte waerhede Van schoone stryden, van vromicheden.
9Parlemente ende van ghedinge.
10Schoone worden.
11Ende van ridderscappe mede.
12Maer my dinckt dat sy telcker stede.
13Diese construeren.
14Die met dichten hem generen.
15Dat sy fabelen.
21Wraye ieeste die waer was.
25Die oock in Brabant regneerde: Want soo my die cronicken leerden.
28Dese wert verhaven, Deerste hertoghe in Brabant.
30Keysere.
31Diene selve.
34Want syne lieff hadden warlijk.
35Der deucht wille.
37Ende selve die keysere hadden lieff mede, Alsoo hy hem toonde te meniger stede.
40In dit orloghe.
41Dat tusschen Godevaert was, Den hertoghe, alsoo ick las, Ende van Grimberghen die heren, Die mach tich, by mijnder eren, Ende rijck waren, in dien tyde, Van grooten lande wyde ende zyde, Dat ontrent hun was gelegen.
48Oock hadden sy menighen deghen.
49Behoorden toe.
50Den hertoghe mede toe Oorloochden, als ick u seggen sal.
52Omdat hy woude seggen dat al Grimberghen onder hem soude wesen, Alsoo ghy hier sult hooren lesen, Eer dit bouck compt ten eynde. Nu Hoort ende swiget, des biddiks u.
57Soodat u.
59In eenen tyde.
60Syde.
61Commen, van rechten aerde mede.
63Daer aff sy.
65So was hy.
67Ende van Brusselle met.
70Hielde hy 't lant van hen, si seker das, Ende die van Grimberghen, si u becant, Die heeren van Edinghen te hant, Die heeren van Hoorne mede, Ende die van Gaesbeke ter stede.
76Dese edele heeren ende goet Ende (lees Si) hielden alle, des sijt vroet, Beyde haer goet ende haer leen Van den hertoghe ghemeen, Die doen grave was van Brabant; Hoe dat quam sy u becant.
83Verbornen huus.
84Gheslagen, dat wet wale.
86Vloen daer ute, weet wel dat, Een deel coninghen ende graven, Die voor hun voerden veel haven, Ende menich edel vrome man, Die met schepen ontvloen van dan.
95Met vele synen mannen ter hant Maecte hy aen hem dat lant.
97Als heere ende d'ander partye quam, no minder no meere Van dien Trojanen op den Rijn.
103Lant daer ontrent, Ende maeckten daer, sy u bekent, Eenen coninck van Hectors gheslachte, Die dat lant wan met crachte Van den Mase totter Schelt toe, Dus ginck emmer voorwaer doe Op die heeren, soe dat sy 't lant Alle gadere wonnen, si u becant, Dat tusschen hem lach.
113Daer bleef al 'tlant, vindick bescreven, Van Vranckrijcke tot op den Rijn Den Trojaenen, als't es in scijn, Ende bleven heeren van alle den lande.
116Onlange daer nae, als ick becande, Maeckten sy daer eenen heere, Van Hectors maegschap, min no meere.
119Hespegouwe, ende gaven hem eenen name nouwe, Ende hietenne van Lotricke hertoghe.
122Oock gaven sy hem het lant, als ick betooge, Dat nu Antwerpen es gheheeten.
124Doe ick u weeten.
126Datter toe behoirende es.
127Desen hertoghe, doen hy starff Ende (sic) sone 't hertochdom verwarff.
129Die hy doen achter hem liet Ende was hertoghe, en lieget u niet, Ick en weet hoe menich jaer; Doen hy starff liet hy daer naer Eenen sone, die vrome was; Want hy track, sijt seker das, Veel lants aen hem met allen. In desen tyden, hoor ick callen, Waerent noch alle heydene lieden, Dat van Troyen, als ick bediede, Commen was daer in 't lant. Met heylighe mannen, sy u becant, Bekeerde Vranckrijcke alle maele; Ende een andere heylich man so waele.
142Soe dat sy alle kerstenen werden sijn, Die te voren ongheloovich waeren; Dus hoort de waerheyt openbaere.
145Doen dus die.
146Oock kersten wordt.
147Sonder waen Track dat hertochdom herde saen Emmermeer voort, so.
150Op den vijften, als ick vernam. Naer den vijften hertoghe, alsoo men.
158Maer desen hertoge verwandelet soe Dat hy (sic) by.
160Doen hy dus hadde, ick liege u niet, 't Graefscap van Brabant in sijn hoede, Daer want hy daer toe.
163Syne ommesaten.
164Tsy u becant.
165Lant ende leen, Ende syne mannen werden.
167Ontgoedesse.
168Dus wierden sijn mannen, clein ende groot, Die in Brabant ende daer ontrent waeren gheseten.
173Ende daertoe machtich.
175Alle sijn goet.
176Des ben ick vroet, Die heeren van Gaesbeke beyde Ende oock die heere, als men my seyde, Van Edinghen, ende daertoe mede Die heere van Hoorne, dat's waerhede.
181Dese moesten ontfaen van hem haer lant, Ende ditte was teerste, sy u becant, Dat sy Brabant manscap daden, Dit stont aldus, hoorde ick gheraden, dat sy haer leen hielden voort Van den hertoghe, so ghy hoort, Van Lotrijcke, ende mede oock waeren Graven van Brabant (t'waren grave) sonder spaeren.
189Bleeff.
190Als ick u.
191Van Lotrijcke.
192Van Brabant diesghelijcke.
193Ende oock van den naesten hooire.
194Als ick hoore.
195Doen die.
197Als ic u nu hebbe gheseyt, Ghinc emmermeer voort ende voort ghereyt.
199Tot den anderen.
200Nu weet (sic).
201So dat die hertoghe Karle quam.
203Des coninx vry.
206Dese hertoge Karle, was gheschiet, Was vele machtiger te waren Dan eenich, hoorick openbaren, Die voor hem hadde gheweest in't rijcke.
210Dese hertoghe Karle sekerlijcke Dwanck syne ommesaten seere.
213Doen gheregeert hadde desen heere, In (Hs. Nu) weet al hoe menich jaer, Lotrick ende Brabant, gheviel voorwaer Dat de coninck starff in Vranckerijcke, Sonder kinderen, ende gheheelicke Die eerffve van Vranckrijcke bleeff al Op den hertoge, groot ende smal, Ende 't lant van Vranckerijcke teenemaele; Want hy was oem, dat weet alle, Des conincx, die daer was bleven doot.
V. 224Ende sy ontboden.
225Karle, die hertoge van Lotrijck was, Ende grave van Loven, sijt seker das, Ende grave van Brusselle met, Als dat hy quaeme onghelet Ende ontfinge daer sijn lant.
230Dat hem verstorven.
231Van den coninck, sijns neven weghen; Ende haestelick.
233Sommige lieden.
234Die selve grave.
236Ende ofte hy die crone woude houden.
237Dat hy haestelijck daer quaeme.
239Als Karle, die hertoghe, dat verstoet, Ontboot hy terstont, sijts vroet, Een groot deel sijnder liede[n] Van Lotrick, als ick bediede, Ende van Brabant ridderen ende knaepe[n], Ende voer met schoonen gheselschape, Wat hy mochte, te Parijs wart. Als hy by Louwen quam onghespart, Quam Huge Capet, grave van Parijs, Met meenighen man, sijt wijs.
252Want hy hadde selve voor waer Die croone van Vranckerijcke ontfaen, Ende peynsde, mocht hy den hertoghe vaen, Dat hijt rijcke wel behouden soude: Dus lachde hine met ghewoude, Ende waenden vaen alsoo. Daer wert hy wederstaen doe Van 's hertoghen lieden, die daer quaemen, Dat hy vloe ende sijn volck tsaemen; Dat hem nochtans met pyne gheschiede. Doen track die hertoghe ende sijn lieden Alle te maele te Louwen inne, Ende bleeff daer die nacht, als ick kinne.
V. 267Want hy verriet jegen Huyghen Den hertoghe om gelt, hoorick tuyghen: soo dat hem tsnachts.
271Ende Huyghe quam daer in ghevaeren.
273Ende vourden tot Orleans ghevaen.
275Daer hi cortelick inne bleeff doot.
277Want hy bleef coninck naer die dingen, Ende daertoe syne naerstelingen, Ende sijn nog heden ten daege; Dus bleven onteerft, sonder lage, Die heeren van Brabant van den rijcke, Ende van den croone van Vrankerijcke.
283Dese hertoghe Karle eene dochtere liet, Die Geertberghe by naeme hiet, Die naer de doot van haeren vaedere Lotrick verloos altegaedere.
V. 289Die hy stout ende vrome kinde. Des vrouwen bleeff, alsijt vynde, 't Graeffscip van Lovene ende van Brusselle met, Daer luttel dorpen toe hoirden, Dat weet. Doen sy sterff eenen sone sy liet.
298Nu desen tyde, sy u becant, Dat dese Hendrick aldus verloos moedere ende vadere, dies hy coos Grooten rauwe, so waeren Eenighe heeren die doe waeren, Maer 't lant hielden ende haer leen Van den heeren van Brabant ghemeen, ende hadden ghedaen menich jaer.
307Die groote heere.
308Menighe eere.
309Ende die heeren van Gaesbeke, Ende oock een was, als ick spreke, Die heere van Edinghen, heer Aernoult, Ende oock met eeren stout, Van Horne die edele man; Maer doen dese wisten dan, Hoe het met heer Hendrick was comen.
V. 321Daden sy te hant sekerlicke, Dies men nu vele in eerderijcke Plege te doene, dat segge ick u, Dat es, verstaet mi wel nu. Als't ten meesten ten quaetsten geet, Dat elck mallijc nae hem steet, Hem te doene lachter ende schade, Eest met raede ofte met daede.
330Want doen dese heeren, by Ste Bave, Wisten sijn misvaren al.
333Sijn manschap ende sijn vryhede Ende al dat recht by waerhede, Dat sy voormaels hielden van hem; Ende, dies ick wel seker ben, van syne voorders overlanck, Ende het stont so, sonder wanc, Met hem dat hijs niet en conste gewreken.
V. 345Als dit gheschiede, horick spreken, Dat dus ontgoet wert heer Hendrick, screeff men tyen tyde sekerlick Negen hondert, vijfthien jaer min, Ende stont aldus, ick seker bin, Dat men ter waerheyt bevint bescreven, Dat alle graven in Brabant bleven.
354Totter tijt dat heer Godevaert quam, Als ick ter waerheyt vernam, Die men metten Baerde hiet, Ende vrome was, en liege u niet, Als ick nu seggen sal. Nu hoort dan al over al.
