Grimbergse oorlog


auteur: anoniem Grimbergse oorlog


bron: De Grimbergsche oorlog. Ridderdicht uit de XIVe eeuw (2 delen) (ed. Ph. Blommaert en C.P. Serrure). C. Annoot-Braeckman, Gent 1852-1854


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet

[p. 1]origineel

[Deel 1]

De Grimbergsche oorlog.
[Eerste deel]

[vs. 1-364]aant.

 
God, die here es alre heren,aant.
 
Die ons menschen woude erenV. 2
 
Met sire doot, sy u verclaert,
 
Moet my jonnen ongespaert4
 
Dat ic dit dichte volmaken moet,
 
Dat ic beginne; want het sal goet6
 
Te horne sijn, ene rechte volrede
 
Van striden en groter vromichede,
 
Van parlementen, van gedinghe,9
10.
Van sconen worde sonderlinghe,10
[p. 2]origineel
 
Van goeden ridderscappe mede.11
 
My dunct dat sy ter Daem-stede12aant.
 
Sere misdoen dese consteneren,13
 
Die hem met dichten generen,14
 
Dat sy suffen brenghen voirt,15aant.
 
Die noyt ghesien noch gehoirt
 
En waren, noch en gescieden niet,
 
Daer sy die lieden, dat wel wiet,
 
Versuft met maken achter straten;
20.
Ende sy te dichten hebben gelaten
 
Vraye geste, die waerheyt was,21aant.
 
Van den hertoghe, sijt seker das,
 
Die Godevaert metten Barde hiet:
 
Die ierste hertoghe, ic liege u niet,
 
Die in Brabant oit regneerde.25
 
Na dat my die cronike leerde,
 
So hieten sine vorders gravenaant.
 
Van Lovene; maer verhaven28aant.
 
Wert dese hertoghe in Brabant
30.
Van den keyser, sy u becant.30
 
Die selven maecte hertoghe31aant.
 
Bi den rade der Heren hoge,
 
Die bi den keyser waren daghelijc,
 
Ende diene lief hadden sekerlijc,34
 
Overmits sire doeghet wille,35
[p. 3]origineel
 
Die in hem was lude ende stille.
 
Selve die keyser minden mede,37
 
Dat toonde hi hem tot meniger stede,
 
Gelijc ghy hooren sult hier nae
40.
In't oirloghe, als ic verstae,40
 
Dat tusschen den hertoghe Godevaerde41
 
Was endoic den heren waerde
 
Van Grimberghen, die sekerlike
 
Machtich waren ende rijcke
 
Van grote lande in dien tyde,
 
Dat omtrent hem wide ende side
 
Met sconen beempden was gheleghen.
 
Sy hadden menighen coenen deghen,48
 
Die Grimbergen hoirden toe,49
50.
Dair sy den hertoghe doe50
 
Met oirloghden, alse ic u sal
 
Segghen, om dat hy woude van al52
 
Grimberghen overheere wesen,
 
Ghelijc ghy hier sult horen lesen,
 
Eer dit boec compt ten eynde toe.
 
Hoirt ende swyget, dat bid ic u,
 
Dat u allen ghebenedie57
 
Gods moeder Sinte Marie.
[p. 4]origineel
 
Wilen waren van ouden tiden59
60.
Die van Brabant van rechter ziden60
 
Comen, ende van rechten arde mede61
 
Uit dien van Troyen, dats waerhede,
 
Daer sy af waren geboren,63
 
Alsoe ghi hebt mogen hoeren:
 
Soe was een hertoghe in Lothrike,65
 
Die yerst grave was sekerlike
 
Van Lovene, van Bruessele met,67
 
Ende van den lande, dat wel wet,
 
Dat daer omtrent gelegen was.
70.
Haer lant van hem, sijt seker das,70
 
Hielden van Grimbergen die heeren,
 
Van Edinge, van Hoerne, die in eren
 
Leefden na haer weerdichede;
 
Ende so hilden van hem mede
 
Haer lant die heren van Gaesbeke.
 
Dese heeren, daer af dat ic spreke,76
 
Hielden goet ende oic leen
 
Van den hertoghe al gemeen;
 
Dier was, also ic u sal doen bekant,
80.
Een deel graven in Brabant.aant.
 
Doen die stadt van Troyen mit gewelt
 
Van den Grieken wert gevelt,
[p. 5]origineel
 
Ende verborrent huys ende sale,83
 
Ende doot geslagen altemale84
 
Wat mens vinden conste in de stadt,
 
Vloen al ute om dat;86
 
Coninge ende oic graven,
 
Die met hem voerden vele haven,
 
Ende menich vrome edelman
90.
Ontvloen met scepen van dan,
 
Ende quamen al ongeloghen
 
Al de zee neder getoghen.
 
Een der Heeren sekerlike
 
Quam alsdoen in Vranckerike
 
Met vele sire man: al te hant95
 
Trac hi aen hem al dat lant,
 
Ende wert daer af overheere.97
 
Een andre partye voer voert meere
 
Van den Romeynen op den Rijn,aant.
100.
Ende besaten, als't was in schijn,
 
Al dat lant van daer omtrent,
 
Ende maicten met ghenent
 
Enen coninc van machte,103
 
Comende van Hectors geslachte,
 
Die dat lant inhielt met gewelt
[p. 6]origineel
 
Tusschen der Masen en den Scelt.
 
Den heren ginct so lanc so bat,
 
Soe dat sy wonnen al gader dat
 
Tusschen hem lach ende Vranckerike,
110.
Daer crone droech geweldelike
 
Een van Hectors naeste neven,
 
Die in't lant oic bleef verheven.
 
Van Vranckerike ten Rine toe113
 
Bleef 't land den Romeynen doe;
 
Sy worden heren van den lande,
 
Ende sy maecten allerhande116
 
Van Hectoers geslachte herenaant.
 
Machtich ende ontsiene seere
 
Tusschen der Scelt ende Haspeguwe.119
120.
Si gaven hem oic name nuwe;
 
Van Lotrike hieten sine hertoghe,
 
Die regneerde sonder oirloge122
 
Stilt hy die t'Antwerpen es geseten.aant.
 
Noch hetet Lotrike, na mijn weeten,124
 
Metten lantscape, sijt gewes,
 
Dat daer toe horende is.126
 
Alse dese hertoge sterf127
 
Sijn sone 't hertogedom verwerf,
[p. 7]origineel
 
Dien hy achter hem liet doe,129
130.
Ende bleef hertoghe al toe,
 
In weet al hoe menighe jaer.
 
Doen hy sterf bleef daer naer
 
Een sone die scone was.
 
Hy trac ane hem, sijt seker das,
 
Vele lants, also ic u bediede.
 
Tien tiden warent al heyden liede,
 
Die van Troyen daer waren comen.
 
Een heylich man, heb ic vernomen,
 
Bekeerde al 't lant van Vrancrike;
140.
Ende een ander dies gelike
 
Bekeerde 't lant van opten Rijn,
 
Soe dat al gader wert kerstijn,142
 
Die yerst ongelovich waren;
 
Dus hoir ic't ter waerheyt openbaren.
 
Alse die hertoge van Loterike145
 
Kersten eens wert sekerlike146
 
Metten anderen, es wel saen147
 
Dit hertoghedom voert gedaen
 
Emmermere, so dat quam
150.
Totten vijften heere loofsam150
[p. 8]origineel
 
Na den yersten hertoge, als men leest,
 
Die heere in Lotrike hadde geweest.
 
Dese was goet ridder ende stout,
 
Ende trac ane hem met gewout
 
't Lant van Brabant, dat cleyne was;
 
Want die heren, sijt seker das,
 
Daer af, hieten Princen doe;
 
Maer dese bewaudedet alsoe,158aant.
 
Dat by namen een graefscap hiet,
160.
Ende hielt, als een coene diet,160aant.
 
Brabant met vaster hoede.
 
Hy dwanc daer toe met stouten moede
 
Syne ondersaten daer in 't lant163
 
Dat sy moesten al te hant164
 
Van hem ontfaen goet ende leen165
 
Ende sijn man worden; ochte neen,aant.
 
Hy ontgoedese oft sloechse doot.167
 
Dus worden sijn man, cleyn ende groot,168
 
Al die in Brabant waren geseten:
170.
Des was een, doe ic u weten,
 
Van Grimberge, die stoute heer,
 
Die ontsien was herde seer
 
Ende mechtich ende rijcke;173
 
Nochtan moeste hy sekerlijcke
[p. 9]origineel
 
Van hem ontfaen lant ende goet.175
 
Soe moesten oic, des sijt vroet,176
 
Van Gaesbeke die heeren beyde
 
Ende van Edinghen, dat's waerheide,
 
Ende met die here van Hoirne.
180.
Dese heren wale geboirne
 
Moesten ontfaen haer goet, haer lant,181
 
Van den hertoge van Brabant,
 
Ende dit wast ierste dat hem mede
 
Menich here manscap dede,
 
Ende hielden hair leen, also ghy hoirt,
 
Van den hertoghe rechtevoirt
 
Van Lotrike, die mede bekant
 
Graven waren in Brabant,
 
Tot dat Kaerle bleef ghevaen,189
190.
Alsoe ic u sal doen verstaen,190
 
Die hertoge was in Lotrike191
 
Ende grave in Brabant desgelike,192
 
Ende van den aldernaesten oire193
 
Van Vrancrike, als ic 't verhoere.194
 
Alse die hertoge was gestorven,195
 
Die 't lant van Brabant verworven
 
Hadde, ginc't, na der waerheit,197
[p. 10]origineel
 
Emmer vast voert gereitaant.
 
Van den enen opten anderen daer,199
200.
In weet al hoe menich jaer,200
 
Dat opten hertoge Karle quam,201
 
Die oem was, als ic vernam,
 
Van Vrancrike sconincx vri.203
 
Ene dochter so hadde hi,
 
Die bi namen Gereberch hiet.
 
Dese hertoge Kaerle, ic liege u niet,206
 
Was mechtigher vele in sinen jaren
 
Dan dandre die vore hem waren,
 
Die beseten hadden 't rike;
210.
Dese Kaerle dwanc sekerlike210
 
Sine ondersaten harde sere.
 
Doen geregeert hadde dese here
 
Lotrike ende Brabant voirwaer,213
 
In weet al hoe menich jaer,
 
So sterf de coninc van Vrancrike
 
Sonder kynt, ende ghelike
 
Bleef crone en 't lant al
 
Opten hertoge, groot ende smal,
 
Ja, Vrancrike al te male;
[p. 11]origineel
220.
Want hi oem was, wet wale,
 
Des conincx, die daer bleef doet.
 
Doe ginghen die heren clein ende groot,
 
Die waren daer die coninc sterf,
 
Ende ontboden te diere werfV. 224
 
Kaerle, sijt seker das,225
 
Die van Lothrick hertoge was,
 
Ende grave, dat wel wet,
 
Van Lovene ende Bruessele met,
 
Dat hi quame ontfaen 't lant
230.
Dat hem bestorven was te hant230
 
Van sijn neven 's conincs weghen,231
 
Ende hem haeste (want daer waren jeghen
 
Vrome lieden die waren in 't lant,233
 
Die geerne selve de vorder hant234
 
Van den lande hebben souden),
 
Of hi die crone woude behouden,236
 
Dat hi mit haesten te hem quame,237
 
Ende 't lant te hem wart name.
 
Die hertoge, die dit verstoet,239
240.
Ontboet mit grooter spoet
 
Een deel sire maiseniede,aant.
[p. 12]origineel
 
Ende daertoe een deel ander liede
 
Van Lotrike ende van Brabant,
 
Ridderen ende oock serjant,
 
Saltknechten ende menigen knape,aant.
 
Ende voer weg met stouten geselscapeaant.
 
Eerlijc te Parijs weert
 
Tot by Louwenen onverveert,aant.
 
Daer Huyge Capet, grave van Parijs,
250.
Met menighen man quam, des sijt wijs,
 
Ende bestont den hertoge daer;
 
Want hy grave, wet voerwaer,252
 
Die Fransche crone hadde ontfaen;
 
Hi peinsde, mochti bestaen
 
Den hertoge, dat hi mit gewoude
 
Al dat rike behouden soude;
 
Dus laegde hine, ende waende vaen;aant.
 
Maer hi wert so wederstaen
 
Van tshertogen lieden, die daer quamen,
260.
Dat hy en sijn volc vloen t'samen,
 
Dat mit pinen groot gesciede.
 
Doen trac die hertoghe met sinen lieden
 
Te Louwen in met sire kracht,
 
Ende bleef aldaer dien nacht
 
Metten bisscop van Louwen,
[p. 13]origineel
 
Die valsch was ende vol ontrouwen;
 
Want hi om gelt ende genietV. 267
 
Den hertoghe hemelic verriet;
 
Want Hugen 's nachts die bisscop
270.
Van Louwen dede die poerten op,
 
Daer Hughe binnen quam gevaren,271
 
Ende vinc den hertoge, sonder sparen,
 
Dien hy t'Orliens voerde gevaen,273
 
Ende leiden in den kercker saen,
 
Daer hi saen ontfinc de doot;275
 
Dies Hughe hadde bliscap groot;
 
Want hy bleef coninc doe277
 
Ende sijn nacomelingen daer toe,
 
Ende sijn op den dach van heden;
280.
Dus bleven onterft met valsheden
 
Van der crone van Vrancrike
 
Van Brabant die hertoge rike.
 
Kaerls dochter, die hy liet283
 
Achter hem, ende Geerberch hiet,
 
Verloes na de doot haers vader
 
Lotrike al tenen gader;
 
Want die keyser gaeft henen
 
Enen Godevaerde van Ardenen,
[p. 14]origineel
 
Dien hy kende vrome ende stout.V. 289
290.
Der vrouwen bleef in sijn behoutaant.
 
't Graefscap, ic wil gy het wet,
 
Van Lovene, van Bruessel met,
 
Dair luttel dorpen hoirden toe.
 
Enen sone liet sy doe,
 
Als si van der werelt sciet,
 
Die Henric by namen hiet,
 
Ende grave bleef in Brabant.
 
Dese Henric, sy u bekant,298
 
Grooten rouwe dat hy coes
300.
Dies hy moeder en lant verloes.
 
Somme die heren ende meest al
 
Die hadden gehouden groot ende smal
 
Haer goet, haer leen, ende haer lant
 
Van den Heren van Brabant,
 
Daer te voren menich jaer
 
(Dier was een, wet vorwaer,
 
Van Grimbergen die here,307
 
Die weerdich was grooter eere,308
 
Ende die heeren wel geboerne309
310.
Van Gaesbeke ende van Hoerne,
[p. 15]origineel
 
Ende van Adingen heer Arnout),
 
Doe dese edel heren stout,
 
Die vrome waren t' elcker stat,
 
Die waerheit wisten, dat
 
Met Henrike dus was comen,
 
Dat hem die keyser hadde genomen
 
Dat hertoghdom van Lotrike,
 
Ende Kaerl, die hertoge, swaerlike
 
T'Orliens lage gevaen,
320.
Dies hy niet mocht ontgaen,
 
Daden sy met hem rike,V. 321aant.
 
Dies men nu dagelike
 
Vele pleget te doen, dat seggic u;
 
Wat dat es, mogedi hoeren nu.
 
Als't enen man ten quaetsten gaet
 
Dat hem niemant by en staet,
 
Maer pinen hem, met rade, met dade,
 
Lachter te doen ende scade.
 
Dat scheen wel aen desen grave;
330.
Want doen die heren hier ave330
 
Die waerheyt wisten ende sijn mesval,
 
Brakense hem af groot en smal
 
Manscap ende sekerheide,333
[p. 16]origineel
 
Alle recht ende vriheide,
 
Dat sy voormaels hielden van hem,
 
Ende van sinen voorders; nu nem
 
Voer ogen dit exempel bloot,
 
Hoe sy hem afginghen ter noot,
 
Die van synen vorders gemeen
340.
Lange hadden gehouden goet ende leen,
 
Ende van hem selven, eer 't hem misginc.
 
Daer nu stond also die dinc
 
Gescapen, des haddi verdriet
 
Dat hijs conste gewreken niet.
 
Ten dien tiden, wet sekerlijck,V. 345
 
Dat dus ontgoet werd Henrijc,
 
Screef men, wien dats wondert,
 
XV jaer min dan IX hondert.
 
Dus ginc't voirt van hant te hant,
350.
Dat alle graven waren in Brabant,
 
Die d'een na den anderen quamen,
 
Diere vele was te samen,
 
Also ic ter waerheit vernam,
 
Tot dat op Her Godevart quam,354
 
Die stout was als d'onvervaerde,
 
Ende die men hiet metten Baerde.
 
Hoort ende swiget overal
 
Wat ic u voort seggen sal
[p. 17]origineel
 
Hoe hi ten hertochrike quam weder,
360.
Dat lange gelegen hadde ter neder,360
 
Van Lothrike ende van Brabant;
 
Al gader ginc't al schoon te hant,362
 
Sint dat Kaerle bleef gevaen,
 
Also ic u voren dede verstaen.