[p. 20]origineel
430.
Met Lothrike algemeen,430
Dat deen van 't andre niet ontsciede,
Ende Brabant, als ic u bediede,
Een hertoghedom soude heten mede;
Dat die keyser geerne dede
Om 's hertogen Godevaerts wille,435
Dien hi minde lude ende stille,
Als hi hem dicke schinen liet.437
Onlanghe hierna, ic liege u niet,438
Also my die jeste leert,
440.
Doe Godevaert hadde gheregeert
't Lant algader van Lothrike,
Wart hy seer mechtich sekerlike,
In 't lant ende zee ontsien;443
Want hi dede ane hem tien,aant.
Sonder enich langer sparen,
Die siere vorders mannen waren,
Waest hem lief ofte leet.
Dies was een, also ic weet,
Die heere van Horne, die hi na dat449
450.
Ontboet te Lovene in de stadt;
Dair hi sonder letten quam,
[p. 21]origineel
Ende ontfinc, als ic 't vernam,
Hoert wes ic u make vroet.
Alse van Hoerne weg was de here,
Voer de hertoge met groter ere
Te Bruessele liggen in de stede,
Daer hi oic ontboet ter stede
Die heren van Gaesbeke beide,
460.
Ende den here, als men my seide,460
Van Adingen, dat was waer,461
Dat sy souden comen daer
Van hem hair lant, hair leen ontfaen.
Als sy hair bootscap hadden gedaen,aant.
En dorsten sijs laten niet;
Sy dochten dair of verdriet466
Te hebben ende oirloge;
Want boven hem was die hertoghe.
Sy quamen te Brussel toe,
[p. 22]origineel
470.
Ende ontfingen van hem doe
Haer lant, haer leen alle drie.
Daerna keerden die heren vrie
Saen weder in hoer heerscap,
Doen si hadden gedaen manscap.
Die hertoge Godevaert heeft saen
Manscap overal ontfaen
Van sine omsaten wide en side,
Also si plagen by keysers tiden.
Nu waren lieden t' sinen rade
480.
Ende bi hem vroech ende spade,
Die hem seiden al te hant,
Dat men van Grimbergen dat lant,
Ende dat daer toe hoirende ware,
Te houden plage openbare
Van den hertoghe van Lotherike,
Ende van Brabant dieregelike.
Als die hertoge dat verstoet,
Bepeinsdi hem in synen moet;
Ende cort na al sijn versinnen,
490.
Ontboet hi te Grimbergen binnen
Met enen bode, die conste wale
Gheven tale ende wedertale,
Ane die heren, dat si quamen,493
Ende ontfingen van hem te samen
Haer leen, ende hem manscap deden,495
Gheliker wijs dat t' aller steden496
Haer vorders den sinen hadden gedaen;
[p. 23]origineel
Ocht neen, hy soude saen498
Met crachte comen in haer lant,
500.
Ende stichten roof ende brant;
Ende verwoesten, sonder sparen,
Dat sy van hem houdende waren.
Tesen tiden, wet al bloet,503
Dat die hertoge dit geboet504
Here, hiet mijn heer Arnout.
Machtich was hi ende rike
Van goede, van lande, sekerlike,
Van vrienden ende van maghen met;
510.
Want hem bestont, dat wel wet,
Van Vianden die goede grave,511
Die hem ter noot niet en ginc ave,
Ende die here, als ic versta,
Die 't lant doen hielt van Breda,
Ende van Moy die edel here,
Die mechtich was herde seere,
Die 't lant hilt van Artois,
..... hende met menghen Francois,aant.
Ende halp ten achtersten orloghe,
520.
Jegen den jonghen hertoghe,
Die de derde Godevaert hiet.
[p. 24]origineel
Sijn maech was oic, ic lieghe u niet,522
Die here Bosi uit Henegouwe,523
En meneg ander here ghetrouwe,524
Die vrome was ende stout.
Oic hadde mijn here Arnout
Menighen ridder ende knape527
In sijn lant, goet van ridderscape,528
Die van hem hilden goet ende leen;
530.
Want sijn vriheyt ginc ghemeen
Tot Postele, ende sijn heerscappie;
Dan haddi, binnen in sijn baelgie,aant.
Menich dorp dat goet was,
Ende menich huys, sijt seker das,534
Dat sijn lieden hielden van heme.535
Tien tijt, als ic 't verneme,
Hielt hy Mechelen die stede;
Ende te Grimbergen, daer stond mede
Een borch sterc ende groot;
540.
Men wist haerre genoot
In menich mylen verre no by.
Twee sonen hadde dese ridder vry,aant.
Die vrome waren ende stout;
D'eene hiet heer Wouter Berthout,
[p. 25]origineel
Na sinen ouder vader waert,546
Die also hieten by namen.547
Sy waren scone van lichamen,548
Ende wel gemaect van sterke leden,549
550.
Vrome, coene, hovesch van zeden,550
Metten goeden sere gemint.551
Mee so waren sy wel bekint552
Goedertiere, ootmoedich, milde,553
Goet ten spere ende ten scilde.554
Dit was op Alder-Apostel-dach,
Also ic u sal doen gewach,
Dat mijn Heer Arnout was geseten
In sijn borch ende soude gaen eten,
Ende sijn lieden die by hem waren,
560.
Diere vele was te waren;560
Want hy hielt scone maiseniede,
Ridderen, knapen ende andre lieden.
Bi hem waren heren lofsam,563
Doen die bode gereden quam,
Die hem seinde die hertoge vry,565
Voere die brogge beette hy,
Ende ginc in de sale te hant,
Daer hi heer Arnout vant
Ten etene ende beyde sijn sonen,569
[p. 26]origineel
570.
Ende noch vijff ridders hoordic nomen,570
Die vrome waren ende stout:
D'een was van Oyenbrugge Arnout,572
D'ander Willem Tant, ic wane;
De derde was Godevaert Screyhane,574
De vierde was, in ware tale,575
Mijn heer Zegerman Van den Male,
De vijfde was die borchgrave577
Mijn heere Willem, daer men ave
Spreken mach veel vromicheden.579
580.
Dees vijf die saten, by waerheden,580
Ende beyde sijn sonen ter tafelen daer.
Doe ginc die bode staen daer naer
Vore die tafle, ende seide: ‘God,583
Die overal hevet gebod,584
Hy moet houden in syne eere
Van Grimbergen Arnout, den here,
Ende daer toe alle de gene mede,587
Die met hem sijn teser stede,
Ende beide syne kynderen vrome.’
590.
Heer Arnout sprac: ‘Sijt willecome;
Comt sitten eten ter deser tijt,
Dan segt wat gy begerende sijt.’ -592
‘Here, danc hebt, maer hoeret my593
Waeromme ic hier comen sy,
[p. 27]origineel
Sprac die bode te hant;595
My heeft hier tot u gesant596
Die hertoghe Godevaert
Metten Baerde, die heere waert
Van Brabant ende van Lotrike,599
600.
Ende ontbiet u sekerlike600
Dat ghi u goet comt ontfaen601
Van hem, gelijc dat gedaen602
Heeft die ridder uytvercoerne,
Die men heet here Van Hoerne,
Ende selve die here Van Adingen,
Ende beide die heren sonderlinghen
Van Gaesbeke al gemeen.
Dese hebben haer goet, haer leen
Al te saem van den hertoge coene,
610.
Gelijc sy sculdich sijn te doene;
Ende voort seldijt doen,
Als u voorsaten hebben geploen.
Comt ontfaen u lant, u goet
Van hem ende u leen, het moet
Sijn met bedwange ofte met minnen;
Ane d'oorloghe mochti luttel winnen;
Ende doedi des nu niet, hi sal
Comen met sinen lieden al,
[p. 28]origineel
Ende salre u toe met crachte,619
620.
Ondancs uws ende uwen geslachte,620
Dwingen, ende dat lant afberren621
Dat ghi van hem hout, sonder merren.
Besiet hoe ghi beraden sijt:
Welc hebdi liever teser tijt624
Peys ofte onpeys, dat segt nu my,
Dat ic 't mag seggen den hertoge vry.’626
Alsoe heer Arnout verstont627
Altemalen des boden gront:628
Dat die hertoge met gewoude
630.
Manschap hebben wilt ende houde,aant.
Of dat hi soude in sijn lant
Met crachte comen, ende brant632
Ende roof daer inne stichten,
Die onweerde die hi hadde daer in;
Want hem dochte in sinen sin,
Dat hi metten hertoge coene
Niet en hadde te doene,638
Al was hy rijcke man van lande,639
640.
Ende antwoorde den bode te hande
Al onberaden: ‘Ic hebbe verstaen641
[p. 29]origineel
U boetscap; maer segt saen
Den hertoge, uwen here, weder,
Dat ic niet een spoervederaant.
En gave om hem noch om sijn daet.
Des segt hem, dat's mijn raet,646
Dat ic van hem groot noch cleen647
En sal ontfaen lant noch leen.648
Ic en houde van niemant mere
650.
Dan van Gode, onsen here,
En ware of ic die strate hilde651
Te lene van den keyser milde,
Tusschen Bruessel ende Grimbergen.
Segt hem dit sonder verberghen,
Des biddic u op rechte trouwe.’655
Die knape sprac, by onser vrouwe,656
Hi soude wel die boetscap doen.657
Oorlof nam hi aen den baroen658
Heer Arnout, ende bevalne saen659
660.
Te Gode, ende alle sonder waen,660
Die hy mit hem liet in de sale.
Te sinen peerde ginc hi ten dale,
Daer hi al te hant op screet,
Ende voer te Bruessel waert gereet.
Nu laet ic den bode reiden,665
[p. 30]origineel
Ende segge u, sonder verbeiden,
Van Grimbergen here Arnoude.
Sprac hi sinen ridderen toe,
670.
Die bi hem ter tafelen saten doe:
‘In weet, ghy heren, of u verdriet671
Der onweerden, die mi biedt
Van Brabant die hertoghe:
Dat hi comen wilt met orloghe674
In mijn lant; of ic sal te leene
Mijn goet van hem hauden gemene:676
Nu raet my hiertoe, ghy heren,
Dat ics blive in mine eren;
Ghij sijt oic sculdich te doene679
680.
Van rechte.’ Doen sprac een ridder coene,
Dat was heer Godevaert Screyhane;681
Hy sprac: ‘Heer, na minen wane,
Hier en is niemant nu
Hine soude gherne raden u,
Daer uwe ere in gelaghe;
Wy sijn't sculdich by nachte, by daghe,
Uwe ere te bewaerne altoes,687
Ende u te seggene, sonder loes,
Daer u ere mochte crancken by;689
[p. 31]origineel
690.
Daeromme, so verstaet my
Ic wille u seggen minen raet;691
Ooc ben ic d'outste, dat verstaet,
Van ons allen, die hier sijn,
Dies hoirt my een luttelkijn.694
Ic hebbe horen seggen dat,
Hier ende daer, ter menigher stat,
Mynen vorders van ouden tide,697
Dat van Grimbergen, wide ende side,
Die heren te dienen plaghen
700.
Den hertoghen, in ouden daghen,
Ochte den graven, ochte den heren,701
Die men Brabant sach regeeren.702
Mer hoe dat achter bleven es,
Des en ben ic niet ghewes;704
Want ic die waerheit niet en weet.
Wilt ons de hertoge sijn wreet
Ende wederstaen, hy is wel mechtich
Dus weder te stane, ende te crechtich.
Daer by soude ic u dat raden,
710.
Dat ghi vernaempt met goeden staden
Ane wisen luden van daghen out,711
Oft ghi sijt van rechter scout
Sculdich te houden leen ende lant713
[p. 32]origineel
Van den hertoge van Brabant.
Vindi dat t'eniger tijt,
Dat ghi sculdich te doen sijt716
Van dien here u goet t'ontfane,
So raedic't u ooc aen te gane,
Ende blijft vrient des hertogen;
720.
Sidijs niet sculdich, wy sellen pogen720
Den raet, dat die hertoge sal721
Hem houden gepait van al.
Dit dinct my den besten raet,723
Die uwer ere meest aengaet,724
Indien dat hi u dinct goet.’
Doen antwoorde, des sijt vroet,
Van Oyenbrugge heer Arnout:727
‘Ic hoirde noyt, jonc noch out,
Betren raet, des sijt vroet;
730.
Dese is, heer, also goet,
Hi mag niet verbetert sijn.
Het waer groote sotheyt in schijn,
Maecten wy opstant t'eeniger stede,
Daer wy mochten hebben vrede.’
Doen sprac heer Wouter Berthout,
Die sone was des heren stout,
Mijns heeren Aerts van Grimbergen;737
[p. 33]origineel
Hine woude sinen raet niet bergen.
Hy sprac: ‘Ghi heren, mijn vader739
740.
En sal des niet doen t'ene gader;740
Want ghine vernaemt in hondert jaren,
Noch in twee hondert, te waren,742
Dat onse vorders hielden haer goet743
Van enighen here, des sijt vroet,744
Dies iemant gedencken mach;745
Noch en sel men op gheenen dach,746
Daer mijn raet toe sal sijn.’747
Doe antwoorde die riddere fijn,
750.
‘Here, ghi segt waer hier ave,
Noyt en hoordic seggen dat,
Waer ic was tot eniger stat,752
Dat die van Grimberghen hielden 't lant
Van enigen here, sy u becant,754
Sonder van Gode, die hem boven si;755
So ne selense nu, mach't gaen aen my.’
430Metten lande van Lotrijck ghemeen, Soe dat nemmermeer scheyden en soude; Ende 't lant van Brabant met ghewoude Oock sout sijn een hertochdom mede.
435Om Godevaert des hertoghen wille.
437Dickwils.
438Onlanghe daer na wordt geschiet, Alsoo my de scrifture leert.
443Allomme in 't lant, ende seere ontzien; Want hy dede aen hem thien Die syne voorders mannen waeren, Ende dede se van hem, sonder spaeren, Ontfaen manscip van haeren goede; Dat sy daeden, als ick ghevroede, Was hen lieff, was hen leet. Dier.
449Weet wel dat; Want hy ontboot hem te Lovene in de stat, Daer hy herde gerne quam.
453Sijn leen ende sijn goet; Nu hoore wes ick u maecke vroet. Doen die heere van Hoorne wech was, Voer die hertoghe, sijt seker das, te Brusselle liggen in die stede, Ende ontboot, dat es waerhede.
460Ende oock.
461Dat es waer, Dat sy quaemen openbaer Haer leen, haer lant van hem ontfaen. Doen sy die bootscap hadden verstaen.
466Want sy ontsaegen, wats gheschiet, Omdat hy boven hun was te seere; Ende quaemen te Brusselle met groote [h]ere, Ende ontfingen van hem haer goet Alle drye, dies sijt vroet, Dies hy hem seyde grooten danck. Daernaer keerden sy, sonder wanck, Tot haren heerschepe weder doe. Ende daernae gheviel alzoe, Doen hy manscap hadde ontfaen Van synen ondersaeten, sonder waen, Alsoo syne voorders plaeghen Voormaels te doene, hoor ick ghewaeghen, By des hertochs Karels tyde, Dat lieden waeren by sijnder zyde, Die hen seyden dat men oock 't lant van Grimberghen, ende al te hant Al datter toe hoorde, houdende waere Van den hertoghen openbaere, Die te Brabant toebehoirden. Doe ginck die hertoghe, in waere woorden, Doen hem dit was laten kinnen, Ende ontboot te Grimb. enz.
498Ofte neen, hy soude herde saen Met machte commen.
503In desen tyde, dat weet bloot.
504Ontboot.
505So was daer een heere, Mijnheere Arnoult, met grooter [h]eere, Die machtich was ende seer rijcke Van luude, van goede.
511Die goede grave van Vianden, Ende die heere, wet te handen, Die hielt 't lant van Breda; Ende ooc die heere, als ic versta, Van Moy, die 't lant hielt van Annois, Die hem, met menighen Franchois, Te hulpe quamen in dachtersten orloge.
522Oock was sijn maech, en.
523Van Boisi in.
524Menich andere man.
527Meenighen knaepe.
528In waere saeke, Die van hem hielden lant ende goet; Want het ginck doen, sijt's vroet, Tot Postele syne herschapie, Daer hy binnen hadde, als ick lye.
534Goet huys.
535Van hem. Ende Mechelen, des ick seker ben, Hielt hy onder hem oock mede; Oock stont te Grimberghe, dat's waerhede, Een borch die sterck was ende groot, Soe dat men en wiste haer ghenoot Nieweert op de veertich milen; Oock so hadde hy, sonder gylen, Twee sonen, die waeren stout.
545Ende heer Geeraert Draeckenbaert.
546Ouden vadre wart.
547Hiet by naemen.
548Sy waeren beyde schone van lichame.
549Van schoonen leden.
550Ende hoesh in seden.
551Ende metten.
552Oock so.
553Ende milde.
554Nu hoort voort des ick u doe ghewach: Het was op Alderapostelen dach.
560Dier veele waeren, zonder spaeren.
563Dier veele waeren, als ick vernam.
565Die de hertoghe daer hadde ghesent, Hy beete voor die brugge ontrent, Daer hy mijn heere Arnoult.
569Te eten sitten.
570Hoor ick vernomen.
572Heer Arnoult.
574Die derde heer Godevaert Scryehaene.
575Dat weet wale.
577Die vijfte was die burghgraeve.
579Mach spreken van vele.
580Dese vijfve saten.
583Voor die tafelle.
584Heeft sijn ghebod.
587Ende oock alle die ghene daer mede, Die hier sijn in dese stede.
592Begerens sijt.
593Danc hebt; hoort my.
595Al te hant; Nu.
596Sy u becant, Ghesonden.
599Es ende van Lotrijcke.
600Hy ontbiet.
601Compt.
602Dat heeft ghedaen Die heere van Hoorne, ende oock met, Die heeren van Edingen, dat wet, Ende beyde die heeren van Gaesbeke: Dese hebben ontfaen, als ick spreke, Haer goet van den hertoghe coene, Ghelijck sy schuldich waren te doene, Ende heure voorders hebben gheplogen: Dit ontbiet hy u, al onghelogen, Dat ghy u lant ende u goet van hem compt ontfaen; oft, sijt's vroet, Dat hy selve hier commen sal met synen lieden groot ende smal.
619U toe dwingen.
620Ondanck. (Sic.)
621Ende sal u al u lant affberren.
624Ende welcke ghy liever hebt te deser tijt Pays oft onpays.
626Dat ick moge.
627Doen mijn heere.
628Van den bode al den gront: Dat den hertoghe hebben woude Van hem manschap met ghewoude, Ofte hy soude.
632Met machte commen al te hant, Rooff ende brant daer.
634Ick en conste.
638Een twint niet en hadde.
639Als was hy.
641Onberaeden (zonder Al), dat segick u, Ende seyde: ‘Knaepe! verstaet my nu; Segt uwen heere, den hertoghe, weder, Dat ik niet gave een spooreleder Omme hem.
646Oock segt hem dat, dats.
647No cleene.
648Geen lant te leene; Ende ick van niet mant en houde meere.
651Ten waere dat ick.
655In goeder trouwen.’
656Die knaepe seyde, by onser vrouwen.
657Waele doen.
658Doe nam hy oorloff.
659Heere Arnoult ende bevallen.
660Te Gode, doe ick u verstaen, Ende alle die waeren in de zaele; Ende ginck te synen perde, wet wale.
665Nu laet ick henen ryden den knaepe, Ende segge voort in waere zaeken.
668Doen hy geten hadde so houde.
671Ende seyde: ‘Ghy heeren, en hoordy niet Wat ontwerde my ontbiet.
674Sal commen.
676Houden van hem.
679Want ghy schuldich zijt te doene.’ Doen antworde die ridder coene.
681Scryehane, ende scyde: ‘Heere, in mynen wane, Hier en es nietmant hyne soude u Geerne gheraden, verstaet my nu, Daer uwe here aene ghelaege. Want wy schuldich.
687Te bewaeren uwe heere altoos.
689Crenken.
691Ick sal u.
694Daerom hoort my en lettelkin.
697Myne voorders, ter meniger tyde, Dat die van Grimberghen, wide ende side, Den beeren te dienen plaegen Van Brabant.
701ontbreken.
702ontbreken.
704Men ten dien tyde ghewes En can ick u niet seggen wel; Oock es ons die hertoghe, sonder spel, Te wederstaene al te machtich, Ende recht te nemene; ende te machtich (sic) l. crachtich.
711Aen wyse lieden Die sijn oudt, Oft ghy waert.
713U leene Van den heere van Brabant ghemeene. Vindi dan dat van geender tijt.
716Te houden sijt, Van hem u goet ende u lant; Doet dat, radick u te hant, ende blijft.
720Sullen.
721Dat hem die hertoghe sal Ghepayt houden wel van al.
723Dunkt my sijn.
724Ende uwer heeren.
727Van Oyenbrugge mijn here Aernoult terstont, Ende seyde: ‘Heere, dat sy u condt, Desen raet moch niet verbetert sijn; Het waere donckerheyt groot ende schijn Maeckten wy ontpeys, daer wy Pays mochten hebben, segge ick dy; Want soe begerden wy ontvrede.’ Doen antworde dacr ter stede Mijn heere Woultre Berthout, Ende was sone des heren stout.
737Aernoults.
739Ende seyde: ‘Ghy here, mijn vaedere.
740Alle gaedere.
742Dan dry hondert.
743Vooirders.
744Van ghenen.
745Des yemenne ghedincken.
746Noch en sullen op.
747Daer ick te raede sal sijn.’ Doen seyde een.
749Willeme, den borchgraeve: ‘Here, ghy segt waer, by St. Bave, Noch noyent.
752Tot egeender stat.
754Van geenen man.
755Dat segick dy; so en seldi oock, mach't gaen naer my.’
