[vs. 2885-3852]aant.
Alse doot was die hertoge2886
Die te Grimbergen hadde d'orloghe,2887
Ende sijn sone hadde ontfaen2888
't Lant, so begonste hi saen2889
2890.
D'orloge te vernuwen doe;
Maer onwijsselijc voer hire toe:
Sonder raet dede hi al sijn dinc.
Dat die van Grimbergen yerst ontginc,
Vercregen si weder met dit orloghe,
Ondancs van Brabant den hertoghe.
't Goet vercregen si algader,
Dat hem ontcracht hadde sijn vader,
Die d'ierste orloge began,
Ende ander goet daertoe nochtan
2900.
Namen si hem, sijt seker das,
Dat sijn vader houdende was,
[p. 130]origineel
Ende onthielden 't hem te male;2902
Daeromme vergaderde hi, wet wale,2903
Sijn volc groot ende cleine,2904
Ende voer met heercrachte gemeine2905
In Grimbergerland logieren
Met ontplokene bannieren.
Alse die van Grimbergen vernamen2908
Den hertoghe ende die met hem quamen,
2910.
Wouden si tien selven tide
Jeghen hem varen met stride,
Ende nemen dats hem gebueren
Mochte; maer tier uren
Wederriet, als ic versta,
Selve die here van Breda,
Ende sprac: ‘Sem mijn ere!2916
Van Grimbergen her Arnout, here,2917
Het ware sotheit tesen tiden2918
Dat wise nu voeren bestriden:
2920.
Wine sijn van lieden niet voersien,
Ende die hertoghe nes om geen vlien
Hier comen; want groote cracht
Heeft hi al nu hier gebracht
[p. 131]origineel
Van ridderen ende van knapen,
Die wale connen aen de wapen;
Ende quamen wi te stride nu,
Daer soude gescien, dat seg ic u,2927
Grote scade in beiden siden.2928
Maer ic rade ons tesen tiden,2929
2930.
Dat wy ons passe so bewaren2930
Dat sy niet te na en varen;
Ende men doe 't goet hier in 't lant
Al voeren in seker hant:
Eest dat si idel vinden de scueren,
Sy selen hier niet lange dueren;
Want hem naect de winter cout.’
Si seiden alle: ‘Heer Arnout,
Dat is seker de beste raet.’
Doen ginc hi, dat verstaet,
2940.
Ende dede die passen bewaren wel
Met volcke dapper ende snel;2941
't Goet dede hi uten dorpe voeren,2942
Ende liet open huys ende scueren,
Daer die hertoghe mocht toe2944
Comen, weert spade, weert vroe.
[p. 132]origineel
Ende heer Arnout lag voert an
Te Grimbergen met menighen man2947
Wel ter harnassche, ende wachte,
Beide by daghe ende by nachte,
2950.
Sijn poent ende oic sijn stade
Om den hertoghe te doen scade.2951
Oec haddi doen begraven2952
Grimbergen ende verhaven
Met grachten, dat men in ghenen sin
Dan te twee gaten mocht comen in,
Ende die waren van partye met
Goede lieden wel beset,
Entie verhoedense sere vast.
Als die hertoghe met menigen gast
2960.
Een tijt hadde in 't lant2960
Gelegen, ende hi ondervant
Hoe sy waren te gereken,
Dedi haestelic opbreken
Sijn here groot ende cleine,
Ende keerde weder algemeine
Te Brussel wert met luttel eren,
Ende liet scheiden sijn hulperen,
[p. 133]origineel
Ende sijn volc t'huyswert varen.
Selve bleef hi liggende t'waren
2970.
Te Bruessel binnen der stat.
Alse heer Arnout vernam, dat
Die hertoghe ende sijn here2972
Gescheden was, dede hi met gheere
Den lantvolcke, des sijt vroet,
Wederhalen al haer goet;
Maer altoes bleef hi op sijn hoede,2976
Ende hielt bi hem, als ic gevroede,2977
Een deel lieden van den besten,
Daer hi hem met soude bewesten.
2980.
Des grooten hoops en hadde hi
Niet te doen; want verre ende bi
Waest verbrant oft opgenomen
Waer dat men toe conste comen.
Dus namen si orlof vortane,
Ende die grave van Viane
Sciet van daer, als ic versta,
Ende oic die here van Breda;
Maer sijn vier sonen bleven daer,
Die hem holpen voer en naer.
[p. 134]origineel
2990.
Dus bleef 't staende buten vrede,2990
Dat d'een den anderen niet dede
Dan si panden of roef namen
So wair dat sire toe quamen.
Alse dit in onpeise gestaenaant.
Lange hadde, so wort beslaen
Met siecheiden ende beswaert
Die ander hertoge Godevaert.
Onlange lachi, hine sterf;
Sire siele geve God haer bederf!
3000.
In Brabant en was hi maer
Hertoghe omtrent vier jaer.
Te Lovene in Sinte Pieterskercken3002
Groef men met dieren gewercken,3003
Ende met eren weerdelike,3004
Als't wel betaemde den hertoge rijcke.
Dese Godevaert liet een kint,
Jonc van daigen, ic liege u twint,3007
Dat in de wiege lag onbejaert,
Ende hiet die derde Godevaert.
3010.
Doe quamen die naeste vriende,3010
Dat den kynde wel was siende,
[p. 135]origineel
Ende gaven't by rade der genote
Van den lande, clein ende grote,
Vier heren te bewaren sekerlijc:
D'een was van Diest mijn heer Henric;
D'ander heer Geraert van Wesemale,3016
Maerscalc van Brabant, wet wale;
Die derde heer Jan van Bierbeke;
Die vierde sekerleke
3020.
Van Wemmele heer Arnout.3020
Beval men in hoede dit jonge kint
Dat sijt souden met genint
Behoeden voirt ane van aldien
Daer hem ane mocht messchien.
Oec gaf men hem in handen
Die momborie van al den landeaant.
Toter tijt voert anne
Dattet kint gewassen was te manne.
3030.
Oic moesten si beloven ende sweren
Dat sy souden helpen verweren3031
Waer men den kynde woude doen onrecht,
Ende sijn lant bevreden slecht,
[p. 136]origineel
Ende bystaen in rade en dade3034
Den lande, beide vroech ende spade.
Dit loofden sy gereet
Te voldoene, wien lief, wien leet,
En bleven lange, na dat ic't vinde,
Mombere van den jongen kinde,
3040.
Ende regeerden lant ende kint.3040
Hierna gevielt sint
Dat van Grimberghen heer Arnout,3042
Ende beide syne sonen stout
Vernamen van 's hertogen doet,3044
Ende hadden nijt herde groet,
End in haer herte groten toren
Datse die hertoghe te voren3047
In haer lant hadde versocht,
Ende so vele volcx hadde brocht3049
3050.
Op hem, die hem daden scade,3050
Ende werden des staphans in rade3051
Dat si die wouden wreken seere;3052
Om dies dat doot was haer heere,
[p. 137]origineel
Dochten dat si niet ene twint
En gaven om dat jonge kint.
Dies ontboot heer Arnout
Sijn vrienden jonc ende out
T'enen nameliken daghe,
Ende oic alle sijn maighen.
3060.
Leenknechten ende man
Quamen te Grimbergen an,
Gewapent herde wel ter cuere.
Doen sprac mijn heer Arnout vuere:
‘Ghi heren, die hertoge van Brabant,
Die op ons gesticht heeft brant,
Ende ons geerne hadde verdreven,
Es doot, ende na hem es bleven
Een kint van jongen jaren.
Radijt nu, wy sullen varen
3070.
Ons wreken daer in 't lant
Op die ons willen hebben gescant?’
Die here van Breda sprac doe:3072
‘Goeden raet sal ic geven hier toe;
[p. 138]origineel
Laet ons opsitten sonder vaer,
Wy sellen varen te Nettelaer,
Dat niet verre en es van hier;
Wy hebben ridderen stout ende fier,3077
Ende wy sellen in allen sinnen
Die borch beleggen. Eest dat wise winnen,
3080.
So laetse ons, in corter stont,
Slechten tot in den gront,
Ende 't dorp verberren sonder sparen;
Ende van daer laet ons varen3083
Te Vilvoorden al te male,
Ende afbreken borch ende sale,3085
Ende verberren 't dorp gereet,3086
Dat ons nu al te na steet,
Ende in de oogen al te seere.
Hierna sonder letten meere3089
3090.
Willen wy ons beraden saen
Wat wy dan voirt willen bestaen.’3091
Heer Arnout sprac: ‘Dese raet es goet,
Also wil ic dat men doet.’3093
Hi dede gebieden met staden
Dat men wagene dede laden3095
[p. 139]origineel
Met brode ende oic met wine;3096
Ende si loeden hoer wapine,
Tente ende paveljoene,
Dies men mochte te doene
3100.
Hebben, ende dair toe gescutte,
Dat oirberlec ware ende nutte.
Doen die van Grimbergen waren
Al gereet, sonder sparen
Togen si al onverveert
Ghereet te Nettelaer weert,aant.
Ende voerden met hem in de vaert3106
Menich starc springende paert,
Oec voerden si met hem tien tide3109
3110.
Menigen scilt ende baniere,3110
Die rikelijk waren ende diere.
Men blies dair hoirnen ende trompen,3112
Ende lieten die orssen henen trompenaant.
Des si te Nettelaer quamen,
Daer si belagen te samen
Die vaste borch alomme ende omme,
Beide in rechte ende in cromme.
[p. 140]origineel
Sy gingen slaen in dat groene
Tenten ende paveljoene,3119
3120.
Daer si in souden rusten daghen;aant.
Ende als die van binnen saghen
't Here dat daer was gelogiert,
Werden si seere gescoffiert,
Ende verveert in allen sinnen,3124
Sine wisten wes beginnen;
Want sy waren onversien.
Doch sloten sy vaste na dien
Haer vaste poorten, dat wet,3128
Ende verhameiden metaant.
3130.
Haer wikette met groter spoet,aant.
Met ketene vaste ende goet,
Ende met grote bomen sterc.
Daer na droegense hoer werc,
En grooten steenen totten mueren,
Daer si mede souden rueren,
Woude mense in enigen sinnen
Stormen; sy droegen ten thinnen
Stercke bogen ende gescutte,3138
Ende dat te stormen was nutte,
[p. 141]origineel
3140.
Om hem te waerne met eren.
Ende van Grimbergen die heren3141
Doe si gelogeert waren,
Ginghen si sonder sparen
Eten, drincken, slapen doe;
Maer si bewaerden hen alsoe
Dat si daden in der nachte
Doen al te sconen sciltwachte
Goeden lieden, diese in haer laghe
Wel behoeden totten daghe.
3150.
's Morgens dede met gewout
Gebieden mijn heer Arnout
Dat hem elkerlijc bereide;
Hy woude die borch sonder beide
Stormen of asselgeren gaen,
Ende als men dit heeft verstaen
Wort in't here groot gescal.
't Volc ginc hem wapenen al;
Ende wapenroc, die hem wel saten,3159
3160.
Elc na dat hy begheerde.3160
[p. 142]origineel
Sy gorden goede snydende sweerde,3161
Ende namen helmen ende scilde.
Daer na daden de heren milde3163
Knapen nemen ende serjanden3164
Vaste tergien in hare handenaant.
Ende hoek-awelen in haer hant,
Daer si mede, si u becant,
Den muer met souden breken,
Ende houwen ende afpeken.
3170.
Ende doen si waren bereet
Togen si derwert wel gereet
Ter borch toe met groter spoet,
Somme t'ors, somme te voet.
Sy bliesen trompe ende hoorne
Dien van binnen ten toorne,
Die hem vaste setten ter weere.3176
Die van buten quamen met ghere
Al ter borcht toe gereet,
Wel gewapent ende bereet,3179
Sterkelic asselgieren;
Hout ende stroe dat si brachten,
Ende vulden die diepe grachten
[p. 143]origineel
Ondancs die van binnen,
Die uytworpen in alle sinnen
Menighen herden, swaren steen.3186
Oec scoten si al in een
Scerpe stralen ende pilenaant.
Uit haren boge dicwile.
3190.
Maer d'ander hadden targien vast,
Dat hem niet en scade een bast,3191
Ende volden die grachten daer3192
Dat men cortelic daer naer
Aen den muer ginc te voet.
Doen haelden sy met groter spoet
Groote leederen ende stercke,
Die men maict te selken wercke,3197
Ende rechten se ane die mueren.
Der wert groot ende stuere
3200.
Dat assaut ende vermede
Wel begonnen te .XX. steden.
Sy daden comen sonder sparen
Alle haer scutten, die daer waren,
Die opwert in dat rueelaant.
Scoten menich scarp quareel,
[p. 144]origineel
Die daer vlogen min noch mee3206
Gelijc hagel ende snee;3207
Ende van buten ende van binnen
3210.
Ende scoot sinen vianden jeghen.3210
Beide van buten ende van binnen;3212
Men stormde daer in allen sinnen,
Ende die van buten sonder scop
Clommen daer die lederen op,
Ende droegen met gewelde
Boven haer die vaste schelde,
Waer op men menigen steen
Worp ende stac in een
3220.
Met grote glavien lanc.aant.
Si daden an haren danc
Die lederen tumelen neder,
Die nochtan verquamen weder,
Ende togen emmer ter lederen toe;
Want dier van buten was doe
Vele meer dan dier van binnen,
Dies sijn si in allen sinnen
[p. 145]origineel
Ten mure clommen boven.
Men mochtse prisen ende loven
3230.
D'ierste, die ten muere bestreden
Die vianden met vromicheden.3231
Dier was een voirwaer
Mijnheer Geraert van Herlaer,3233
Ende van Oyenbrugge mijnheer Henric,3234
Ende heer Willem sekerlijc,
Die borchgrave van der Thomen;3236
Dese waren opgecomen3237
Ten muere aldaer yerstwerf;
Nochtan waren si menichwerf
3240.
Geworpen op hare scilde3240
Die sy hielden, die ridders milde,3241
Dat si bina waren gevallen;
Doch quamen si mit allen3243
Al stridende hantgemene
Jeghen de vianden groot ende cleene,
Ende sloegen grote slaghe.3246
So vele deden si in dien daghe,
Dat men hare dade scone, goet,
Met rechte prisen moet.
[p. 146]origineel
3250.
Wat si geraecten metten sweerde,3250
Dat velden si al tegen d'eerde.
Si daden tumelen van den muere3252
Met tweeen, met drien, ter selver ure.
Die van binnen weerden hem vast;3254
Maer si werden te seere verlast,
Ende vermant in allen syden;
Ende doen si hare gesellen stryden
Sagen, die daer waren beneden,
Ende si al sulken anxt leden
3260.
Op den muer daer si waren,
Clommen si op sonder sparen
Met .x. met .xij. te malen,
Ondancs den anderen, wet wale,
So dat si quamen ten muere3264
Boven; ende dair, tier ure,
Wert menige man te dale gevelt
Van den muere met gewelt.
D'andere lieten's hieromme twint,
Sine clommens boven met genint,
3270.
Soe dat si ten muer quamen,
Ende begonsten alle te samen
Te stridene op den viande,
[p. 147]origineel
Ende somme, dat wale wet,
Worpen si met stenen net;
Maer dire van buten was so vele,
Dat si moesten in den nijtspele
Wiken die van binnen waren;
Want daer wasser in dit toevaren
3280.
Doot ende gequetst ene partie.
Van den muere vloen sie
In de borch, ende sloten se toe;
Maer die ander volgden doe3283
Na die andren ter borch waert,
Ende daden die poerten op ter vaert,
Dat haer geselscap quam binnen;3286
Daer begonst men in allen sinnen
Die borch te bestriden nu.
Hier af wil ic swigen nu,
3290.
Ende tellen u die jeste voort,
Gelijc alser toe behoort.
Tesen tiden, dat was waer,
Dat die van Grimbergen Nettelaer
Asselgieren wouden ende breken mede,aant.
Quam die niemare in die stede
[p. 148]origineel
Te Bruessele, dat van menigen degen3296
Die borch al nu ware beleghen.
Die mare quam also voren,
Dat se die van Grimbergen storenaant.
3300.
Willen, ende slechten in den grond;
Ende als elc here dat verstont,
Van dien dat 't kynt bevolen was,
Ende 't lantscap met, sijt seker das,aant.
Vermomboert hadden ende 't goet,
Wordense erre in den moet,3305
Ende ontboden ridderen, knapen,3306
Wel te harnassche in die wapen,
Die daer geseten waren naest.
Dese quamen met groter haest3309
3310.
Gewapent, ende dese scare
Was bevolen oec voerware
T'achterwaren, ic seker ben,
Den goeden here van Craynhem,
Dat si met hem voer sonder letten
Nettelaer die borch ontsetten;
Hi seide, hi dade geerne doe
Cracht ende macht daertoe.
[p. 149]origineel
Dien nacht so bleef hi
Te Bruessel, gelovet mi,
3320.
Ende dat volc algader toe
Tote des anderen morgens vroe,3321
Dat die dach wert verclaert
Gereiden si hem ter vaert,
Ende sijn gevaren van daer,
Soe dat si sijn by Nettelaer
Ter borch wel gewapent comen,
Daer si cort hebben vernomen,aant.
Dat die van Grimbergen, die gaste,
Hebben gewonnen die borch vaste
3330.
Op die van binnen tien tiden,
Beide met stormen ende met striden,
Ende afgebroken tot in den gront.
Si hadden oec lieden gewont,
Somme doot, een deel gevaen,
Ende groten roof gedaen;
Vele goets hadden si gewonnen:
Dat selen si, opdat si connen,
Voeren te Grimbergen waert.
Sy loeden hare carren ter vaert;aant.
[p. 150]origineel
3340.
Want si wouden algader doe
Trecken te Vilvoorden toe.
Wat sijs in haren wegen vonden,3342
Dat roofden sy te dien stonden;
Maer cort daer na si vernamen
Dat daer veel liede gewapent quamen,
Die hem dair wilden letten,
Ende Nettelaer ontsetten.
Alse die van Grimbergen verstaen
Dit hebben, voeren si saen
3350.
Den vianden in haer ghemoet
Met enen hope stout ende goet.3351
Bi Nettelaer op een schoon velt
Vergaderden si met gewelt,3353
Ende elc vergorde sijn peert wale.
Doen sprac heer Seger van den Male:
‘Ghi heren, hoert my voert an;
Hier compt gewapent menich man.
Daer by soud ic wel raden,
Dat wy een deel onser lieden daden
[p. 151]origineel
3360.
Met haeste, na voren varen,
Jegen den vianden, sonder sparen,
End si op hem begonnen den strijt;3362
Wy souden hem volgen sonder verspijt,aant.
Ende van achter comen op hem;3364
Want sine selen meer noch min3365
Van ons weten; dus mochten wise deren,3366
Ende ons selven best verweren.’
Sy riepen alle: ‘Men doe alsoe!’
Doen werter daer gecosen toe
3370.
Wel .xx. hondert ridderen goede,
Stout ende van hogen moede,
Wel ghewapent ende gereden.3372
Hi geleidese tien steden
Selve, heer Wouter Berthout;
Sijn vader was heer Arnout,
Van Grimberghen die here,3376
Die weert was grooter ere.3377
Dus reet heer Wouter fierlike
Met sconen volcke vromelike,
3380.
Ende blicken utermaten claer
Van sconen wapenen, die men daer
[p. 152]origineel
Sach op bergen ende in valeyen.
Daer hoerde men menich ors neyen,aant.
Dat bronken ginc te dier tijt.
Neven heer Wouteren, seker sijt,
Reden noch ridderen vive,
Vrome ende stout van live;
D'een was heer Segher van der Male,
Die den raet gaf, wet wale,
3390.
Dat dese voren souden riden
Die vianden daer bestriden,3391
Ende d'andre souden comen na.
Bi hem voer, als ic versta,
Mijn heer Simon, die sone sijn,
Ende die borchgrave fijn
Van der Tommen, mijn heer Willem.
Oec streden met hem
Heer Geraert ende heer Jan Screyhane:
Twee bruederen, na minen wane3399
3400.
Waren si coene ende vroet.
Dat waren vijf ridderen goet,
Die met heer Wouteren reden,
Met groote behagelheden,
[p. 153]origineel
Daer si sagen die vianden
Voer hem comen in den sande
Met groter haest gevaren
Wel gewapent sonder sparen;
Ende als heer Wouter vernam
Dat hy by den anderen quam
3410.
So dat hem wale dochte
Dat men se beschieten mochte
Op een sterc ors ter core,
Wel ghewapent als een lanthere.
Een scilt droech hi min no mere3415
Ghelijc dat was sijn baniere,3416
Die was van gout ende diere,
Met ere vaesche van lasuere,aant.
Met drie coken goet ter cuere
3420.
Van sabele: twee boven, een beneden;3420
Schacht in hant van behagelheden,3421
Een pinceel daer ane van siden.aant.
Jegen hem horte tien tyden
Een vrome man, maer ic en weet niet
Ter waerheit hoe hy hiet.3425
[p. 154]origineel
Hy droech enen gekeperden scilt;3426
Sijn spere wel te poente hilt,
Ende sloech Wouteren op de side,
Beneden den scilt, dat tien tide3429
3430.
Sijn spere al in splinteren brac;
Maer hoert hoe hi weder stac.
Hi geraecten bat ter cuere,3432
En staken op die borste vuere,3433
Op sijn plate, dat hi dede waden
Sijn spere-yser ende baden
In sijn lijf enen grooten voet.
Heer Wouter was vrome ende goet,
Trac 't spere van hem, d'ander viel neder:
Nien wet ic of hi op stont weder;
3440.
Want die strijt began daer tier steden,
Daer dapperlijc toe quam gereden
Heer Willem die borchgrave coene
Op een ors van goeden doene,
Met sinen wapenen overtoghen,
Die van goude scoon, ongelogen,3445
Ende van kelen waren ondersneden
Met drie keperen vol schierhedenaant.
[p. 155]origineel
Van selvere ende van lasuere.
D'ors liet hi lopen te dier ure
3450.
Rechte te stride waert in,
Ende stac een meer no min3451
Dat hi nederviel ter erden;
Soe dede hi den anderen ende den derden.3453
Hi trac 't sweert doen 't spere brac;
Doen wert daer een groot gecrac,
Beide van slagen ende van steken:3456
Menige glavie sag men breken.
Men ginc daer in beide siden3458
Sere vechten ende striden.
3460.
Een jongelinc quam in den stride
Ghereden wale op een rosside,
Gewapent, ende stac voert ane
Mijn heer Janne Screyhane
Dat hi ter erden wel naer
Oec was gevallen dair;
Doch onthielt hi hem in 't ghereide,aant.
Ende sloech den ghenen sonder beide3467
Dattet hoift ter aerden vel.
Doen wert die strijt groot end fel;
[p. 156]origineel
3470.
Van Grimbergen die gasten
Worden doen bestriden vaste
Van den Brabantschen heren;
Maer si weerden hem met eren,
Ende slogen menighen ter eerden,
Wat si geraecten metten sweerden,
Dat begaf sine slage voirt ane.
Doen quam heer Geraert Screyhane,
Die vrome was ende coene,
Op een ors van Arragoene,
3480.
Dat sprongen groot springende quam;
Sijn scilt, als ic vernam,
Was al te male van kelen root,
Met een hoede van silvere groot,aant.
Drie rode meerlen, meer no min,3484
Met enen rande, meer no min,
Van lasuere al geheel.
Sijn coevertoere, wet wale,
Was van den selven al te male;
3490.
Hi riep: Grimbergen! sinen cri.aant.
Aldus quam die ridder vri
[p. 157]origineel
Geslegen voer metten sporen.
Hi sach enen die hem te voren
Sere dede te dien stride;3494
Want hi hadde ten selven tide
Enen knape nedergesteken,3496
Dat heer Gerart woude wreken,
Ende liet d'ors lopen te hem waert;
Den ghenen geraecte hi ter vaert
3500.
Op den scilt dien hi stac voere;
D'yser leet de plate doere,
Ende raecte hem in het herte,
Dat spere brac; ten sweerde hi vinc,
Dat hem bi der side hinc,
Ende sloech dair enen anderen mede,
Dat hi doot viel op de stede.
Den derden geraecti also warm,
Ende sloech hem af den arm.
3510.
Daerna sloech hi in de scare,
Ende voer striden hare ende dare.
Ten stride quam een ridder stout,
Van Craynem mijn heer Arnout,
Ende menich man quam ten stryde,
Gewapent nevens sijn syde.
[p. 158]origineel
Selve was hi gewapent wel,
Ende sat op een ors harde snel
Gewapent tote in d'ogen sijn.