Die de derde scare met machte

Onder sine baniere brachte,

Die van goude was, meer no min,

Drie leuwen van kelen daerin.

Sijn wapenroc was altemale

Van den selven; hi sat wale

Gewapent op sijn ors verdect.

Sijn spere heeft hy uytgerect

Met enen schonen confanoene

Ten vianden als een ridder coene.aant.

Van der syde quam van Breda

Die here; hem so volgde na

Die .vj^e. scare dair ten stride

In die Grimberger side.aant.

Twee dusent mannen haddi fiere

Onder sijn rode baniere,

Van selvere drie sautoren daerin;aant.

Gewapent sat hi meer no min

Op een ors rikelic ende diere

Verdect gelijc sire baniere,

Ende quam ten stride wert gerant,

Scilt op hals, spere in hant.

Jeghen hem quam die here van Roes,

Diene haestelike vercoes,

Ende metten spere den scilt doorreet,

Oft hadde geweest een siden cleet;

Maer op die plate brac dat spere;

Hy ware doot bleven sonder were2368

En wert te broken niet de schacht.aant.

Oec stac met grooter cracht

Die here van Breda den anderen weder:

Dat peert ende man viel ter neder,

Daer hy lach langen tijt

Eer hy op quam, des seker sijt.

Daer quam sijn volc toegereden;2375

Daer wert anxtelic gestreden

Van den partien; elc pijnde sere

Te bescudden sinen here.

D'een hadden haren here, die lach neder,

Gherne gemonteert weder,

Ende d'ander wouden 't hem verbieden.

Aldus was daer van dien lieden

Seer ghestreden in beiden siden.

Des heren sone ridderlike

Van Breda, her Heinrike,

Met wapen als droech sijn vader,

Sonder dat hy hadde te gader

Die scilt van goude, ten rant2389

Van sable, daerin menich bisantaant.

Gesait al te rikelike.

Sijn ors noopte hi haestelike

Ende reet enen in dat bedranc

't Spere in den buyc ere ellen lanc,

Soe dat hi viel neder doot,

Dies menich hadde rouwe groot.

D'ors noopte hy ende heeft vercoren

Enen anderen, ende stacken voren

In 't herte, dat hem dede wee;

Mettien brac sijn spere ontwee,

Daer d'ander met viel op d'erde.

Doen vinc hi te sinen swerdeaant.

Dat hem ane de side hinc,

Ende sloechre met een jongelinc,

Die van Bruessel was gheboren,

Op den scilt, dat hine dede schoren;

Anders hi hem geen arch en dede.2407

Doen voer hi voert tier stede,

Daer hi van den Roes den here

Sach ligghen t'onghemake sere

Met sinen orsse; want van Breda

Die here, alsoe ic my versta,

En lieten metten sinen, dat's waer,

Sinen lieden niet opheffen dair;

So cort hilt hise daer si vochten.

Sy dader toe al dat sy mochten,

Ende beetten te voet, als ic verneme,aant.

Om te hermonteeren heme;

Maer sine consten niet toebringhen,

Ende daer hem her Heinric soude dringen

Van Breda, storte houdeaant.

Sijn ors, daer hi liden soude,

Soe dat hi viel, des sijt vroet,

Op hem, die daer stoeden te voet

Om op te heffene haer here.

Sijn ors spranc op met snellen keere;

Mer her Heinric wert onthaelt

Fellicke, daer hi had betaelt

Metten live, en waer sijn vader

Daertoe comen algader

Met sinen lieden, dien te samen

Den anderen uten handen namen.

Met deser onlede, als ic gome,aant.

Wert van den Roes die here vrome

Uten ors getogen saen,

Dat liggende bleef sonder waen.

Het was gequetst so onsoete,

Daer 't gelegen hadde onder de voete.

Daer wert met pinen sere

Van der Roes de edel here

Hermonteert ter selver stat

Op 't ors daer her Heinric op sat,

Ende daer hy uyt was ghevallen

Van der syde met allen.2444

Hermonteert was hier na

Her Heinric van Breda

Op een scoen ors, dat tier stede

Hem sijn vader brengen dede;

Maer [eer] hire opgesat tier ure

Wert hem te pinen ende te suere.

Doen trac hi 't sweert tien tiden,

Ende voer met sinen vader striden

Toornich ende sere gram.

Die de grave van Namen brachte

Onder syne baniere met crachte,

Die van goude, also ic las,2457

Met enen leuwe van sable was,

Van kelen met enen bastoen daer dore;

Tornekeel ende coevertoere

Was algader diesgelike.

Gewapent sat hi rikelike

Op een ors, spere in sijn hant.

Van der syden quam gerant

Die stoute grave van Vianden,

Met ridderen ende met serjanden,2466

Die hi met [heme] aldair

Hadde bracht ten oirloge swaer;

Op een ors rijckelijc scheen,

Sat hi gewapent toten teen,

Al overdect rykelic;

Wapenroc, covertuere gelijc,

Scilt ende oic sijn baniere

Van kelen rijckelic ende diere,

Daer in een inscildekijn(1).

Een starc spere, voren stalijn,

Haddi dair in sijn hant,

En quam metten orsse gerant

Den grave van Namen recht jegen,

Die oic jegen hem quam gesleghen

Voere al sijn lieden met ghewilt,

Ende stacken op sinen scilt

Dat hi scoerde, ende ongelet2483

Scoerde lijfyser ende plate met.

Op sijn ribbe in de slinker syde

Maecte hi hem een wonde wyde;

't Spere brac hi ende 't bloet ran neder.

Oec so geraecten weder

Die grave van Vianen mede.

Dat hi sijn spere waden dede

Doere sijn wapen algader.

En hadde gedaen God, Ons Vader,

Hy hadde seker gehad doot;

Maer alsoe 't Godt onse here geboet,

Weder wende dat yser aldair,

Dat die steke niet te swaer

En was, doch dat hi gewan

Een wonde daer dbloet uytran

Van onder die borst te rechterhant,

Dat hi bleef, si u becant,

Van smerten liggen op sijn aertsoenaant.

In onmacht, ende die grave coen

Van Vianden voer hem toe;

Doot oft verminct haddine doe,2504

En ware sijn volc niet toe comen,

Die hem met crachte genomen

Hebben, dies hi was gram;

Want op hem al wel varen quam.

Daer streden vreselike sere

Beide die partien, ende elc here

Stont sinen volcke by tier tijt.

Daer wert een fel staende strijt,

Daer dese twee scaren te gader quamen;

Daer storte menich in 't versamen,

Die hem niet en consten verweren.

Daer worden te broken vele speren

Ende sweerde geslaghen ontwee;

Daer wert van wonden menighen wee.

Men sloech croken in geheelenaant.

Helmen ende beckeneelen,

Ende sommigen sloech men duere.

Wapenrocke ende covertuere

Mocht men daer, ende tornekeele

Luttel vinden geheele;

Ghelavien, pijcken, scilde, scachte,

Ende colven waren daer met crachte

In twee gehouwen, in spaenderen al.

Selc hadde geluc, selc ongeval;

Nu es vercomen de grave van Namen,aant.

Die sijn lieden droeve siet te samen;

Si waenden wel dat hi ware doot.

Oic sachi den strijt starc ende groot,

Ende sijn lieden fellike gaen ane

Randen den grave van Vianen,

Ende sine lieden mede.

't Sweert greep hy tiere stede,

Ende reet in metten orsse

Dair hi sach de meeste porsse;

Daer voer hi groote slaghe slaen,

Ende dede menigen de doot ontfaen.

Die grave van Vianen lach hem daerjeghen, Ende met hem menighe coene deghen,

Die wel van rechte conste striden.2543

Daer sijn gewont in beiden siden

Menich man ende ors doorsteken.

Daer toe quam haesteleken

Heer Segher doe van Breda,

Wel gewapent, die voer ende na

Gestreden heeft ridderlike;

Menighen man sekerlike

Haddi gequetst ende overreden.

Sine wapenen ende sine leden

Waren van bloede al bestoven;

Op een ors dat men mocht loven

Sat hi, dat wel was verdect,

Ende met wapenen wel gerect.

Hi droech van kelen den scilt voren

Van selvere met drie sautoren,

Daer een rant van goude om ginc.

In sijn hant hi bevinc

Enen scerpen snidenden brant,

In den strijt es hy gerant,

Ende sloech enen af den arm

Dat hi metten bloede al warm

Nederviel in 't groene gras.

Doen sloechi voert in den tas,

Dair hi sach die persse meest;

Daer was 't geruchte ende groet reestaant.

Onder 't volc ende groot gejach.

Daer was geslegen menigen slach,

Ende menich gesteken ter mouden,

Dat niet bleef onvergouden.

Die vrome grave van Viane,

Hi ende die sine reden ane

Den vianden verre ende na;

Ende heer Segherc van Breda

Vacht daer wel, als ic vernam,

Ende menich ridder, die dair quam.aant.

In dat bedranc te samen

Horte een ridder van Namen

Met sinen orsse seer utermaten,

Ende hiet her Geraert van der Straten.

Het was een stout vrome man;

Sijn wapenroc, die hi hadde an,

Was wit met drie kepere blau.2585

Oic sat hi op een ors grau

Dat hi met sporen sloech ter vaert2587

Rechte te her Segeren waert

Van Breda, diene oic versien

Heeft ende reet hem jeghen mettien.

In een valeye, daer hi quam,

Geraicten die heelt lofsamaant.

Op den scilt, dat hine doorstac;

Maer 't spere op die plate brac,

Soe dat hi hem geen arch en dede;

Heer Gerart geraecte mede2596

Her Segheren, ende roofde

Den helm uten hoofde,

Ende hi verdoevelt ende t'ongerekeaant.

Sat van den selven steke,

Hine wiste wenwaert

Hy was gekeert. Doen trac 't swaert

Her Geraert staphans uten scoe,

Ende voer mijn heer Segheren toe,

Ende sloechem op 't beckeneel,

Dat's niet een twint bleef geheel,

Ende maecter in sulcker sceure,

Dat 't sweert sanc ten tande deure,

So dat heer Seghere met allen

Van Breda doot quam gevallen,

Dat jammer was ende scade.

Hy was vroom ende wijs van rade,

Wetende ende daertoe vroet.

Hi nam d'ors dat daer stoet,

Daer heer Seghere op hadde gheseten.

Dit sach die grave, doe ic weten,2616

Van Viane, die stoute here,

Dies droefdi uter maten sere;

Want hi was die neve sijn,

Ende seyde: ‘Edele rudder fijn,

Wat jammer eest, dat ghy sijt doot;2621

Ic wiste niewer u genoot

Van doeghden, van vromicheden,

Van manne, van ridder joncheden;aant.

Lasen! wat sal seggen u vader

Ende u broeder algader2626

Dat gy dus verslaghen sijt.

Te vele heeft hem dese nijt2628

Gecost; want si hebben verloren

Vele aen u, ridder uytvercoren.’

Al wenende sprac dit die grave,

Ende sprac voert hier ave:

‘By Jesus-Christus van Nassarene

Sal ic u wreken, heer ridder rene,

Ocht ic verlieser om mijn lijf.’

Met sporen sonder enich blijf

Sloechi sijn ors ten andere waert,

Ende hi haelden [in] metter vaert

Daer hi soude varen ten selven tide

Metten orsse uten stride,

Dat hi te voren hadde ghewonnen;

Maer die grave, die hem niet onnen2642

En woude, riep: ‘Ghy blives hiere;

Dat goede ors ic calengiere,aant.

Want ic hebber redene toe.’

D'ander keerde hem weder doe,2646

Als hi den grave roepen hoorde

Hine antwoorde noyt van den woorde

En liet sijn ors ten grave wert lopen;

Harer enich sal't becopen;

Hi ende die grave, des es waer,

Hadden beiden die sweerden daer

Getrocken uyt haren scoe,

Ende elc reet ten anderen toe.

Die grave quam als een wilt bere;

Hi hadde des anders groten ghere.

Op 't beckeneel sloech hine boven

Dat hine totten tanden heeft gecloven.

't Sweert sanc neder ter selver stonde,

En maecte in 't hooft een grote wonde,

Soe dat hy nicte op sijn artsoen,

Ende van Vianden die baroen

Hief op 't sweert willichlike,

Ende sloech enen slach vreselike

In sinen hals metten scerpen sweerde

Dat sijn hooft viel jeghens d'eerde;2666.

Den buic horte hi uten gereide,2667

Ende nam d'orsse alle beide,

Ende es gekeert sire verde,

(D'ander bleef liggen op de erde),

Ende es onder sijn lieden comen,

Die hi vechtende heeft vernomen.

Die twee orsse goet ende fijn

Gaf hi beide den neven sijn,

Diere op beide saten saen,

Ende lieten de hare ledich gaen.

Daer was sere gevochten doe,

Als die grave was comen toe.

Daer worden armen ende handen

Afgeslaghen in den sande,

Ende menich wert gesteken door den buic;

Hem dochte, hi hadde groot geluc,2682

Die daer ten stryde 't lijf ontdroech.aant.

D'een stac, d'ander sloech,

Elc hadde op anderen groten nijt.

Die grave van Loen, hi leide hire

Die achtste scare onder sijn baniere,

Die van goude groot ende smal

Ende van kelen gevaescht was al,

Ende van den selven was verdect

Sijn ors ende wale berect,

Daer hi op quam gerant.

Hy hield een spere in sijn hant,

Dat scerp was ende sneet wel;

Op een ors sterc ende snel

Quam hi ende sijn volc als hertoghen

Wale met wapenen overtogen.

Dair sy quamen dus rijckelijc

Schenen haer speren den woude gelijc;

Jeghen hem quam met gewout

Van Grembergen heer Arnout,

Met sinen volcke menichfoude.

Daer blicte menich scilt van goude,

Daer die heren quamen gevaren.

Sy brachten in haren scaren2706

Menich ors, menich peert,

Menich spere, menich sweert,

Dat scerp was van snede goet.

Voer alle de andere, des sijt vroet,

Quam van Grimbergen her Arnout,

En neven hem sijn sonen stout.

Voren voerde men den staendaert

Van Grimbergen, dien bewaert

Heer Paridaen hadde van Massenhove,

Ende sijn oem, een ridder van love,

Die heer Gerart hiet van Liere,2717

Ende twee knapen stout ende fiere,

Daer d'een af hiet Jan van den Dale,

Ende d'ander Gerart, wet wale,

Van der Biest, een vrome man;

Dese vier hadden genomen voertan2722aant.

Te behoedene van goude den standaert,

Met vaeschen wel verclaert

Dair ingaende van lasuere(1);

Des her Arnout was wel ter cuere

Gewapent ende rijckelijc:

Scilt, wapenroc al gelijc

Sinen standaert, dat wet,

Ende des ors covertuere met,

Daer die here van Grimbergen op sat;

En sijn twee sonen, verstaet my dat,

Her Wouter ende her Geraert,

Waren gewapent ende wel bewaert

Metten selven wapene;

Sonder dat si droegen teykene:aant.

Heer Wouter, d'ouste, also ic lie,

Boven die vaesche twie

Coeken van sable, ende een onder(2);

Her Gerart de jonxste besonder

Hi droech een sautore van kelen

In sterker wapen, sonder helen.

Dese heren quamen in 't perc

Gemonteert op orssen sterc;

Heer Arnout reet uyt sine roteaant.

Meer dan een boghenscote,

Den scilt voor de borst getoghen,

Spere in hant; ooc quam ghevloghen

Die grave van Loen te hemwaert

Op een sterc ors vermaert,2750

Dat hi wel conste bestieren.

Den scacht hilt hi metter banieren,

Daer sijn teycken in stont gewracht.

Dus quamen si met groter cracht

Te gader, ende elc stac anderen vore

Metten spere den scilt aldore.

Die yseren leden nevens der platen,

So dat si den doot ontsaten;

Maer so vreselijc sijn si te samen

Met helmen comen ende lichamen,

Dat die orssen dair si op saten

Borsten, ende vielen op der straten

Onder die heren beide steen doot,2763

Ende den heeren beide uytscoet

't Bloet ten neusen uyt ende ten monde;2765

Dus laghen sy een corte stonde

Tot dat haer volc toe quam,

In beide syden herde gram.

[Doe] reet uyt heer Wouter Berthout,

Ende stac enen ridder stout,

Die van Loen her Segherman hiet2771

Dat hem en conste ghehelpen niet

Al sijn wapen: hi dorreet2773aant.

Dat hem d'iser in 't herte sneet.

In den grase viel hi doet,

Ende her Wouter greep al bloot

Metten handen den orstoem,

Ende leidet, des nemt goem,

Daer sijn vader lach op d'erde.

Daer beete hi met grooter verde,2780

Om op te hulpen sinen vader,

Ende [stelde] vier ridders t'enen gader,

Die stout waren ende coene.

Van der syde beten in 't groene2784aant.

Ridderen ende knapen neder

Om te hermonteren weder

Van Loen den stouten grave,

Die dair lach gesteken ave.

Mettien dat si onledich waren

Met desen twee, quamen gevaren

Die scaren toe van beiden siden;

Dair ginc men vreselike striden.

Menich speer wert dair ontwee

Gesteken; elc van d'anderen gheree,

Ende elc was dair even stuer.

Den strijt wert menighen te suer,

Daer worden ermen, voeten, handen

Afgeslagen in den sande.

Her Wouter Berthout die here

Vacht boven sinen vader sere

Om te monteren of hi conste.

Ic segghe dat hi begonste

Sijn slagen te dobbeleren sere;2803

D'ander hadden oic haren here

Den grave gerne willen hermonteren,

Ende van den orsse delivereren,

Daer hi te sinen onwille onder lach.

Doen quam als een donderslach

Van Grimbergen heer Geraert,

Heer Arnouts sone, een ridder waert,

Ende es in den loop gereden

Op een grau ors van stercken leden,

En stack een ridder dat hem cloef

Den scilt oft had geweest een linden loef;

Dor plate, dor iser, in 't herte bloot

Ran dat spere, dat hi viel doot.

Doen brac dat spere; ter sweerde hi vinc,

Ende sloech mede een jongelinc,

Dat hem 't hooft afvloech verre.

Voert reet hi sonder merre,

Daer sijn vader op d'eerde lach.

Hy beete so hy ierst mach2822

Ende ginc bi sinen vader staen

Om op te helpen sonder waen,

Van dair hi lach onder voet.2825

Op d'ander side daer stoet

Menich man die sere street

Om op te helpene ghereet

Den grave van Loen, haren here.2829

Soo vele pijnden si ende soe sere

Dat sine over sijn voeten bracht

Hebben, ende van groter macht

Hem gaven een ors, daer hi op sat;

Want 't sine doot lach op die stat.

Bander syde so vele dede

Her Wouter Berthout, ende oic mede

Sijn broeder her Geraert

Dat si van daer onder 't paert

Haren vader hebben getogen,

Ende setten wel vermoghen

Op d'ors dat heer Wouter wan.

Oic hermonteerden si voert an2842

Her Wouter ende her Gerart saen,

Die dair toe te voet waer gestaen.

Doen si waren van beiden syden

Opgeseten, ginc men daer striden.

Elc betaelde sijn gelach

Den anderen dien hi naest hem sach.

Niemant en wou den anderen borgen,

Noch sculdich bliven tote morgen:

Soe wat elc anderen misdede,

Gout hi hem op de stede.

Van Loen, die stoute grave

Velde menigen man dair ave

Met sinen sweerde, dat sere sneet.

Den vianden was hi wreet,2856

Ende gaf in dien daghe

Steken vele ende oic slaghe;

Oic vacht sijn volc met goeden wille.

Van d'ander syde en hielt niet stille

Her Arnout ende syne sonen beide,

Ende hare lieden, dat es waerheide;

Want si velden menighen ter neder.

Dus vacht men voort ende weder

In beide syden op en tale.2865

Daer wert menich helm van stale

Ontwee gheslegen, die was geheel,2867

Ende menich sterc tornekeel

Gescuert ende doorsteken.

Dor platen, dor yser, sach men leken

't Roede bloet in goeden trouwen.

Men sach oic aldaer dorhouwen

Beckeneel ende scilden;

Daer was gestreden met gewilde,

Ende te broken menich sweert,

Ende dorsteken menich peert,

Daer af uythinghen de darmen;

Daer laghen handen, voeten, armen.

Menich man wert daer gewont,

Die nimmermeer en wert ghesont.

Dat die strijt dus vreseleke

Duerde ende even swaer,

Quamen die voetelieden naer

Van Grimbergen sonder sparen,

Wel bescaert in twe scaren;

Maer doe si den strijt alsoe

Groot sagen, braken si toe

Hair twee scaren ende maecten ene,

Ende sloegen in, alle gemeene,

Overhoop op de viande

Met haer staven menigerhande,2892

Die waren swaer ende groot,

Sy sloeghen menigen man ter doot,

Die onder hem gevaren quam.

Van d'ander side, als ic vernam,

Quam 't voetvolc al te hant

Ghemenelic van Brabant;

Hen geleide in goeden trouwen

Een, hiet heer Jan van Haspegouwen;

Wel was hi gewapent toten teen

Van boven den hoofde; al in een

Was van sable sijn tornekeel,

Van selveren daer in een duve geheel,

Die gecroneert was van goude.

Dese edel ridder boude

Was der voetlieden ruwaert,

Ende quam met hem te stride waert.

Van Eppinhem heer Paridaen

Sag hem ten stride wert comen saen;

Hi was leitsman, des sijt vroet,

Van ere scare daer te voet

Waren in vijf dusent man,

Platen of halsberch an,

Van den hoofde ten voeten toe

Wel gewapent; daer met quam doe

In d'ander scare in dat doen

Van Beyghem die baroen.

Vijf dusent volcx haddi of mere,

Diese wederstoeden met groter ere

Die voetlieden oec van d'ander side.

Oec versach van der side

Her Paridaen voirt anne

Van Haspegouwe her Janne,

Die sere street met sire partie.

Doen liet lopen de here vrie

Sijn ors, dat hi sloech met sporen;2927

Te hem wert oec heeften vercoren

Mijn heer Jan haestelic weder.

Hy quam van enen berge neder;

D'ander reet opwaert uter dellen.aant.

Dus quamen de vrome stercke gesellen,

Elck met enen stercken schachte,

Ende elc stac (den) anderen met crachte2934

Op de bokelere van den scilden,aant.

Die si jegen de steken hilden,

Dat die speren in splinteren braken,2937

Ende mense verre hoirde craken,

Ende daer elc neven (den) anderen leet,

Onderhorten si hem gereet,

Dat si na waren gevallen;

Doch onthielden si hem met allen,

Ende keerden hem beide omme doe.

Haer sweerden trocken si uten scoe,2944

Ende ginghen elc op den anderen slaen

Soe vreselike sonder waen,

Dat 't vier uten helmen spranc;

Doch wert omtrent hem dat bedranc

Soo groot dat si werden ghescheiden.

Doen quam ghereden sonder beiden

Van Beyghem daertoe die here,2951

Met sinen maighen die sere

Vrome waren gewapent wel.

Selve was hy in dat nijtspel

Wel ghewapent totten teen.

Syne schilt ende sijn baniere was een

Van lasuere, verstaet dit,

Daer in van selvere een cruce wit(1).2958

Hi sat op een ors snel,

Dat hi selve dede loopen wel,

Scilt om hals, spere in hant.

Op enen ridder es hi gerant,

Die van Namen was geboren;

Soe seere geraicte hine voiren

Dat hi [ne] metten steke, dien hi stac,aant.

Viel, ende den hals ontwee brac.

't Spere brac, hi vinc ten sweerde:

‘Grimbergen! riep hi lude ende herde,

Strijt vromelijck, ghy heren,

Die vianden sijn, by mire eren,

Alle versaecht ende verveert.’

Daer wert menich man vermeertaant.

Sere vertoernt van den woerden,

Ende togen toe, alse dat hoirden,

Op de andere vreseleke.

Daer wert menich slach ende steke

Gegheven, ende sere gestreden;

Daer wert menich man overreden;

Die voetlieden vochten sere;

Sy dronghen toe in lanc soe mere

In den strijt vastelike naer;

Met haren colven sterc ende swaer

Doden si peert ende man;

Ende aldair si quamen an

Sine spaerden nederen no hoghen.

Doe die scaren dus aentoghen

Waren van beiden siden,

Sach men daer vreseliken striden.

Daer was geruchte ende groot gescal,

Beide op berch ende in 't dal.

Men blies de trompen ende basinen,

Ende hoornen met groter pinen.2992

Niemant en spaerde (den) anderen daer

In den strijt, dat es waer,

Dien de voetlieden dorbraken.

Sy onderslogen hem ende staken

Met nide groot in beiden siden.

Daer quam gereden tien tiden