[vs. 5203-5489]aant.
Ach armen! dat se hem versumen
So mosten, dat was sonde groot,
Dat si elc anderen sloeghen doot,
Die edelste van kerstenhede,
Dat was sonde ende jammerhede.
Hadden si horen overmoet5208
Willen werpen onder voet,
5210.
Ende gewroken Gods andeaant.
Op Saracenen, op Gods viande,
Ende daer broederlike gevochten,
So waert recht dat wi se mochten
Prisen, dat si hadden mede
Bloeme geweest van kerstenhede;
Maer hier toe en mocht niet comen;
Elc hadde anderen geerne genomen
[p. 237]origineel
Goet, ere ende oic lijf.
Aldus duerde desen kijf
5220.
Tot dat die Gods crachte
Den dach verkeerde in den nachte,
Ende si nemmer en consten gesien;
Doen moest elc van anderen tien,
Ende varen in sire hoeden.
Men sach daer menighe moeden
Riddere van den velde sceiden;5226
Maer die velden ende die weiden
Bleven verschs van bloede root,5228
Daer die strijt starc ende groot
5230.
Op hadde gheweest den langen dach.5230
In beiden siden was groot beclach
Om gewonden ende om doden,
Die daer waren in groter node.
Die heren van Grimberghen daden
Haer ghewonde wel begaden:
Sy hadden goede meesters dare,
Diere toe namen goede ware;5237
Sy aten, sy droncken, sy maeckten herte;
Sy hadden d'alre meeste smerte,5239
5240.
Die metten jongen hertoghe waren;
Sine waren also niet ontvaren,5241
[p. 238]origineel
Maer datse sciet die donkere nacht.
Die van Grimbergen hadden bedacht
Te settene al jegen al,
Ende te proevene haer geval;
Dies wert men wel des dages geware
In des joncs hertoghen scare,
Die menighen man wel gheboren
In dien strijt hadden verloren,
5250.
Beide t' ors ende te voet.5250
Sy merckten wel ende waren vroet
Dat si hare ere niet en consten gehouden,
Noch des strijts langher ghewouden,
Sine bejaegden hulpe mere.5254
Doen sprac her Heinric, die stoute here,
Die momboir was des hertoghen,
Ende die hem in dit orloghen5257
Proefde wel ghetrouwelike;
Ruwaert was hi van den rike,
5260.
Ende leitsman der Brabantsoene:
‘Ghy heren, wy hebben wel te doene,5261
Dat ons iemant gave selcken raet,
Dat wy gevelden d'overdaet,
Die van Grimbergen die heren
Met overmoede t' onswert keren,5265
[p. 239]origineel
Ende die hem niet willen gematen.
Sy hebben so stercke ommesaten,
Ende selcke helpe vercregen,
Ons en diet geen were daer jeghen,
5270.
Wy bliven altoos in den toren.
Ten tinnen op hoer borch doen tuten,
So sijn wy seker strijts hier buten,
Ende fellike van hem bestreden,
Als wy best wanen te sijn in vreden,
End met gemake leven souden.’
Doen sprac daer een, hiet her Bouden,
Van den Torre was sijn toename:
‘Ghy heren, waert u bequame,
5280.
Ic soude ons geven goeden raet:
Nadat ons ghescapen staet,
Sone mogen wy hulpe niet ontbaeren.5282
My dunct goet dat men doe varen
Enigen man, die ontdecke
Den grave van Vlaenderen ende vertrecke,
Hoe dat met onsen jongen here steet.
Ic hope het sal hem wesen leet
[p. 240]origineel
Dat van Grimberghen die heren
Sijn volc verslaen, sijn lant strueren,
5290.
Om hulpe sal men hem bidden dan.
Die grave es so ghetrouwe man,
Licht hi wert also beraden,5292
Dat hy ons sal staen in staden,
Ende die van Grimberghen helpen dwinghen.
Connen wy 't hiertoe ghebringhen,5295
Soe wert gevelt hoer overmoet,
Ende onse joncheer blijft in sijn goet,
Ende wy met in groter ere.
Anders en moghen wy nemmermere
5300.
Voleynden dat hier es begonnen.’ -
‘Her Bouden, here, wine souden connen5301
Vinden ghenen beteren raet,
Sprac her Heinric, dat verstaet,
Want eer gesciede dat wonder
Dat elc anderen brachten t' onder
Met striden, in enigen kere,
Ons hulpe soude meerderen sere.aant.
Ende want hier niemant es so goet,
So hoesch van talen, no so vroet;
5310.
Dese bootscap voere u
Te doen, hierom bid ic u nu
[p. 241]origineel
Vriendelic als minen vrient;
Want ghi onsen joncheer ghedient
Hebt met trouwe goet ende gave,5314
Dat ghy onsen bode toten grave
Sijn wilt, ende hem verclaren
Hoe dat hier es gevaren,
Ende bidden hem dore genade
Dat hy ons succors berade,
5320.
Also dat onse jonchere
Blive in sijn goet, in sijn ere.’
Doe sprac van den Torre her Boudewijn:
‘Dit moet in Gods name sijn:
Wildijt, ghy heren, dat ic 't doe,
So wil ic my gereiden toe.’
Hy hiet gereiden na 't gone
Her Woutere sinen sone
Met hem te varen te hant
Toten grave van Vlaenderlant,
5330.
Ende twee sire neven ende knapen viere,
Die hem dairtoe gereiden sciere.
Dese geselscap goet ende fijn
Voer ten grave Boudewijn,
[p. 242]origineel
Den edelsten prince dien men vant,
Ende die vele metter hant5335
Wrachte op die Gods viande;
Want hi versloech metten brande
Maloperze ende Rodewine,
Twee ontsachelike Sarasine,5339
5340.
Resen starc ende groot,
Die kerstenheyt in groter noot
Dicke brachten ende verloeden.
Mijn her Bouden met ootmoeden
Van den Torre groete den here
Van Vlaenderen utermaten sere
Van des joncs hertogen wegen,
Dien menigen man was afgeslegen,
Ende noch lach in groten noot:
‘Want menigen swaren stoet,
5350.
Her grave, doen hem de Grimbergsche heren;
Sijn volc verslaen sy, ende strueren
Sijn lant met groter crachte,
Beide by daghe ende by nachte.
Sy sijn van maghen also groot,
Ende hebben vergadert selc conroet,
[p. 243]origineel
Dat si van Brabant den jonchere
Niet en willen kennen voer overhere,5357
Noch oic en willen wiken.
Nu bid ic u door Gode den rike,
5360.
Onse jonchere ende sijn baroene,
Want ghijs wel macht hebt te doene,
Dat ghi hem wilt succors beraden,
Dat hy van den overdaden,
Die in Brabant sijn geseten,
Wraec hebbe over die heren vermeten
Van Grimbergen, mits uwer gewout
Ende uwer hulperen menichfout.’
Doen sprac van Vlaenderen die grave:
‘Hier wil ic my bespreken ave
5370.
Metten baroene van minen lande.
Dicke bejaegt een here scande,
Die sonder sire genoten raet
Orloge of hoge dinc bestaet.’
Hierna ontboet die grave fijn
Voer hem die baroene sijn
T' enen hemeliken rade,
Wat hy best hier met dade.
[p. 244]origineel
Doen berieden si hem te hande
Ende seiden: ‘Here, het was scande,5379
5380.
Soudi 't orlogh ane die ghene bestaen,
Die u niet en hebben mesdaen.
Hout u gebuere over u vrient,
Sine hadden arch an u verdient.
By goeden gebueren, sonder sorgen,
Heeft men dicke goeden morgen;
Maer ghy sout versoeken ere
Of van Brabant die jonchere,
Heer grave, u man wil worden,
So mochti met eren torden
5390.
In dit orlogen, ende hem beraden
Succors, ende staen in staden;
Want ghi 't dan sculdich waert te doene.’
Bi den raet van sine baroene
Ginc die grave voert aldair,
Ende ontdecte her Bouden claer
Van der Torre, die tot hem seide:
‘Her grave, ic en can u geen sekerheide5397
Van manscape gheloven nu;
[p. 245]origineel
Maer ghine selt niet belgen u5399
5400.
Dat ic, sonder eenich belof
Hier af te doene, rume u hof;
Gine selt in 't erge niet verstaen.5402
Myne bootscap heb ic gedaen,
Niet verder wil ic overterden
Dat onse joncheer u man sonde werden
Van Brabant; wet dat, grave coene,5406
Dat u daer af belof te doene
Een twint niet en was geladen my.
Marie die coninginne vry
5410.
Moet van Brabant den jonchere
Sparen, ende houden in sijn ere;
Ter noot proeft men wel den vrient,
Her grave, God houde u in eren;
Te minen jonchere wil ic keren,5415
Ende 't sinen rade, ende hem beconden
Wat ic ane u heb bevonden.’
Dus es her Bouden weder comen
Van Torre, ende heeft genomen5419
5420.
Mijn her Heinric met geninde,
Die momboire was van den kinde;
[p. 246]origineel
Voer een side leide hine te waren;5422
Met hem nam hi die riddaren,
Die leitsman waren in den raet,
Ende seide: ‘Neghenen toeverlaet
En can ic aen den grave vinden,
Dat hy hem wille onderwinden
Deser oirloghen, sonder onse jonchere5428
En wille sijn man worden voirt mere.’
5430.
Her Heinric sprac doe:
‘Ghy heren, ic rade wel hier toe,
Wy moeten volgen desen rade,
Ochte vallen in meerder scade;
Wy hebben al te felle gebuere.
God mach beteren ons aventuere!5435
Al geloven wy dat, nochtan
En mach onse jonchere niemants man
Werden, eer hy sy voljaert;5438
Sijn borge wordic onvervaert.
5440.
Als hy compt te sinen daghen,
Ende hy mach wapen dragen,
Wilt hy, hy mach 't gestade houden,
Of keren in een anderen vouden.’
[p. 247]origineel
Dus droeghen die heren overeen
Daer te varene onder hem tween,
Mijn her Heinric ende her Bouden,5446
Die borghe hier af wesen souden,
Ende die met desen selven rade
Brabant holpen uter scade,5449
5450.
So dat si 't lant ende haer jonchere
Hier met hilden doen in sijn ere.
Die heren sijn so verre comen
Dat si den grave hebben vernomen,
Die van Vlaenderen was here,
Die se ontfinc met groter ere:
Hy wiste wel wat si sochten.
Die bootscap, die si brochten,
Ontdecken si hem te hant.
Mijn heer Heinric sprac: ‘Brabant
5460.
Ende ons jonchere, her grave coene,
Heeft uwer hulpe te doene,
Ghelijk als u seide here Bouden;
Sal onse jonchere syne ere behouden,
Ende 't land van Brabant sijn ontladen,5464
So moetti ons staen in staden;
Want wy bebben sware omsaten,
Die hem niet willen gematen,
[p. 248]origineel
Noch over here, min noch mere,
Van Brabant kennen onsen jonchere.
5470.
Sy hebben met hem in hare side
Die bloeme van ridderen in elken stride.
Dus soeken wy hulpe hier aen u,
Ende willen hem verborgen nu,
Onsen jonchere, op ons lijf
U man te werden sonder blijf,
T' eerst dat hy verjaert sal wesen;
Sekerheit doen wy u van desen
By ridderscape ende by trouwen;
Vindijs niet waer, doet afhouwen
5480.
Mijn hooft, ic ben de momber sijn.’5480
Doen sprac die grave Boudewijn
Van Vlaenderen die prince goet:
‘Ic segghe dat ghy als goet man doet,
Ende als ghetrouwe; op dit beheet
Sal u mijn hulpe wesen gereet.5485
Uwen jonchere wil ic nu te staden
Staen, ende Brabant ontladen
Van verdriete ende van verliese,
Oft ic 't late, dat ic riese.’
5208Hadden sy haeren overmoet Willen worpen onder voet, Ende ghewroken Christus ande Op de Sarasine, Gods vyande, Ende daer ghevochten broederlijcke, Men hadde moghen segghen sekerlijcke Dat sy waeren, sonder berommen, Van alle de werelt die bloemen; Maer hiertoe en mocht niet commen, Elck hadde anderen ghenomen, Hadde hy gheconnen, goet ende lijf; Aldus deurde altoos stijf Die strijt tot dat Gods cracht Den dach dede keeren in den nacht, Ende sy niet meer en consten ghesien; Daer moeste elck van den anderen schien, Ende waeren in sijnder hoeden.
5226Binnen dien van den velde scheyden.
5228Veerschs.
5230Al die(n) langhen dach In beyde syden het was groot beclach Omme haere ghewonde, om haere dooden, Die daer waeren in dien noode.
5237Dyer wel toe naemen waere.
5239De aldermeeste.
5241Sy en waeren so niet ontvaeren; Maer het schietse die donker nacht. Die van Grimberghen hadden ghedacht Te settene al jeghen al, Ende te aventeuren haer gheval; Dies wierden des daechs wel ghewaere.
5250Beyde te orsse ende te voet, Dat sy haer eere niet en consten behouden.
5254Sy bejaegden hulpe meere. Doen sprack Hendrick, die stoute heere.
5257In deser oorloghen.
5261Ghy heeren, wy hadden wel te doene Dat ons yemant gave raet, Dat wy wederstonden die overdaet.
5265Tot onswaert keeren, Ende die hen niet en willen maeten. Sy hebben so stercken ondersaeten, Ende sulcke een hulpe vercreghen, Ons en helpter gheen weren jeghen.
5271Wanneer sy den luden hooren, Den tynne op haer borch doen tuyten, So sijn wy sekers strijts hier buyten, Ende sijn dickwels van hem bestreden,Als wy best waenen met vreden Leven, ende met ghemake sijn.’ Doen sprack mijn heere Bouduwin.
5282Sone moghen wy gheene hulpe ontbaeren; My dinckt goet dat men doet vaeren Eenighen man, die vertrecke Den grave van Vlaenderen ende ontdecke, Hoe dat met onsen joncheere steet.
5292Lichte hy weert so beraden.
5295Connen't wy hiertoe ghebringhen, So weert hier ghevelt haer overmoet.
5301‘Heer Bouden, heere, men soude connen Vinden gheenen beteren raet, Sprack heer Heindrick, naer dat staet; Want eer gheschiede dat wondere Dat wy elcanderen mochten t' ondere Met stryden bringhen in eenigher keere; Onse hulpe soude minderen al te seere. Want hier nietmant en es so goet, So hoeschs van taelen, noch so vroet Dese bodscap te doene voor u. Hieromme so bidde ick u nu.
5314Hebt met trouwen in dese orloghe, Dat ghy aen des graven hooghe Onsen bode sijt ende hem wilt verclaeren Hoe hier met ons es ghevaeren, Ende bidden hem door ghenaede Dat hy ons secours berade, So dat onsen joncheere Behouden mach syne eere.’ Ende mijn heere Bouden antwoorde doe: ‘So willick my nu bereyden toe.’ Ende hiet ghereyden nae 't gone Mijn heere Woultere synen sone, Alse met hem te vaerene te hant Tot den grave in Vlaenderlant, Ende twee sijnder neven ende knaepen viere, Die hen allen ghereyden schiere, Ende voeren metten ruddre fyne Totten grave Bouduwine.
5335Ende die groot wondere metter hant Vrachte op des Gods viande.
5339Raloperde ende Roduwine, Twee onsalighe Sarasinen, Reusen starck ende groot, Die kerstenheyt wesende in grooten noot Dickels brachten ende verloeden. Mijn heere Bouden met oetmoeden Van den Thorre groete dien heere. Van Vlaenderen uytermaeten seere Van des jonghes hertoghen weghen, Dien menighe man es afghesleghen, Ende noch leghet in grooten noot; Want hem menighen swaeren stoot Van Grimberghen doen die heeren, Sijn volck verslaen, sijn lant strueeren Met overmoede ende met crachte, By daeghe ende oock by nachte.
5357Niet en kinnen ofte houden als overheere, Noch een twint hem en willen wijcken. Nu bid hy u om Gode den rijcken, Dat ghy hem wilt soucors beraden, So dat hy van den overdaden Mids uwer hulpe, hem moghe wreken.’ - ‘Ick wille my, sprack die grave, bespreken Metten baroenen van mynen lande; Want dickels bejaegt een heere schande, Die sonder syne ghenooten raet Oorloghe ofte groote dinck bestaet. Dus ontbood die grave fijn Voor hem die baroenen sijn, T' eenen heymelijcken raede, Wat hy best hier mede dade.
5379Ende seyden: ‘Heere grave, het waere schande Soud hy dese orloghe bestaen Teghen dieghene die u niet en hebben misdaen, Hout u ghebeure over uwen vrient, Syne hadden 's erghens jeghens u verdient. Die goede ghebeuren heeft en dorfs niet sorghen, Dickels heeft hy goeden morghen; Maer, heer grave, verstaet oock meere, Woude van Brabant die jonckheere U man werden, verseucket nu, So mocht ghy met eeren terden, segghe ick u, In dit oorloghe ende hem beraeden Soecours ende staen in staeden; Want ghy dan schuldich weert te doene Metten raede van uwe baroene.’ Ende voorts ginck die grave daer, Ende vertelde heer Boudine claer.
5397Heere grave, ick en can u gheene waerheyde.
5399Maer ghy en sult niet belgen u.
5402Wike u hof; Ende ghy en sult in argher niet verstaen; Myne bodschap hebbe ick ghedaen, Niet voordre en wille ick overterden.
5406Van Brabant heere grave coene; U daer af belof te doene So en was twint gheladen my.
5412Want nu hem seere es ontsient.
5415Tot mynen joncheere wil ick keeren, Ende 't synen (rade ende) hem orconden Wat ick aen u hebbe ghevonden.’
5419Van den Thorre, ende heeft ghenomen Mijn heere Henrijcke met gheninde.
5422Over eene syde leydine te waere. Met hem nam hy die rudderen daere, Die leytsmannen waeren ende raet, Ende seyde: ‘Negheen toeverlaet.
5428Dese oorloghe voor onsen joncheere, Hy en werde sijn man ende bleve (vort) meere.’ Mijn heere Hendrick sprack doe: ‘Ghy heeren,ick raede u wel hiertoe Dat wy volghen desen raede, Ofte wy vallen in noch meerdere schade.
5435Oock mach God beteren onse aventure, Al beloven wy dit, nochtan.
5438Werden eer hy heeft sijn volle jaer; syne borghe werde ick voorwaer. Als onse joncheere tot synen daeghen Compt ende hy waepenen draeghen Mach, so houde hy dit ghestade, Ofte doet hy sulx hy weert te raede.’
5446Mijn heere Heindrick ende mijn heere Bouden.
5449Uyt groote schade, So dat sy 't lant ende haeren joncheere Hiermede hilden in sijnder eeren. Aldus sijn die heeren commen So verre dat sy hebben vernomen Den grave van Vlaenderenlant, Die se wel ontfinck al te hant. Mijn heere Hendrick van Brabant Sprack aldus: ‘Heere grave coene, Uwer hulpen hebben wy van doene.
5464Ende 't lant van Brabant sijn ontlaeden, So moet ghy ons staen in staeden; Want wy hebben swaere ondersaeten, Die hen niet en willen ghemaeten, Noch over heere kennen onsen joncheere Van Brabant no min no meere. Sy hebben met hen van wyde van syde Die blommen van ruddren t' elcken stryde, Dus soecken wy hulpe, grave, aen u, Ende willen hier verborghen nu Onsen joncheere op sijn lijf.
5480Die monboir sijn.
5485Sijn bereet; Ick wille uwen joncheere staen in staeden.’ Nu hoort wat op d'ander syde daden Die op die borch boven laeghen. Deerst dat sy den dach versaeghen, So blies men eenen grooten hoorne; Sy waeren ghewaepent al te vooren, Ende deden haere poorten ontsluyten. In den herre reden sy daer buyten, Schilt om hals, 't sperre in de hant.
