[vs. 6367-6621]aant.
Hier binnen, des sijt vroet,
Was die hertoge t'sinen dagen
Comen; ende hoorde ghewaghen
6370.
Dat die grave begeerde voortan,
Van Vlaenderen, dat hy sijn man6371
Worde, alsoo ic voren seide.
Hy sprac: ‘By mire kerstenheide,
Hieraf sal onghehouden sijn
Van den Torre her Boudewijn,6375
Ende her Heinric van Brabant!
Totten grave van Vlaenderlant
Wil ic nu riden. Sit op, ghy heren,6378
Die my geholpen hebt in eren,
6380.
Die willic van scade, van mesweynde
Behoeden tot minen eynde;
[p. 288]origineel
Haer trouwe, haer sekerhede,
Die sy vore my setten mede,
Die wil ic quuiten ende comens ave.’
Dus voir de hertoghe toten grave,
Die sire comst was wel blide,
Ende maecte groot etentide;
Den jongen hertoge festeerdi wale,
Ende sijn geselscap al te male.
6390.
Na den etene sprac met eren
Die hertoge voir den heren:
‘En wetti niet, her grave nu,
Waeromme dat ic ben comen tot u.’ -
‘Neen ic, her hertoghe, sonder waen;
Maer segge't my ende doet verstaen.’ -
‘Soe seg ic u, her grave fijn,
Mits uwer hulpen so es mijn
Orloge comen t' enen ende.
Het's waer, mijn boden, die ic u sende,
6400.
Aen u si lieten haer sekerhede,
Ende haer trouwe te pande mede,
Dat ic u man worden soude,6402
Alse ic quame in mire oude,
[p. 289]origineel
Ende ic wapen mochte dragen.
Nu ben ic comen te minen daghen,
Ende wilse quiten, sy sijn 't wel waert:
Nempt hire mijn scerpe swaert,
Slaet af mijn hooft, nemt mijn leven;
Al evelen moet es u vergeven.
6410.
Daer toe sal 't comen nochtan,
Eer dat ic worden sal u man.’
Doen sprac die grave wel gheboren:
‘Dat en late God niet willecoren.’
Doen sprac van Brabant die baroen:
‘En wildy des niet doen,aant.
So keer ic my in uwer genade;
Ende gaet met uwen genoten te rade
Ende wat sy u wisen ende raden mede,
Dat wil ic, grave, houden gestede.’6419
6420.
Also dede die grave goet:
Met sinen genoten, die waren vroet,
Beraet hi hem in heimelicheiden;
Die tot hem spraken ende seiden:
‘Her grave, wine connen niet gesien,
Dat men noyt sach gescien,
[p. 290]origineel
Hertogen worden graven man;
Maer om d'belof, dat u nochtan
Gedaen was, so dunct ons goet
Dat elc anderen seker doet
6430.
Met live, met goede bi te stane,
Ende om genen noot af te gane;
Ende scelt quite al d'ander belof.’aant.
Hier met keerden die heren of
Van den rade, ende sijn comen
Daer si den hertoghe hebben vernomen.
Die grave vertrac al clair6436
Den raet van sinen genoten dair,
Dat den hertoghe wel bequam.
Sekerheit dat men daer nam
6440.
Dat dit niet achter soude bliven;6440
Elc dede d'anderen charteren scriven,
Die de heren seghelden beide
Om haer trouwe, haer sekerheide6443
Vaste te houden ende haer belof;
Lettel gehouden ochte niet;
Ende oic niet lanc, dat si verdriet
Mallic anderen by valschen rade
[p. 291]origineel
Gedaen hebben ende groete scade.
6450.
Nochtans haer privilegien spreken,
Dat nemmermeer en souden steken
Haer nacomelingen d'een jegen d'ander;6452
Maer giericheit maect des een wander
Hedendages, ende brect al of
Vorwaerde, segelinghe ende ghelof;
Dies moet ontfermen Onsen Here
Dat girecheit aldus sere6457
Regneert. Ic keere daer ic 't liet;
Die hertoghe nam orlof ende sciet
6460.
Van den grave van Vlaenderlant,
Ende keerde weder in Brabant,
Al tot Loven in die stede,6462
Daer hy ghereetscap maken dede
Jegen de comste van Vrederike,6464
Den keyser van Almaenschen rike,
Die om andere sake negheene
In 't lant quam, dan allene6467
Peis te maken ende soene
Jegen den jongen hertoge coene,
6470.
Ende den oire dat was bleven
Na her Wouter Berthouts leven.
Daer was die keyser met grote waerde
[p. 292]origineel
Van den jongen hertoge Godevaerde
Wel ontfaen, sijt seker das.
Ic segge u dat dit die achterste wasaant.
Hertoghe die Godevaert hiet,
Die d'orloghe ende 't verdriet6477
Van Grimbergen bracht ten eynde.
Ic segge u wel dat men seynde,
6480.
By 's keysers rade ende sine baroene,
Die hier af een vaste soene
Maecten eer si schieden van ginder.
Om her Wouter Berthouts kinder6483
Sende men doe, des sijt vroet,
Twee jongelinghen, die sint worden vroet.
Op hem beiden, heb ic vernomen,
Was 't heerscap van Grimbergen comen,
Ende by hem, dat 's loghen gheen,
Was eerst 't heerscap gedeelt in tween.
6490.
Die keyser ende sijn baroene
Vernamen aen den hertoghe coene
Hoe hy den peys woude laten maken.6492
Doen begeerde hy, voor allen saken,
Dat men die borch slechten dade
Van Grimberghen, daer grote scade
Hem van was comen ende den sinen;6496
[p. 293]origineel
Want sire dicke om waren comen in pinen.
Al noch es die berch daer bleven
Daer die borch op stont verheven,
6500.
Die om 't soendinc wert te broken.6500
Oic heeft die hertoge ondersproken,
Dat mense voert in ghenen kere
Betimmeren en soude nemmermere.
Dat geloofden die broederen beide,
Ende gaven's dair af sekerheide
Den hertoge Godevaerde van Brabant.
Voert moesten sy al te hant
Manscap doen ende worden sijn man;6508
Beloven moesten sy voirtan
6510.
Gestaden te houden die woort,
Die de hertoghe soude segghen voort,
Ende wie daer jegen iet gaen woude,
Dat hi sijn viant worden soude.
Die hertoghe sprac: ‘Keyser here,6514
Ic begeere voirt mere
Dat die jonxste behoude van tween
Die heerstede, ende sijn leen
Sal d'outste van hem ontfaen.
Ic wise den jonxste 't heerscap aen,
[p. 294]origineel
6520.
Ende man te worden den heren,aant.
Ende voirt sonder wederkeren
In 't lant van Grimberghen dese steden
Bliven.’ Aldus eest noch heden;
Dese ere ende dit voordeel
Hevet de joncste broeder geheel.
Om dies her Wouter Berthout sciet
Uten prisoene, daer hy in liet
Te ghisele sinen jongen broeder,
Sijns vaders kint ende sire moeder,aant.
6530.
Die in gevancnesse sterf.
Dus quam't dat her Gerart verwerf
Van Grimbergen 't heerscap hoghe
Omdat hem wijsde die hertoghe;
Ende sijn broeder, verstaet dit liet,
Die oic her Wouter Berthout hiet,
Ontfinc sijn goet van hem te lene.
Noch seecht men selc stont in 't gemene,
Als een sijn sake niet mach verwerven:
Mach ic's niet hebben, so moet ic's derven.
6540.
Also her Wouter Berthout mede
[p. 295]origineel
Der herscappien van Grimbergen dede.
Doen hiet hem die hertoghe bieden,
Weder si hare maiseniede-lieden6543
Liever volgden in 't heerscap haer,
Soe elder dair hi geseten waer.6545
Sy seiden doe den hertoge, dat si
Vele liever hadden, dat hi
Volgde sinen maiseniemannen
In haer heerscap, ende si danne
6550.
Den haren weder in Brabant.
Ic segge u dat hem elc verbant
Vorwerden te houden ende ghelof;
Ende eer die keyser rumede't hof,6553
Dede hy elc anderen charteren maken,
Ende beseghelen van allen saken,
Die ic u hebbe vertelt al claer.
Hierna sciet die keyser van daer,6557
Ende elc voer ten sinen weder.
Daer was gevelt d'orloghe te neder,
6560.
Dat begonnen was voirwaer,
Als men screef Ons Heren jaer
Elf hondert .xl. ende twee,
By Godevaerts tide min no mee,
Die de derde was, also ic 't vinde.6564
[p. 296]origineel
Die oorloge duerde, eer't ten inde
Comen conste, stuer ende swaer
Wel omtrent .xvij. jaer,
Dat elc op anderen roofde ende pande,
Lieden versloech ende huysen verbrande.
Elc brac op anderen sonder hone6569
6570.
Ene borch rikelijc ende scone:
Die d'heren van Grimbergen stoerden,
Daer noch goet litteeken af es bleven;aant.
Want daer leecht noch een berch verheven,
Daer die eerlijc borch op stont.
D'ander borch is u wel cont,
Hoese die hertoge dede
Breken, eer si versoenden mede;
6580.
Want hy d'orloghe ten eynde brachte.
Nu bid God, die ons gewrachte,
Ende Marien, siner moeder,
Die alder bedroefder es stierroeder,aant.
Ende troostersse die sijn in elenden,
Dat sy sijn siele van meswenden
Hude, ende brenge ter glorien,6586
[p. 297]origineel
Die gemaect heeft dese historien,
Ende te dichten begonste;
Want eer hise voleynden conste,
6590.
Brachten God van live ter doot,
Dat sinen vrienden was scade groot;
Want hi was in allen manieren
Veertien hondert verse omtrent
Ontbleven hem; diese volent6595
Ende volbracht heeft ende bescreven,
God gestercken in enen goeden leven,
So dat hi ten lesten stondenaant.
6600.
Ende den ghenen verleene mede,
Die dese geste maken dede
(Beschriven ende oic dichten
Dat hem God verleene in gichten)
Geluc, ere, sonder meswende,
Soe dat hi na sijns levens ende
Besitten moete 't ryke hierboven,
Daer die ingelen Gode loven;
Ende hem allen die 't hebben ghehoirt,
Ende noch selen lesen voirt,6609
6610.
Die late God selc leven leiden
[p. 298]origineel
Dat si van hem niet moeten sceiden
Ten lesten, als hy sal toonen
Sijn vonnisse ende elken loonen
Na sijn verdienste al geheel;6614
Daer nieman hebben sal voordeel,
Clein noch groot, arm noch rike.
God late ons in dit aertrike
So leven, sonder meswende,aant.
Dat wy dat leven sonder ende
6620.
Besitten moeten nae dit lijf;
Segt, amen, man, kint ende wijf.6621
6371Van Vlaenderen, dat hy weert sijn man, Ghelijck als ick te vooren seyde. Hy sprack: ‘By myne kerstenheyde.
6375Van den Thorre heer Baudewin, Ende heer Hendrick van Brabant.
6378Willick nu ryden. Syt op, ghy heeren, Die my gheholpen hebben in eeren, Die willick van scaden ende van miswende Behoeden tot in mynen eynde; Haer trouwe ende haere sekerhede, Die sy voor my setten mede, Die willick quiten ende commens ave. Daer voer die hertoghe totten grave, Die van sijnder compste was seer blyde, Ende maecte groot etentyde. Die jonghen hertoghe feestierde wale, Ende sijn gheselschap al te male. Naer den etene sprack met eeren Die jonghe hertoghe voor die heeren: ‘Heer grave, en weet ghy niet nu, Waeromme ick commen ben tot u?’ - ‘Neen ick, heer hertoghe, sonder waen; Nu segghet mi nu, en doeghet my verstaen.’ - ‘Ick wil't dan doen, heere grave fijn; Mids uwer hulpen so es mijn Oorloghe commen tot eenen eynde. Het waers mijn boden, die ick u sende, Aen u, sy lieten u sekerheyde.
6402Dat ick u man worden soude, Als ick quame tot mynen oude, Ende ick wapenen mochte draghen. Nu ben ick commen tot mynen daghen, Ende wil se quiten sonder hoene. Neempt dit sweert scerp ende schoene, Snijt af mijn hooft, weert my mijn leven; Al evelmoet es u vergheven; Daer toe sal 't moeten commen nochtan, Eer ick sal worden uw(en) man.’ - Doen sprack die grave wel gheboren: ‘Dat en laete God niet willecoren.’ - ‘Heer grave, willet's dan niet doen, Sprack van Brabant die jonghe baroen, Soe keere ick my van als tot uwen ghenade; Gaet met uwen ghenooten te raede.
6419Dat willick houden altijt ghestede.’ Die grave dede't, want hy was vroet; Met syne ghenooten van prise goet Beriet hy hem in 't heymelijcke, Ende die heeren spraeken ende seyden hem diesghelijcke: ‘Heer grave, wy en connen niet ghesien Dat men sulx sach gheschien
Hertoghen weerden des graven man; Maer om het belof, dat u nochtan Hier af ghedaen was, so dunckt ons goet Dat elcanderen sekerheyt doet, Met lyve, met goede elcanderen by te stane, Ende omme engheen noot af te gane; Ende schelt quyt als van den belof.’ Hier mede keerden die heeren of.
Hertoghen weerden des graven man; Maer om het belof, dat u nochtan Hier af ghedaen was, so dunckt ons goet Dat elcanderen sekerheyt doet, Met lyve, met goede elcanderen by te stane, Ende omme engheen noot af te gane; Ende schelt quyt als van den belof.’ Hier mede keerden die heeren of.
6436Die grave vertrack hem aldaer Den raet van syne ghenooten voorwaer.
6440Dat dit achter niet en soude bliven; Elck dede den anderen scharteren scriven.
6443Om haer trouwe ende om haer sekerheyde.
6445Maer lacen! sedert heeft mynre of Luttel ghehouden ofte niet; Noch seer onlanx dat sy verdriet Elcanderen by viantschen rade
Hebben ghedaen ende groote schade.
Hebben ghedaen ende groote schade.
6452[Haer] Nacommelinghen d'een jeghens d'andre; Maer giericheyt maeckt dies een wandre Hedensdaegs, ende breket al of Voorweerde.
6457Dat giericheyt regneert dus seere. Nu keere ick wedre daer ick het liet.
6462Lovene.
6464Teghen die compste van Frederijcke, Die keysere van Allemainghen rijcke.
6467In 't lant en quam dan om alleene Pays te makene ende soene Tusschen den jonghen hertoghe coene, Ende den hoire dat was bleven, Naer heer Woulters Berthouts leven. Daer was die keysere Frederijck
Van den jonghen hertoghe rijck.
Van den jonghen hertoghe rijck.
6477Die d'oorloghe ende dat verdriet Van Grimberghen bracht ten eynde. Ick segge wel dat men sende By keysers rade ende syne baroenen.
6483Om heer Woulters Berthous kinder(en), Twee jonghelingen, des sijt vroet, Die sint weerden vroom ende goet. Op hen beyden, hebbe ick vernomen, Was het heerscip van Grimberghen commen. Die Keysere ende syne baroenen.
6492Hoe hy den pays wilde laten maken.
6496Hem af was commen ende den synen; Want sijnder dickels om commen in pinen. Noch es die berch daer al bleven.
6500Die om dat soendinck weert ghebroken. Voort heeft die hertoghe besproken Dat mcn se in negheene keere En soude betimmeren nummermeere; Dat gheloofden die ghebroeders beyde, Ende gaven daer af sekerheyde Den hertoghe Godevaert van Brabant. Voorts moesten sy alle ter hant.
6508Werden sijn man; Daertoe moesten sy nochtan Beloven te houden ghestade dit woort.
6514Doen sprack die hertoghe: ‘Keysere heere, Nu begeere ick voort meere Dat die jonxste van dese twee Die heerstede behoude, ende sijn leen Sal die oudste van hem ontfaen. Ick wyse den jonxste het heerscap aen, Ende nam te weerden den heeren, Ende voort meer sonder wederkeeren In 't lant van Grimberghen dese steden Bliven. Ende dus is 't noch hedent; Dese eere ende dit voordeel Geve ick den jonxsten broedere gheheel, Om dat heer Woulter Berthout schiet Uyt den prisonne, daer hy hem liet Te ghysele synen jonghen broedere, Sijns vaders kint ende sijn moedere, Die in 't gevanghenisse starf.’ Dus quam dat Geeraert verwarf Van Grimberghen het heerscip hooghe, Om dat hem wijsde die hertoghe; Ende sijn broedere, en lieghe u niet, Die oock heere Woulter Berthout hiet, Ontfinck van hem sijn goet, sijn leen. Noch seit men sulc stont in 't ghemeen, Als een sine saeken niet mach verwerven: Machs (het) ick niet hebben, so moet het ick derven. Alsoo heere Woulter Berthout mede Des heerscaps van Grimberghen dede.
6543Meysseneden.
6545Ofte elders daer hy gheseten waere. Beyde seyden sy den hertoghe dat sy Vele liever hadden dat hy Volghende syne meyssenede man In haer heerscap ende sy dan.
6553Ende eer de keysere ryde het hof, Deden elc anderen carteren maken.
6557Hiernae schiet die keysere van daer, Ende elck heere voer ten synen wedere. Daer was ghevelt d'oorloghe nedere Dat begonnen was, dat 's waer.
6564Die de derde was, als ick vinde. Dese oorloghe duerde eer ten eynde Commen conste, steur ende sware Ontrent wel .xvij. jaren.
6569Lieden versloech, huusen verbrande. Elck brack op anderen, sonder hoene, Een borch rijkelijck ende schoone; D'een hiet Nettelare, by Vilvoorden, Dat de Grimbergsche heeren stoorden, Daer goet lijtteeken af es bleven; Want daer die berch noch es verheven, Daer die eerlicke borch op stont, Ende d'ander borch es u wel becont Hoe dat se die hertogbe dede breken, Eer sy haerlieden versoen deden; Want hy dit oorloghe ten eynde brachte. Nu bidde ick God, die ons ghevrachte, Ende Marien, syne liever moedere, Die alder bedroeven stierroeder Ende troost is in dese alende.
6586Hoede ende bringhe ter eewigher glorie.
6593Hoeff, mindere ende goedertieren.
6595Diese heeft voleynt, Ende voldicht ende beschreven God ghesterkene in een goet leven.
6599Vonden weerde sonder sonden; Ende den ghenen verleene hi mede, Die dese eerste dichten dede, Gheluck ende eere, sonder miswende, So dat hy nae sijn levens eynde.
6609Ende noch sullen hooren lesen voort, God late hem sulck leven leyden.
