4 De tekst van de Historie
HISTORIE uan B. CORNELIS ADRIAENSEN van Dordrecht/ Minrebroeder binnen die Stadt van Brugghe.Inde welcke warachtelick verhaelt wert/ de Discipline ende secrete penitencie of geesselinge/ die hy ghebruycte met zijn Deuotarigen: de welcke veroorsaect hebben zeer veel wonderlicke Sermoenen/ die hy te Brugge gepredict heeft/ teghen den Magistraet aldaer/ ende teghen die vier Leden des Lants van Ulaenderen: Item tegen het vergaderen vande Generale staten/ ende tegen die tsamen gheconfederierde Edel lieden: met noch veel andere gruwelicke blasphemien teghen Godt ende de natuere: Oock veel bloetdorstighe Sermoenen tegen de Caluinisten/ Lutherianen ende Doopers/ vol leelicke leugenen ende abominabile woorden. Inhoudende ooc twee vermaen brieuen van Stephanus Lindius/ anden seluen B. Cornelis in Latine gesonden/ ende nu ouergheset in Nederlants: met noch sommighe Pasquillen ende Refereynen tusschen de Sermoenen begrepen.
Ghedruct int Iaer 1569. VOORREDEN ENDE CORTE VERHALINGHE
|
* lees: heurlieder
|
|
anders dan tot rabbauwerie/ snootheyt/ schelmerie/ meuterie/ sedicien/ beroerten/ pilieringen/ saccagiringen/ roouerie/ dieuerie/ dootsmijtinge/ moorderie en tot rebellicheyt tegen Godt en tegen de Coninc tendeerde of strecte. Ende deur dien dat de Magistraten alsucke predicatien binnen of buyten heur steden toe lieten of gedoochden/ dat daeromme alle heurlieder priuilegien verbeurt waren/ Ia dat men heur priuilegien aen een galghe behoorde te hangen/ ende dat bouen dien noch alle de inwoonders (soo wel Catholijcken als heretijcken) van dese Nederlanden/ deur sulcke gedoochsaemheyt verdient hadden/ alle plagen/ miserien/ catijuicheden/ jammeren/ ellende/ veruloectheden/ alle euelen en maledictien: somtijts de liens oock dregende/ dat de Coninck met zijn Spaeniarden commen soude/ en voeren alle tvolck van dese landen/ al geketent/ gecoort/ ghebonden/ ghestropt en gebast/ te schepe ouer in Barbarien/ in Indien/ ende in andere verre vremde landen/ onder de Turcken en Sarasynen/ onder de Mooren en Heydenen/ tot een eewige seruituyt en slauernie/ om dat sy aldus vant Catholijcke Roomsche kersten gelooue/ en vande religie der helighe Roomsche kercke afgeuallen waren. Deser gelijcke horribile/ afgrijselicke/ gruwelicke en abominable of walgelicke propoosten/ woorden/ materien en reden waren zijn sermoonen gans vol en ouervloedich/ waeromme dat ic u/ goethertige Leser/ neerstelick ben vermanende/ dat ghy int lesen van zijn naervolghende Historie ende sermoonen niet en wilt gheschandaliseert of onsticht wesen/ mits dat ghy daer in dickmael sult vinden dese voorverhaelde onredelicke/ ongeregelde en oneerbare woorden/ tegen Godt ende de Natuere. waer af wy hier doen een protestacie voor Godt ende voor die geheele werelt/ ende nement op het deel van onse salicheyt/ dat wy daer in gebruycken sijn selfs eyghen woorden alsoo hy die wt ghesproken heeft/ sonder dat wy die verargeren of verkeeren/ het welcke oock alle zijn hoorders met ons moeten getuygen/ in dien sy de waerheyt willen belijden ende beschermen: Daerom is onse vriendelicke begeerte ofte bede aen u goethertighe Leser/ dat ghy niet en wilt meenen dat wy daerin behagen of ghenoechte ghehadt hebben die alsoo te beschryuen/ Neen wy voorwaer/ maer nemen den alweetende Godt tot getuyge/ dat wy alsulcke woorden telcken met een schaemte of root aensichte geschreuen hebben/ en hadden wel willen wenschen datse wt synen mont niet gesproken waren. Wy hadden oock wel gewilt ter eerbaerheyt vande Christelicke religie/ datter van dusdanige materie geen oorsake en ware te peynsen/ veel min te beschrijuen: want het is ons een hertelicke pijne en bedroeffenisse/ dat die nootsakelicheyt dit schrijuen is begeerende of behoeuende. Ende dat wy ons dan tot dese materie te bescrijuen hebben begeuen of laten bewilligen/ dat is geweest ter seer grooter begeerte ende bede van sommige Godtvreesende en treffelicke wel gheachte persoonen/ die geerne saghen dat het groot ongelijck (twelck B. Cornelis in zijn sermoonen den eersamen Magistraet der stadt van Brugge bysonder is doende) voor yegelijck bekent ware/ te meer om datter bynaest een lantmare is/ van zijn seer wonderlicke/ vremde/ yselicke en afgrijselicke sermoonen/ ja datmen daeraf oock weet te spreken int Hof vande Coninclicke Maiesteyt. Daeromme en is dan onse meninghe of voornemen anders niet/ dan met onsen schrijuen voor yegelick bekent en openbaer te maken/ den rechten oorspronck of wortele/ waer wt dat dese verbolgentheyt gramschap en bitterheyt gesproten is/ die B. Cornelis in zijn sermoonen tegen den Magistraet van Brugge ende noch andere also ghy gehoort hebt/ laet wt bersten. So ist dan dat wy ten eersten sullen verhalen int corte Historie wijse/ hoe dat hy inde heymelicke biechte sommige van zijn biecht dochters/ als Maechden/ gehuwede Urouwen ende weduwen (diemen al Deuotarigen heet) onder het schijn van een secrete penitencie of heymelicke discipline/ soo verde brochte/ dat haer de sommighe voor hem naect ontcleeden/ ende de sommige haerlieder van hem schandelicke lieten ontdecken ende gheesselen. Uoorts hoe ende deur wat middel dat dese heymelicke Discipline of geesselinghe int openbaer gecommen is/ ende hoe hy daeromme (als den Magistraet van Brugge sulcx deur neerstige informacie of ondersoeckinge waer beuont te zijn/ ende ouer hem clachtich viel) van synen ouersten wt Brugge tot Yperen versonden wiert/ het welcke den haet ende die bitterheyt of viantschap in B. Cornelis grotelicx vermeerdert heeft/ die hy van te vooren noch sonder dese oorsake tegen den Magistraet van Brugghe was dragende. mits dat den Magistraet een seker tijt te vooren in meeninge was/ een seer Christelicke ordinancie van het onderhouden der armen in heurlieder stadt te stellen/ om het bedelen te beletten: maer B. Cornelis merckende datmen het onbeschaemt bedelen voor een schande begonst te achten/ daer nochtans zijn orden op ghefondiert stonde/ so heeft hy hem met veel onredelicke arguatien ende gruwelicke stampeyingen in zijn sermoonen daer tegen gestelt: welcke twee voorseyde oorsaken (maer principalick het ondersoecken van zijn Disciplineren of gheesselen der Deuotarigen) hebben gecausiert of veroorsaect alle die yselicke/ afgryselicke ende abominable naervolgende sermoonen/ daer hy hem seluen mede heeft ghemeent of heeft willen wreken/ naer dat hy van Yperen wederomme ghecommen was te Brugge. Wt welcke sermoenen wy hier onder sommige gruwelicke propoosten ende woorden verhalen sullen/ also wy bouen belooft hebben/ met diueersche Pasquillen ende Refereynen die achterstraten gesaeit wierden/ om hem synen onbeleefden indiscreten mont te sluyten of te breydelen/ hoe wel sulcx niet geholpen en heeft. Dier ghelijcken oock twee seer Christelicke en onvolprijselicke vermaen brieuen van Stephanus Lindius in latine an hem gescreuen ende ghesonden/ om hem tot modestie/ sachtmoedicheyt ende ghestadicheyt te bewegen/ de welcke hem nochtans meer hebben verhart en verargert dan versachtmoedicht en verbetert: Nu om sulcx bequamelick te volbringen/ als voorseyt is (op dat yegelick mach weten met wat quade of onrechte oorsake B. Cornelis alle die voorseyde onchristelicke sermoenen is doende/ ende tot ontlastinghe of onbeschuldinge vande loffelicken Magistraet van Brugge ende alle andere die te onrecht van hem beschuldicht werden) soo zijn wy bedwongen bynaest te verhalen het gheheele veruolch van zijn sermoonen also hy die achtervolgende ghepredict heeft/ principalick naer zijn wedercomste van Yperen te Brugge/ twelcke was int jaer 1566. gheduerende tot nu toe int jaer 1568.
Uaert wel. HISTORIE Uan B. Cornelis Adriaensen/ Minrebroeder binnen Brugge/ inhoudende hoe ende in wat maniere/ met wat redenen oft propoosten/ hy die Ionge maechdekens/ Gehuwede vrouwen/ ende die Weduwen gebrocht heeft tot zijn discipline oft secrete penitentie.NU/ Ionstighe Leser/ om dat ghy te beter versekert soudt wesen van de voorszeyde Discipline
oft Secrete penitentie/ (waer wt den principaelsten haet van B. Cornelis/ onder
alle dander gramschappen op den Magistraet van Brugghe/ gesproten is) so
sullen wij u hier int corte verhalen twee saken: Die eene/ met wat redenen/ propoosten/ oft
woorden/ dat die Ionge maechdekens/ Gehuwede vrouwen/ ende die Weduwen/ tot dese
Discipline oft secrete penitentie gebrocht werden/ ende hoe oft in wat manieren de Discipline
oft gheesselinge toe ghinck. Die andere/ hoe ende deur wat middel dese Discipline int
openbaer ghecomen is. Ende ten ware dat de informatie oft ondersoeckinge/ die den
Magistraet van Brugghe op dese secrete Discipline oft geesselinge gehouden
ende beleet heeft/ so lanck oft so groot hadde geweest/ wij soudense tot meerder
getuychenisse van de waerheyt hier by gestelt hebben: maer om dat het inhouden van die wel
een geheel redelick groot boeck alleen begrijpen soude/ hebben wij tselfde gelaten: ende sullen de belijdenisse van een ionge dochter genaemt Calleken P. wt alle de andere kiesen/ ende oock daer onder somtijts mengelen/ alst te passe comt/ tgene dat eenige van de weduwen ende gehuwede disciplynkinderen oft Deuotarigen beleden ende bekent hebben.
INT Iaer ons Heeren .1548. heeft B. Cornelis de grau cappe aengetrocken/
ende is een Monick geworden/ ende heeft terstont begonst te predicken/ inde welcke
predicatien vant beghinsel af (waert eenichsins te passe mochte comen) heeft hy altijts
ghesocht den gheestelicken staet seer hooch te exalteren oft te verheffen/ ende den
wereltlicken staet te vercleenen oft te vernederen/ prijsende bouen maten seer het ongehuwede
leuen/ twelc hy dickwils seyde. dat hondert duysent mael bequamer was om den hemel te
verdienen/ dan het gehuwede leuen: altijt voortbringende die beletselen/ verachteringen/ ende
beschadingen totter salicheyt/ die in den vleesschelicken ende wereltsgesinden huwelicken
staet gelegen waren: ende altijt verhalende die vorderingen ende bequaemheden totter
salicheyt/ die inden heyligen/ reynen/ suyueren/ onbevlecten/ gheestelicken gesinden
maechdelicken staet gelegen waren. Dit wiste hy met so menigherhande argumenten/
exempelen/ comparatien/ ende ghelijckenissen by te bringen ende te bewijsen/ dat hem tvolc
emmers geloofde: ende mitsgaders dat hy seer wtnemende wel clappen conste/ ende zijn meeninghe wel bescheedelick conste wtspreken ende te verstaen gheuen/ so was hy gheestimeert oft gheacht voor een weerdich Predicant. Maer deur alle dit hooch verheffen # ende prijsen vanden maechdelicken staet bouen den huwelicken staet/ werden sommige vrouwen cleynmoedich/ ende maeckten droefheyt in haer seluen/ om dat sij haer oyt totten huwelicken staet begheuen hadden: ia sommighe vielen daer om in sware fantasien/ so dat daer deur somtijts wel eenighe hem seluen mondelinge begeerden te spreken/ om weder wt alsulcke beswaernisse geholpen te syne: twelc een van de beginselen was vant Deuotarichschap/ alsomen hier onder breeder hooren ende verstaen sal. Deur de selue voorgeseyde prijsinge vanden maechdelicken staet bouen den huwelicken staet/ namen sommige maechden voor haer in den maechdelicken staet te blijuen/ ende sommige weduwen namen voor haer niet te herhuwen: twelck oock een van de beghinselen was vant Deuotarichschap/ alsoo wij hier ten eersten sullen verhalen. Ontrent het Iaer .1552. wasser onder alle vrouwenpersonen/ die B. Cornelis sermoonen daghelicx hoorden/ een deuchdelicke ende wel geachte weduwe/ die altijts haer dochterken mede ten sermoon leydde: ende mits dattet ionck en schoon/ ooc sebaer van wesen oft van manieren was/ so maecten die maechden oft |
# Dorspronckelick beghinsel vant Deuotarischap/ ende geesselinge van Deuotarigen
binnen de stadt van Brugghe.
|
|
deuotarigen (die sommige Jaren onder B. Cornelis obedientie ende discipline gestaen hadden) kennisse met die weduwe ende met haer dochterken/ gelijck sij altijt neersticheyt deden om somtijts noch eenige maechdekens int deuorichschap te bringen/ somen dagelicx siet dat alle menschen (die haer wt de meeste menichte van den volcke gescheyden hebben tot eenige bisonder Religie) van naturen ghenegen zijn om andere ooc te bringen tot sulcken Religie/ als sy aengenomen hebben. Dese ionge schoone dochter was genaemt Calleken P. out zijnde tusschen .15.
ende .16. Iaren/ ende naer dat sy wat tijts onder de Deuotarigen/ oft gheestelickgesinde
maechden/ gheconuerseert hadde/ ende dat haer moeder dochte datse met veel gracien van
welsprekentheyt in godtlicke oft gheestelicke saken verciert ende begaeft wert/ so lietse haer
toe also dickwils by de Deuotarigen te gaen/ alst haer beliefde. Hier deur hoorde
Calleken seer dickwils spreken vande obedientie/ onderdanicheit/ ende
gehoorsaemheyt/ ende somtijts ooc int heymelick veel vermanen van een heylige discipline oft
secrete penitentie. Calleken begonste ten lesten te vragen/ wat doch dese
dingen al waren? De Deuotarigen leerdent haer al/ wtgenomen de discipline oft secrete
penitentie: want sij seyden/ die en mach u niemant te kennen gheuen/ dan onsen eerweerdigen
Pater Cornelis selue/ twelcke hy metter tijt noch wel doen sal/ als ghy aen hem biechten sult. Hier naer beghonstmen haer te raden/ datse eens selue by P. Cornelis soude gaen/ om in syne kennisse te comen: twelc sy dede. Daer seydemen hem/ hoe dat haer dese ionghe dochter ooc begeuen wilde tot een eewige maechdelicke reynicheyt/ ende datse wel begheerte hadde onder zijn obedientie ende onderdanicheyt te staen. Hy stelde haer eenen dach ende ure datse by hem comen soude. Hier waren noch twee ionge seer schone maechdekens by/ die oock begonsten het deuorichschap te leeren: waer van deene genaemt was Aelken vanden B. ende dander Betken Pr. de welcke haer op die tijt aen B. Cornelis quamen biechten oft vertoonen. Als dien ghestelden dach ende ure nu gecomen was/ ende Calleken by b. Cornelis quam/ so vraechde hy/ of sy voor haer genomen hadde te blijuen in haer maechdelicke reynicheyt ende suyuerheyt/ ende of sy haer wel soude willen verootmoedigen onder zijn obedientie oft onderdanicheyt ende gehoorsaemheyt te staen. Sy antwoorde: Ia ic/ eerweerdige Pater. Daer op begonste hy haer den maechdelicken staet noch veel hoogher te exalteren ende te prijsen/ daer tegen den huwelicken staet noch veel meer te vernederen ende te misprijsen/ dan hy openbaerlick in zijn sermoonen dorste doen. Ende naer dat hy haer nu lange en veel gheraden hadde in sulck voornemen te blijuen/ so seyde hy/ dat sy haer nu voortane (maer met consent van haer moeder) alle weken eens/ op eenen sekeren dach ende tijt dien hy haer noemde/ aen hem soude moeten comen vertoonen/ op dat hy haer mochte onderwijsen en leeren in alle obedientie oft onderdanicheyt ende gehoorsaemheyt. Twelc sy seyde/ datse naer alle haer beste vermogen doen soude/ mits dien dat haer moeder haer sulcx gheconsenteert ende toegelaten hadde. Als Calleken haer nu op dien dach ende tijt/ die B. Cornelis haer gestelt hadde/ aen hem quam vertoonen/ so seyde hy: Wel mijn kint/ nu moet ghy my op alle obedientie altijt u ydele ghedachten oft ghepeynsen te kennen gheuen/ ende gheen van dyen verswijgen/ op dat ic u also wel van inwendige ijdele gedachten/ als van wtwendige dagelicxsche sondekens mach absolueren/ ende dat ic u maechdelicke reynicheyt onbevlect en suyuer mach houden. Sy antwoorde/ dat sy sulcx met alle obedientie naer haer wterste beste doen soude. Te wijle dat dit aldus ses oft seuen weken geduerde/ so sach sy die voorszeyde twee maechdekens/ Aelken van den B. ende Betken Pr. somtijts voor haer/ ende somtijts na haer ooc daer comen. Nadat de # ses oft seuen weken van Callekens proeftijt/ oft haren tijt van onderwijsing en leeringe wt was/ so nam B. Cornelis haer solemnelic voor een van zijn biechtkinderen aen: dies moeste sy haer hant op haer borst leggen/ ende eenen Eet sweren/ dat sy/ also lange als hy oft sy leefde/ aen niemant |
# Die Deuotarigen moeten Eet sweren/ aen
niemat lees: niemant te bichten/ dan aen B. Cornel.
|
|
anders biechten soude. Als sy desen Eet gesworen hadde/ seyde hi/ datse haer nu voort aen op zijn disciplyncamer soude mogen comen vertoonen ende biechten/ gelijck andere geestelicke maechden oft deuotarigen/ daer soude hy haer totte h. discipline bequaem maken. Dese camer hadde hy in een huys op den Steenhouwers dijck/ een strate neffens twater/ tot een weduwe genaemt Ioncvrou Pr. byde welcke tvoorseyde Betken woonde/ met noch ander degelicke liens dochters/ diemen bi Ioncvrou Pr. de cost cochte/ mits datse die als een Scoolvrouwe leerde/ so wel in goede manieren/ als andersins. Als Calleken nu in B. Cornelis disciplyncamer by hem quam/
op sulcken tijt als hy haer gestelt hadde/ beual hy haer op alle obedientie/ dat sy nu voortaen
haer aenvechtingen ende quellingen der naturen (die allen menschen aengeboren is) biechten
moeste: ia ooc alle haer ydele wereltsche droomen/ de welcke ooc die maechdelicke
reynicheyt also seer ontsuueren ende bevlecken/ als de vleesschelicke gedachten en begeerten:
op dat hy haren heyligen maechdom in alle suuerheyt ende reynicheyt soude mogen bewaren.
Maer als hem Calleken sulcke dingen niet vryhertich genoech wt en seyde/
ende haer geliete/ oft aen haer schene/ dat sy daer niet veel af en wiste/ so seyde hy: Ba/ ic
weet wel dat u alle onsuuerheden oft onreynicheden/ die tusschen de gehuwede vleesschelicke
wereltsche menschen geschieden/ kenlick zijn: want de werelt is so verargert ende verdoruen/ dat ionge maechdekens van acht oft negen jaren wel weten deur wat middel datse inde werelt gheraect oft ghecomen zijn: ba/ een maecht van sestien oft seuentien jaren/ als ghy sijt/ soude die dan niet weten van vleeschelicke tentatien/ begeerten/ oft quellingen? ba/ dat ghy inde werelt gebleuen waert/ ghy soudt mogen moeder van drij oft vier kinderen zijn. Calleken stont en sach met een beschaemt root aensicht al nederwarts/ ende en wiste niet wat sy soude mogen anders antwoorden/ dan dat haer moeder altijt sorge voor haer gedragen hadde/ om datse niewers comen soude/ daer men van ydele/ lichtveerdige/ oft oneerbare saken sprack oft handelde. B. Cornelis seyde: Ou/ ba/ dat en achte ick al niet/ die aengeboren verdoruen en gebreckelicke nature soudt u leeren in sulcken ouderdom als ghy nu hebt/ daerom ten is niet mogelick ghy en moet somtijts met vleeschelicken strijt aengeuochten werden/ dyen ghy alleenlick deur beschaemtheyt verswijcht/ ende also en mach ic u in gheender manieren absolueren/ mijn salicheit hangt daer aen: daerom bereyt u teghen de naeste reyse alle u natuerlicke aenvechtingen beter wt te belijden. Hier mede liet hy Calleken ghaen/ haer beuelende op alle obedientie ten ghesetten daghe weder te comen: twelck sy beloefde te doen deur Gods gratie. Als Calleken ten gesetten dage weder by B. Cornelis in zijn disciplyncamer quam/ seyde hy: Wel mijn kint comt binnen/ maer sluyt die beschaemtheyt/ die geueynsde quade beeste/ buyten de deur: want sy doet ons beletsel in u voorghenomen heylige goede meyninge. Daer naer vraechde hy haer/ of sy noch gheenen vleesschelicken aenstoot/ oft natuerlicke ghenegentheyt en gevoelde/ het sy in gedachten/ oft gepeynsen/ ende in droomen. Calleken antwoorde: Eerweerdige Pater/ ic bidde dagelicx in mijn deuotie onsen Heere met een vierich oft innich herte/ dat hy my deur zijn gratie wilt bewaren voor alle tentatien/ becoringen/ ende quade aenvechtingen des viants/ ende des vleeschs. B. Cornelis seyde: Sulcx is seer wel gedaen/ dat ghy onsen Heere biddet/ om deur zijn gratie wt alle tentatien en quade becoringen verlost te syne: maer ghy en cont noch en wilt voor my niet belijden/ dat ghy vleeschelicke aenvechtingen/ oft wereltsche tentatien/ en quade becoringhen hebt. Ba/ mijn kint/ dat en is gheen heylicheyt noch eere/ datmen niet aengevochten en wort met natuerlicke vleesschelicke begeerten tot oncuysheyt: ba/ daer gheenen strijt en is/ daer en is ooc geen victorie: indyen dat ghy geen vleesschelicke oncuissche strijden te wederstaen en hebt/ ou/ wat sult ghy dan verdienen? ba/ het is een eere ende heylicheyt/ een quellende nature te hebben/ ende datmen tot ongelijcke persoonen/ te weten/ vrouwen tot mans/ ende mans tot vrouwen/ met natuerlicke brandende hitte ghenegen is/ en datmen die nochtans wederstaet: ba/ alsmen maer eenen block en ware ende gheen gevoelen en hadde/ wat verdiensten souden doch daer in ghelegen zijn? ba/ mijn kint/ en schaemt u niet te bekennen/ dat ghy ooc vleesch en bloet zijt gelijck alle mensche: ou/ ick soudt voor hypocrisie ende enckel gheveynstheyt achten/ dat ghy niet en wilde belyden somtijts vleeschelicke gedachten oft onreyne begeerten te hebben: daerom gebiede ic u op alle obedientie ende ghehoorsaemheyt/ dat ghi mi alle u wereltsche vleesschelicke gedachten/ ende u onsuuere oncuyssche droomen al vry plat ront wt belijdt/ hoe rouwer hoe beter/ op dat ic die in tijts mach purgeren/ suueren/ en reynigen met die heylige discipline oft secrete penitentie/ om uwen heyligen maechdom voor alle violentie/ beulectheyt/ ende besmetheyt te beschermen. Calleken schaemde haer so langs so meer om sulcx te belijden. Daerom seyde B. Cornelis: Ou/ mijn kint/ ick sie en mercke wel/ dat wij nemmermeer ouer dese beschaemtheyt en sullen connen meester worden/ ten sy dat ic u eens voor al daer wt verlosse/ ende dat deur sulcken middel als ick noch met alle mijn disciplynkinderen hebbe moeten doen: want ghy en soudt u anders nemmermeer te recht connen biechten/ noch ick en soude ooc u belofde heylige maechdelicke reynicheyt niet te recht connen suuer/ onbeulect houden/ noch u volcomelick connen absolueren/ waer aen nu onser beyder salicheyt gelegen is: daerom Calleken/ mijn kint/ segt my/ oft ghy my de salicheyt van u ziele oock met gheheelder herten betrout. Sy antwoorde: Ja ick/ eerweerdige Pater. Hy seyde: Wel/ aenghesien dat ghy my uwer zielen eeuwighe salicheyt betrout/ soo betrout ghy my emmers ten minsten ooc u tijtelick verganckelick lichaem: want wil ick u ziele soecken salich te maken/ soo moet ick voor alle dinghen u lichaem bequaem/ reyn/ suuer/ ende idoon maken tot alle deuchden/ deuocien/ ende penitentien. ist also niet/ mijn kint? Sy antwoorde: Jaet/ eerweerdige Pater. Hy seyde: Wel mijn kint/ so ist dan van noode dat ghy met heilige obedientie onderdanichlick doen sult/ dat ick u gebieden sal. Hier mede sette hy hem op de sponde van een bedde/ dat in de camer stont/ ende sy moeste ontrent twee scherden verre van hem staen. Daer seyde hy: Mijn lieue kint/ om u wt dese beschaemtheyt te helpen oft te verlossen/ dewelcke ons alle beletselen ende hindernisse doet/ om tot die heylighe discipline ende secrete penitentie te comen/ gelijck ic u geseyt hebbe/ so gebiede ick u op alle heylighe obedientie oft onderdanicheyt ende gehoorsaemheyt/ dat ghy u lichaem sult ontcleeden/ oft ontblooten/ om deur alsulcke middel die beschaemtheyt te verwinnen. Sy antwoorde: Och weerdige Pater/ dies soude ic my emmers al te seer schamen: hoe soude ic doch dat connen gedoen? Hy seyde: Siet mijn kint/ het moet zijn: onser beyder salicheyt hangt daer aen: daerom stelt alle beschaemtheyt aen deen syde/ ende doet obedientelick mijn gebiedenisse. Sy seyde: Och eerweerdighe Vader/ ic hebbe u veel lieuer alle mijn aenvechtingen ende vleesschelicke gedachten oft gepeynsen nu voortaen te belijden/ dan dit te doen: my dunct ic soude veel lieuer den doot steruen: daerom bidde ic u ootmoedelick/ weerdige Vader/ wilt my doch van dese gebiedenisse quijt schelden. Hy seyde: Neen/ dat en mach in geender manieren wesen: ou/ ghy en soudt sonder dit te doen nemmermeer een perfecte oft volmaecte Deuotarighe connen werden: want hier deur sal alle beschaemtheyt en geveynstheyt wt u verdwijnen/ also die in alle mijn disciplynmaechden verdwenen zijn. Want dit is den eersten middel ende toeganck/ om tot de ontfanckenisse der discipline oft heylighe secrete penitentie bequaem te worden. Daerom sijt my ghehoorsaem/ mijn kint/ in sulcx als ic u gebiede/ op al dat ghy houdt van de heylighe obedientie oft onderdanicheyt. Hier mede onthaecte sy haer lyueken/ ende troct wt: ende als sy daer na haer coursken begonste te ontrijgen/ ende haer de tranen wt de oogen vielen/ seyde hy: Ba/ mijn kint/ grijpt eenen moet/ ende strijdt vromelick en cloeckelick tegen die beschaemtheit en geveynstheit/ ghy sulter eer lange victorie ouer crijgen/ dan salt al triumphe/ blijschap/ ende glorie zijn. Maer als sy nu ontcleet was/ en dat sy haer hemde soude beghinnen wt te doene/ so benaude ende prangde haer de schaemte oft eerbaerheit alsoo/ dat sy flau van herten wert/ ende haer beschaemt roode coleur in dootlicke bleekichheyt veranderde. B. Cornelis dit siende/ stont haestich op/ segghende: Eylacen/ mijn kint/ soude u qualick worden? ende liep eenige specerie oft cruyt halen wt zijn schappraye/ die hy daer hadde staende/ diergelijcken ooc eenige gelasen met seer welrieckenden azijn/ ende ander costelicke welsmakende dingen. Als Calleken nu weder wt dese flautheit was/ seyde hy: Het is dese reyse genoech/ mijn kint: wij sullent hier by laten blijuen tot de naetste reyse: dan en sult ghy hier aldus niet alleen zijn/ ic sal u noch andere maechdekens van uwer kennisse voor u oogen ten exempel stellen/ op dat ghy sien moecht/ hoe vrymoedich en cloeckelick dat die de beschaemtheit verwinnen/ ende om dat ghyse in sulcke vrymoedicheyt en cloecheyt moecht navolgen. Calleken weder gecleet zijnde/ ende bereet om wech te gaen/ dede hi haer op alle obedientie belouen/ dat sy geen van alle dese dingen voor de werelt soude openbaren/ ende ooc belouen ten gesetten dage weder in zijn disciplyncamer te comen. Als Calleken de naetste reyse weder in de disciplyncamer quam/ geschiedet also B. Cornelis geseyt hadde/ te weten/ datter die twee voorseyde schoone ionge maechdekens waren/ # ende beyde haer seluen naer zijn ghebiedenisse obedientelick ontcleeden/ ende geheel naect voor hem stonden. Calleken dese wonderlicke vremdicheyt aensiende/ wert wederom deur inwendige roeringe oft beschaemtheyt seer root int aensicht ontsteken. B. Cornelis dit siende/ sat daerom (ter wijlen dat die naecte maechdekens voor hem stonden) ende seyde: Ba so siet/ aldus doende sullen wij eens victorieus oft verwinders worden ouer die schadelicke beschaemtheyt/ die ons soo groot letsel doet om voort te gaen in ons goet/ deuchdelick/ heylich voornemen: ba/ also moeten wij die gheveynstheyt verwinnen/ ende wt onsen wege verdrijuen: ba/ sij souden ons altijt in den wech van onsen heyligen deuchdelicken voortganck ligghen: ba so siet. Dit ontcleeden was al dickwils te doen/ ende gheduerde somtijts drij oft vier maenden eerse mochten de discipline ontfangen/ tot dat die beschaemtheyt verwonnen was: want sij moesten selue roede brengen/ ende die discipline begheeren. # In middeler tijt/ te wijle dat dit naect vertoonen geduerde/ wert Calleken van een van de oude maechden oft deuotarighen gevraecht/ of sy nu noch niet en wiste wat de discipline oft heylige secrete penitentie was. Sy antwoorde/ dat sijt wel bynaest peynsde/ maer |
# wonder spectakel.
# Dese onderwijsinghe schijnt van B. Cornelis wtghemaeckt te syne.
|
|
noch niet seker en wiste. Y/ seyde die deuotarighe/ en hebt ghy die noch niet verdient/ so moet ghy wel een suuere maecht zijn buyten alle andere: oft ic peynse dat ghy u vleesschelicke aenvechtingen niet te recht en biecht oft en belijdt. Daer ghinck haer die deuotarige seer lange en veel onderwijsen ende raden/ dat sy den eerweerdigen Vader Pater Cornelis in als soude obedient oft onderdanich zijn/ ende haerseluen hem geheel ouergheuen/ gelijck die Deuotarigen alle gedaen hadden: want sonder sulcx en waert al niet. Nae dat Calleken wel onderwesen was/ belofde sy datse haer gantschelick daer toe voegen soude/ ende ghinck voort in alle gehoorsaemheyt. B. Cornelis hadde deur alle zijn seggen van # de vleesschelicke aenvechtinghe/ van de wereltsche/ onreyne/ oncuyssche droomen/ van de natuerlicke/ vleesschelicke/ onsuuere begheerten oft genegentheden/ ghemaect/ dat Calleken schier daghelicx anders niet in den sin lach/ ende als haer nu sulcke ydele saken oft menschelicke dinghen dies te eer oft te meer begonsten te quellen ende aen te vechten/ en dorste syse niet verswijghen te biechten oft te belijden/ maer ghafse aen Pater Cornelis te kennen. Hier op seyde hy: Wel mijn kint/ aenghesien dat dit heymelicke secrete sonden zijn/ die in de ghedachten oft ghepeynsen ende droomen in het binnenste oft inwendichste des vleeschs oft der herten |
# B. Cornelis
en conste die patientie niet hebben tot dat de luysen van selfs in den pels ghegroeyt hadden/
maer hy moestese selue daer in setten.
|
|
geschieden/ daerom moetense ooc met heymelicke discipline oft secrete penitentien gecastijdt oft geboet worden aent wtwendige lichaem: so ist dan van noode/ mijn kint/ dat ghy u nu voortaen met alle heylige obedientie moet stellen oft begheuen onder die heylighe discipline oft secrete penitentie. Na dat Calleken haer hier toe vrywillich ouerghegheuen hadde/ so geboot hy haer eenen bezem te coopen/ daer van roeden te maken/ ende hem die naetste reyse mede te bringen: twelck sy obedientelick oft gehoorsaemlick dede/ ende was hier mede nu een volmaecte deuotarige. Maer eer wij nu met haer sake voortgaen/ so moeten wij int corte verhalen/ deur wat propoosten oft woorden/ dat B. Cornelis de gehuwede vrouwen ende de weduwen tot dese discipline oft secrete penitentie brochte. & Hoe B. Cornelis die gehuwede vrouwen ende die weduwen tot dese discipline brochte.Wij hebben hier bouen geseyt/ datter eenige gehuwede vrouwen in B.
Cornelis sermoonen so bedroeft en ontrust werden/ dat sy hem wel seluen
mondelinge begheerden te spreken/ om wt alsulcke droefheyt en beswaernisse verlost te syne.
Als dit dan somtijts gebeurde/ so gaf hi haer onderwijsinge/ hoe ende deur wat middel dat sy
inden huwelicken staet also souden moghen leuen/ datse oock salich souden connen zijn: te
weten/ dat sy alleenlick die ghenegentheden oft begheerten tot de natuerlicke vleesschelicke wercken des huwelicx souden wederstaen/ maer het werck oft gebruyck in hemseluen niet. Want/ seyde hy/ het werck in hemseluen is van Godt gheordineert/ maer die bedoruen/ verargerde nature heuet al ontsuuert/ bevlect/ besmet/ ende ontreynicht met haer quade/ vuyle/ vleesschelicke affectien oft toegenegentheden: daerom souden sij die ganschelick moeten wederstaen oft verwinnen/ ende het werck des huwelicx ghebruycken/ of sijt niet en gebruycten: also doende souden sij gehuwet zijn/ alleens of sy niet gehuwet en waren. Dit was nu een onmogelicke oft onmenschelicke sake/ die sij niet en consten volbringen: twelcke sij hem dagelicx met weenende ooghen ende benaude herten quamen clagen. Tot de ghene die niet ionck oft sonderlinge schoon en waren/ seyde hy/ datse sulcke sonden aen haren Pastoor oft Biechtvader seer dickwils ende wel biechten moesten/ om daer van absolutie ende vergheuinge te crijgen. Maer tot de ghene die hy wel int deuotarichschap begeerde/ seyde hy: Aenghesien dat sij dan alsulcke inwendighe sonden oft gebreken in haren vleesschelicken gesinden lichaem niet en consten wederstaen/ so waert van noode dat haer lichamen ghecastijdt/ ghepuneert werden met een wtwendige straffe oft penitentie. Dit consenteerden die bedroefde vrouwen seer gheerne te doen. So souden sij haer dan/ seyde hy/ moeten verootmoedigen onder zijn obedientie/ onderdanicheyt ende gehoorsaemheyt te staen. Dit belofden de vrouwen seer goetwillichlick te doen. Hier op stelde hy haer dan eenen regel/ als datse alle maenden eens op eenen sekeren dach/ met consente oft toelatinghe van haer mans/ aen hem souden comen biechten van alsulcke menschelicke vleesschelicke ghebreken. Als sij dan sulcken reghel aengenomen hadden/ ende aen hem te biechten quamen/ so geboot hy haer op alle obedientie en gehoorsaemheyt/ dat sij alle haer natuerlicke/ vleesschelicke/ oncuyssche/ luxurieuse/ vuyle/ hittighe ghenegentheden ende wellusticheden/ die sij int werck des huwelicx gebruycten/ al ongheveynsdelick/ vryhertich/ onbeschaemdelick plat wt bekennen ende belijden souden/ hoe platter/ rouwer/ grouer/ leelicker/ ende vuylder/ hoe beter: op dat hy haer van als mochte suueren/ reynighen/ purgeren/ absolueren/ castyen/ ende puneren. Het welcke de vrouwen obedientelick ende ghehoorsamelick also deden. Wel dochter/ seyde B. Cornelis dan/ tot dese heymelicke/ luxurieuse/ oncuyssche sonden des vleeschelicken lichaems/ dient oock een heymelicke suueringe/ purgeringe/ reyninge/ ende heylige discipline oft secrete penitentie: dewelcke voor de wereltsghesinde menschen verborghen wort ghehouden/ om dat si niet verstaen noch begrijpen wat gheestelick is: ia sij souden daer in geschandaliseert oft onsticht zijn/ dat sij sulcx wisten/ also zijnse deur de verdoruentheyt des vleeschs in haer verstant en begrijp verdonckert/ verblent/ en geschent. Daerom/ mijn dochter/ legt u hant op u borst/ ende sweert aen God ende aen alle zijn heylighen/ dat ghy dese heymelicke discipline oft heylige secrete penitentie/ noch voor uwen man/ noch voor u ouders/ noch voor eenigen wereltsghesinden mensche/ noch voor eenige geestelicke persoonen/ het sy in biechte/ oft anderssins/ niet en sult te kennen gheuen oft openbaren. Na dat de vrouwe dan desen Eet gesworen hadde/ nam hyse aen voor een Deuotarige oft Disciplindochter/ ende seyde/ datse tot Calle de Naiege deur die voordeure tegen ouer twater soude ingaen: want dit huys hadde ter syden tegen ouer den pant van zijn Clooster oock eenen inganck/ dien hy altijts inghinck: so dat de ghene die hem sagen ingaen/ die en sagen de vrouwenpersoonen niet ingaen. Dese Calle de Naieghe/ was ter begheerte van B. Cornelis in dit hoeckhuys (twelcke het Wijngaerdeken heet) comen woonen/ wt een straetken geheeten het Sacxken/ by de Eselstrate/ twelc te verre van zijn Clooster was/ om aldaer te gaen disciplineren/ also hy daer beghonnen hadde naer de doot van Ioncvrou Pr. Als dan die gehuwede deuotarigen oft die weduwen deerste reyse tot Calle de Naieghe quamen/ so ghaf sy haer een roede om mede in de disciplyncamer te draghen/ seggende: Mijn lief/ tegen de naeste reyse coopt een bezem/ en maecter roeden af/ en brengt telcke reyse een mede. B. Cornelis dan comende in zijn disciplyncamer by zijn biechtdochter/ seyde: Nu wel aen mijn dochter/ om dese heylighe discipline oft secrete penitentie bequamelick te ontfangen/ so ist van noode dat ghy u lichaem ontbloott/ daerom gebiede ick u op alle obedientie ende ghehoorsaemheyt/ dat ghy u ontcleedt. Als haer de vrouwe dan naer zijn gebiedenisse gheheel naect ontcleedt hadde/ so moeste sy hem de roede selue gheuen/ ende ootmoedelick begeeren/ dat hy nu haer sondich lichaem wilde castyen/ oft disciplineren: twelck hy dan lancsamich dede met een seker getal cleyner slaechskens/ die niet seer seere en deden. Want de ghene die haer diciplynkinderen aldus disciplineren/ die hebben in eenige oude boecken (also wij hier onder noch/ daert te passe comt/ sullen verhalen) hoe dat Godt lieuer heeft de ootmoedicheyt van de penitenten/ die haer naect ontcleedt hebben/ dan die herdicheyt der slagen. In de Winter/ alst te cout was om naect te ontcleeden/ dan moesten die disciplynkinkeren * nederliggen op een groot cussen/ daer naer hief B. Cornelis haer de cleederen van achter op/ ende disciplineerdese also. Het welcke hy dan oock inden somer wel toeliete den gehuweden vrouwen/ die niet lange van huys en |
* lees: disciplynkinderen
|
|
mochten wesen: oft den weduwen/ die langhe onder zijn discipline ghestaen hadden: ia int leste liet hy wel toe dat sij de discipline van Calle de Naieghe also ontfingen. Hier ist van noode nu oock int corte een luttelken te verhalen/ met wat propoosten/ # redenen/ oft woorden dat B. Cornelis de weduwen (die deur zijn sermoonen also ontrust werden/ dat sij in haer seluen besloten niet meer te huwen) tot het deuotarischap/ oft tot die discipline brochte. Als dan eenige weduwen by hem quamen om troost en raet te hebben/ hoe dat sij inden weduwelicken staet souden mogen onbevlect ende suuer leuen/ so ghaf hy haer antwoorde na dat sij hem behaechden. Tot de ghene die ionck en seer schoon waren/ die hy wel voor een disciplyndochter begeerde/ antwoorde hy/ dat daer wel goede remedie toe ware/ als sij haer maer onder eenen heyligen/ deuoten/ ootmoedigen reghel wilde stellen. Naer dat sij haer dan deur synen raet onder alsulcken reghel/ als hy haer onderwijsen soude/ ghewillichlick begauen/ so was die onderwijsinge: Hoe dat die weduwen altijts meer aenvechtingen/ tentatien/ quellingen van vleesschelicke wellustige becoringen hadden/ dan de maechden/ die het werck oft ghebruyck des huwelicken staets noch niet geproeft en hadden: daerom verdienden die weduwen veel meer/ als sij die aenvechtingen consten wederstaen/ dan die maechden. |
# Hoe
de weduwen tot de discipline gebrocht werden.
|
|
Daer toe waer den staet der weduwen oock noch veel meer verdienstelicker/ als sy haer onder de heylighe discipline oft secrete penitentie begauen/ dan die verdiensten der ghehuwede vrouwen/ die onder de heylige discipline oft secrete penitentie stonden/ mits dat die het werck des huwelicx noch ghebruycken/ ende daer deur veel luxurieuse/ oncuysche aenvechtingen oft tentatien connen blusschen: maer die weduwen/ eylacen/ niet/ die hebben eenen eewigen strijt tusschen gheest ende vleesch/ mitsgaders dat sy somtijts int geselschap van manspersoonen comen/ daer men vuylick en rouwelick van vleeschelicke wercken spreeckt/ daer deur sy wel hittighe brandende begeerten en lusten tot vleesschelicke wercken crijgen/ ende en connen die nochtans niet ghebruycken noch gheblusschen. Daerom waer den staet der weduwen wel veel meer verdienstelicker ende heyliger na den inwendigen geestelicken gesinden mensche/ dan den staet der gehuwede deuotarighen: maer het wtwendige lichaem der weduwen en soude dies niet te min ghecastijdt/ ghepuniert/ oft ghedisciplineert mogen wesen/ om der vleesschelicker/ oncuysscher/ luxurieuser/ en hittiger begeerten wille. Daerom souden sy hem die al ongheveynsdelick sonder eenige schaemte moeten belijden oft biechten ten allen viertien dagen eens/ op dat hy haer daer af mochte absolueren en disciplineren. Als de weduwe sulcx dan obedientelick ende ghehoorsaemelick belofde te doen/ ende daer naer oock den Eet swoere/ dat sy binnen haer leuen oft zijn leuen aen niemant dan aen hem biechten soude/ noch die heymelicke discipline oft secrete penitentie (daer hy haer lichaem mede castien oft punieren soude) aen gheen menschen die buyten zijn discipline stonden te openbaren/ so nam hy haer aen voor een Deuotarige oft Disciplyndochter. Als sy dan hier naer haer natuerlicke aenvechtingen oft ghenegentheden/ daer sy in haer ghepeynsen oft gedachten mede ghequelt en ghetenteert waren/ quamen biechten/ so ondervraechde hy haer altijts seer scherpelick na de oncuyssche geschiedenissen oft wercken die sij hadden in haer droomen. Dit ondersochte hy veel meer aen de weduwen dan aen andere: ende geboot haer op alle obedientie/ onderdanicheyt/ en ghehoorsaemheyt/ sulcx wel bescheedelick/ oft seer merckelick te belijden/ op dat hy haer van sulcke besmettelicke onreynicheyt oft onsuuerheyt mochte purgeren/ reynigen/ oft suueren/ deur de heylige discipline oft secrete penitentie. Na datse dan alsulcke dingen beleden hadden/ als hy begheerde te hooren/ so sant hyse in zijn disciplincamer tot de voorseyde Calle de Naieghe/ aldaer hyse volchde ende naectelick dede ontcleeden/ om die discipline te ontfanghen/ met alsulcke propoosten ende woorden/ als hier voor van de ghehuwede deuotarighen gheseyt is.
Nu comen wij wederom tot de belijdenisse die Calleken P. voor den
Magistraet vander stadt van Brugghe bekent heeft/ om die nu voort int corte te
verhalen. Int Iaer .1558. hadden die oude oft eerste maechden ende weduwen/ die onder het
deuotarichschap waren/ eenen dach van recreatie/ twelcke somtijts te doen was. Dan
vergaderden sij tot Ioncvrouwe Pr. (gelijck sij oock naermaels deden tot
Calle de Naieghe/ als Ionckvrouwe Pr. doot was) daer
brochten de sommighe welgecocte spijse/ de sommige brochten seer goeden wijn: ende waren
also met haren Pater Cornelis tsamen vrolick: daer sanckmen liedekens/ ende
seyden refereynen. So gebeurdet int leste/ als B. Cornelis deur den dranck wat
te seer verheucht ende met blijtschap beuangen was/ dat hy Ioncvrou Pr. byder hant nam/ om met haer eens te danssen.Francijnken Vougenaers/ die
sonderlinge wel conste singhen/ speelde een Galliarde met den monde deur eenen cam. Als
B. Cornelis zijn Galliarde voldanst hadde/ so custe hy Ioncvrou
Pr. Hetwelcke onder haerlieden al sonder arch gheacht/ ende met goeden oogen
aensien wert: want daer staet in glos. Decreti. causa xj.q.3. can. 14. Si Clericus amplectitur
mulierem/ interpretabitur quòd causa benedicendi eam hoc faciat. Dat is te seggen: Indien
een gheestelick man omhelst een vrouwe/ men moet nemen ende verstaen/ dat hy dat doet om haer de benedictie te gheuen. Maer als dese danssinghe ende cussinge deur een van de Deuotarigen ghenaemt Tanneken M. onder de ionghe maechden oft disciplynkinderen gheseyt wert/ so waren de sommige daer in seer verwondert/ ende de sommige seer gheschandaliseert oft ontsticht/ principalick Calleken P. De welcke corts daer naer op de Vlamingbrugghe commende/ ghemoetten haer Betken Pr. ende Aelken vanden B. die int Roode-suster Clooster hadden gheweest de Susterkens visiteren. Naer dat dese dry Maechden elckanderen vriendelick ghegroett hadden/ so begonst Calleken te versuchten ende droeffelick te claghen/ datse een inwendige beswaernisse hadde. Aelken vraechde/ waerinne dat sy bedroeft was. Calleken seyde: Int ghene datter tusschen onsen weerdighen Pater Cornelis ende Ioncvrouwe Pr. ghebeurt is. Aelken wilde sider ten besten keeren/ ende vraechde/ of dat so grooten sake was: het waer een teecken van zijn ongheveynstheyt ende opentheyt van herten. Calleken seyde: Ick en ben daer niet gherust inne: men staet daer moeder naect voor hem/ ende hy is oock een mensche: wat weetmen of hem eens wat menschelicks mochte ouergaen. Aelken werdt in dese woorden gheturbeert/ segghende: hoe moecht ghy sulcke indiscrete woorden van onsen eerweerdighen Pater doch wt uwen monde laten ghaen/ daer ghy hem so heylich ende so deuchdelick kent? Calleken seyde: Wij moeten nochtans bekennen dat hy oock een mensch is/ van vleesch en bloet. Aelken antwoorde: Het is een Engel in een menschelick lichaem/ die niet en sondicht/ al ist dat wij sulcx niet en begrijpen noch en verstaen. Calleken seyde: Ick neme dat hy niet en sondicht/ maer of hem nochtans int naect vertoonen yet menschelicx ouerquame/ hoe soudt ghy u houden: want waert dat ghijt hem toeliett/ so en soudt ghy dies niet te min sondighen. Aelken antwoorde: Ick soudet obedientelick laten geschieden/ al soudender oock seuen kinderen af comen: want ons Heere en soudet my voor gheen sonde rekenen/ dat ben ick seker/ om sulcken heylighen mans wille/ die dat sonder vleesschelicke gheneghentheyt doen soude. Calleken seyde: Neen/ ick en ben dat niet seker/ noch mijn obedientie en bestrect haer ooc so verde niet. Hier mede schieden sij/ ende ghinck elck naer huys. Betken Pr. te huys comende seyde dese woorden alle aen Ionckvrou Pr. de welcke dit met groote verwonderinghe aenhoort hebbende/ ghinck terstont by B. Cornelis/ ende ghaft hem te kennen: die en was niet alleen verwondert/ maer ooc buyten maten seer vergramt/ ghestoort/ ende ontrust. Als Calleken nu hier na by hem quam/ so vraechde hi haer/ wat ghevoelen datse van hem hadde. Sy antwoorde: Eerweerdighe Pater/ ic en heb gheen quaet ghevoelen van u. Hy seyde: Ick wil op al dat ghy houdt van de heylige obedientie/ onderdanicheyt/ ende gehoorsaemheyt/ die ghy met eede besworen hebt/ dat ghy my plat wt belijdt wat ghevoelen dat ghy van my hebt/ ende waer voor ghy my houdt. Calleken antwoorde met groote ootmoedicheyt/ dat sij gheen quaet ghevoelen van hem hadde/ ende dat sy hem hielde voor een eerweerdich Pater. Hy seyde: Ou/ waerom hebt ghy dan so argen iniurieuse blamatie wt uwen monde ouer my laten gaen? Calleken wert root int aensichte/ ende stont met nedergeslagen oogen/ ende wiste van beschaemtheyt niet wat sy soude antwoorden. Daer beswoer ende bemaende hy haer/ dat sij hem segghen soude/ wat sy in haer gedachten van hem peynsde. Calleken antwoorde bedroefdelick/ dat sy gheen quade gepeynsen van hem en hadde. Hy seyde: Ba/ so bekent dan/ dat ghy my te onrecht ende valschelick gheblameert hebt. Calleken viel terstont neder op haer knyen/ ende bat hem om vergheuinge van alsulcke misdaet. Hy seyde: Ou/ ick en salt u niet vergheuen/ ten sy dat ghy u rechte hant op u borst legt/ ende sweert by God ende zijn heyligen/ dat ghy my belijden sult/ wat u van mijn disciplineren dunct/ daer ick de heymelicke sonden mede castye/ suuere/ oft reynighe. Calleken alsdoen noch niet beter wetende/ ten was al goet/ heylich/ ende deuchdelick/ swoer desen Eet/ ende bekende dat sijt al voor heylich/ voor goet/ ende voor deuchdelick hielde. Na dat hy haer nu hier mede van hare misdaet gheabsolueert hadde/ ende also met een beschaemt weemoedich herte hadde laten wech gaen/ begonste hem een vreese aen te comen/ als datse deur dese hardicheyt oft strafheyt wel soude moghen afvallich worden/ ende alle zijn heymelicke secreten openbaer maken: daerom practiseerde oft vonde hy een loose schalcke practijcke/ oft eenen listighen vont/ te weten: Hy raedde Ionckvrou Pr. dat sy Calleken tot haren huyse by hem ten eten nooden soude. Als dat nu ghebeurde/ so brochte hy eenen ouden Moninck wt zijn Clooster mede/ dat een Spaeniart was/ geheeten B. Peeter . Maer eer datmen ter tafelen sat/ sprack B. Cornelis met Calleken in een camer alleene/ seggende: Mijn kint/ ghy moet my belouen in een saecke mynen raet te volghen/ om my wederom wt dese onruste ende swaricheyt te verlossen/ daer ghy my in ghebracht hebt/ deur dien dat ghy de leughens ghelooft hebt: want ghy en hebt my emmers niet sien danssen/ noch cussen: het welcke ghy voor desen B. Peeter sult bekennen. Ende oft hy/ oft ick/ u oock yet vraechden naer de heylighe discipline oft secrete penitentie/ en wilt ghy niewers af yet weten: want sij souden anders meynen/ dat ghy die deur eenighe hoerderie oft oncuyssche vuylicheyt verdient hadt. Na dat hem Calleken beloft hadde synen raet hier in te volgen/ so ghinckmen ter tafele sitten om te eten: ende als die maeltijt gedaen was/ hiet B. Cornelis papier/ penne/ ende inct brengen/ beuelende B. Peeter/ dat hy wel neerstich soude toehooren. Daer na sach B. Cornelis op Calleken/ segghende: Wel dochter/ hebt ghy oyt yet aen my gesien/ daer ghy in soudt mogen onsticht wesen? Sy antwoorde: Neen ick/ eerweerdige Pater. Hy vraechde: Hebt ghy oyt yet gehoort van eenige heymelicke discipline/ oft secrete penitentie/ daer ick de sonden mede straffe/ castye/ oft punere: anders dan dat ick naer de biechte en absolutie eenighe penitentie stelle van vasten ende bidden? Sy antwoorde: Neen ick/ eerweerdighe Pater. Na dat B. Peeter dese belijdenisse/ oft ghetuyghenisse/ aenhoort hadde/ begheerde B. Cornelis dat Calleken het selfde soude schrijuen ende onderhantteeckenen. Na dat sy sulcx gheschreuen ende onderhantteeckent hadde/ so stelde B. Peeter tot ghetuyghenisse (dat hy haer dit hadde hooren belijden/ ende sien schrijuen) zijn hantteecken oock opt selfde briefken. Nu meynde B. Cornelis met dit briefken geheel ende wel bewaert te syne/ maer ten holp hem niet met allen/ alsomen hier onder hooren sal. Corts hier naer quam B. Cornelis ten huyse van Calleken/ om
haer moeder te groeten: dit dede hy om te hooren ende te mercken/ oft
Calleken haer moeder yet geclaecht/ oft yet van de discipline oft secrete
penitentie te kennen gegeuen hadde: maer als hy sach dat hy daer vriendelick en reuerentelick
ontfangen wert/ so was hy van dese sorghe oft vreese oock verlost. Int wech gaen seyde hy tot
Callekens moeder: Vrouwe/ wilt doch u dochter altijts vermanen in de
heylighe salighe weghen/ daer sy nu in is/ voort te gaen: want ick beuinde datse met veel
hemelsche gratien begaeft is: ia u lichaem en is niet weerdich dattet alsulcken dochter ter
werelt ghebrocht heeft. Hier naer bleef Calleken noch onder zijn obedientie/
onderdanicheyt/ ende gehoorsaemheyt/ tot int Iaer 1560. doen beghonste sy eerst
twijffelachtich te worden/ of dit deuotarischap en dese discipline oft secrete penitentie oock
Christelick/ eerlick/ en deuchdelick mochte wesen: daerom verstoutte sy haer aen B.
Cornelis te vraegen: Waert dat dese discipline totter salicheyt van noode waer/
waeromme datmen dan alle menschen die heurlieder zielen salicheyt sochten/ niet ooc also en
disciplineerde? B. Cornelis antwoorde/ datmen dese discipline voor alle de
werelt niet en mochte openbaren/ om die schandalen ende ontstichtinghe/ die daer wt soude volgen/ deur het onverstant der vleesschelickghesinde menschen/ die sulcx niet en souden connen begrijpen/ ende daer mede ghecken/ lachen/ en spotten souden: gelijck sij met alle heylige misterien ende goddelicke saken doen/ somen dagelicx siet: ba/ dat souden emmers dan te recht roosen ende peerlen veur de seughen/ verckens/ oft swynen ghestroyt zijn. Calleken seyde: My dunct/ eerweerdige Pater/ datmen gheen schandalen oft ontstichtinghe/ gheen spotten/ noch ghecken/ noch lachen der vleesschelickgesinde menschen/ en behoort te aensien/ om die Godtvruchtighe menschen/ de welcke haer salicheyt soecken/ salich te maken/ op dat sij met die vleesschelickgesinde menschen niet en soude verloren ghaen. B. Cornelis antwoorde: Ou/ Godt is machtich zijn gepredestineerde oft wtvercorene totter salicheyt deur eenighe andere middelen salich te maken/ al en openbaertmen die heylighe discipline oft secrete penitentie veur de geheele werelt niet. Calleken seyde: Eerweerdige Pater/ ick bidde u hertgrondelick/ en belcht u doch niet/ oft en nemet my niet qualick af/ al vraghe ick wat voorder. Hy antwoorde: Wel mijn kint/ vraecht vry al dat op u herte leyt/ op dat ick u in alles mach gerust stellen. Calleken seyde: In dien dan datter eenighe menschen connen salich worden sonder dese discipline oft secrete penitentie/ so en is sy totter salicheyt niet so seer van noode/ als ick noch tot nu toe ghemeynt hebbe. B. Cornelis begonste seer vremt op haer te sien/ ende en wiste nauwelick oft hy wilde gram worden/ oft niet/ seggende: Ba dat is een vrage? ba/ is dat ghevraecht? ou/ het schijnt eer dat ghijt wilt sustineren/ oft houden staende/ dan maer simpelick vragen: ba/ ick moet u een gelijckenisse seggen/ om u te payen/ dat sien ick wel. Ic neme/ de stat van Romen ist Hemelrijck/ ende tsoude gheerne veel groote scharen van volcke derwarts reysen: sommige groote menichte van liens nemen heuren wech deur een grouwelicke woestyne/ daer sij in duysent periculen zijn om van de wilde beesten verscheurt ende gheten te worden: eenige andere menichte van volcke nemen heurlieder wech deur een dangereuse passagie/ daer sij in duysent periclen zijn om van de straetschenders oft roouers vermoort te werden: sommige andere groote menichte nemen heurlieder wech ouer eenich seer hooch geberchte/ daer sij in duysent periculen zijn om van bouen neerwaerts te vallen/ ende den hals te breken/ oft inden sneeu te versmachten: ander groot geselschap varen ter zee te schepe derwarts/ ende hebben onderwegen veel afgrijselicke tempeesten van winden ende ongheweerten oft schipbrake/ so dat sij in hondert duysent periclen zijn van te verdrincken oft te versmooren: nochtans sij comen alle ten lesten emmers noch tot Romen/ maer met seer groote verwonderinge van yegelick/ dat sij deur sulcke periculen te lande ende ter zee gheraect zijn. Nu isser noch een ander cleyn hoopken volcx/ die weten een heymelick verborgen smal nau weeghsken/ dat geheel seker ende sonder eenich pericle is/ daer deur dat sij te Romen comen. Orcha/ mijn kint/ seyde B. Cornelis/ welcken wech van alle dese soudt ghy kiesen te reysen? Calleken antwoorde: Ick soude den geheel sekeren wech kiesen/ die sonder eenich pericle is. Hy vraechde/ of sy ooc al wel verstonde wat hy met dese ghelijckenisse meynde. Sy antwoorde: Ia ick/ Eerweerdighe Pater. Ba/ seyde hy/ ic wiste wel dat ic u terstont payen soude. Ende hier mede liet hy haer thuyswart gaen. Calleken dachte in hare gepeynsen/ ic en ben emmers met die gelijckenisse noch niet ghenoech gepayt noch gerust/ ick moet noch meerder oft beter ghetuychenisse hebben/ of dit heymelick verborghen smal nau weeghsken (dat ons cleyn hoopken volcx wandelt) oock het sekerste is: ende begonst den Bybel/ die Euangelien/ met die Epistelen van Paulus ende van anderen Apostelen/ neerstelick te deursoecken. Maer in gheen van allen yet vindende dat haer in sulcks mochte versekeren/ quam binnen viertien daghen weder by B. Cornelis/ segghende: Eerweerdighe Pater/ soudt ghy my wt de heylige Schrifture niet connen bewijsen/ dat dese heymelicke discipline/ oft secrete penitentie/ nootsakelick is totter salicheyt? B. Cornelis sweech langhe/ ende sach leelick op haer/ daer naer seyde hy: Ia/ Schrifture: ba/ ick mercke wel wt dat woort ghy hebt met eenighe Erasmianen gesproken/ daer dese stat van Brugghe/ Godt betert/ vol af is. Ba/ wacht u byloo daer voor/ want die souden u terstont wel achter van de kerre doen vallen: ghelijckse Betken Maes ghedaen hebben/ voor de welcke ick u ouer langhe hebbe ghewaerschuwet/ dat ghy u moet wachten/ want sy soude u soecken afvallich te maken/ ghelijck de Erasmianen haer afvallich ghemaeckt hebben. Calleken antwoorde: Eerweerdige Pater/ ic en come by gheen Erasmianen te spreken: ten is maer dat ic gheerne wiste/ (mochte icket vragen) of dit naect vertoonen ende disciplineren oock so nootsakelick totter salicheyt is/ als ick my seluen laet duncken: ende aengesien datter noch wel andere wegen oft middelen zijn die totter salicheyt leyden/ so hadde ick die wel so lief te volgen. B. Cornelis wert beroert/ ende seyde: Ou/ ba/ ick hoore nu wel dat dit niet ghegheckt en is: ia dochter/ soudet wel int leste nerst worden? ba/ daer soude in tijts moeten in voorsien zijn. Ou/ ghy vraecht my oft ick u wt de heylighe Schrifture niet en soude connen betoonen oft bewijsen/ dat dese discipline van noode is: ba/ en stater niet inden .31. Psalm: Veel zijn de gheesselen der sondaren? Ende int heylich Euangelie staet daer oock niet: Wee den knecht die des Heeren wille weet/ ende niet en doet: want die sal veel slaghen ontfanghen? Wat segt ghy hier toe/ dochter? dit is emmers heylige Schrifture. Calleken antwoorde: Eerweerdige Pater/ ick hebbe u dat Euangelie voortijts hooren predicken/ maer ghy en leydt dat op de heymelicke discipline oft secrete penitentie niet wt. B. Cornelis seyde: Ou/ ba/ als ick op mynen preeckstoel stae/ so en preke ick voor u niet/ want ick preke dan voor de wereltsgesinde menschen/ die de lichamelicke wercken der naturen/ met alle vuyle oncuyssche gheneghentheyt/ ende vleesschelicke ghenoechte/ oft wellusticheyt (die huerlieden deur de erfsonde aengheboren is) volbringhen: alsulcke sullen daeromme met veel slaghen/ tormenten/ oft pijnen des vagheuiers gheslaghen/ ghepurgeert/ ende ghesuyuert werden. Daeromme en ghaen u de Sermoonen/ die ick voor de wereltsghesinde preke/ niet met allen aen: want ghy wordt hier in dit leuen deur de heylighe discipline oft secrete penitentie aen dit tegenwoordich lichaem ghecastijdt/ ghepuneert/ ghesuuert/ ghereynicht/ ende ghepurgeert/ van alle natuerlicke vleesschelicke aenvechtingen der erfsonden/ die ghy in u maechdelick lichaem inwendichlick ghevoelt/ maer nochtans met den wtwendigen lichaem niet en volbrengt. Siet/ mijn kint/ ick wille/ ende ick ghebiede u/ dat ghy mijn sermoonen/ die ic voor de wereltsgesinde preke/ de een oore in/ ende de ander oore wt laet gaen/ ende daer op niet en peynst/ maer hanckt die aenden rinck van de Kerckdeure/ als ghy daer wt ghaet. Na dat B. Cornelis nu met dese sophisterie de sinnen van Calleken verwert ende haren mont gesloten oft stomme gemaect hadde/ so dat sy haer moeste gelaten of sy niet meer aen de heymelicke discipline twijffelde/ sy en was Goddelick/ heylich/ deuchdelick/ ende totter zielen salicheyt nootsakelick: so seyde hi/ Nu wel dan/ mijn alderliefste dochter/ blijft doch nu voortane gherust/ ende dubiteert/ noch en mimert/ noch en fantaseert in u seluen niet meer/ of onse heylige discipline en secrete penitentie totter zielen salicheyt van noode is/ oft niet. Calleken antwoorde: Wel/ eerweerdige Pater/ ic sal Godt den Heere vierichlick bidden/ in dien ick in den rechten wech totter salicheyt ben/ dat hy my deur zijn gratie daer in houden/ bewaren ende gheleyden wille. B. Cornelis seyde: Ou/ mijn kint/ dit is noch al twijffelachtich gesproken/ ghy moet stantvastich oft onbewegelic in uwen aengenomen ende belofden heyligen maechdelicken staet zijn/ ende alle twijffelachticheyt geheel wt u sinnen stellen. Calleken antwoorde: Eerwerdige Pater/ ick wilde wel dat ick sulcx gedoen conste: want ick ben vol sorchvuldighe ghepeynsen/ of onse discipline een sake ware die noyt meer van yemanden ghedaen werdt/ oft datmen die nu ter tijt oock niewers meer en doet/ dan hier. B. Cornelis dit hoorende/ sach seer bedroefdelick op haer/ seggende: Ou/ mijn kint/ en wilt doch dit niet peynsen: ick beloue u/ dat ick u de naeste reyse/ als ghy hier comt/ wt seer oude Latijnsche boecken van eerwerdige mannen/ betoonen oft bewijsen sal/ dat onse heylighe discipline oft secrete penitentie niet nieuwe en is: maer datmense oyt ghebruyct heeft int heymelick onder de godtvruchtighe deuote liens/ ende datmense nu noch ter tijt elders also wel ghebruyct als wij hier doen. Op dese belofte was Calleken noch eenichsins ghetroost/ ende ghinck also na huys. Hoe vierichlick/ hoe grondelick dat Calleken God den Heere in hare deuotie bat/ dat hy haer doch met zijn gratie verlichten ende verclaren wilde/ of desen wech/ dien sy tot nu toe wt goeder meeninge ghewandelt hadde om totter salicheyt te comen/ oock den rechten wech was/ so en viel haer niet in dat sulcken leuen God behagelick was/ maer geheel contrarie. Calleken den viertiensten dach by B. Cornelis comende/ so
hadde hy een out boeck in Latine by hem gereet/ om haer te betoonen also hy beloft hadde/ dat dese discipline oft secrete penitentie niet nieu en was/ ende elders ooc gebruyct wort. Maer wat dat voor een boec mochte wesen/ en heeft Calleken ons niet bescheedelic connen onderrichten oft te verstaen geuen/ so dat wij daer van niet sekers en connen seggen/ dan dat wij ons laten duncken oft het mogelick desen boeck (daer wij dese dry navolgende passagien wt getrocken hebben) sal gheweest zijn/ oft een anderdiergelijcke. In summa Magistri Thomae Subdecani Salisberiensis de Poenitentia. non suscipit disciplinas/ sicut Christus pro nobis flagellatus est. Si aliquis non poterit habere copiam Sacerdotis quotiens voluerit disciplinam suscipere/ potest seipsum in aliquo loco secreto disciplinare. Vidimus enim quosdam religiosos qui consuluerunt poenitentibus/ vt vnguibus suis vellicarent carnem suam &c. ¶ Datmen den verwaten niet en mach absolueren sonder discipline. dat een slapende mensche heeft vuyle imaginatien van boeleren. Maer inden tweeden casus seyt S. Gregorius/ dat indien een Priester in sulcker voegen gepollueert oft bevlect is by nachte/ hy moet tsanderdaechs hem afhouden vanden goddelicken diensten/ ende en moet niet celebreren/ voor dat hy eenighe penitentie gedaen hebbe. Maer nochtans indient een hooge vierdach is/ ende dat het volc by een verghadert om Misse te hooren/ het is beter dat hy celebrere met een voornemen van te peniteren/ indien daer gheen ander Priester teghenwoordich en is: want het volck soude onsticht worden vertreckende sonder Misse. Ende hy moet peniteren voor sulcke illusie/ oft bedriegelicke ydele ghepeynsen/ mits ontfangende discipline/ oft hem afwasschende in cout water/ oft vastende in vastenspijsen/ oft op zijn vleesch wollen cleederen aendoende: op dat die vuylicheden afghedwaedt worden van zijn lichaem/ eer dat hy tsanderdaechs ghae totten sacramente des outaers. Als B. Cornelis nu voor seker meende/ dat Calleken deur sulcx/ als hy haer gelesen hadde/ geheel ende teenegaer gherust soude zijn/ ende haer blijdelick vraechde/ wat haer daer af dochte/ ende wat sy daer toe seyde/ antwoorde sy: Eerweerdige Pater/ mochte ick van onse discipline oft secrete penitentie also veel ghetuyghenisse ende bescheets wt Gods woort oft de heylige Schrifture hooren/ my souder niet dan groote heylicheyt ende goddelickheyt af duncken: maer nu/ mits dat ick daer verstae/ dattet alleenlick der menschen goetduncken is/ so en can ick my inder waerheyt gheensins langher daer op betrouwen. Hier in wert B. Cornelis seer gheturbeert/ segghende: Ou/ ba/ nu
mercke ick wel dat ghy met die afvallighe Betken Maes/ die groote
Erasmianige/ hebt ghesproken/ daer ick u nochtans so seer voor gewaerschuwet hebbe. Ia/
wildy nu oock afvallich/ ende een Erasmianighe werden? Ba/ ick ghebiede ende beuele u op
alle obedientie/ onderdanicheyt/ ende ghehoorsaemheyt/ die ghy Godt ende my beloft en
gesworen hebt/ dat ghy u sult ontcleeden? Calleken antwoorde: Eerweerdige
Pater/ ick wilde u wel ootmoedelick bidden/ dat ghy u ouer my niet en vergramde noch en
verstoorde/ al weygere ick u dese obedientie oft onderdanicheyt: want ick hebbe voor my
ghenomen sulcx niet meer te doen/ tensy dat ghy my eerst met Gods woort oft wt de heylige
Schrifture betoont/ dat dese maniere van discipline oft secrete penitentie totter zielen salicheyt
van noode is. B. Cornelis dit hoorende/ maecte cruycen/ oft segenede hem
met zijn vingers/ seggende: Ba Iesus/ Calleken: ba/ God behoede ons/ God
seghene ons/ hoe spreect ghy aldus? Ia lieue Heere/ wat is doch dit geseyt? ba Maria de
moeder Gods bescherme ons: ba Calleken/ waer is doch nu u heylige
obedientie/ u onderdanichheyt/ u gehoorsaemheyt/ ende u ootmoedicheyt? ia wat wil hier doch
wt werden? ba Calleken waerom en spreect ghy niet? Sy antwoorde: Ic hope
op de gratie Gods/ oft op des Heeren genade/ dat hier anders niet wt worden sal/ dan een eerbaerlick/ deuchtsamich/ godvruchtig leuen. B. Cornelis seyde: Ia Calleken/ ic sie wel ghy blijft verhert ende versteent. Och kint/ hoe heeft u den boosen Sathanas metter keelen? ba/ ick bidde u om die passie Gods/ dat ghy doch met gheen van mijn ander disciplynkinderen oft deuotarigen en spreect/ tot dat ghy u anders sult bedacht hebben: ende en beraet u doch met niemant/ dan alleenlick met den H. Gheest/ dat bidde ick u om den doot die God gestoruen is. Sijn de viertien dagen te cort/ neemt dry weken/ ende beraedt u wel/ op dat ghy my dan u wterste meeninghe verclaren moecht. Hier mede ghinck Calleken naer huys/ ende en wiste gheen beter noch sekerder middel/ dan die heylige schriftueren vierichlick te deurlesen. De drij weken seer na wt zijnde/ dede Calleken op een tijt wachten/ dat sy
B. Cornelis int Clooster niet en soude vinden/ ende daer comende/ begheerde
sy den Gardiaen te spreken: die quam by haer/ ende vraechde/ wat haer beliefde. Sy bat hem/
dat hy haer biecht wilde hooren. De Gardiaen seyde: Hoe/ dochter/ en sijt ghy niet eene van
B. Cornelis biechtkinderen? My dunct dat ick u seer dickmaels by hem hebbe
sien comen. Sy antwoorde hem: Ia/ mijn Heere: maer ick soude u wel gheerne oock willen hooren spreken op een sonderlinge sake. De Gardiaen seyde: Ick meene nochtans dat ghy met eede verbonden sijt/ aen niemant te biechten/ so lange als hy leeft/ dan aen hem. Sy antwoorde: Het is alsoo/ mijn Heere: maer ick neme dattet een beradinge zijn sal/ ende gheen biechte: so houde ick den Eet/ ende en quetse mijn conscientie niet. Hier mede ghinck de Gardiaen met haer in den biechtganck/ ende vraechde/ wat die sonderlinge sake was. Calleken seyde: Eerwerdige Heere/ ick bidde u hertgrondelick/ dat ghy my op mijne seer nootsakelicke vraghen u rechte meeninge doch opentlick verclaren wilt/ want mijnder zielen salicheyt is my gansschelick daer aen gelegen. De Gardiaen antwoorde: Wel dochter/ laet my hooren u begeerte. Sy vraechde/ of hem de heymelicke discipline/ oft secrete penitentie/ wel bekent was/ daermen de vrouwepersoonen mede disciplineerde van haer inwendige sondighe aenvechtinghen ende natuerlicke gheneghentheden in hare ghedachten oft ghepeynsen. De Gardiaen antwoorde: Ia. Sy vraechde/ of hem ooc dochte dat die nootsakelick ware totter zielen salicheyt. De Gardiaen antwoorde: Ia/ als sy niet misbruyct en werden. Sy vraechde/ of hem tgebruyck van P. Cornelis disciplineren wel bekent was. De Gardiaen antwoorde: Niet so geheel wel/ als ick wel begheeren soude. Calleken seyde/ dat sy oock beloft ende ghesworen hadde die heymelicke discipline noch in biechte noch in gheender manieren te openbaren: daerom bat sy hem met gheheelder herten/ dat hy haer doch wilde verclaren/ wat hem dochte van alsulcx als hy daer af wiste/ of sulcx te recht ende wel ghebruyct werde/ oft niet. De Gardiaen seyde: Dochter/ dat is een bede oft begheerte die my beswaerlick valt om aen een onbekende persoone wt te spreken: want die gheveynstheyt der menschen is bedriechelick. Calleken sprack: God de Heere/ die alle herten kent/ sy mijn ghetuyghe/ dat ick in dese beradinge met u niet anders en soecke/ dan mijnder zielen salicheyt/ met een ongeveynst herte. Hier mede vielen haer de tranen wt den oogen/ ende sy ghaf hem hare benautheyt der conscientie ende die twijffelinge daer sy in stonde (om dat haer wel dochte dat sy op den rechten wech der salicheyt niet en was) te kennen. Als de Gardiaen haer groote droefheyt ende weemoedicheyt aensach/ seyde hy: Lieue Dochter/ en sijt niet te cleynmoedich/ ick sal u vertroosten ende onderwijsen in dese sake: want hoe wel dat wij veel meer weten dan wij verclaren moghen/ om die groote leelicke gheruchten ende openbare schandalen/ die voor ons geheele Conuent daer wt souden volghen/ so worde ick nochtans inwendich gheroert/ dat ic u wt ghetuychenisse mijnder conscientie verclaren moet/ dat B. Cornelis een is daer Christus van spreeckt: Wee wee/ die een vande minste arghert die in my gheloouen: het ware hem beter eenen steen aen synen hals ghebonden/ ende gheworpen int diepste der zee. Dochter/ laet u dat ghenoech gheseyt zijn: want ghy weet nu hoe ghy u voorts te houden hebt. Calleken dancte hem met groote reuerentie/ ende ghinck blijdelick naer huys/ met een voornemen die dagen haers leuens B. Cornelis niet een woort meer te spreken. Als den tijt van de dry weken nu langhe voorby was/ ende dat B. Cornelis beghonste te mercken/ dat Calleken wel also wechblijuen soude sonder van selfs weder te comen/ ontboot hy haer met een vande oude disciplynmaechden oft deuotarigen/ datse by hem comen soude/ hy verlangde/ ende was seer verwondert/ hoe sy so lange ouer de gesette tijt vande drij weken bleue. Calleken ontboot hem/ dat sy hem bedanckte van zijn sorghe/ die hy noch voor haer droege: sy hopte nu voortane haer seluen wel te reghelen/ te castien/ te puneren/ te disciplineren/ ende te peniteren. B. Cornelis ontboot haer met de selfde deuotarige noch eens: waert datse noch yet hielde van de heylighe obedientie/ onderdanicheyt/ ende gehoorsaemheyt/ die sy hem beloft ende ghesworen hadde/ datse dan by hem comen soude/ ende verclaren hem haer wterste meeninge/ ghelijck hy haer de leste reyse beuolen hadde. Calleken ontboot hem/ dat sy int Clooster was gheweest als de drij weken bynaest wt waren/ maer dat hy als doen int Clooster niet en was: ende dat haer wterste meeninge waer/ datse voortaen haerseluen also meende te castien/ te disciplineren/ ende te peniteren/ datse wel hopte salich te worden/ deur die genade Gods. B. Cornelis en hiel niet op vant ontbieden/ protesterende al op sulcken beuel als hy haer int leste ghegheuen hadde/ datse hem haer wterste meeninge soude comen verclaren/ ende datse daer op van hem ghegaen was. Dit geduerde so lange ende so dicwils/ tot dat Calleken ten lesten noch eens by hem ghinck/ om hem zijn protestatie te voldoen. Als sy by hem quam/ so toonde hy haer een seer leelick ghesichte/ ende sprack afgrijselicke woorden: daer wilde hy haer besweren ende bemanen/ gelijck oftse met eenighen boosen gheest hadde beseten geweest: ten lesten excommuniceerde hy # haer/ oft sneet haer af vande Christelicke kercke/ oft stelde haer int verwaten/ oft inden ban/ ende ghaf haer den duuel ouer/ seggende: daer toe moeste ick u noch eens selue hier hebben/ ghy duuelinne/ als ghy sijt. Tot hier toe hadde Calleken al geswegen/ maer nu sprack sy met cloecken moede: Wee u ghy vleesschelickgesinde mensch/ die niet anders en soect met alle dat naect vertoonen ende disciplineren/ dan u oncuyssche oogen ende u vuyle luxurieuse ghedachten oft begheerten te contenteren/ | |
|
ter grooter arghernisse ende schandalisatie van de onnoosele maechden: wee u/ het ware u beter dat u eenen muelensteen aen den hals gebonden ware/ ende dat ghy also int diepste der zee gheworpen waert. Hy seyde: Ten sal niet blijcken/ neen/ ten sal niet blijcken: ia/ ic heb een hantteecken van u/ weet ghy dat wel? ia/ dat briefken sal u leugenachtich maken/ ia/ dat briefken/ dat hantteecken/ ia/ ghy en peynst op dat briefken niet/ ia/ op dat hantteecken en peynst ghy niet. Calleken antwoorde: Wee u dan/ ghy geveynsden schalcken hypocrijt/ met u briefken oft hantteecken: te recht heeft Christus van u gheseyt/ want ghy schijnt voor de menschen rechtveerdich/ maer van binnen sijt ghy vol bedrochs/ gheveynstheyts/ eode * oncuysheyts: ghelijck die grauen van buyten jent schijnen/ maer van binnen zijn vol beenderen der dooden/ ende aller onsuuerheyt. Te recht heeft oock Paulus van u ghepropheteert/ als datter in de # laetste dagen menschen sullen zijn/ hebbende eenen schijn van gheestelick leuen/ hoouerdighe opgeblasen lasteraers/ onvreedsaem/ crijghelaers/ verraders/ beschuldigers/ wreet/ sonder goedertierenheyt/ boose wercken doende/ oncuyssche liefhebbers der wellusticheyt/ die gheleyt worden van verscheyden begeerten/ ende die de huysen deurghaen/ ende houden de vroukens/ die met sonden beladen zijn/ gheuangen/ altijt leerende/ ende nemmermeer |
* lees: ende
# 2. Tim.
3
|
|
tot de kennisse der waerheyt comende/ menschen die verargert zijn van verstande/ verworpen van tgelooue: maer sij en sullen voorts niet meer toenemen/ want heurlieder dwaesheyt sal allen menschen openbaer worden. B. Cornelis greep haer metten arm/ stackse ter deuren wt/ segghende: Wech deur/ van hier/ ghy Paulinne: ic hoore nu wel dat ghy een Paulinne gheworden sijt/ ghelijck Betken Maes: al deur/ wech/ voor den duuel. Hier mede sloot hy die deure toe/ ende Calleken ghinck naer huys/ leefde in alle Godvruchticheyt/ ende beghaf haer ten lesten noch tot den huwelicken staet. Int Iaer 1563. als de heymelicke discipline oft secrete penitentie deur Betken Maes voor alle de werelt openbaer wert/ alsomen hier onder hooren sal/ soo moeste Calleken oock voorden Magistraet ter informatie comen/ om van dese discipline ghetuychenisse te gheuen/ mits dat Betken Maes voor den Magistraet bekent hadde/ dat Calleken een van de Disciplyndochters gheweest was. # Als Calleken nu ondervraecht wert op haren Eet de waerheyt van dese heymelicke discipline te belijden/ so gaf sy te kennen/ dat B. Cornelis een hantteecken van haer hadde/ daer mede hy haer soude willen leugenachtich maken: maer mits dattet hantteecken gheschreuen was int Iaer 1558. so wilde sy maer ghetuychenisse gheuen van tghene dat |
# Calleken moet ghetuychenisse geuen voor den
Magistraet van de geesselinge.
|
|
naer het schrijuen des hantteeckens tusschen B. Cornelis ende haer was ghebeurt. Den magistraet gheboot haer dat sijt al bekennen # ende belijden soude/ also wel tghene dat voor/ als tghene dat naer het hantteecken te schrijuen ghebeurt was. Hier in moeste Calleken gehoorsaem wesen/ ende bekende alle tghene dat hier voor van haer int corte verhaelt is. Mits dien dese informatie oft ondersoeckinge lange deurde/ ende dat Calleken seer dickmael ter informatie moeste comen/ so vraechde den Magistraet/ of dese geschiedenissen tusschen haer ende B. Cornelis haren man oock bekent waren/ ende of hy oock wel soude mogen weten/ dat sy daer om so dickwils voor den Magistraet ter informatie ontboden wert. Sy antwoorde/ dat sijt haren man al te kennen ghegheuen hadde/ eer sy hem troude/ op dat hy haer sulcx namaels (als hijt mochte comen te hooren) niet en soude verwijten: ende dat hy oock nu wel wiste/ dat sy om sulcx voor den Magistraet te beleyden ende te ghetuyghen/ ter informatie ghinck. |
# Hier ist hantteecken van geender weerden geacht.
|
Hoe ende deur wat oorsake oft middel dat die heymelicke Discipline oft secrete penitentie int openbaer ghecomen is.Als nu dese heymelicke discipline ende secrete penitentie oft gheesselinge der Deuotarigen/
een lange tijt van Iaren gheduert hadde/ ende dattet den Heere niet langher en wilde gedoogen/
so ist ghebeurt dat onder alle de Disciplynkinderen oft Deuotarigen gheweest heeft eene/ te
weten/ onder die maechden/ ghenaemt Betken Maes/ daer hier bouen wat af
gheroert is/ de welcke ghecomen zijnde tot eenen redelicken ouderdom van viertich Iaren/ oft
daer ontrent/ heeft haer ganschelick begheuen tot de aermen te visiteren/ die in alle noot en
droefheyt te troosten/ ende met aelmoesen oft hulpe by te staen naer haer vermogen: voorts
daer toe alle neersticheyt te doen om vande rijcke lieden aelmoesen te vergaderen. Waer deur
datmen seer veel begonst te segghen van de deuchtsame Betken Maes/ ende
van B. Cornelis/ om dat hy deur zijn goede leeringhen sulcke Deuotarighen
wiste te maken. Als Betken nu by vele deghelicke oft rijcke lieden voor een
deuchdelicke ende getrouwe persoone bekent was/ ende haer conuersatie seer begheert wert/
om haer goede gracelicke ende vriendelicke manieren in wesen/ leuen/ ende spreken/ so is sy
oock dickwils by siecken oft crancken gheroepen worden/ so wel by rijcke als by arme lieden/ om dat sy veel van goddelicke saken wiste te vermanen. Hier deur ist gebeurt/ dat haer van yemant is geraden dat sy metten blinden Broeder Michiel ten Augustinen oock kennisse maken soude: want van hem soude sy noch wel beter en troostelicker instructien leeren om de siecke oft crancke menschen voor te houden. Hoe wel dat Betken gheensins ghesint was haren Pater Cornelis te verlaten/ so en heeft sy nochtans deur vele ende langhe begheerten desen raet niet verworpen connen/ ende heeft met B. Michiel dickmaels ghaen spreken. Als B. Cornelis dit hoorde ende oock merckte dat Betken hem niet meer so veel en quam visiteren als # sy plocht te doen/ so nam hy eenen heymelicken haet op haer/ ende vreesde dat sy wel anders gesint mochte worden/ ende hem zijn discipline destrueren: daeromme waerschoude hy alle zijn Deuotarigen oft Disciplynkinderen/ dat sij haerlieden voor Betken wachten souden/ seggende met clagende woorden: Och daer heb ick een kint van u allen verloren/ dat die heylige obientie * verlaten heeft/ en is onghehoorsaem/ ia is een Paulinne/ oft een Erasmianige gheworden. Als B. Cornelis nu so langher so meer sach/ dat Betken gheheel van hem vervremde/ ende de sorghe oft vreese (dat sy hem in zijn disciplineren int leste metter tijt wel schade doen mochte) daghelicx |
* lees: obedientie
|
|
meerderde/ so verboot hy zijn Disciplynkinderen oft Deuotarighen op de verdoemenisse/ dat sij met Betken niet conuerseren noch spreken en souden: want (seyde hy) sy salse al bederuen daer sy naer oft by comt. Als dit nu ene langhe tijt gheduert hadde/ so wert Betken by een oude crancke vrouwe gehaelt/ die haer seer hertelick bat/ datse doch wel sorge voor een sake draghen soude/ die sy haer te kennen ghaf/ te weten/ alsoo haest als Betken sien soude dat sy beghonste te steruen/ dat Betken haer dan een # Minrebroers cappe (die daer toe op tbedde ghereet lach) aen trecken soude/ om daer in te steruen/ oft waer dat niet wel doenlick/ datse dan ten minsten haren arm oft haer hant inde cappe steken soude. Betken wilde haer dese beuselen oft fantasie/ als een Afgoderie wt den sinne stellen/ ende beghonste haer van tbetrouwen op die voldoeninge Christi voor de sonden/ veel te segghen. De crancke vrouwe nam dit seer qualick/ seggende: En weet B. Cornelis niet beter dan ghy/ waer den hemel mede te verdienen is? want hy heeft my gheseyt/ indien ick in dese cappe sterue/ dat ick te onlanger int vagheuier sal liggen: betoonende in een boecxken inhoudende de gracien ende aflaten van S. Franciscus drij ordenen/ daer staet: So wie sterft in een Minrebroers cappe/ ende verkiest daer in begrauen te syne/ die heeft aflaet oft verlatenisse vant |
# Uirtuyt vande Minrebroers cappe.
|
|
eerste vierendeel van zijn sonden/ deur onsen heylighen Vader de Paus Nicolaeus de .iij. Dit priuilegium beghint: Futurorum bonorum carismas ende het is te Ianuen metter bullen. Den seluen die inde cappe steruen ende begheren begrauen te worden/ vergeeft Paus Clemens de .iiij. het ander vierendeel van alle sonden: zijn priuilegium beghint/ Romanus Pontifex ende is te Parijs ende te Venegien metter bullen. Noch den seluen die in de cappe steruen/ ende begheren daerin begrauen te worden/ quijtschelt Paus Urbanus de .v. van dien naem het derde vierendeel van alle sonden: dit priuilegium beghint/ Euangelici professores. ende is te Montpeliers ende te Ianuen met der bullen. Aldus so wie in de Minrebroeders cappe sterft/ ende begheert begrauen te wesen/ die heeft drij deelen quijtscheldinghe oft aflatinghe van alle sonden. Als Betken nu sach en hoorde/ dat dese crancke vrouwe soo gheheel vastelick op die Minrebroeders cappe betroude/ ende dat het leste vierendeel van haer sonden voort int Vageuier mosten oft souden ghesuyuert worden/ soo meende Betken haer te onderrichten/ hoe dat den doot Christi der geloouigen Vagheuier was/ maer de crancke vrouwe en wilde daer gheensins naer hooren. Het ghebeurde dat de vrouwe van dese cranckheyt ghenas/ ende also haest als sy yet vermocht te gaen/ so ghinck sy ten eersten met een stocxken by b. Cornelis/ en seyde hem al datse van Betken gehoort hadde. Waer wt b. Cornelis dit terstont yeghelick met eenen grammen verstoorden moede liep seggen ende verbreyden: Ia hy ghinck daer mede op synen predickstoel besich staen: hy dede Betken oock deur veel diueersche lieden een vreese aen iaghen/ om haer te raden datse wech vluchten soude/ oft anders datse ghevanghen ende aen eenen staeck verbrant worden soude. Hy dede oock zijn clachte M. Rogerio Iuueni Prouinciael vanden Augustinen ouer B. Michiel/ als dat hy hem onderstont zijn biechtkinderen oft deuotarigen te ontrecken ende ongehoorsaem te maken. Den Prouinciael belofde hem/ dat hy daer in versien soude/ ende examineerde synen B. Michiel: die ontboot Betken terstont teghenwoordich: daer moeste sy haer belijdinghe doen van de leeringhe die B. Michiel haer gheinstrueert hadde/ de welcke sy also dede datter den Prouinciael niet teghen en wiste te segghen. B. Cornelis liep oock int Carmelitesse Clooster de Nonnen waerschouwen/ mits dat Betken daer daghelicx ghewoone was te comen/ om datse daer een Nichte in hadde/ ende daer oock om haer seer ghepresen deuchdelick leuen seer bemint ende begheert was. Daer stelde hy het geheele Conuent in roeren/ als datse haer doch alleghelijck wel wachten souden voor Betken Maes/ de welcke (seyde hy) geheel van het Catholicke ghelooue der heyligher Roomscher Kercken afghevallen is/ sy versaeckt het Vaghevier/ ende versmaedt alle goede deuchdelicke wercken ende verdiensten. Daer wert Betken terstont oock ontboden/ ende als sy daer quam/ so vant sijt daer al weenen ende claghen: daer wert sy van Pater ende Mater iammerlick ende leelick ouerghegaen: ende als sy haer met vriendelicke woorden ende goede redenen wilde oft meynde te verontschuldigen/ so riepen sij alle # ouerluyt: Swijcht/ swijcht/ wij en willen u niet hooren/ pact u van hier/ ende en comt hier niet meer. Also moeste Betken met een bedruckt ende bedroeft herte van daer ghaen/ ende en wiste niet waer eenigen troost te soecken: want onderwegen wert sy van yegelick int ghaen ende comen besien/ bespot/ begheckt/ ende naergheroepen: sommighe baden haer om de passie Gods/ datse haer doch wech maken soude/ want alle de stadt waerder vol af/ dat men haer op eenen nacht vanden bedde halen soude. Hierom en dorste sy snachts niet thuys slapen/ ende ghinck tsanderdaechs weder by den Prouinciael ten Augustynen/ hem biddende/ waert sake dat sy gheuangen werde/ dat hy doch ghetuychenisse van haer gelooue (twelck sy voor hem beleden hadde) gheuen wilde. Sulcx belofde hi haer ghetrouwelick te doen. Hier mede wert sy seer bitterlick te weenen/ ende als hy haer troostede/ seggende/ dat de sake niet so swaer noch so groot alst |
# Betken wort ten
Carmelitessen wtgheseyt.
|
|
geruchte wel was: antwoorde sy/ dat sy dat wel wiste/ maer dat B. Cornelis hier mede anders niet en sochte/ dan haer deur vreese oft vervaertheyt te veriaghen/ ende dat wt een sorghe/ dat sy seer wonderlicke secrete saken van hem/ die haer bekent waren/ soude moghen openbaren. Als den Prouinciael dat hoorde/ en liet hy haer niet onghequelt om sulcx van haer te weten: maer als sijt gheensins en wilde segghen/ so seyde hy: Ick weet wel wattet is/ ende het is my meer dan drij Iaren lanck bekent gheweest/ maer niet sekerlick/ daerom wilde icket wel gheerne wt uwen monde hooren/ ende het soude tot uwer # beschermenisse zijn. Deur dese woorden oft redene ghaf sy hem alle secreten van de heymelicke discipline te kennen. Daerop belofde haer den Prouinciael/ dat hy nu raet wiste om haer wt alle swaricheyt ende benautheyt te helpen: ende ghinck B. Cornelis waerschouwen/ dat hy soude toesien/ dat hy hemseluen met zijn gansche Ordene deur dit gheruchte niet tot schanden en brochte. B. Cornelis peynsde terstont wel wat datter schuylde/ nochtans wilde hy hem seer cloeck houden/ ghelijck of hy niet op zijn leuer ghehadt en hadde: maer als hem den Prouinciael alle bescheet wiste te seggen/ so wert b. Cornelis met beschaemtheyt ontsteken/ ende badt hem dat hy doch wilde middel soecken om Betken te vreden te stellen. Als den Prouinciael | |
|
sulcx nu aen Betken versochte/ so begeerde sy/ dat b. Cornelis int Clooster van de Carmelitessen wederroepen soude/ sulcx als hy daer tot haerder beswarenisse geseyt hadde: ende dat hy tselfde oock soude ghaen doen aen sommighe particulier persoonen/ die sy hem noemde: ende dat hy principalick haer oock in zijn sermoon/ daer hy haer voor yegelicken beschuldicht hadde/ weder veronschuldigen soude. Dit belofde den Prouinciael aen Betken/ dat hy maken soude te geschieden/ ende ginck by b. Cornelis/ de welcke hier toe seer swaerlick te brengen was/ nochtans en dorste # hijt ten lesten (alsmen hem alle schanden ende beschaemtheden/ die anders daer wt volgen souden/ voorhielt) niet laten/ ende ghinck ten eersten totte Carmelitessen seggen/ dat hijt al leughens beuant sulcx als hy van Betken gheseyt hadde. Ia/ seyde die Mater met beroerlicke oft gheturbeerde woorden/ so hebt ghy dat arm onnoosel schaep een iammerlick verdriet tonrecht aen gedaen/ ende haer in een leelicke fame ende name gebrocht/ die haer eewich aenhangen sal/ daer sy om veracht/ versmaet/ ende ghehaet sal zijn/ twelck menighen armen ende crancken mensche qualick te passe sal comen. Neen/ neen/ ten sal/ (seyde b. Cornelis) ick salt al wederroepen in mynen predickstoel. Die Mater antwoorde: Dat behoordy wel te doen/ maer ten sal so veel deuchden noch goets niet bybrengen/ als u lichtverdicheyt | |
|
(dwelcke gheenen gheestelicken persoon en betaemt) quaets/ erghernisse ende ondeucht by ghebrocht heeft: ende sy ghinck met eenen verstoorden moede van hem wech/ ende liet hem daer staen. Waer deur hy so beschaemt wert/ dat hi niewers meer en ginck wederroepen. Als nu den Sondach quam en dorste hijt nochtans niet laten te wederroepen in zijn sermoon: maer daer dede hy die wederroepinghe so bedectelick/ dat niemant en verstonde wat hy meynde/ seggende aldus: Ba/ goeliens/ noyt so ick bestiert ben gheweest van een out wijf: ba/ ick sien nu wel dat een wijs/ voorsichtich/ ende welgheleert Predicant/ noch altemets wel van een out suffende wijf bedrogen soude connen worden/ deur een reden qualick verstaen te hebben: daerom versekere ick u/ dat ick my voortaen wel wachten sal so lichtelick oude wijfs clap meer te geloouen. Betken ghinck wederom ten Carmelitessen/ corts naer dat b. Cornelis daer gheweest hadde: daer en wisten die Nonnen niet hoe sy Betken vriendelick ghenoech met omhalsen ende met cussen ontfanghen wilden. Maer als sy tot ander lieden huysen quam/ daer sy te voren gewoonlick was aelmoesen voor die armen te hebben/ daer wert haer de deure noch voort hooft gestooten. Betken vraechde/ of b. Cornelis daer noch niet geweest en hadde: maer het was al om ende omme Neen te seggen. B. Cornelis/ die doch niet in zijn herte ghedraghen can/ ten moetter al wt dat hem quelt/ maecte dat hy binnen .xij. oft .xiiij. daghen naer zijn wederroepingen/ den onderPater oft des paters van de Carmelitessen medebroeder quam te spreken/ hem clagende dat hem seer speet/ quelde/ ende cnaechde die beschaemtheyt/ die hem de Mater ten synen grooten ongelijcke aengedaen hadde: want al (syde hy) dat ic van Betken geseyt hebbe is warachtich/ maer deur groote begheerten/ # bedinghen/ ende quellinghen van veel rijcks volcs/ die ons Conuent groote deucht doen/ ende die daer toe alle vande Erasmianen wt ghemaect zijn/ om dat Betken gheenen schandelicken doot steruen soude/ daer om hebbe icket moeten wederroepen: hem biddende dat hijt de Mater int secreet te kennen gheuen soude/ maer haer seer hertelick bidden/ dat sijt niemanden wilde seggen. Desen onder Pater dede also hem B. Cornelis badt/ maer de Mater was hier in weder soo beroert ende ontstelt/ dat sy niet en conste gerust zijn/ sy en moestet den Pater te kennen gheuen. De Pater dit hoorende/ seyde/ dit is een sake daer ons te seer veel aen gheleghen is/ hier soude die bederffenisse van ons Clooster wel aen hangen: ende ghinck tsanderdaechs smorgens seer vroech by doncker inde Minrebroeders kercke/ daer B. Cornelis stont Misse en dede: als nu b. Cornelis zijn Misse |
# Merct dese subtilen vont van
B. Cornelis versiert.
|
|
wt hadde/ sprack hem de Pater/ ende begheerde dat hy hem doch den rechten gront van als wilde te kennen geuen. B. Cornelis vraechde hem/ of hy oock quam als een vrient/ die hem niet en sochte beschaemt te maken. De Pater antwoorde: Ia. Daer swoer b. Cornelis by zijn Priesterdom/ ende by zijn deel Hemelrijcx/ dat Betken een Erasmianige was/ biddende hem nochtans datmen haer sulcx in zijn Clooster niet meer verwijten soude/ oft anders mochten hem de Erasmianen wederom een nieuwe quellinghe maken deur sommige rijcke liens/ die zijn Conuent groote deucht deden. Als de Pater dese tijdinge thuys brochte/ belaste de Mater dat men Betken in gheender manieren meer int Clooster soude laten comen. Corts daer na quam Betken daer/ hier af niet wetende/ maer men hielt de poorte ghesloten/ ende men seyde haer deur een venster al wat b. Cornelis tot den Pater gheseyt hadde. Betken hadde haer wel willen verantwoorden/ maer twasser wederom al te roepen: Swijcht in Iesus naem/ swijcht doch in Maria naem/ oft wij souden met u int verwaten oft in den ban zijn. Betken dit hoorende/ ghinck haren noot wederom den Prouinciael clagen met groote mismoedicheyt. Als hy dese bedriegerie ende valsheyt nu oock hoorde ende aenmerckte/ antwoorde hy/ dat hijs hem niet meer en wilde moeyen/ seggende: b. Cornelis is een geselleken daer quaet mede te doen is te hebben: het is al deurtrocken snootheyt ende dobbelheyt daer hy mede omgaet: besiet oft u yemant anders in dese sake voorder helpen can. Betken seyde: Ic sal my seluen alomme gaen # verontschuldigen/ want b. Cornelis en heuet niet gedaen/ gelijck hy u beloft hadde: ende hier mede ghinck sy wech in diueersche huysen/ daer b. Cornelis haer beschuldicht/ ende de lieden ghewaerschout hadde/ datse haerlieden voor haer wachten souden. Nu conste Betken haer onschult qualicken doen sonder te kennen te geuen het bedroch ende die listen van B. Cornelis: waer deur dat de sake soo verde moeste verhaelt worden/ datter de heymelicke discipline oft secrete penitentie oock mede onder gheroert werdt. Dit dede die lieden al te wonderlicken toehooren: sommige geloofdent/ sommige niet/ die meenden dat sijt versierde/ om haer sake te verbeteren. Ende als dit nu wat seer onder tvolck verbreet wert/ ende sommigen vanden Magistraet ter ooren quam/ so begonstmen int Collegie daer af te spreken/ als een sake zijnde/ daer in men wel van Gods weghen/ ende om der eerbaerheyt wille/ naer de waerheyt behoort te ondersoecken. Als den Magistraet nu ordineerde datmen Betken ontbieden soude/ so hadde b. Cornelis daer eenen vrient/ diet hem waerschoude: daerom ghinck hy sulcx terstont clagen aen den Prouinciael |
# Den rijpen sweer wilt wtbersten.
|
|
ten Augustinen/ segghende: Siet/ dit comter nu af/ om dat Betken haer beloften niet ghehouden heeft: ende begonst den Prouinciael te verwijten/ dat hy hem van sulcke belofte hadde versekert/ ende sonder zijn versekeringhe en soude hy hemseluen die schande niet willen aendoen/ mits te wederroepen sulcx als hy metter waerheyt van Betken gheseyt hadde. Den Prouinciael seyde: Wat batet dat ghijt tot die Carmelitessen wederroepen hebt/ ende daer naer den Pater wederom gheseyt/ dat het al warachtich is. B. Cornelis seyde/ datter den Pater deur zijn bachuys aen looch. De Prouinciael raedde hem/ dat hy dan daer ghaen soude/ ende maken dat sij Betken wederom te vreden stelden: want de oorsaecke van dit gheruchte en quam van nieuwers/ dan van daer. Hier liep hy met eenen grammen moede ten Carmelitessen/ ende wilde die Mater spreken: daer wilde hy datmen terstont Betken soude loopen halen/ om haer te payen. De Mater dese lichtverdichheyt wederom hoorende/ vraechde/ oftmen wel met een Erasmianighe soude moghen conuerseren sonder te sondigen? B. Cornelis antwoorde/ dat hijt doch al wederroepen hadde. De Mater seyde/ dat hy daer na deur den Pater aen haer ontboden hadde/ dattet al warachtich was. b. Cornelis antwoorde/ dattet de Pater deur synen hals versiert hadde. De Mater wel wetende dat hy haren Pater daer in valschelick wilde leugenachtich maken/ mits dat hijt oock aen den onderPater gheseyt hadde/ wert seer ontstelt ende inwendich beroert/ seggende: Nu ben ick doch teenegaer in u geschandaliseert oft ontsticht: want my dunckt dat ghy maer een lichtverdich sotken en sijt/ daer noch eere noch schaemte in en steect. Hier mede liep b. Cornelis al tierende en gebarende ten Clooster wt/ wederom by den Prouinciael ten Augustinen/ segghende: Wist icket niet wel datse al deur de mande vallen souden/ Pater en Mater/ ende al datter is? sij en derren Betken niet tegenwoordich ontbieden: daerom Heer Prouinciael/ ick bidde u/ sendt ghy om haer/ ende doetse hier comen. want desen pays moet ghemaeckt zijn/ de sake en mach aldus niet blijuen staen. Alsmen nu om Betken sandt/ ende datse niet thuys en was/ so moestmen beyden tot tsanderdaechs. B. Cornelis quam tsanderdaechs weder ten Augustinen/ ende als
Betken daer oock ghehaelt wert/ sach sy b. Cornelis sitten
neffens den Prouinciael in de Capittelcamer: daer wert sy terstont seer gebeden om Gods
wille/ ende om de eere van allen Religieusen wille/ dat sy doch van de discipline oft secrete
penitentie voor den Magistraet niet bekennen en soude. Betken antwoorde/
dattet te late was/ mits dat sijt al ghisteren int Collegie hadde gekent. Den prouinciael vraechde: wat sy al ghekent hadde. Betken seydet heurlieden. Daerop baden sy haer wederom: waert datse noch ontboden werde/ datse doch niet meer bekennen wilde/ dan sy alreede bekent hadde. Betken antwoorde: dat sy sulcx niet en soude connen verswijgen/ mits datse sweren moeste de waerheyt te segghen van al datmen haer vraghen soude: maer conste b. Cornelis ghemaken oft middel ghevinden datmen haer niet voorder en ondersochte/ dat ware beter. Ba/ (seyde b. Cornelis terstont) daer weet ick middel ende raets ghenoech toe: ick salt eerst deur goede vrinden beletten: mach dat niet helpen/ soo sal icket met mijn sermoonen wel beletten. ende hier op schieden sy. B. Cornelis en hadde die patientie niet/ dat hy deur eenige vriendelicke
middelen de informatie oft ondersoeckinge geproeft hadde te beletten: want hy was te seer op
den Magistraet verbittert: daerom begonst hy hem in zijn sermoonen seer schandelick ende
byster te hebben op den Magistraet: willende met seer vele argumenten ende redenen
bewijsen/ dattet heurlieden/ als leecke/ wereltlicke persoonen/ oft vleesschelicke menschen/
gheensins toe en stonde/ die secrete saken van gheestelicke misterien te ondersoecken/ noch
oock die macht noch den orlof niet en hadden/ eenighe informatie te houden/ oft te beleeden/
op gheestelicke persoonen/ die onder de wereltlicke iurisdictien of rechten niet en stonden/ noch en mochten staen/ mits dat die leecke/ wereltlicke/ of vleesschelicke menschen/ als onbequame vaten/ in sulcke gheestelicke saken/ die verre bouen heurlieder verstant of begrijp zijn/ niet en souden weten te oordeelen wat goet of quaet ware: daerom (seyde hy) en sijnt maer futselingen/ hitsingen/ ende titsinghen/ die men nu teghens my beghint voor te stellen: maer datse toe sien/ hoe sij daer mede varen sullen: och sij sullen noch wenschen en willen/ dat sijt noyt beghonnen hadden. Met dese dreyghementen |
