Verslagen en bijlagen

Verslag van de jaarvergardering
gehouden op 5 juni 2004 te Leiden
Orde der werkzaamheden

Opening door de voorzitter, mr. F.W. Kist.

Sluiting

Receptie in het Academiegebouw.

I. Verslag van de jaarvergadering van de Maatschappij

De jaarvergadering wordt op zaterdag 5 juni 2004 gehouden in de raadszaal van het Academiegebouw te Leiden. Er zijn 36 leden aanwezig. De voorzitter, mr. F.W. Kist, opent de vergadering en houdt een rede, die elders in dit Jaarboek staat afgedrukt. Daarna herdenkt hij de leden die ons het afgelopen maatschappelijk jaar zijn ontvallen: dr. G.H. Arendt, dr. B.C. Damsteegt, mw.dr. Annie F. Dekker, dr. J. Deschamps, mr. H. Drion, dr. J.P. Duyverman, dr. E.G.A. Galama, A.M. Hulkenberg, dr. G.A. van Klinkenberg, dr. G.H. Kocks, E.H. Kossmann, dr. W.U.S. van

Lessen Kloeke, dr. F. Lulofs, mr. G.G.A.M. Pijnenborg, Gerard Rasch, R. Reijntjes, dr. C.J. Ruijgh, dr. J.R. Smeets, dr. Gilbert A.R. de Smet, dr. E. van der Starre, dr. E.M. Uhlenbeck, dr. A.W. Willemsen, Willem Wilmink, dr. C.A. Zaalberg. Het afgelopen jaar heeft ons pas het bericht bereikt dat mw. C. Waslander-van der Linden in december 2002 is overleden.

Bij het punt Mededelingen (1) merkt de heer Welsink op dat in de verschillende verslagen dezelfde personen vaak op verschillende wijzen woden aangeduid (met voorletters of voornamen, met of zonder titels). De secretaris antwoordt dat de werkgroepen in dat opzicht zaak een eigen stijl hebben. Hij vindt het niet op zijn weg liggen om in deze zaak regelend op te treden. Het verslag van de staat der Maatschappij wordt na een enkele correctie goedgekeurd (2). De vergadering spreekt er zijn teleurstelling over uit dat het verslag van de Noordelijke Afdeling (3) ontbreekt en dat er evenmin een afgevaardigde op de vergadering aanwezig is. Het bestuur zal contact opnemen met de vertegenwoordiger van de Noordelijke Afdeling. Het verslag van de Zuidelijke Afdeling (4) wordt voor kennisgeving aangenomen. Het verslag van de vertegenwoordiger in Zuid-Afrika (5) ontbreekt, omdat deze onlangs zijn functie heeft neergelegd. De Commissie voor Zuid-Afrika is op zoek naar een andere vertegenwoordiger. Het verslag van de bibliothecaris (6) wordt vastgesteld. De bibliothecaris deelt mede dat het archief van de familie Kossmann, dat aanvangt in de achttiende eeuw, aan de Maatschappij zal worden geschonken.

De penningmeester licht het beheer der gelden toe. Het negatieve saldo werd veroorzaakt door lagere inkomsten en door hogere uitgaven veroorzaakt door de statutenwijziging en de kosten van de nieuwe Wet. Het is de heer Welsink opgevallen dat een grote stijging heeft plaatsgevonden van de kosten voor het Jaarboek en het Nieuw Letterkundig Magazijn. De voorzitter zegt toe dat het bestuur scherper zal toezien op de drukkosten van beide uitgaven. Dr. E. van Veen merkt op dat uit de financiële stukken niet blijkt dat de Maatschappij een band heeft met Zuid-Afrika. De secretaris antwoordt dat de contributie van de Zuid-Afrikaanse leden in tegenstelling tot vroeger niet meer aan de penningmeester wordt afgedragen maar in Zuid-Afrika blijft. Dat is dus een reële subsidie. De kascommissie, dit jaar bestaande uit Carla van der Poel en dr. J. Trapman, heeft de boeken in orde bevonden. De vergadering dechargeert het bestuur van rekening en verantwoording over het boekjaar 2003. De voorzitter dankt de commissie, alsmede de administrateur van de Maatschap-

pij, de heer D. Braggaar. De vergadering gaat akkoord met het voorstel de contributie met ingang van het kalenderjaar 2005 te verhogen naar dertig euro.

Na enkele kleine correcties worden de verslagen vastgesteld van de Commissie voor geschied- en oudheidkunde (8), van de Commissie voor taal- en letterkunde (9) en van de Commissie voor opdrachten op het gebied van de geschiedenis van de Nederlandse letterkunde (10). De penningmeester deelt mee dat het ministerie van ocw heeft aangekondigd met ingang van 2005 de laatste Commissie geen subsidie meer te willen geven. De Maatschappij zal in een gesprek met het ministerie voorstellen boven de aanwezige reserve een substantieel bedrag ineens toe te kennen om een bescheiden fonds te vormen teneinde het werk van de Commissie nog enige tijd te kunnen voortzetten. De aangegane verplichtingen zijn opgenomen in de balans. Op verzoek van de heer Welsink zal de secretaris bij de verschillende werkgroepen informeren of het mogelijk is een meer consequente schrijfwijze zowel voor de namen van de werkgroepen als voor de namen van de tijdschriften te hanteren. De verslagen van de Werkgroep zeventiende eeuw (11), van de Werkgroep achttiende eeuw (12), van de Werkgroep negentiende eeuw (13), van de Werkgroep Indisch-Nederlandse letterkunde (14), van de Werkgroep Biografie (15) en van de Werkgroep Nederlandse Boekhistorische Vereniging (16) worden na enkele correcties vastgesteld. Vanuit de vergadering klinkt verschillende malen kritiek als er van een werkgroep geen vertegenwoordiger aanwezig blijkt te zijn. Mr. K.J. Cath stelt voor om wijzigingen in de verslagen alleen in overleg met de opstellers aan te brengen. De secretaris gaat daarmee graag akkoord.

De voorzitter deelt mee dat het bestuur besloten heeft de Lucy B. en C.W. van der Hoogt-prijs 2004 (17) toe te kennen aan Rob van der Linden op grond van zijn debuut De hand, de kaars en de mot. Opgemerkt wordt dat in het advies van de Commissie voor schone letteren de naam van een en dezelfde romanfiguur (Pieter van der Kleij) op twee verschillende manieren wordt gespeld. Dit zal in de kopij voor het Jaarboek worden rechtgetrokken.

De Henriëtte de Beaufort-prijs 2004 (18) is toegekend aan Léon Hanssen voor zijn tweedelige biografie van Menno ter Braak Want alle verlies is winst en Sterven als een polemist.

De Prijs voor Meesterschap 2004 (19) is toegekend aan dr. I. Schöffer voor zijn gehele wetenschappelijke oeuvre.

Vervolgens komt het voorstel van het bestuur aan de orde om de heer D. Braggaar, die weldra vijftig jaar administrateur van de Maatschappij zal zijn, te benoemen tot erelid (20). De secretaris licht namens het bestuur dit voorstel nader toe: ‘In 1954 is de heer D. Braggaar benoemd tot administrateur van de Maatschappij. Hij was toen vijfentwintig jaar oud. Dit jaar wordt hij vijfenzeventig en zal hij zijn functie neerleggen, een functie die hij dan dus vijftig jaar zal hebben vervuld. Zijn benoeming vond indertijd plaats op voorstel van penningmeester W.H. Nagel, misschien beter bekend onder zijn schrijversnaam J.B. Charles. Braggaar werkte toen bij de Amsterdam-Rotterdam Bank, waar hij in dienst is gebleven tot december 1990, toen hij van een vervroegde-uittredingsregeling gebruikmaakte. In al die jaren heeft de administrateur niet alleen de ledenadministratie gevoerd en de contributies geïnd, de gelden van de prijzenfondsen beheerd, in samenwerking met de Universiteitsbibliotheek de financiële administratie van de bibliotheek van de Maatschappij verzorgd en contacten met werkgroepen en commissies onderhouden, maar heeft hij ook de financiële jaarstukken van de Maatschappij opgesteld, stukken die vrijwel steeds ongewijzigd door de verschillende penningmeesters zijn overgenomen. In een vereniging als de Maatschappij is er bijna iedere dag iets te doen en ook voor de administrateur is er eigenlijk nooit een tijd dat er geen werk is. Alles wat zich aandient wordt altijd onmiddellijk en heel nauwkeurig afgewerkt. Nooit blijft er iets liggen, je kunt op de admistrateur bouwen. Opvallend is daarbij ook zijn enthousiasme voor de Maatschappij, dat in al die jaren onverminderd groot is gebleven. Hij interesseert zich zeker niet alleen voor de financiën, maar komt ook met informatie en adviezen die het gehele reilen en zeilen van de Maatschappij betreffen, en hij is bij dit alles een uitstekende gesprekspartner. Ook inhoudelijk interesseert hij zich voor de gebieden waarop de Maatschappij zich beweegt, waarbij de geschied- en oudheidkunde ongetwijfeld zijn grootste belangstelling heeft. In 1994, bij zijn veertigjarig jubileum, heeft de Maatschappij voor de heer Braggaar een koninklijke onderscheiding aangevraagd, die op Koninginnedag 1995 door de burgemeester van Leiden is uitgereikt. Zeker is het in de Maatschappij iets bijzonders om iemand voor het erelidmaatschap voor te dragen die op het moment van die voordracht geen gewoon lid is. Gezien de bijzondere aard van dit vijftigjarige jubileum en vooral gezien de voortreffelijke en enthousiaste wijze waarop de functie - tot groot nut van de Maatschappij - is vervuld, stelt het bestuur u voor de heer Braggaar tot ere-

lid te benoemen.’ De vergadering benoemt vervolgens bij acclamatie de heer D. Braggaar tot erelid.

Uit de vóór de vergadering ingeleverde stembiljetten blijkt dat de vergadering de heer P.W.J.L. Gerretsen tot bestuurslid heeft herkozen. Mevrouw dr. E.G.E. van der Wall, dr. L.H.J. Sicking en dr. G.A.C. van der Lem zijn gekozen tot lid van de Commissie voor geschied- en oudheidkunde. Bij acclamatie wordt mr. F.W. Kist herkozen tot voorzitter van de Maatschappij. De commissie voor stemopneming bestond dit jaar uit Chantal Keijsper en dr. L.L. van Maris. Er zijn 333 geldige stembiljetten binnengekomen, zodat de kiesdeler volgens de Wet moest worden vastgesteld op 67. Na de telling bleek dat er 78 kandidaten waren die 67 of meer stemmen op zich hadden verenigd, zodat zij tot lid zijn gekozen. Hun namen zijn: Saskia Bak, Dirk van Bastelaere, mw. Sevtap Baycili, R.J. Benders, dr. C.R. van den Berg, Frits Boersma, dr. Marten Jan Bok, dr. A.C. Braet, dr. A.J. Brand, dr. R.H. Bremmer, André P. Brink, dr. M.J. Broersma, dr. J. Brouwer, dr. J.W.L. Brouwer, Geert Buelens, Cándani (pseudoniem van Asha van den Bosch-Radjkoemar), dr. W.A.M. Carstens, mw. Myoung-Suk Chi, Anton Claessens, J.M. Coetzee, Emma M.J. Crebolder-van der Velde, dr. J.F. van Dijkhuizen, dr. L.J.I. Ewals, dr. Martijn Eickhoff, D.J.G. Geirnaert, dr. Noël Geirnaert, mw.dr. E.O. Gerritsen, mw.dr. N. de Haan, dr. Rosemarijn Hoefte, dr. Wim Hoogbergen, dr. Isabel Hoving, J.P. Janzen, Ton Jongenelen, dr. Eric Jorink, Wim Jurg, dr. Elmer E.P. Kolfin, dr. Johannes Koll, Antoine A.R. de Kom, Ronald E. Kon, dr. Jelle Koopmans, mw.dr. K.J.J. Korevaart, dr. Frauke Laarmann, dr. Ingrid Maier, dr. J. Meihuizen, dr. W.F.J. Mörzer Bruyns, dr. Bertram Mourits, mw. A.H. Netiv, D.M.L. Onnekink, dr. Koenraad Ouwens, Coen Peppelenbos, dr. Margit Rem, mw.dr. S.G. van Romburgh, dr. J.G.M.M. Rosendaal, Anne Rube, mw.dr. H. Ruitenbeek, Reinier Salverda, dr. Frans W. Saris, Monika Sauwer, Jaap Schipper, Karel Schoeman, dr. F. Scholten, dr. Remco Sleiderink, Erik Spinoy, dr. W.P.M.S. Spooren, Rosita Steenbeek, dr. Robert Stein, Herman Stevens, Ludo Teeuwen, mw.dr. S.B.I. Veltkamp-Visser, dr. H.P.M. van de Venne, Thijs VerLoren van Themaat, dr. H.S. Versnel, dr. Huub Wijfjes, dr. T.F. Wijsenbeek-Olthuis, dr. Hanno Wijsman, dr. P.W. van Wissing, mr. dr. J.P.M.H. Wolters en dr. W.A. Wybrands Marcussen.

Van de rondvraag wordt gebruik gemaakt door de heer D. Welsink. Hij vraagt of het mogelijk is Betje Wolff en Aagje Deken, die op resp. 5 en 14 november 1804 zijn overleden, te eren met een plaquette of gedenksteen.

De secretaris zal dit verzoek doorgeven aan de Commissie voor de gevelstenen. De voorzitter dankt Carla van der Poel, die vier jaar lid van het bestuur van de Maatschappij is geweest, voor de diensten die zij in deze periode op zo enthousiaste wijze aan de Maatschappij heeft bewezen.

De vergadering wordt vervolgens geschorst voor de lunchpauze.

De voorzitter heropent om 14.15 uur de jaarvergadering in het Klein Auditorium van het Academiegebouw.

De middaglezingen zijn gewijd aan het thema ‘Schrijvers en het buitenland’. Fleur Bourgonje had als titel gekozen ‘Over paarden, kamelen en een Harley Davidson’. Haar tekst is in dit Jaarboek opgenomen. Henk Pröpper spreekt over ‘Na Mitterrandië, een Gallisch avontuur’. Zijn voordracht is een voorproef uit zijn in 2005 bij uitgeverij Prometheus te verschijnen Parijs' dagboek. Willem van Toorn had zijn lezing de titel ‘Les très riches heures’ gegeven. Zijn tekst is in dit Jaarboek opgenomen.

Na een korte pauze worden vervolgens om 15.30 uur drie door de Maatschappij toegekende prijzen uitgereikt, als eerste de prijs voor Meesterschap aan dr. I. Schöffer voor zijn gehele wetenschappelijke oeuvre, vervolgens de Henriëtte de Beaufort-prijs aan Léon Hanssen voor zijn tweedelige biografie van Menno ter Braak Want alle verlies is winst en Sterven als een polemist, en ten slotte de Lucy B. en C.W. van der Hoogt-prijs aan Rob van der Linden op grond van zijn bundel De hand, de kaars en de mot. De dankwoorden van dr. Schöffer en van Rob van der Linden zijn in dit Jaarboek opgenomen. Léon Hanssen heeft een uitgebreide versie van zijn dankwoord gepubliceerd in het dagblad Trouw van 12 juni 2004. De plechtigheid wordt besloten met een druk bezochte en geanimeerde receptie.

2. Verslag van de staat der Maatschappij en haar belangrijkste lotgevallen en handelingen gedurende het verenigingsjaar 2003 - 2004

Aan het eind van het maatschappelijk jaar bedroeg het aantal leden ruim 1530 (1534). Door overlijden ontvielen de Maatschappij dit jaar 19 leden. Hun namen zullen door de voorzitter aan het begin van de jaarvergadering worden genoemd en in het verslag van de vergadering worden opgenomen.

Van de in 2003 gekozen leden hebben het lidmaatschap aanvaard: dr. J.J.M. Baartmans, C.P. de Back, mw.dr. A.I. Bierman, dr. F.R.E. Blom,

dr. H. Boels, Marga de Bolster, dr. M.P. Bossenbroek, mw.dr. H.M. van den Braber, S. van den Bremt, R.F.M. Brouwer, mw. J.Th.M. Buschman, Paul van Capelleveen, D.U.G. Cartens, Chantal van Dam, dr. Joop Dirksen, mw.mr. G. Donker, dr. Maarten Doorman, Marijke Emeis, mw.dr. A. Faems, J. van Gelderen, S.L. Gobardhan-Rambocus, Maria Goos, dr. M. Goud, dr. Koen Goudriaan, dr. Annegret Haase, dr. Jacob Harskamp, dr. Ulrike Hascher-Burger, Hub. Hubben, dr. M.B.E. Hummelink, dr. John F. Irons, dr. L.A.M. Jansen, dr. D. Kinable, dr.mr. J. Kist, Eveline Koolhaas-Grosfeld, dr. E. Kwakkel, mw.dr. E. Langbroek, mw.dr. I.M. Leemans, mw. Vilan van de Loo, dr. Gilbert van de Louw, mw.dr. J.M.A. Meurs, dr. Annet Mooij, dr. T. Naaijkens, Ramsey Nasr, dr. T.A.H. de Nijs, mw.dr. S.I. Oppenhuis de Jong, Hagar Peeters, dr. M.G.M. van der Poel, dr. H.A. Poeze, Gerard Rasch, mw. A. Roeleveld, dr. A.G. de Roever, Thomas Rosenboom, mw.dr. E.A.I. de Roy van Zuydewijn, dr. M.P.J. Sanders, mw. N.I. Schadee, Ed Schilders, dr. Bernadette Smelik, dr. W.H.M. Smulders, Mai Spijkers, L.S.J.M. Spronck, S. Sybrandy, mw.dr. E.P. Tibbe, dr. T.L. Vaessens, dr. Hans Vandevoorde, dr. H.L.J. Vanstiphout, dr. E. van Veen, dr. A.S.Q. Visser, mw.dr. S. van Voorst, dr. K.P.S.S. Vossen, Karst Woudstra en Joost Zwagerman.

Het bestuur heeft het afgelopen maatschappelijk jaar tien leden benoemd. Hun namen zijn: Rudolf Bakker, dr. Niels-Erik Larsen, mr. William L. Man A Hing, O.H. Mensink, Frits Niessen, Marja Pruis, dr. Christianne Smit, mw.dr. J.A.M. Vermaas, mw.dr. C. de Westenholz en Willem Jan van Wijk. Zij hebben allen het lidmaatschap aanvaard.

Van de volgende leden is het lidmaatschap op hun verzoek beëindigd: dr. P.J. Buijnsters, A.W.M. Duijx, dr. T.M. Eliëns, dr. A.J.C.M. Gabriels, dr. H. van Gorp, mw.dr. B.T. Hogenelst, dr. R.J. Jonkman, dr. G.A. van Klinkenberg, dr. H. van der Linde, dr. R. van Raak, Brigitte Raskin, mw.dr. K. Romijn, dr. W.H. Roobol, C.Chr. Sol, Hedwig Speliers en dr. S.J. Suys-Reitsma.

Op grond van artikel 16.2 van de Wet zijn van het lidmaatschap vervallen verklaard: mw. C. Hogetoorn, A. Mertens, Peter Nijmeijer, M. van Vaeck, mw.dr. R. Vandekerckhove en F.A.H. van Woerden.

Op 10 juli 2003 is bij notariële akte de nieuwe Wet van de Maatschappij verleden voor mr. Renée Meiners, notaris te Leiden. Het concept voor deze nieuwe Wet, die de versie van 1986 vervangt, is opgesteld door mw.dr. M.E.H.N. Mout. Tijdens de jaarvergadering van 24 mei 2003, de laatste die zij als voorzitter heeft geleid, heeft de tekst zijn definitieve

vorm gekregen. Alle leden hebben inmiddels een exemplaar van de nieuwe Wet ontvangen.

Op voordracht van het bestuur van de Maatschappij is per 1 oktober 2003 dr. G.J. Dorleijn benoemd tot bestuurslid van de Stichting P.C. Hooft-prijs voor Letterkunde en wel in de vacature ontstaan door het reglementaire aftreden van dr. E.K. Grootes.

Op 19 december 2003 hield Abram de Swaan in de Pieterskerk te Leiden de tweeëndertigste Huizinga-lezing, getiteld Moord en de staat. Over identificatie, desidentificatie en massale vernietiging. De Huizinga-lezingen worden georganiseerd door de Faculteit der Letteren van de Universiteit Leiden, NRC Handelsblad en de Maatschappij. Op initiatief van de auteur is de lezing gepubliceerd bij Uitgeverij Bert Bakker te Amsterdam. De uitgave was dezelfde avond al in de kerk verkrijgbaar. Er is inmiddels een tweede druk verschenen.

De stichting Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl) is begonnen aan het digitaliseren van de complete serie jaarboeken van de Maatschappij vanaf de oprichting (1766) tot heden. De eerste resultaten zullen nog in 2004 op de site www.dbnl.org verschijnen, de voltooiing zal plaatsvinden in 2005. Het project is mede mogelijk gemaakt door financiële steun van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Stichting Prins Bernhard Cultuurfonds, de Stichting Dr Hendrik Muller's Vaderlandsch Fonds en de M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting.

3. Verslag der werkzaamheden van de noordelijke afdeling in het verenigingsjaar 2003 - 2004

Van de Noordelijke Afdeling is geen verslag ontvangen.

4. Verslag der werkzaamheden van de zuidelijke afdeling in het jaar 2003

Het vijftiende verenigingsjaar van de Zuidelijke Afdeling van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde werd geopend met de jaarvergadering, die plaatsvond op zaterdag 18 januari 2003 in het Bonnefantenmuseum te Maastricht. Tijdens het huishoudelijk gedeelte van de vergadering werden de jaarverslagen van de secretaris en de penningmeester over 2002 en de begroting voor 2003 gepresenteerd. De vergadering

werd voortgezet met een voordracht van het nieuwe mnl-lid Dick Prak, leerplanontwikkelaar literatuur bij de Stichting voor Leerplanontwikkeling te Enschede, over het thema Literatuurgeschiedenis en cultuuroverdracht in het voortgezet onderwijs. Met de invoering van het Studiehuis in de nieuwe Tweede Fase van het havo/vwo is ook de positie van het literatuuronderwijs veranderd. De rol van de leraar verschuift van docent naar begeleider, en de leerlingen werken zoveel mogelijk volgens het concept ‘zelfstandig leren’. Tegelijkertijd is in de samenleving het bewustzijn van de waarde van het culturele erfgoed sterk gegroeid. Wat het literatuuronderwijs betreft, levert de confrontatie van deze twee factoren een spanningsveld op: laat zelfstandig leren zich verenigen met cultuuroverdracht? Is er nog een rol voor de literaire canon, en welke dan? In zijn presentatie gaf de spreker een beeld van de wijze waarop het onderwijs zich in dit spanningsveld beweegt, met een aantal praktijkvoorbeelden.

Na de jaarvergadering vonden nog drie werkvergaderingen plaats. Op zaterdag 22 maart sprak schrijfster Rascha Peper op een nieuwe locatie, namelijk een zaal van Grand Hotel de l'Empereur te Maastricht. In haar zeer goed bezochte voordracht vertelde de auteur over haar visie op het schrijven en over haar bronnen, werkwijze en romantechniek. Rascha Peper kiest in haar werk nadrukkelijk voor een niet-autobiografische aanpak. Zij laat zich onder andere inspireren door krantenknipsels, omdat de werkelijkheid vaak bizarder is dan de fantasie. Haar oeuvre is dan ook heel afwisselend qua karakters, stijl, plaats en tijd. Een constante factor is echter haar fascinatie voor ‘stille wateren en sluimerende hartstochten’. Verder las de spreekster enige fragmenten voor uit haar op dat moment nog niet verschenen roman Wie scheep gaat. Na afloop van de voordracht ontspon zich een levendige discussie.

Op zaterdag 13 september sprak de taalkundige dr. Jaap van Marle, thans decaan Cultuurwetenschappen aan de Open Universiteit, over Het verborgen voortbestaan van het Nederlands aan de Amerikaanse oostkust. Dat er zo'n driehonderd jaar na de stichting van Nieuw Nederland aan de Amerikaanse Oostkust hier en daar nog altijd Nederlands werd gesproken, is zelfs onder neerlandici nauwelijks bekend. Dat dit voortbestaan van het Nederlands onder een deel van de afstammelingen van de zeventiende-eeuwse kolonisten in Nederland zo onopgemerkt is gebleven, is opmerkelijk. Het is immers zeer uitzonderlijk dat een emigrantentaal drie eeuwen na de feitelijke emigratie nog altijd wordt gesproken. In zijn

lezing ging spreker op een aantal aspecten van dit Nederlands aan de Amerikaanse Oostkust in. Wat weten we eigenlijk van deze variëteit van het Nederlands? Wat zijn de bronnen? Wie spraken deze taal, en waarom? Bij dit alles bleek sprake te zijn van mystificaties, vervalsingen, misverstanden en zoekgeraakte documenten. Van de taal als zodanig weten we misschien maar weinig, maar alleen al de door de spreker ondernomen speurtocht naar aanvullend materiaal mondde uit in een uiterst intrigerende onderneming.

De laatste vergadering vond plaats op zaterdag 22 november in Huize Heyendaal te Nijmegen. Hier sprak dr. Sophie Levie, hoogleraar literatuurwetenschap te Nijmegen, over het thema Biografisme: een nieuwe plaats voor de auteur in de literatuurwetenschap? Met de term biografisme wordt gedoeld op het negentiende-eeuwse gebruik om het werk van een auteur uit zijn biografie te verklaren, een gebruik waartegen literatuurhistorici aan het begin van de twintigste eeuw internationaal in opstand kwamen. Deze afkeer van de schrijver leidde tot een extreme concentratie op het literaire werk binnen het structuralisme en vervolgens louter aandacht voor de lezer in de receptie-esthetica. Nu echter de (cultuurhistorische) context waarin een werk is geschreven al een aantal jaren opnieuw in de belangstelling staat, is ook de maker van het literaire werk weer een gerespecteerd terrein van onderzoek. In haar lezing stelde Sophie Levie mogelijke toepassingen van de hernieuwde belangstelling voor de auteur in de literatuurwetenschap aan de orde, met als voorbeelden biografieën van twintigste-eeuwse auteurs als Proust, Valéry en Nabokov.

De vergaderingen werden door gemiddeld vijftien leden en genodigden bijgewoond. De convocaties zijn verstuurd naar de circa 240 leden van de Maatschappij die in het Zuiden van Nederland, in België en in het Duitse grensgebied woonachtig zijn. Het bestuur bestond in het verslagjaar uit dr. Marcel van der Heijden en dr. Nel Rogier, voorzitters, dr. Diederik Grit, secretaris en dr. Lizet Duyvendak, penningmeester.

Diederik Grit, secretaris

5. Verslag van de vertegenwoordiger in Zuid-Afrika over het jaar 2003

Van de vertegenwoordiger in Zuid-Afrika is geen verslag ontvangen.

6. Verslag van de bibliothecaris over het jaar 2003

1. Collectievorming

1.a. Gedrukte werken

In het verslagjaar zijn 1480 aanwinsten geregistreerd (1255 in 2002).

1.b. Schenkingen

Antiquariaat André Swertz, Utrecht; L.C. Beets; Bibliotheca Philosophica Hermetica, J.R. Ritman, Amsterdam; R. Breugelmans, Leiden; K.J. Cath, 's-Gravenhage; Uitgeverij Conversion Productions, P.G. van Oyen, Deventer; J. Damen, Leiden; Boekhandel De Kler, C. Schafrat, Leiden; Stichting De Lange Afstand, Eefde; Uitgeverij De Uitvreter, Zoeterwoude; C. van Doorn-Went, Enschede; G. Faggin, Vicenza, Italië; J.J. Fluijt, Breda; Stichting Frentrop De Widdonck, Heibloem; J. van Gelderen, Kampen; J. van Gent, Leiden; M. Goud, Utrecht; M.J.M. de Haan, Roelofarendsveen; Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme, Amsterdam; Historische Vereniging Alkmaar, Alkmaar; F.W. Huisman, Woudenberg; B. Jagersma, Leiden; Katedra Filologii Niderlandzkiej, S. Predota, Wroclaw, Polen; Bibliotheek Radboud Universiteit, Nijmegen; G.J. Keijser, Woubrugge; J.L. Kern-Esbach, Leiden; Antiquariaat Klikspaan, Leiden; Koninklijke Smilde bv, M. Stienstra, Heerenveen; Uitgeverij Kopwit, Leiden; W. Kuyper, Leiden; Stichting Lezen, B. Wiebenga, Amsterdam; Stichting Literaire Manifestaties Enschede, H.C. Maurits, Enschede; Uitgeverij Meander, Diksmuide, België; Meertens Instituut, knaw, Amsterdam; G.W. Muller, Amsterdam; Nederlandsche Vereeniging voor Druk- en Boekkunst, Zoeterwoude; Vereniging Oud Leiden, Leiden; K. Platteau, Beveren-Leie, België; J. en M. Praas, Odijk; Ser. J.L. Prop, Banholt; B. Raskin, Overijse, België; Bibliotheek Rijksuniversiteit Groningen; Editions Saint Jacques, I. v.d. Sluis, Amsterdam; A. Sleumer, Oegstgeest; Van Spijk Art Projects, Venlo; L. Spronck, Maastricht; M. Stol, Leiden; G.P. van der Stroom, Amsterdam; Uitgeverij Swets en Zeitlinger, Lisse; Theologische Universiteit der Gereformeerde Kerken, Kampen; C. Thomassen, Zoeterwoude; Universiteit van Tilburg, Bibliotheek, Tilburg; J. Vellekoop, Leiden; C.J. Vogel, Leiden; Vrienden van het Zuiderzeemuseum, Enkhuizen; Vrije Universiteit, Bibliotheek, Amsterdam; Werkgroep achttiende eeuw; J. Windmeijer, Leiden; J.J. Witkam, Leiden.

1.c. Handschriften

Ltk 2262: ‘Kort begrip der Nederlandsche geschiedenissen, Zeedert de overdragt van Kijzer Karel de 5de aan sijn soon Philips de 2de.’ Nederland, 18de eeuw.- 3 vol.: i. (1555-1573), ii. (1574-1609), iii. (1609-1648). -Papier, 197x155 mm., pag. 1-235, 1-236, 1-237. Rode halfleren banden met hoeken.

Ltk 2263: Persoonlijke stukken uit het bezit van A.W. Sijthoff, waaronder: album amicorum van C. Taschner, 1820-1831; stukken betreffende Sijthoffs vader (gelegenheidgedichten, 1816-1829; kasboek 1827-1828); notariële en financiële stukken, 40 brieven van C.G. Frentzen aan A.W. Sijthoff (1913), ‘Postkartenalbum’, 1899-1913, foto's, tekeningen. In 2002 geschonken door de familie.

2. Gebruik van de collecties

2.a. Gedrukte werken

Het aantal uitleningen, zowel voor gebruik binnen de bibliotheek als daarbuiten, bedroeg ca. 28.500 (28.000 in 2002). Het betrof monografieën, tijdschriften en delen van reeksen.

2.b. Handschriften

Uitgeleend Ltk 2174, aan het Frysk Tresoar, Leeuwarden, voor tentoonstelling Gijsbert Japicx, 15 mei - 18 oktober 2003.

Gereproduceerde handschriften: 46 (43 in 2002).

Er werden geen handschriften gerestaureerd.

7. Het beheer der gelden

Zie Bijlage 1, p. 232.

8. Verslag van de Commissie voor geschied- en oudheidkunde over het verenigingsjaar 2003 - 2004

De Commissie had in het verslagjaar de volgende samenstelling: dr. F.S. Gaastra (voorzitter), dr. P.F.J. Obbema (secretaris), dr. W. Backhuys, dr. J.C.H. Blom, dr. J.R. Bruijn, dr. C. Fasseur, mr. R. Feenstra, mw.dr. C.W. Fock, dr. S. Groenveld, dr. P.G. Hoftijzer, dr. J.A.F. de Jongste, dr. J.Th. Lindblad, mw.dr. M.E.H.N. Mout, dr. W. Otterspeer, dr. G.H.M. Post-

humus Meyjes, dr. I. Schöffer, dr. J.P. Sigmond, dr. E.J. Sluijter, mw.dr. B.M.A. de Vries.

De Commissie kwam over de verslagperiode vijfmaal bijeen. De volgende voordrachten werden gehouden:

22 oktober 2003: dr. J.P. Sigmond, Voorwerpen in musea als historische bron.

19 november 2003: dr. G.H.M. Posthumus Meyjes, Irenisme in de zestiende en zeventiende eeuw.

28 januari 2004: dr. P.F.J. Obbema, Het register van Rooklooster: problemen bij een uitgave.

24 februari 2004: dr. S. Groenveld, De Winterkoning, Frederik V van de Palts en zijn Hof.

24 maart 2004: dr. C. Fasseur, Kroniek van een biografie.

Daarnaast werden, getrouw de traditie, door verschillende leden korte mededelingen gedaan.

De Commissie koos uit haar midden een werkgroep ter voorbereiding van een advies inzake de door de Maatschappij te verlenen Prijs voor Meesterschap 2004 bestaande uit mw.dr. De Vries en de heren Blom, voorzitter, en Sluijter. Dit resulteerde in een advies dat voorgelegd is aan het bestuur van de Maatschappij.

P.F.J. Obbema, secretaris

9. Verslag van de Commissie voor taal- en letterkunde over het verenigingsjaar 2003 - 2004

De Commissie kwam in de verslagperiode vijfmaal bijeen. Tijdens de bijeenkomsten werden de volgende wetenschappelijke mededelingen gedaan:

17 september 2003: dr. G.C. Zieleman, Jan Utenhove (15..-1566) en zijn ‘Spel van Zinnen’.

19 november 2003: dr. K.H. van Dalen-Oskam, Wat doet het Bestiaire d'Amour in het Nederrijns Moraalboek?

21 januari 2004: dr. J. Stroop, De benamingen voor bretel.

24 maart 2004: dr. G. Dibbets, ‘Kunst, van leven niet misdeelt’. Bij een gedicht van Joannes Vollenhove; en dr. J. Bel, Lodewijk van Deyssel, scheldkanon met een boodschap.

2 juni 2004: dr. O Praamstra, Een ivoren afgodsbeeld.

Het project Bio- en bibliografisch lexicon van de neerlandistiek, een digitaal

lexicon waarvan de Commissie de redactie vormt (kernredactie: W. van Anrooij, K. van Dalen-Oskam en J. Noordegraaf; praktische ondersteuning I. Biesheuvel) heeft in het verslagjaar regelmatig kopij mogen ontvangen. In nauwe samenspraak met de Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (dbnl; http://www.dbnl.org/) zijn de structuur en de vormgeving van de site ontwikkeld. Het Lexicon is gericht op een brede doelgroep; door het aanbieden van gestandaardiseerde informatie (biografica, wetenschappelijke ontwikkeling, invloeden, bibliografische verwijzingen) wil het uitgroeien tot een vraagbaak op het terrein van de geschiedenis van de neerlandistiek, die (mede) een rol speelt in onderzoek en onderwijs. De werkzaamheden verlopen voorspoedig: eind 2004 hoopt de Commissie de eerste honderd lemma's gepubliceerd te hebben.

De Commissie was in de verslagperiode als volgt samengesteld: dr. W. van Anrooij, dr. J. Bel (sinds januari 2004), dr. A.Th. Bouwman, dr. K.H. van Dalen-Oskam, dr. G.R.W. Dibbets, dr. H. Heestermans (voorzitter), dr. J.A. van Leuvensteijn, dr. J. Noordegraaf, dr. O. Praamstra, dr. J. Renkema (sinds januari 2004), dr. J.P.A. Stroop, dr. M.J. van der Wal (secretaris), dr. W. Waterschoot.

10. Verslag van de Commissie voor opdrachten op het gebied van de geschiedenis van de Nederlandse letterkunde over het verenigingsjaar 2003 - 2004

De Commissie vergaderde tweemaal, eenmaal in September 2003 en eenmaal in maart 2004.

Leden van de Commissie waren: dr. S.N. Bakker, dr. K.J.S. Bostoen (voorzitter), dr. H. van Dijk, S.A.J. van Faassen, dr. J.D.F. van Halsema (tot September 2003), dr. A.J.A.M. Hanou, dr. R.J. Resoort, mw.dr. J.R. van der Wiel, dr. A.T. Zuiderent (vanaf September 2003).

In het jaar 2003-2004 heeft de Commissie de volgende opdrachten verleend:

Dr. A.A.M. Besamusca, dr. H. van Dijk: Olifant-project.

Cynthia von Bogendorf Rupprath: Schout Bont en zijn Hond: Schandaal, Satire, Spotliederen en Schilderijen.

Dr. H.F.M. Crombag: Voorbereidingen voor een uitgave van Karel van het Reves verzamelde werk.

Lucien Custers: Literatuuropvatting van W.G. Hondius van den Broek.

Dr. L.H.M. Hanssen: Menno ter Braak, De canon.

Drs. J. Houtsma: Monografie van laatmiddeleeuwse liederen.

Drs. Paula Koning: Digitale editie van Johan de Brune's Banket-werk van goede gedachten (1657).

Dr. Erik Kwakkel: Artikel over het Hebban olla vogala.

Dr. D.E. van der Poel: Editie liederenhandschrift Berlijn Staatsbibliothek Preussischer Kulturbesitz, mgo 190.

Hans Quatfass: Scenario documentaire film Lucebert. Internationaal kunstenaar.

Dr. Irene Spijker: Editie van de Historie vanden vier Heemskinderen.

W. Voortman: Tweede deel van de Historie van broer Cornelis.

Hans Werkman: Biografie van de romanschrijver J.K. van Eerbeek.

In 2003-2004 zijn de volgende literatuurhistorische opdrachten voltooid:

Mw. A.S. de Haas: Onderzoek naar theatrale zelfmoord in de achttiende eeuw.

Dr. W.N.M. Hüsken: Een nieuwe uitgave van het werk van Cornelis Everaert.

Olifant-project: Bob Duijvestijn, Madelgijs; Mieke Lens, Huge van Bordeeus, Irene Spijker, Gheraert van Viane.

Mw. Y.M. Polak: Ruygh-bewerp xx: De vrouwen van H.A. Spandaw.

Hans Quatfass: Scenario documentaire film Lucebert. Internationaal kunstenaar.

Hans Sleutelaar: Biografisch essay De uiterste poëzie van Hans Verhagen. Een persoonlijke kroniek (1960-1983).

W. Voortman: Eerste deel van de Historie van broer Cornelis.

II. Verslag van de Werkgroep zeventiende eeuw over het jaar 2003

De Werkgroep zeventiende eeuw werd in 1985 opgericht. In het jaar 2003 was het bestuur als volgt samengesteld: M. Prak (voorzitter), M. van Otegem (penningmeester), G. Vanpaemel (lid), J. Spaans (lid), H. Leeflang (lid) en E. Stronks (secretaris). De Werkgroep telt rond de 490 leden. Eens per jaar houdt de Werkgroep een interdisciplinair congres; er wordt naar gestreefd deze congressen met enige afwisseling in Nederland en Vlaanderen te organiseren. Ook wordt afwisseling beoogd van een- en meerdaagse congressen.

Op donderdag 28 en vrijdag 29 augustus organiseerde de Werkgroep een tweedaags congres over ‘Friese cultuur in de eeuw van Gysbert Japix’ in samenwerking met de Fryske Akademy. Aanleiding om Friesland centraal te stellen was de herdenking van Gysbert Japix, die vierhonderd jaar geleden geboren werd. Een honderdvijftigtal deelnemers uit binnen- en buitenland werd ontvangen te Leeuwarden. De dag werd ingeleid door P. Breuker en er volgden centrale lezingen waarin vanuit verschillende disciplines licht werd geworpen op de religieuze, culturele en sociale factoren van Japix en zijn stads- en tijdgenoten (onder anderen door W. Op 't Hof, M. de Baar, J. Spaans, L.P. Grijp, R. Rasch, C. Heesakkers, F. Blom, H. Miedema, N. Moser en O. van Marion). Na elke lezing was er een korte plenaire discussie. Er werd ook een muzikale bijdrage geleverd door Camerata Trajectina en tevens was in het programma opgenomen een bezichtiging van de collectie van het Fries Museum.

Het congres werd georganiseerd door onder anderen H. Leeflang en J. Spaans (namens de Werkgroep) en P. Breuker (UvA/Fryske Akademy), L.P. Grijp (Meertensinstituut/uu), T. Harmsen (ul), C.L. Heesakkers (UvA/ul). Een deel van de congreslezingen verschijnt als te doen gebruikelijk in het tijdschrift van de Werkgroep De zeventiende eeuw, dat twee keer per jaar verschijnt. De redactie bestaat uit J. Jansen (redactiesecretaris), T. Van Houdt, J. Spaans, E. Kloek en K. Van der Stighelen.

De jaarlijkse ledenvergadering werd op 29 augustus, in aansluiting op de laatste sessie van het congres gehouden. Twee toekomstige congressen werden onder de loep genomen. In 2004 zal een meerdaags congres in België gewijd zijn aan de Nederlanden en De Nieuwe Wereld. In 2005 wordt in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek een congres over digitale technieken georganiseerd. Ook zal er komend jaar een folder van de Werkgroep verschijnen en verspreid worden, en wordt in samenwerking met uitgeverij Verloren gewerkt aan de automatisering van de abonnementsadministratie.

Dit jaar is op de jaarvergadering voor de derde keer de jaarlijkse scriptieprijs voor bijzondere afstudeerscripties op het gebied van de cultuur van de zeventiende eeuw uitgereikt. De winnende scriptie zal, omgewerkt tot artikel, gepubliceerd worden in het najaarsnummer van De zeventiende eeuw.

Els Stronks (secretaris)

12. Verslag van de Werkgroep achttiende eeuw over het verenigingsjaar 2003 - 2004

De Werkgroep achttiende eeuw is in 1968 opgericht om het onderzoek op het terrein van de achttiende-eeuwse geschiedenis in België en Nederland te stimuleren en om mensen met belangstelling voor de achttiende eeuw met elkaar in contact te brengen. Voorts ziet de Werkgroep het als haar taak om Belgisch en Nederlands onderzoek op het terrein van de achttiende eeuw internationaal onder de aandacht te brengen. De Werkgroep achttiende eeuw vertegenwoordigt Nederland en België in de International Society for Eighteenth Century Studies (isecs) en haar voorzitter is lid van het uitvoerend comité van de isecs. In augustus 2003 is Ernestine van der Wall als ‘elected member’ toegetreden tot het uitvoerend comité van het isecs-bestuur.

Op dit moment (voorjaar 2004) telt de Werkgroep 270 leden. De algemene ledenvergadering werd gehouden in de marge van het symposium in januari 2004. Tot het bestuur zijn toegetreden José de Kruif en Hendrik van Leusen (als penningmeester), terwijl Angelie Sens en Ernestine van der Wall aftraden. Overige bestuursleden zijn: Joris van Eijnatten (voorzitter), Anna de Haas (secretaris), Koen Buyens, Eveline Koolhaas en Dries Vanysacker.

In verband met de toenemende evenementendrukte in de laatste maanden van het kalenderjaar, besloot het bestuur om met ingang van 2003 de symposia van de Werkgroep plaats te doen vinden aan het begin (januari) van elk kalenderjaar. Dit had tot gevolg dat het symposium 2003 naar januari 2004 verschoof. Dit tweedaags symposium vond plaats op 23 en 24 januari in Museum Boerhaave te Leiden en had als thema: Natuur. Voor de organisatie van het symposium tekenden Freek Schmidt en Anna de Haas. De zeer diverse aspecten en betekenissen van ‘natuur’ werden belicht in zes sessies, waarin steeds een ander aspect aan de orde kwam. Frans Grijzenhout, Christian Bertram en Adrienne Zuiderweg belichtten ‘Arcadia’; over ‘Man, vrouw, kind’ spraken Pim van Oostrum en Rudolf Dekker (i.s.m. Arianne Baggerman), over ‘“Vrije” natuur’ bogen zich Martina de Moor en Hanco Jürgens. Op de tweede dag spraken Rina Knoeff, Eveline Koolhaas en Freek Schmidt over ‘Wetenschap’, terwijl Lex Hermans, Geert Palmaerts en Peter Sonderen ‘Theorieën’ voor hun rekening namen en Ingrid Vermeulen en Bert van de Roemer het ‘Verzamelen’. De opkomst was in overeenstemming met de aantrekkelijkheid

van het thema: ruim veertig leden woonden beide dagen van het symposium bij.

Van het tijdschrift De achttiende eeuw verschenen beide afleveringen van de jaargang 2002. Nummer 1 bevat artikelen, voortkomend uit het symposium Schrijvende vrouwen (2001), van de hand van Suzan van Dijk & Alicia Montoya, Arjan van Leuvensteijn, Paul Pelckmans en Simon Vuyk. Aan nummer 2 droegen bij: Willem Frijhoff, Fred van Lieburg, Jan Schillings, Louis Ph. Sloos en Gerrit Verhoeven. In 2003 werd naast de zittende redactie een kernredactie benoemd, bestaande uit Inger Leemans, Edwin van Meerkerk (secretaris) en Tom Verschaffel. Herman Roodenburg trad toe tot de redactie. Het tijdschrift De achttiende eeuw heeft met ingang van de jaargang 2003 een nieuwe uitgever: Verloren in Hilversum. Op het Natuur-symposium werd het eerste nummer van het vernieuwde tijdschrift (nr. 1 van jrg. 2003) overhandigd aan de scheidende redactiesecretaris, Lodewijk Palm. Deze aflevering bevat artikelen van Joris van Eijnatten, Eveline Koolhaas en Peter J.A.N. Rietbergen, en nieuwe rubrieken als: ‘De vertelde achttiende eeuw’, ‘De digitale achttiende eeuw’, ‘Berichten uit de geleerde wereld’ en ‘Signalementen’. Hanco Jürgens droeg een ‘Stand van zaken’ -artikel bij en Dries Vanysacker leverde een bijdrage ‘Omtrent bronnen’. Voor 2004 staan nummer 2 van 2003 en beide afleveringen van de jaargang 2004 op het programma.

De Werkgroep publiceerde in april, juli en november 2003 de gebruikelijke Nieuwsbrief, waarin, naast informatie over de Werkgroep, signalementen van nieuwe publicaties en tentoonstellingen alsmede aankondigingen van congressen in binnen- en buitenland zijn opgenomen. Met ingang van 2004 zal de Nieuwsbrief alleen nog digitaal verspreid worden. De rubrieken over recente publicaties en dergelijke zullen opgaan in het tijdschrift.

Anna de Haas, secretaris

13. Verslag van de werkgroep negentiende eeuw over het jaar 2003

Het jaarlijkse congres van de Werkgroep negentiende eeuw werd op 22 november gehouden in de aula van het zoals immer zeer gastvrije Van Goghmuseum in Amsterdam. Het thema was ‘Leugens en bedrog in de negentiende eeuw’. Tijdens de goed bezochte bijeenkomst (zestig aanwe-

zigen) werd een aantal geruchtmakende zaken en kwesties van leugen en bedrog gepresenteerd, waarbij ook van belang was hoe de leugens in de wereld kwamen en hoe het bedrog aan de kaak werd gesteld.

Na de opening door de voorzitter van de werkgroep, dr. Marita Mathijsen, werd het woord gevoerd door drs. Goffe Jensma, verbonden aan de Fryske Akademie in Leeuwarden, dr. Paul van de Laar, bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit en hoofd collecties van het Historisch Museum Rotterdam, dr. Peter Jan Margry, verbonden aan het Meertensinstituut te Amsterdam, dr. Ton van Kalmthout, zowel verbonden aan de vakgroep Nederlands van de Rijksuniversiteit Groningen als aan de lerarenopleidingen Nederlands van de Hogeschool Rotterdam en de Universiteit Leiden, dr. Chris Stolwijk, hoofd onderzoek van het Van Goghmuseum in Amsterdam en dr. Leo Verhart, conservator van het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden.

De Werkgroep negentiende eeuw had op 31 december 2003 494 leden, waarvan 464 betalende. Het bestuur bestond uit dr. Gita Deneckere, dr. Marlite Halbertsma (secretaris), dr. Paul van de Laar (penningmeester), dr. Joep Leerssen, dr. Marita Mathijsen (voorzitter) en dr. Lieske Tibbe. In november trad Gita Deneckere af; haar plaats wordt sindsdien ingenomen door dr. Piet Couttenier (Universiteit van Antwerpen).

Van het tijdschrift De negentiende eeuw verschenen vier afleveringen. Het tweede nummer bevat de bijdragen van het in 2002 georganiseerde congres ‘Visuele cultuur in de negentiende eeuw’. Het vierde nummer is een themanummer over nationale musea in de negentiende eeuw, ‘Het museale vaderland’, waarin de bijdragen zijn opgenomen van een op 17 januari 2003 gehouden symposium aan de Universiteit van Amsterdam (in samenwerking met het Huizinga Instituut).

In 2003 werd het dankzij een digitaliseringsinitiatief van de ub van de Katholieke Universiteit van Nijmegen mogelijk oudere jaargangen van het tijdschrift De negentiende eeuw integraal in te zien.

De redactie van het tijdschrift bestond in 2003 uit dr. Remieg Aerts, dr. Berry Dongelmans, dr. Ton van Kalmthout, dr. Eveline Koolhaas-Grosfeld, dr. Lieske Tibbe (redactiesecretaris), dr. Henk te Velde en dr. Boudien de Vries.

Marlite Halbertsma

14. Verslag van de Werkgroep Indisch-Nederlandse letterkunde over het jaar 2003

Het bestuur van de Werkgroep, dat tevens de redactie vormt van het tijdschrift Indische Letteren, bestond in 2003 uit: Reggie Baay, Vilan van de Loo, Bert Paasman, Gerard Termorshuizen, Peter van Zonneveld (voorzitter) en Adrienne Zuiderweg. Het totaal aantal leden van de Werkgroep bedroeg op 31 december 2003: 735.

Op vrijdag 24 januari 2003 organiseerde de Werkgroep een lezingenmiddag. Lodewijk Wagenaar sprak over Ceylon gezien door de ogen van de voc-dienaren. Alexander Raat wierp een licht op de brieven van Joan Loten (1710-1789) en de wijze waarop Ceylon hierin naar voren komt. Peter van Zonneveld, de voorzitter van de Werkgroep, sprak vervolgens over Ceylon in verschillende reisverhalen. De middag werd afgesloten met de presentatie van het boek Een feministe in de tropen. De Indische jaren van Mina Kruseman (1877-1883) van de hand van Olf Praamstra.

Vrijdag 30 mei 2003 vond weer een lezingenmiddag plaats. Gerard Termorshuizen sprak onder de titel: In ‘Bantam's vergetelheid’ verborgen en gestorven over Dr. J. L'Ange Huet als journalist, planter, armenvriend en kluizenaar. Reggie Baay sprak vervolgens over het beeld van de Javaanse concubine in de Indisch-Nederlandse literatuur. Tot slot voerde Peter van Zonneveld een gesprek met de schrijver Adriaan van Dis over diens roman Familieziek.

Op vrijdag 10 oktober 2003 organiseerde de Werkgroep een lezingenmiddag. Onder de titel: Twee visies op een vooroordeel, besprak Joop van den Berg de romans Half bloed (1879) van H. de Veer en Halfbloed (1946) van Johan Fabricius. Esther Captain hield vervolgens een lezing over de Indische derde generatie in de Nederlandse letteren. Marie-Odette Scalliet toonde ons het leven en werk van Raden Saleh. De middag werd afgesloten met een lezing van Kees Snoek over het voorgeslacht van E. du Perron op Java. Hierna volgde de presentatie van zijn boek Over Manhafte heren en rijke erfdochters. Het voorgeslacht van E. du Perron op Java. Zondag 9 november 2003 vond te Bronbeek weer het jaarlijkse symposium van de Werkgroep plaats. Ditmaal was het thema: Het knil en de literatuur. Ook dit jaar was er sprake van een grote belangstelling; het symposium werd door ruim tweehonderd belangstellenden bijgewoond. Na de opening door Peter van Zonneveld, de voorzitter van de Werkgroep, hield Fred Lanzing een inleiding over het knil en de beeldvorming. Jaap

de Moor sprak daarna over verschillende militaire auteurs in Nederlands-Indië. Harm Stevens betoogde dat Arthur Hille leeft en belichtte de krijgsverrichtingen van de eerste luitenant A.E. Batten. Dirk Staat toonde ons vervolgens de hoogtepunten uit de collectie van Museum Bronbeek.

Na de lunchpauze hield Edwin Wieringa onder de titel Een beulsknecht van het knil een lezing over Manguwijaya's roman De Wevervogels. Gerard de Vriend sprak over de beeldvorming over het knil in kinderboeken. Het Maleis in de kazerne werd toegelicht door Bert Tahitu. Vilan van de Loo besprak de wereld van de schrijfster (en kind van een knil-soldaat) Lin Scholte (1921-1997). Peter van Zonneveld interviewde ten slotte de schrijfster Wies van Groningen over haar vader, een knil-militair.

Van het kwartaaltijdschrift van de Werkgroep, Indische Letteren, verschenen in 2003 vier afleveringen. Hiervan was één nummer een themanummer dat volledig was gewijd aan de auteur F. Springer (dit nummer kwam tot stand met medewerking van Springer-biograaf dr. Liesbeth Dolk, die als gastredacteur optrad) en één nummer was een dubbelnummer dat geheel was gewijd aan de tweede generatie Indische schrijvers.

Reggie Baaij, secretaris

15. Verslag van de Werkgroep biografie over het jaar 2003

Zowel het bestuur van de Werkgroep als de redactie van het Biografie Bulletin wisselden in 2003 van samenstelling. Jelle Gaemers trad af als secretaris en penningmeester. Het penningmeesterschap is overgenomen door Ton Hogenes en het secretarisschap door Alexandra Paffen. Ook zijn Koen Hilberdink en Eveline Koolhaas dit jaar tot het bestuur toegetreden. Joke Linders heeft definitief afscheid genomen als voorzitter en Els Broeksma, die al sinds september 2002 optrad als waarnemend voorzitter, heeft haar functie overgenomen. Gerard Schulte Nordholt heeft de verzorging van de website overgenomen van Vilan van der Loo. Koen Hilberdink, Stine Jensen en Arjen Fortuin verlieten in 2003 de redactie en Peter Buwalda, Dik van der Meulen en Erna Staal traden het afgelopen jaar toe.

De Werkgroep belegde twee symposia. Eén in samenwerking met de

Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam (slaa) op 14 april in De Balie te Amsterdam. Deze avond was gewijd aan de zojuist verschenen vertaling van de biografie van Arthur Rimbaud, geschreven door Graham Robb. Na de lezing van Robb volgde er een discussie met Bas Heijne en Rudi Wester onder leiding van Margot Dijkgraaf.

Op 7 november vond in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag het vierentwintigste symposium van de Werkgroep Biografie plaats met als thema: de biografiekritiek. De sprekers waren criticus Arjen Fortuin, biografe en historica Pauline Micheels en biograaf Gé Vaartjes. Na afloop ontstond er in de volle zaal een geanimeerde discussie onder leiding van Koen Hilberdink. De lezingen zullen worden opgenomen in het volgende Biografie Bulletin.

Het laatste nummer van 2002 verscheen aan het begin van 2003. Arjen Fortuin schreef hierin over de seriële schildersbiografie, Hans van der Ploeg wierp een nieuw licht op Hölderlin en Solange Leibovici bracht de postmoderne en postpostmoderne autobiografie onder de aandacht. Met name het interview van Els Broeksma met Krijn ter Braak en Hans Fels over de tv-documentaire over Ter Braak trok de aandacht van Elsbeth Etty (die het recenseerde voor NRC Handelsblad). Hierdoor werden er vele extra nummers besteld. De nieuwe jaargang 2003 bracht twee dikke dubbelnummers in plaats van de gebruikelijke drie nummers. Dit had te maken met de hoge kosten van het eerste dikke nummer, waardoor er financieel eigenlijk slechts ruimte was voor nog één dik nummer. Het voorjaarsnummer bracht de lezingen van het symposium van 2002 over Parallelle Levens met bijdragen van Evelien Gans, Alexandra Paffen en Marjan Schwegman. Verder waren er bijdragen van Lambert Giebels over twee Soekarno-biografieën en een stuk van Koen Hilberdink over de nieuwe biografie van Annie M.G. Schmidt door Annejet van der Zijl. Het tweede nummer van 2003 verscheen aan de vooravond van Kerstmis en had als overkoepelend thema De biografie bij leven van de gebiografeerde met bijdragen van Joke Linders, Linda Huijsmans, Bas van Putten en Annemiek Neefjes. Bovendien bevatte dit nummer de lezingen van Graham Robb en Rudi Wester van het Rimbaud-symposium en vele recensies over onder andere de biografieën van Jan Arends, Rudolf Bahro en Henriëtte Bosmans.

Alexandra Paffen, secretaris

16. Verslag van de Werkgroep nederlandse boekhistorische vereniging over het verenigingsjaar 2003 - 2004

Voor de algemene ledenvergadering van 21 juni 2003 genoot de nbv dit jaar de gastvrijheid van het Teylers Museum in Haarlem. Het vervolgprogramma bestond die middag onder meer uit lezingen van Paul Wackers (Universiteit Utrecht) over ‘Zeven eeuwen Reinaart-boeken’ en van Sebastiaan S. Hesselink over ‘Illustratietechnieken in de boekdrukkunst’. De laatste lezing staat, inclusief de illustraties, op de nbv-website (www. nbv.nl/nbv). Na de lezingen konden de bezoekers het museum en de bibliotheek bezoeken. Aan het eind van de middag werd het tiende Jaarboek voor Nederlandse Boekgeschiedenis gepresenteerd.

De redactie van het jaarboek bestond dit jaar uit A. van der Weel (hoofdredacteur), A. Langendoen (redactiesecretaris), K. van der Hoek (tekstredacteur), Ch. Coppens, B. Dongelmans, K. Ghonem-Woets, H. van Goinga en W. Heijting.

In het kader van het tienjarig bestaan van de nbv konden de leden 's avonds, in het museum, deelnemen aan een gezamenlijk buffet.

De nbv organiseerde dit jaar twee excursies voor haar leden. Op vrijdag 28 maart was er een voorjaarsexcursie naar de Bibliotheca Philosophica Hermetica te Amsterdam (de Ritman-bibliotheek). Naast de bezichtiging van de preciosa kon tevens de expositie ‘Ways of Hermes’ worden bezocht. Op 14 november 2003 was er een excursie naar het textielmuseum Jannink te Enschede en het museum Het Palthe-huis in Oldenzaal.

Op 25 en 26 maart 2004 organiseerde de nbv in Amsterdam (in de Doelenzaal van de UB) een tweedaags congres met de titel Vrouw en Boek: People's business bij uitstek. De organisatie was in handen van dr. L. Duyvendak, dr. H. van Goinga, drs. A. Langendoen en drs. I. Verheul. Het congres werd afgesloten met een forumdiscussie over ‘de vrouw in het boekenvak anno 2004’. De discussie werd geleid door voormalig Tweede-Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven.

In deze verslagperiode is het aantal leden stabiel gebleven (622 in maart 2003 en idem in maart 2004).

Het bestuur kwam in deze periode viermaal bijeen: 21 juni 2003, 24 september 2003, 26 november 2003 en 17 maart 2004. Het bestuur bestond in 2003-2004 uit: mw. B. de Vries (voorzitter), dhr. M. Beerens

(penningmeester), dhr. J. Salman (secretaris), mw. I. Verheul, mw. L. Duyvendak en dhr. A. den Hollander.

J.L. Salman, secretaris