[p. 19]
[p. 20]
Prologhe.
GOd die ons allen heeft ghemaect
Van slijc der aerden, ende heeft gestaect
In ons den gheest des levens, om ons te setten
Int eertsche paradijs sonder letten
Om daer te leven onsen ghesetten tijt
Ende van daer te comen int eewich iolijt1).
Dwelck verbuert heeft ons eerste vadere
Des wy in druck moeten leven alle gadere
Dus heeft hem Gods sone moeten vercleenen
Om ons weder te brenghen wt desen wenen
Waerom hy mensche ter werelt is ghecomen
Om te halen dat den duvel hadde ghenomen
Ende heeft den bitteren doot voor ons ghestorven
Om te beteren dat daer was bedorven
Hy wiltse alleen brenghen ten hemel binnen
Die nae zijn talen hooren ende versinnen.
Dacteur.
DAer woonde een huysman in mijn lant
Die met veel lieden wel was bekant
Hy hadde drie wijfs, deen na den anderen
In processe van tijde achter malcanderen
[p. 21]
Dese man hadde by zijn eerste wijf
Eenen sone die stout was van bedrijf
Ende oock nae der werelt wtgheven
So was hy in archeyt wel bedreven
Van sinen vader was hy seer bemint
Maer vander stiefmoeder niet een twint
Want si hadde op hem grooten nijt.
Den ionghen ionden sy cleyn profijt
Want watse hem ghaf wast drincken oft eten
Twas vanden snootsten datse mocht weten
Ende daer toe en had hijs niet half ghenoech
Sy dede Iacke groot onghenoech1)
Ende alle dat quaet dat si vermochte
Altijt sy dat Iacken toebrochte
Si dede al datse dorste nae haer verlanghen
Si wilde hem wel sien ghehanghen.
Op een tijt was si gheseten
By haren man om drincken om eeten
Ende seyde, ick bidde, wel lieve man
Doet desen Iacke wt mijn ghespan
Hy is soe arch soo slim van daden
Wilt hem by een ander beraden
Die hem dwinghet ter duechden graden.
Doe seyde die goede man God weet
Ick sout geern doen al nu ghereet
Maer hy is te ionck voorwaer
Ick moet hem houden noch wel een iaer
Soe sal hy stercker gheworden zijn
Ende meer winnen met minder pijn
Ghy weet dat ons knecht heeft sterck gewelt
Die ons beesten wacht opt velt
[p. 22]
Die sal blijven thuys om wercken seer
Ende Iacke sal die beesten voortmeer
Drijven te velde ende daer toe wachten
Soe en derfdy op hem niet achten.
Stiefmoeder.
Lieve man dats wel ghedaen
So laet Iacke dan metten beesten gaen
Smorghens vroech seer wel ghemoet
Dreef Iacke zijn beesten metter spoet
Te velde het docht hem wesen goet
Hy was heel blijde ende sanck heydo
Hy dreef zijn beesten ende schapen soo
Dat hy in eenen dale quam
Daer hy goede weyde vernam
Daer zijn beesten hadden planteyt van eten
By eenen berghe daer hy was gheseten
Bracht hy wter malen1) sijn eten voort
Maer als hijt sach wert hy ghestoort
Want het was snoode ende luttel weert
Soo stac hijt weder op sonder gheveert
Want sulcken eten en was hem niet lief getal2)
Ende seyde mijn stiefmoeder doet my nu vasten al
Om my proper te maken ende smal.
Als Iacke dus sadt qualijck ghemoet
Quam daer een out man van sinnen vroet
Sijnen baert was grijs, wit was zijn hayr
Ende seyde, God bewaer u van druck ende vaer
Hebdy niet teten, ick heb hongher groot
Tsy van vleesch, van kaes, oft van broot.
[p. 23]
Iacke.
Sijt willecom vrient als nu Godt weet
Tot sulcker spijse als ick heb ghereet,
Dies verblijde doude man
Ende Iacke track [wt] zijn eten dan.
Doude man.
Doen ghinc hy sitten ende maeckte goet chier
Ende sey, ghy hebt my gedeylt soe minlijc hier
Van u spijse dat u God moet betalen
Ende ick salt u lonen sonder falen
Ick sal u weder gheven dry schoone dinghen
Kiest dat ghy wilt, God salt ghehinghen.
Iacke.
Eenen boghe te hebben dats mijn verlangen
Om voghels te schieten ende te vanghen.
Doude man.
Eenen boghe sal ick u gheven
Die sal u duyren al u leven
Ghy sulter met raken daer ghy op sult wincken
Het sy crayen, musschen, oft vincken.
Ende als ghy te doele schiet met voorsinnen
So suldy schieten tot op die pinne
Als ghy selfs den boghe hebt in u hant.
Mer niemant anders en salt doen int lant.
Iacke.
Doe loech Iacke ende seyde alsoe
Haddick nu een pijpe soo waer ick vro.
[p. 24]
Doude man.
Een pijpe suldy hebben van groot vertuyt
Die metter musijcke sal hebben gheluyt,
Oock suldy weten daer by
Soo wie die pijpe sal hooren hoe dat hy si
Die en sal hem selven niet connen bestieren
Hy en sal moeten danssen ende vruecht hantieren
U beesten sullen oock maken een vergadere
Ende sullen u volghen als haer bewaerdere
Al vrolijck springende als sy thuyswaert gaen.
Nu segt wat sal dat derde sijn.
Iacke
Ick en begheer niet meer op dit termijn
Ick heb ghenoech mijns levens tijt
Ende dancke u seer met iolijt.
Doude man.
Ick hebber ghelooft u dry te schincken
Die suldy hebben, dus laet droefheit sincken
Dus segt wat ghy begheeren wilt.
Iacke
Ick salt u segghen, weest dan ghestilt
Ick heb een stiefmoeder, vaet mijn vertellen
Fel ende quaet als die duvel vander hellen
Ick wil alsse op my beghint te staren
Datse een scheet moeste laten varen
Dattet alle die plaetse door clinct.
[p. 25]
Doude man.
Wanneer sy fellijck op u siet oft winct
Dan salse soo beghinnen te blasen
Datse van schaemten sal meenen rasen
Ende al diet hooren sullen hen verfieren
Ende van lachen hen niet kunnen bestieren
Adieu vaert wel, ick moet gaen.
Iacke.
Gods bewaren moet u bystaen
Ende hy die alle dinghen vermach
Beschermt u nacht ende dach.
Doude man
God loons u seyde doude man
Ende scheyde vanden ionghen Iacke dan.
Dacteur.
De sonne daelde, den dach ginck ondere
Iacke ghinc pijpen, twas om hooren wondere
Om hem quamen alle zijn beesten versamen
Hem volghende tot dat sy quamen
In zijns vaders hof danssende over al
Daer hy elck beschicte in sinen stal,
Doe ghinc Iacke daer zijn vader was geseten
In die sale, om zijn avontmael teten
Ende sey, geeft my teten ic ben heel versmacht
Van hongher, ick heb die beesten ghewacht
Ende gheseten sonder spijse totter nacht
[p. 26]
Doe brack hy van een cappoen eenen bout
Ende ghaf dat Iacke met moede stout,
Dat speet zijn stiefmoeder boven mate
Sy saech op Iacke met fellen ghelate
Met dien lietse een groote scheet
Dattet clanck wijt ende breet
Soo dat sy loeghen al die daer waren
Om dat wt haer poort sulc een quam gevaren
Van schaemte waerde de moeder root
Sy wilde wesen over een mijle groot
Ey sey Iacke, wat wy nu hooren moeten
Die coleuver was seer wel gheschoten
Maer daer was steenen noch ijseren cloot
Doen sachse op Iacke met moede groot
Terstont haer een ander scheet ontginck
Het docht haer wesen een wonder dinck
Moeder sey Iacke ende hem was daer dweers toe
Hout u als een vrouwe, nouwe ende den eers toe
Die stiefmoeder was gram ende vol sorghen
De vader sey gaet wech men sal u borghen
Hout toe u borse tghelach is betaelt
Ghy en sult niet gheven ist datter wat faelt.
Laet inden avont quam daer logieren
Een cluysenaer diemen dede veel chieren
Om des wil bleef hy oock om te slapen daer
Dus claechde hem de vrouwe met vaer
Al dat haer gheschiet was van Iacke quaet
Seggende Iacke is een boef inden vierden graet
Hy doet my leet ende groot ongerief
In beschaemtheyt doet hy my groot grief
[p. 27]
Ick en derft u niet segghen door schaemte
Hoe my gheschiet is so groten blaemte
Van Iacke den ionghen boeve fel
Ick bidde castijt hem ende slaet hem wel
Ick salt u loonen, wilt my gheloven dat
Ick sal u gheven eenen kase, boven dat
Ende ghelt inde borse, om te bidden voor my
Gaet opt velt, ende corrigeert hem ghy
Ende slaet hem vry cruepel ende lam
Hy doet my veel schaemten, hi maect my gram
My dunct dat hy can toveren
Daerom als hy is buyten onder die looveren
Met eenen eycken stock wilt hem dan raken
Dat hem die lendenen moghen craken.
Die cluysenaer.
O weerde vrouwe en wilt niet sorghen
Ick sal hem eer den dach van morghen
Ten avont sal comen nae mijn vermeten.
So castijen dat hy nau en sal weten
Op zijn voeten oft hooft te staen
Wel aen seyse wilt daer op slapen gaen
Des smorghens als Iacke den dach vernam
Hy met sinen beesten te velde quam
Die cluysenaer ghinck hem nae om soecken
In bosschen, in velden ende in broecken
Maer hy vant hem ontrent der heyde
Drijvende zijn beesten nae goede weyde
Ende seyde tot Iacke, ghy boeve rebel
Segt my nu met corten woorden snel
Waerom doet ghy u moeder die goede vrouwe
[p. 28]
Dus veel lijdens maer ick houwe
Dat ick u nu sal boken soo menichfouwe.
Iacke.
Wat ou, wat sal hier gebueren
Mijn moeder is wel ende sonder trueren
Waer om wildy dan bekijven my
Om wel te schieten so schietdy
Ende ander dinghen de ick heb onthouwen
Onder die doornen willet aenschouwen
Daer sidt eenen voghel die ic wil schieten
Die cluysenaer seyde, en laetet u niet verdrieten
Laet my doch sien die conste dijn
Doe schoot Iacke metten boghe fijn
Ende gheraecte den voghel dat hy viel doot
Doen liep die cluysenaer met haesten groot
Den voghel halen, het was zijn canse
Iacke doen peep den cluysenaer ten danse
So gheringhe als hy die pijpe hoorde gaen
Als een dul man was hy ghedaen
Hy liep, [hy] danste ront omtrent
Vanden doornen wert hi heel gheschent
Het bloet hem alle zijn lijf af liep
Ende schuerde zijn cleederen, dies hi deerlijck riep
Sijn cousen, sijn rock, zijn kappe mede
Ende dat hy aen hadde ter selver stede
Dat hi nauwe zijnen huispot conde bedecken
Dies Iacke loech ende bestont te gecken
Hy danste inde doornen die zijn lijf vol gaten
Maecten int aensicht in handen sonder aflaten
[p. 29]
Die cluysenaer om gratie dat hy seer bat
Hout op, ick ben doch van bloede so nat
Ic heb so lang gedanst, ic ducht voor sterven plat
Och goede Iacke houdt stille u pijpe
Want ick soo seer van bloede sijpe
Ic en sal u misdoen in gheenen tijde
Iacke seyde, gaet dan aen dander sijde
Vanden doornen, so blijf ick onghesmeten
Doen quam hy met zijn vel overreten
Ende quam gheloopen als een die dul was
Oft een die van hoppen al smul1) was
Om dat sijn cleederen so waeren ghereten
Ende sijn vel van doornen duerbeten
Syn hert was vol van druck en lijden
Elck sach op hem ten selven tijden
Dies de cluysenaer beschaemt liep [in] Iackens huis
Dit siende die vrouwe wert heel confuys
Ende sey, van waer comdy dus mismaeckt
Aylaes, seer qualijck was ick gheraect
By Iacke uwen sone sonder dralen
Die duyvel vander hellen moet hem halen
Met die quam daer die goede man
Doen seyde dat wijf siet doch Ian
Wat heeft u lieven sone ghedaen
Hi wil den armen cluysenaer dooden gaen
Benedicite sey Ian wats hier ghesciet:
Hebt ghy van Iacke dit verdriet
Segghet my doch sonder verbeyden,
Ia sey die cluysenaer, de duvel moeten geleyden
Onder de doornen heeft hi my doen dansen wijt
[p. 30]
Ter doot toe met swaren ghecrijt
Doen sey die vader twaer sonde groot
Had u mijn sone so ghedoot
De cluysenaer sey ic en cost my onthouden niet
So suetelijck ghinck sijn pijpe siet
Als dan Iacke den avont vernam
Hy metten beesten thuyswaert quam
So hy ghewoonlijck te doene plach
Ende hy quam ooc in zijns vaders ghelach.
Sijn vader riep hem doen terstont
Nu segghet Iacke ende doet my cont
Wat hebdy desen goeden cluysenaer misdaen
Dat ghy dus veel wonden hebt ontfaen
Vader ick sal u segghen die waerheyt plat
Ick peep op mijn pijpe ende hy danste wat
De vader sey, die pijpe moet ick hooren
Doe sprack de cluysenaer, O vrient vercoren
Ick bid u door God laet dat niet gheschien
Ende wranck zijn handen deerlijck met dien
Segghende, wildijt ymmers hooren
Soo bid ick u en wilt u niet stooren
Ende wilt my met coorden binden [gaen]
Aen eenen post om te blijven soo vast staen
Ick weet tsal my zijn pijne groot
Moet ick dansen ick blijve doot.
Aen eenen post met stercke zeelen
Bonden si den cluysenaer ic machs niet helen
Int midden der hallen daer menich sadt
Aen der tafelen met den weert en adt
Dat volck loech seere ende ghinghen kallen
Die cluysenaer en sal ymmers nu niet vallen
[p. 31]
Doe sey die vader tot Iacke wel an
Pijpt nu vry als een man.
Iacke seyde vader ick sal doen u bevel
Ick sal u maken vruecht ende spel
Tot dat ghy om neder te legghen
Die pijpe ghebiet ic en sals niet wederseggen
Als Iacke zijn pijpen ghinck openbaren
Soo liepen sy al op die daer waren
Ende lieten haer eeten haer drincken varen
Ende ghinghen danssen, loopen ende tieren
Sy en conden hem selven niet bestieren
Ende liepen al danssende wter hallen,
Som waren, so over den dorpel ghevallen
Vander dueren, som vielen int vier pladt
Die vader loech ende hadde ghenuechten sadt
Dattet volck soo danste te gadere
Doen quam dat wijf van Iackens vadere
Al dansende volchde dese eenpaerlijck
Fellijck siende op Iacke staerlijck
Telcken alsse op hief haren steert
So lietse varen eenen groten veert
So luyde dattet elck vernam
Dies sy doen in groote schaemte quam
Die cluysenaer had hem by na gedoot, verbost
So danst hy met zijn hooft teghen den post
Ende die zeelen wreven hem so seer dan
Dat het bloet tot veel plaetsen wt ran
Ende Iacke liep metter pijpe op strate
Sy volchden al danssende met blijden ghelate
Ende liepen soo dick ter poorten wt
Dat sy over malcanderen vielen met gheluyt
[p. 32]
Die nabueren woonende daer ontrint
Liepen daer oock wt inden wint
Elck meende comen te late
Som waren te bedde in slapens state
Sy worden wten slape gheweckt terstont
Ende liepen ter straten wt goet ront
Som liepen ter straten moedernaeckt
Daer sy om werden beschaemt, ghelaeckt
So datter versaemde menich man en wijf
Die met vruechden dansten sonder ghekijf
Som warense lam ende en conden niet gaen
Noch op haer beenen en conden sy staen
Die quamen oock danssen sonder ducht
Op handen op voeten die eers inden lucht
Doen seyde die vader, hout op als ghy wilt
Laet u pijpe nu zijn ghestilt
Te wijle dat spel ten besten is ghedaen
Want het is tghenuchlijcste spel sonder waen1)
Dat ick hoorde in seven iaren.
Maer die cluysenaer ghinc qualijc ghebaren
Als al dat danssen was ghedaen
Ghy quade lecker was zijn vermaen
Ick doe u daghen voor tgheestelijc recht
Voor den officiael al ben ick slecht
Siet en vrydach dat ghy sijt present
Oft ghy sult my weder maken content
Voor mijn schade en voor mijn smerte.
Ick en passer niet op een verte
Ick ben reede, sonder sorghen
Al soude den vrydach toecomen morghen
Den vrydach quam soe ghy hoort.
[p. 33]
Die cluysenaer de stiefmoeder waren gestoort
Sy wilden teghen Iacke gaen te rechte
Twaren daer vergadert rijcke ende slechte
Menich man elck na sinen state
Die officiael quam sitten tsijnder bate
Veel saken waren daer te doene
Elck begheerde sijn saken te spoene
So wel van priesters als van clercken
Som ghinghen met testamenten wercken
Ende ooc van scoon vrouwen die binnen der weken
Int doncker waren ghevelt en ghesteken
Elck brocht daer zijn sake voort
Om vanden officiael te zijn ghehoort.
Oock quam daer dese cluysenaer gheras1)
Ende Iacken stiefmoeder met haer ghebras
Ende seyde, mijn heere siet hier nu
Mijnen sone alder boeven grou
Hy heeft my ghewrocht so swaren leet
Met nigramantien wijt ende breet
In Monpelier oft in ander steden
En is zijns ghelijcken, verstaet mijn reden
Oock seydese, verstaet mijn saken
Hy can tooveren ende wonder maken
Voort heeftse so ghedaen als de dwasen
Want sy ghinck doen metten eers blasen
Ende liet menighen grooten dreet
Daer loegen sy alle wijt ende breet
Som seyden, vrou tempert u gat
Schaemt u hier tontstoppen sulcken vat
Die officiael seyde totter vrouwen dan
Segt voort u aensprake nu hier van
[p. 34]
En laetet spreecken daer om niet
Ten sal u zijn tot gheenen verdriet
Maer sy sorchde voor een ander crack
Dies sy een woort niet meer en sprack
Van schaemte was sy heel verbaest
Doen sprack die cluysenaer als een de raest
Tot Iacke, ghy zijt een boeve ionck
Afghecort van eenen goeden tronck
Verstaet heere het groot gheval
Desen ionghen boeve wilt ons quellen al
Maer heere ghy muecht hem castijen
Hy heeft een pijpe die u sonder vermijen
Sal dansende en springhende maecken
Dat sal u duncken die doot te smaken
Die officiael sey dat moet ick hooren dan
Wat vruecht die pijpe maecken can
Doe sey de cluysenaer, dat moet God verbieden
Dat dit meer soude gheschieden
Voor dat ick van hier ben ghegaen
Oft anders moet ick den doet ontfaen.
Doe sey die officiael sonder vresen
Pijp op Iacke laet ons vrolijck wesen
Ick wil hooren oft sal worden ghedaen
Als die cluysenaer my doet vermaen
Iacke peep ende liet droefheyt varen
Ende dedese al dansen die daer waren
Die officiael liep op, ende ander neer
Ende dansten al omme seer
Die officiael spranck seer boven maten
Dat hy sijn schenen stiet vol gaten
Het docht hem te zijn niet seer goet
[p. 35]
Ende riep tot Iacke met ootmoet
Pijpt niet meer, maer weest doch stil
Dat bid ic u vriendelijck om Gods wil.
Doen seyde Iacke tot elcken daer
Ist dat ghy my hier wilt loven int openbaer
Dat ghy my niet doen en sult quaet noch confuys
Maer laten my gaen so ick quam van huys
Ick sal mijn pijpen laten staen
Ende niemant en sal meer druck ontfaen
Doen riepen sy al ghemeynelijck
Ende gheloofdent hem al te doen certeynlijck
Ende voor zijn saken ooc te vechten
Ende hem te beschermen voor alle rechten
Doe scheyden sy al te samen van daer
Die officiael ende die sommener voorwaer
Met blijschap, mer de stiefmoeder ende cluysenaer
Scheyden van daer ick segt u claer
Met grooten haet en nijt voorwaer
Om datse haer leet niet en conden wreken
En soe wten recht daer waren ghesteken
Sonder te sijne gewroken van dyen
Iae noch beschaemt voor alle lyen
Waren zy daer door deser saken snel
Soe dat de moeder wert booser en fel
Want zy gheen remedie en conste vinden
Badt dat daerde Iacken mochte verslinden
Voor de grote beschaemtheyt die hi haer dede
Voor alle menschen en telcker stede
In steden in dorpen in alle vlecken
So datmen al de werelt met haer sach gecken
Dit merckende die cluysenaer met goede advijse
[p. 36]
Dacht dat hy daer was ghebracht op den ijse
Ende en sach ter werelt gheenen beteren raet
Dan te vertrecken sijnder cluysen waert
Om bevrijt te sijne van alsulcken miskijf1)
Want van huys men dickwils lijdt ongerief
Dus heeft hy gedacht met goede deliberatie
Sonder langer beyden om te schouwen blamatie
Van daer te vertrecken was zijn opset
Sonder gheleyde, paspoort ofte trompet
En is soe ghescheyde sonder vertraghen
Die hem in huys hout en wort buyten niet geslagen
Die stiefmoeder merckende desen aftocht
Is verschrict gheweest ende heeft gedocht
Hoe datse Iacken mocht brenghen in weenen
Al vonde si haer selven staende alleene
En vergat nochtans niet haer loose practijken
Om Iacxken te dwinghen sonder beswijcken
Hem brengende tsinte Catelijnen rade
Oft aen Ian vaders crucke2) sonder ghenade
Op dat hy als een helt daer tsijnder blame
By nachte mocht wachten de schapen inde mane
So mocht ick sitten in grooter eeren
Want Iacke met zijn cudde niet te huys en sou keeren
En om dit ter effectien te mogen brengen
Creech sy soo langher so meerder verlenghen
Om de sake te leggen ter executien
Overdacht in haer selven met alder astutien
Hoese voor den bailiou best mocht exhiberen
Haer clachte, ende die plat wt pronunceren
Sonder yet te verswijghen oft ommegaen
Soo mochtmen Iacken terstont int ijser slaen
[p. 37]
En voorts brenghen ter scharper examinatie
Daer na ter iustitien sonder ghenade oft gratie
Op dat ander soo danighe sonder dubiteren
Aen Iacke haer spiegelen souden sonder cesseren
Want hy spieghelt hem saechte ic segt u bloot
Die hem mach spiegelen aen eens anders doot
In desen propooste en dient geen langer verhalen
Dan na den bailiou te loopen sonder falen
En mijn clachte daer te doene swaer en sterck
Ick en twijfel niet ten sal zijn al clincwerck.
Stiefmoeder.
God gruet u heer balliou eerwerdige heere
En al u gheselschap sonder verseere
Geern had ic u gesproken te deser instantien
Van saken wesende van grooter importantien
Anclevende den lijve van een mensche misdadich
Dus come ic tot u zijt my toch heere beradich
Vanden welcken ic u moet clagen de boosheyt
Die hi mi doet door zijn schalcke simme1) loosheit
Soo dat hy [my] beschaemt met allen eere
Voor leecken clercken tot elcken keere
Dwelck my doet sulcken grooten ghepijn
Dat mi telcken de doot duncket op de lippen zijn
Als dat ic dicwils van mi selven ben in onmacht
Dus edel heere doet wraeck over mijn clacht
Hy heeft my gedaen sulcken dorperheyt2) groot
Soo dat hy wel weerdich is te sterven de doot
Want hy is een schalcke der schalcken siet
Dus verloost my toch wt dit verdriet
Eerweerdighe heere sonder eenich toeven.
[p. 38]
Die bailiou.
Vrouken wie ist die u dus doet bedroeven
Laet my dat weten met cort vermaen
Soe mach ick hem terstont int ijser slaen
Ende soe als rechter hooren die saken
Ende van u wederpartije hooren duytsprake
Die stiefmoeder sprack met boosheyt dorreten1)
Het is Iacke mijn sone ick doet u weten
Die my soe lastich valt tot elcken keere
Dus wilt mi toch verlossen genadichste heere
Van desen boeve in schalcheyt quaet
Want hy valt my soe rebel ende obstinaet
Dat God geclaecht moet wesen
Dus weest my toch behulpich in desen
Als een heere getrou en rechtveerdich
Want hi mi valt schampich ende onweerdich
Die bailiou sprack ick verstae wel dintentie
Dus sal ick hem gaen soecken ende een straffe sententie
Sal ick over hem gheven sonder sparen
Die stiefmoeder sprack, hoort mijn verclaren
Heer bailiou, en my wel verstaet
Het is best dat ghy met my ghaet
Tonsent thuys met uwer machten
En hem daer heymelijck verwachten
Teghen dat hy compt van tvelt
Met onse schapen dit wordt u ghespelt
Van my al schijn ick een slecht welpen2)
Wel ick sal3) om uwen commer te stelpen
Sprac de bailiou, dus gaet vore ic sal u volgen
[p. 39]
Ende leeft voorts gherust en onverbolghen
Want ick salt hem verleeren mach ickt leven
Dat hi zijn ouders niet meer, ic segt sonder sneven
Overlast doen en sal tot gheender spatie
Die stiefmoeder gaende na haer habitatie
Sprack teghen haer selven met blijde ghelate
Ic weds ic word ghewroken tot mijnder bate
Van desen boeve duer mijn samblansen1)
Ic weds hy en doet nu niemant meer dansen
Want hy sal nu hoop ick duer mijn begrijpen
Levende in zijn graf climmen met zijnder pijpen
Soo dat ick voort leven sal als die verwaende
Hoela hy compt ghinder ghaende
Ghelijck ic wel dachte doen ic hem vermaende
Met zijnder cudden dus moet ick swijghen
Want anders mocht hijt verstant crijghen
Ende sou hem wten weghe maecken,
Best spraeke ick hem aen met soeter spraken
Soo en sal hy tverstant niet mercken
Want hy is een vanden schalcken clercken
Ende schalck is hy in alle zijn bewinden
Best gaen ick hem nu yewers wtsinden2)
Tot dat de bailiou is binnen de casse.
Wel Iacke hoe ist hoe zijdy te passe
Wilt my dat wtten3) sonder lueghen
Ic soude noch wel sprack Iack mueghen
Goede dicke pappe oft boeckweyen bri
Oft yet anders ick segt u vry
Want ic hongher hebbe dit moetty weten
Want ic vanden daghe niet en heb gheten
Dus wilt mi wat geven want het is over noen
[p. 40]
Wel, maer ghi moet mi eerst een bootschap doen
Die ick u bevelen sal sonder belaye1)
Dats dat ghy moet gaen eert wort te spaye2)
En halen meel sonder toeven
Want ic soude geern backen sonder snoeven3)
Dus wilter u henen rasschen4) als een man
En als ghy weder coempt, so suldy dan
Uwen buyck vol eten sonder flouwen
Iacke sprack, om vrede te houwen
Soo mach ic my ter muelen waert rasschen 4)
Maer als ic weder come so moet ic brasschen
Want mijnen buyc dunct door dit verstrangen5)
Dat mijnen kele yewers6) is verhanghen
Dus spoey ic mi derwaert niet om vercloecken7)
De tvier van doen heeft moetet inde asschen soecken
Als Iacke nu was ter muelen ghetreden
So quam die bailiou daer ingeschreden
En die stiefmoeder ontfinc hem met blijde schijne
En sy dede halen een cruyck met wijne
Om dat hi te beter soude wachten daer
En Iacke brengen in verdriet seer swaer
En si hiet hem willecoem met soeter talen
Wel sprack die bailiou segt my sonder dralen
Waer Iacke is so mach ic hem apprehenderen
Ende als den opstinaten hem iustifitieren
En doen hem hanghen tsijnder onbaten
Aen een dweershout sonder verlaten8)
Want goede wercken het is een out bediet
Comen altoos tot goeden loon siet
[p. 41]
Ende soo ist oock metten quaden
Als die haer vrienden oft ouders versmaden
Want die ghemeynelijck quader doot sterven
Dus sal hy ooc loon nae zijn werck verwerven
Mach ic hem crijghen ick derf my beroemen
Die stiefmoeder sprack ick sien hem comen
Eerweerdighe heer met den meele gheladen
Die bailiou sprack terstont sonder beraden
Als Iacke in huys quam, eene quaet verstrangen1)
Tsa ghy boeve gheeft u ghevanghen
Ghy moet met my, ten baet gheen tieren
Ey ey riep Iacke noyt meerder dangieren2)
En waerom word ic gevangen laet mi dat weten
Ick meynde mijn pappe te ghaen eeten
Ghelijck mijn moeder my ghinck beloven,
Maer vrient salmen daer oock hoven3)
Daer ghy my leyt: wilt my dat segghen
Iaet sprack de bailiou, ick sal u gaen legghen
In eenen put by gans doot4)
En daer suldy eeten water ende broot
Uwen buyck half sadt, verstaet dat vry.
En eetmen daer dan gheen pappe oft bry:
Sprack Iacke, doet my het rappoort
Maer die bailiou track Iacke vast voort
Nae den steen5), ende dede hem aen twee boeyen
Ende liet hem daer sitten crijten ende loyen
Dies Iacke schier quam wten sinne
Want het was cleyn tot zijnen ghewinne
Want die stiefmoeder hem deerlijc accuseerde
Ende om zijn doot sy solliciteerde
[p. 42]
Soo dat hy wert verwesen sonder ghenade
Ende wt de gevanckenis gehaelt mit corten berade
Is hy ghebracht op die plaetse daer toe gestelt
Diemen gemeynlijck noempt het galgenvelt
Och dacht Iacke nu moet ick sterven
Eenen schandighen doot tot deeser erven,
Nochtans ben ick onschuldich in deser saken
Tsa tsa sprac den buel wilt u ghereet maken
En u biecht spreken sonder langher beyden
Ende wilt u goetwillich ter doot bereyden
Want veel woorden en moghen u niet helpen
Maer bidt God dat hy uwen druc wilt stelpen
Ende u ziele ontfanghen in zijn eewich rijcke
Ende u bewaren voor sduyvels versijcke1).
Maer Iacke dacht vast tot elcken keere
Hoe hy mocht geraken van die leere
Met schalcken liste oft subtijle vonden,
So sprac hi totten bailiou, vaet mijn vermonden2)
Als ick sonder ghenade nu moet sterven
So laet mi om Gods wille een bede verwerven
Sonder u te schaden ofte hinderen yet
Die bailiou sprack behouden mijn eere siet
So consenteer ick u sonder begrijpen3)
So begheer ick noch eens op mijnder pijpen
Een lieken te spelen sonder mincken4)
Die rechter sprack, ghy behoort nu te dincken
Om u ziele, ende laten ijdelheyt varen
Lust u noch te spelen daer ghi int dit beswaren
Staet, ende int sdoots dangieren
Maer heb ick gelooft in geender manieren
[p. 43]
En sal ict weerroepen dus speelt sonder verstoren
Hebt ghijs lust, ende laet ons eens hooren
Wat meester dat ghy zijt sonder wachten
Maer lutter1) wist hy des pijpkens crachten
<