[Tekst]

S.

Dit es tprologe vander ewangelien. In Gode onsen lieven here Jhesus Kerste groetic alle die gone die dit lesen sullen ende horen lesen. ende bidde hem dat si bidden vor mi. Up ene tijt bat mi een mijn lieve vrient dat ic die ewangelie trecte uten latine in dietscher tale. ende ic uten texte van den vieren ewangelisten maecte ene scone ystorie van den levene ons heren Jhesu Christi. dat hi leedde up erdrike van dien tide dat hi vander heleger maget onser vrouwen wart ontfaen ende geboren. tote an dien tide dat hi sende sinen helegen geest sinen jongeren in hem te blivene ende met hem te sine. Dese bede ontfingic gerne omme die liefte mijns vrients diese dede met groten nerenste. ende omme die hope die ic ontfinc van baten alle der gore die dit lesen sullen ende horen lesen. ende die hope van beden die si vor mi tonsen here souden doen. Mar dat makic alle den gonen cont die dit bestaen te lesene dat hier toe grote pine behort. Want die viere ewangelisten ne schinen niet concorderende in allen steden. ende dat deen scrijft en scrijft onderwilen dander niet. onderwilen concorderse alle viere. Johannes, Matheus, Marcus, Lucas. Onderwilen dese drie Matheus, Marcus, Lucas. onderwilen deze drie Matheus, Johannes, Lucas. onderwilen dese drie Matheus, Johannes, Marcus. Onderwilen dese twe Matheus, Marcus. onderwilen dese II Lucas, Marcus (l. Matheus). onderwilen dese H Matheus, Johannes. onderwilen dese II Marcus, Lucas. onderwilen dese II Lucas, Johannes. Onderwilen so scrijft deen allene des die andre drie niet en scriven1). Ende hieromme seggic dat het een podersam werc es tusschen dese discordancien die dewangelisten scinen hebbende onder hen. ute alle den ewangelien te rapene ende te gaderne ende ooc te gader te vougene enen proces ende ene ystorileke vertreckinge van den gebenediden wesene ons heren Jhesu Christi. want hieromme salic dicken moeten voren setten dat bet na scene volgende. ende dat na (l. na dat) bet voren scene staende. Ende ne dadic des niet so moestic onderwilen achter laten. dat niet goet ware gelaten. ende dat dit werc sere onzienen soude. Nu bid ic u allen die dit lesen sult. ende

L.

Ic grute alle deghene die dit lesen selen ende hoeren lesen in onsen here Jhesum Kerste ende bidde hen dat si bidden vor mi. Ens tijds so bat mi een mijn lieve vrint dat ic dewangelie trokke uten latine in didscher talen ende ic uten texte van den vire ewangelisten makde ene schone historie van den wesene ende van den levene ons heren Jhesu Christi dat hi leidde op ertrike van din tide dat hi van der heileger magt onser vrowen sente Marien wart ontfaen ende gheboren tote an din tide dat hi sendde sinen heiligen gheest sinen ijongeren in ben te blivene ende met hen te sine. Dese bede ontfingic gerne om de lievede mijns vrinds diese dede met groten ernste. ende om den hope din (hs. dinc) ic ontfinc van baten dergherre die dit lesen ende horen souden. ende om den hope van den beden di si vor mi tonsen here souden don. Mar dat makic aldenghenen cont die dit bestaen te lesene dat hir toe groete pine behoert want de vire ewangelisten en schinen nit concorderende in allen staden. Ende dat deen scryft. en scryft onderwilen dander nit. onderwilen conkorderen se alle vire. Johannes. Matheus. Lucas ende Marcus. Onder wilen concorderen dese drie. Matheus. Marcus. ende Lucas. Onder willen dese drie Matheus. Lucas. ende Johannes. Onder willen dese drie. Matheus. Marcus ende Johannes. Onder willen dese tvee. Matheus. Marcus. onder willen dese tvee. Matheus. Lucas. Onder willen dese tvee. Matheus. Johannes. Onder willen dese. Lucas. Marcus. Onderwillen dese. Lucas. Johannes. Onderwillen so scryft oc een allene dis dandre drie nin scriven. Ende hir omme seggic dat en podersam werc es tuschen dese discordancien die dewangelisten schinen hebbende onder hen. ut allen den ewangelien te rapene ende te ghederne. ende oc tegader te vugene enen proces ende ene historileke vertrekkinge van den gebenediden wesene Jhesu Christi. want hir omme salic dikke vore moten setten dat bat na schene volgende. ende na dat bat schene vore staende. ende en dadic des nit. so mostic onderwillen achter laten dat nit goet en ware gelaten ende dat dit werc sere onssienen soude. Om ene andre sake es dit werc oc swar dat ic ondersta. want in vele staden es de text van der ewangelien also donker dat men den sin van den warden min can begripen noch wale verstanen sonder glose. ende expositien. Dar omme arbeitten willen de heilegen Augustinus. Jheronimus. Gregorius. Beda. ende vele andre goeder liede. om deewangelie cler te makene. ende makdender af grote bueke ende grote ghescreften (hs. ghecreften) die vele meerre sijn dan de text van der ewangelien alte male. Ende hir omme alsic te din steden come. so salic ochte met glosen ochte met expositien die donkerheit vercleren so ic best ende cortelecst mach. Want kirdic de blote wart also in didsche alse si in den texte gescreven sijn. so bleve dit werc alte donker in vele steden.W. I.) ende oc souden de wart die ic screve in somen steden schinen iegen redene ende iegen onse gheloeve. alse in die stat daer onse here segt. si oculus tuus scandalizat te et c. Nu biddic u allen die dit lesen ende hoeren selt. dat gi dese wart

[S.]

horen lesen. dat ge dese woort ganseleke verstaet. ende sonder begrijp ontfaet. ende leist ende hort met reverencien. also gelijc alse ten worden van der heleger ewangelien behorlic es. Ende of ic in enige stat mesgripe in te vele te seggene of te lettel. of in anders te seggene dan ic soude. of dan der edelheit der materien wel betaemde. dat biddic u dat gijt mi vergeift. want ic wale lije dat ic aldusgedaen werc te vulbringene no wijs genouch no goet genouch en ben. mar die alle goede werke vulbringet hi moete ooc dit also vulbringen te sinen love. datter alle die gone af gebetert moeten sijn diet met goetwillicheden ende met goeder nerensticheden sullen lesen ende ontfaen. Sente Johan dewangeliste die onder den vieren ewangelisten sonderlinge gelijc es den vliegenden aren. omme dat hi hogest vlooch met kennessen ende met verstannessen in die onbegripelike heimelicheit der gotheit. hier beghint aldus sine ewangelie.

I. Hier begennen de helege ewangen. In principio erat. In den beginne was twoort ende twort was met Godea)1). Ende God was twort dat was in den beginne met Godeb). Alle dine (hs. di) sijn met dien wordec) gemaect. dat gemaect es dat was in hem leven. ende dat leven was licht der menschene). ende dat licht scheen in den deimsternessenf). ende die demternessenf) en begrepens niet.

II. In den dagen des coninx Herodes was een priestre des name was Zacharias ende sijn wijf was van den (hs. van den van den) dochtren Aarons. ende hare name was Elysabet2). ende si waren bedeg) gerecht vor Gode. ende wandelden in allen den geboden Gods ende in alle sire gerechtichet sonder clageh)3). mar si en hadden gheen kint. omme dat Elysabet was ondrachtichi). ende si waren bede vergangen4) in haren dagen. Doe geschiedek) dat Zacharias in ordine sire stonde des priesters ambochts na gewoneitl) vor Gode plegen soude5). doe ginc hi in den tempel Gods. Ende doe hi in den tempel was ende gereetm) stont sijns ambochts te plegene ende wierook te offerne nader gewoenten) sijns ambachts. ende alle die menichteo) des volx was buten beidende in de stondep) des offers6). doe verscheen hem die inghel Gods7). ende stont ter rechter zide des outaersq).
d)

[L.]

ghanslec verstaet ende sonder begrijp onfaet ende leest ende hoert met reverentien alsoe ghelijc alse ten warden van der heileger ewangelien behoerlec es ende ochtic in enegher stat mesgripe in te vele te seggene ochte te lettel. ochte in anders te seggene dan ic soude ochte dan der edelheit van der materien wel betamede. dat biddic dat ghi mi vergheft want ic wale lye dat ic alsosten werc te volbrengene noch wys noch goet gnoch en ben. mar die alle goede werke volbrengt. hi mote dit oc also volbrengen te sinen love dat ter oc aldeghene af gebetert moten sijn diet met ghoeder willechheit ende met ghoeder ernstechheiden selen lesen ende ontfaen. Amen.

1. Sente Yan dewangeliste die onder de vire ewangelisten sonderlinghe ghelijct es den vligenden are. Om dat hi hoger vloegh met kinnisse ende met verstannissen in de onbegrijpleke heimlekheit der gotheit dan dandre daden. hi beghint sine ewangelie aldus. In principio erat verbum. In den beghinne was dat warta). ende dat wart was met Gode. Ende Got wasb) dat wart1). Dat was in den beghinnec) met Gode2). Alle dinc syn met din warde ghemakt. ende sonder dat en es nit ghemakt. Dat ghemakt esd)3) datsin hem levene). ende dat levenf) was licht der menschen4). Ende dat lichtg) scheen in den demsternessenh) endeW. II.) de demsternessen en beghrepens nit5).

2. Het was in den tide des conings Herodes en pape die hit Zacharias ende hadde ene vrowe van Aarons geslechte die ghenamt was Elisabet6). Dese twee waren beide gherecht vor Gode houdende alle de gebode Gods sonder clage7) mar sine hadden en gheen kint. om dat Elisabet ondrechtech was ende si beide oude liede waren. ende verre voert hadden gegaen in haren daghen8). Doe gheschiede op enen tijt. dat Zacharias in der stonden9) dat hem behoerende was. sijns ambachts soude plegen in den temple. ende alse hi comen was in den temple ende hi stont ghereet sijns ambachts te plegene. ende tofferne wiroc op den outare na de ghewoente syns ambachts10). ende dat volc buten stont ende bedde. in dire selver uren11) so vertogde hem die ingel Gods Zachariase. Ende stont ter rechter siden van den outare12).

[S.]

Ende doene Zacharias sach doe wart hi bedroufta)1). mar die ingel sprac te hem. nonsie di niet Zacharias want dijn wijf sal di gebaren enen sone ende sine name sal sijn Johannes2) ende di wert vreugdeb) ende bliscap. ende menige sullen hem verbliden in sire gebortc)3). want hi wert groot vor Gode. ende wijn no gemaectend) dranc4) en sal hi niet drinken. ende van den helegene) geest sal hi vervult werden in sire moeder lichame. ende hi sal vele derf) sonen van Israel bekeren te haren here Godeg)5). ende hi sal vor hem gaen in den geeste ende in die cracht Helyenh). te kerenei) die herten der vadrek) in de kinder. ende die ongelovige terl) wijsheit der gerechter6). ende te beredenem) Gode een vulmaketn) volc. Ende doe sprac hi toten ingel. hoeo) salic dit geweten7). want ic ben outp). ende mijn wijf es vergangen in haren dagen. Doe antworde die ingel en sprac te hem. ic ben Gabriel die sta vor Gode. ende ben gesentq) di toe te sprekene. ende di te ewangeliserne8) ende sie du werts swigende ende en suls niet mogen spreken tote in den dachr) dat dit sal geschien. daromme dattu niet ne hebss) gelooft minen worden die vervult werden9) in hare tijt. Ende dat volc was beidende Zacharias ende10) wonderde hem dat hi so lange merredet) in den tempel. Ende doe hi uut ghinc van den temple doe ne mochte hi niet spreken te hem. ende si bekenden dat hi een visioenv) gesien hadde in den tempel. ende hi was hem wenkende ende bleefw) stom11). Ende het geschiede doe vervult worden die dage12) sijns ambochts dat hi ginc in sijn huus. ende na den dagen ontfinc Elysabet sijn wijf. ende verbargh hare V maendenx) ende sprac13). want God heift also met mi gedaen in den dage dat hi gesien heift af te doene minen lachtery) onder den menschen14).

III. Achter in die seste maent es gesent die ingel Gabriel van Gode in ene stat in Galilea15) die heet Nazareth. tere magetz) die was getrouwet enen man des name was Joseph van den huse Davids. ende die name der

[L.]

ende alsen Zacharias sach so wart hi ververt. ende menschleke vrese vil in hem1). Doe sprac hem dingel aldus toe. En (hs. Ende) onssich di nit Zacharias want dine bede es gehort. ende dijn wijf Elisabet sal di enen sone dragen. ende du sout dat kint heeten Yan2). van desen kinde soutu blischap hebben ende vroude. ende vele liede selen verblischen in den tide van sire geborten3). want dese sal groet sijn vor Gode ende hine sal drinken noch wijn noch andren drank die drunken maken mach. ende hi sal oc vervult werden van den heilegen gheest in sire moeder lichame4). Ende hi sal oc bekiren vele des volks van Israhel te haren Gode wert5). Ende hi sal gaen vor hem in den gheeste ende in der cracht Helie te kirne de herten van den vadren ane de kinder ende dongheloeveghe te brenghene ter wijsheit der gerechter ende te gereidene Gode en volmakt volc6). Doe antwerdde Zacharias den ingel ende seide. Hoea) magic geweten dat dit waer si want ic ben out ende mijn wijf es verre voert gegaen in haren dagen7). Doe sprac die ingel noch voert ende seide. Ic ben Gabriel die sta vor Gode. ende ic ben hir gesendt om te sprekene iegene di. ende deze bodschap ane di te doen8). Ende du sout stom bliven ende en sout nit mogen spreken totin dage dat dit sal gheschin om dat du nin gheloeves minen warden die toe selen comen in haren tide9). Met tesen warden vor die ingel van hem. Ende alt folc stont buten ende beidde. ende hen allen wonderde waromme dat hi so lange merrede in den temple10). Ende alse hi uten temple quam so was hi al stomp ende en conste den volke nit toe gespreken. Doe merkdense wale dat hi een visioen ghesien hadde in den temple. ende aldus bleef hi al stomp11). Ende alse de tijt van sinen ambachte leden was so ghinc hi te sins selves hus12). ende dar na so ontfinc Elisabet sijn wijf ene vrocht. Ende doe si vernam dat si onfaen hadde. so barch si hare vif maent ende schiwde hare van den volke. Ende seide aldus tote har selven13). Dit werc heft Got ane mi gewarcht in den daghe dat hi ghewerdegde mi quite te makene dis lasters din ic hadde onder tfolk van ertrike14).b) Dit seide die heilege wrowe om dat die wrowen die ondrechtech waren in Moyses wet hiten vermaledijt onder die menschen.

3. In de seste maent na din dat Elisabet hadde ontfaen so wart gesendt dingel Gabriel van Gode in ene stat van Galileen die heett Nazareth15) tere magt die was ghesekert an enen man die was ghenamt Joseph. ende de

[S.]

maget was Maria1). Ende die ingel ginc in ende sprac te hare. gegroet sijstu vul gratien2). die here es metti. du best gebenedijt ondera) den wiven3). Doe soe dat gehorde doe wart si bedrouft in sinen worden4). ende gedochte welkerande dese groetinge ware. Ende doe seide hare die ingel nonsie di niet Maria. want du hebs gracieb) vonden vor Gode. Sie du salt ontfaen in dinen lechame ende gebaren enen sone5). ende sult sine name heten Jhesumc). Dese wert groot ende wert geheeten sone des alre hogestend). Ende onse here God sal hem geven den stoel Davids sijns vader. ende hi sal regneren in den huse Jacobs6) ewelikee). ende sijns rijcs ne wert geen ende. Doe sprac Maria toten ingel hoe sal dit geschien want ic ne kenne7) genenf) man. Ende die ingel antworde ende seide te hare. die helege geest sal van boven comen in di. ende die cracht des al machtichs sal di bescadeng). ende daromme dat geboren wert van di dat wert helich ende geheeten8) sone Godsh). Ende sie Elysabet dijn nichte die hevet ontfaen in hare outheit enen sone ende es hare die seste maent die ondrachtichi) was geheeten9). want Gode nes onmogelijc ne geen woort10)k). Doe sprac Maria sich11) die dierne Gods. mi geschie na dinen worde. doe ginc van hare die ingell).

IV. Do stont up Maria in dien dage ende ginc in dat geberechte met haesticheden in de stat Judem)12). ende ginc in dat huus Zacharias ende groette Elysabettenn). Ende het geschiede doe Elysabet horde die groete Marien13) dat hem haer kint verblijdde in haren lichameo) ende Elysabet wart vervult metten helegen geeste ende riep ende sprac met groter stemme14). gebenedijt bestu onder den wiven. ende gebenedijt es die vrucht dijns lechamenp).

[L.]

name der magt was Maria1)a). Dese man ende dese magt waren beide van Davids geslechte. Ende alse dingel quam daer die magt was so grutte hise aldus. Ave dat lut also vele alse sonder we*). Die vol best van gratien. Got es met di du best gebenedyt boven de wrowen van ertrike2)b). Alse Maria dese gruete hadde ontfaen so wart si geturbeert in hare selven ende began te peinseneW. III.) welkerhande dese gruete mochte wesen3). Doe sprac hare noch dingel toe ende seide aldus. En ontsigh di nit Maria want du hefst vonden gratie vor Gode4). Du sout ontfaen ene vrocht in dinen lichame. ende sout bliven ens kinds. ende dis kinds name soutu heten Jhesus5). dese sal groet syn want hi sal heten sone des almegtegs Gods. Ende onse here Got sal hem gheven te besittene den stoel Davids syns vader6). Ende hi sal regneren boven Jacobs gheslechte ewelec ende sijns rijks en sal engheen inde syn7). Doe antwerdde Maria den ingel ende seide aldus. Hoe sal dit mogen sync). want ic noit mans schuldech en was8). Doe antwerde dingel ende seide. De heilege gheest sal van boven comen in di ende de cracht des almegtegs sal di beschaden. en (l. ende) dar omme dat van di geboren sal werden. sal heeten Gods sone9). Ende dat heve tere prufnessen dat Elisabet dine nichte heft ontfaen en kint in haren ouden dagen ende nu eist in de seste maent dat si dat kint ontfinc die al haren tijt ondrechtech hadde gewest10). want Gode en es engheene dinc ommogenlec die hi doen wilt11). Doe antwerdde Maria. Ic ben de derne Gods also mote mi geschin alse du hefs gesegt. Na din warde so voer dingel van hare12).

4. In din tide so stont op Maria ende ghinc met hastehheiden op den berghe in de stat dar Elisabet woende13) ende quam in Zacharias hus. ende gruttede harre nichten Elysabet14). ende also schire alse Elisabet hoerde Marien so began dat kint dat si droch te verblijschene in haren lichame.a) ende Elisabet selve wart vervult van den heilegen gheest15). ende rip met groter stemmen ende seide. Du best gebenedijt onder de vrowen. ende gebenedijt es de vrocht dijns lichamen16). wanen

[S.]

Ende wanen comt mi dat dat die moeder mijns heren comt1) te mi. want sich alse die stemme dire groeten quam in mine oren. so heift hem verblijt in vreugden dat kint in minen lechame2). ende du best salich dattu gelovets. want die dinge die di geseit sijn van Gode werden vervult. ende doe sprac Maria.

V. Mine ziele groot den here3) ende mijn geest verblijt in Gode minen behoudrea). Want hi heift ane gesien di otmoedicheit sire dierne. Sich dar af seggen mi salich alle geslachtenb)4). want hi heift mi groot gemaect5) die machtich es ende sine helege name. Ende sine ontfarmhertichet es van enen geslachte in dat ander6) dien die hem vresenc). Hi heift gedaen macht7) in sinen arme ende hi heift gebredet die overdige in den gedochte sijnsd) herten. Hi heift onset die geweldige van den stoele ende hi heift verhoget die otmoedigee). vervult die hongerige met goede ende die rike gesent in ijdelhedenf)8). Hi heift ontfangen Israele sijn kint ende gedacht sine ontfarmherticheit alse gesproken es tonseng) vadren Abrahamme. ende sinen zade inder werelt9). Ende Maria bleef met hare drie maent10) ende dar na kerdeh) si weder in haer huus.

VI. Die tijt Elysabetten es vervult ende si gebarde enen sone. ende dat horden hare nageburei) ende hare maghe. want God sine ontfarmicheit grootte met hare. ende verblijdden hem ende danctenk) Gode11). Ende het geschiede up den achtenden dach dat si quamen te besnidene dat kint ende hietent metter name12) sijns vader Zacharias. Doe antworde sijn moederl) ende sprac. neen in gerewijs13). mar het sal heeten Johannes. Doe spraken si te hare niemen es in dinen geslachte die met deser name si genaemt14). Doe winkeden si sinen vader hoe hine wilde heeten ende hi eeschede ene taflem) ende screef ende sprac. Johannes es sine name. ende si wonderden hem alle.

[L.]

comt mi dat. dat mijns heren moeder gewerdegt te mi te comene?1) also schire alse de stemme van dire gruten quam in mine oren so verblyschde dat kint in minen lichame dat ic drage2). Ende du best salech die gheloveds den ingel. want het sal geschin dat di gesegt es van Gods halven3). Doe antwerdde Maria ende seide aldus.

5. Mine zile loft Gode4) ende myn gheest verblijscht in Gode minen behoudere5) want hi heft versin die oedmudechheit sire dirnen so dat van desen tide voert ane mi salech heeten selen alle de generacien die toe te comene syn6) want sine mogentheit heft ane mi getoegt hi die mechteg es ende dis name heilech es7) ende dis ontfarmechheit van eewen tewen durende es in alle di sine vreese hebben in hen8). hi es die sine mogentheit heft in sinen arme hi es die de hoverdege onder drijft na sijns herten wille9). hi sett den hoverdegen van sinen stoele. hi hoeght den oetmoedegen10) hi vervult den hongerghenW. IV.) met allen goede ende den riken laett hi al idel11). hi heft Israhel sinen knecht ontfaen te genaden in den dage dat hem gedachte sire ontfarmhertechheiden12) also ghelic alse hi gelofde wilen onsen vordren Abrahame ende sinen gheslechte dat na hem comen soude toten inde13). Dar na so bleef Maria met harre nichten omtrent drie maende ende doe kirde si weder te harre woningen wert14).

6. Doe de tijt was comen dat Elysabet bliven soude. so bleef se ens soens15). ende alse hare ghebure ende hare maghe vernamen dat onse here sine ghenaden hadde ghedaen an hare so waren sijs blide ende dankdens Gode16). Ende alst quam opden achtenden dach so quamense dat kint te besnidene na den gebode van der wet ende hietent Zacharias na sinen vader17). Doe sprac dis kinds moeder ende seide. hen sal also nit heeten. mar het sal heeten Yan18). Doe antwerddense der moeder ende seiden waromme saelt Yan heeten. hen es nimen in dinen geslechte die also heett19). Doe teekendensea) sinen vader wat namen dat hi woude dat men den kinde

[S.]

doe wart die mont Zacharias ontploken ende sprac rechte ende gebenediede Godea)1). Doe viel ene vrese up alle die nagebure. ende dese woort worden alle gebreet over al dat geberechte van Judab)2). ende alle diese horden pensden in hare herten ende seiden wat waenstu wat dit kint werdec) want Gods hant was met hem3). ende Zacharias sijn vader was vervult met den helegen geest ende profeterded) ende sprac. Gebenedijt si die here God van Israele. want hi heift gevisitert4) ende heift gemaect die verlossingee) sijns volx.

VII. Ende hi hevet gerecht den horn onser behoutnessen. in dat huus Davids sijns kints5). Alse gesproken es over midsf) den mont sire helegen die inder werelt geweist sijn sire profeten6). Gebenedijt si die ons heift gesent enen verlossere van onsen viandeng). ende vander hant7) alle derre die ons haten. Ende te doene ontfarmherticheit met onsen vadren8). ende te gedinkene sijns helichsh) testaments. Ende des eeds dien hi swoer tote Abrahame onsen vader. dai hi hem selven ons geven soudei)9). Dat wi sonder vrese ende vri van onser viande hande. hem dienden. In helicheden ende in gerechticheden vor hem. al onse dagek)10). Entu kint salt heeten profete des alre hoochsten11). want du salt vorgaen vor dat anschijn des heren te beredene sine wege. Te gevenel) sinen volke konst des behoudens. in verlanessen harre sonden12). Overmids den inadren der ontfarmherticheit ons Gods13). in dien hi ons gevisitert heift van boven uut orienten. Te verlichtene die die inm) demsternessen ende in die scade der doot sittenn). ende te rechtene onse voeteo) in den wech des vreden. Ende dat kint wies14) ende nam toe in den geeste. ende was inder woestinen tote sire openbaringep) den volke van Israele.

VIII. Die bouc der gebortq)15) Jhesu Christi Davids sone des sons Abrahams. Abraham wan Ysaac. Ysaac wan Jacob. Jacob wan Judam ende sine broederer). Judas wan Phares ende Zaram van Thamar16).

[L.]

gave1). Doe isch de vader ene tafle ende screef in die tafle aldus. Yan es sijn name. Alse dat ghelesen was so wonderde hen allen sere2). Mettin so wart oc Zacharias mont ontploken. ende sine tonge ontbonden ende hi began te sprekene. ende te lovene onsen here3). Doe vil ene vreese op alle hare gheburen. ende in alle die gheburte so wart dit verkundegt4). ende een igewelc die dit seggen hoerdeW. V.) peinsde in sinen moede wat menschen dat kint werden soude want de Gods gratie was in hem5). Ende Zacharias syn vader wart vervult van den heilegen gheest ende began te profeterne ende seide aldus6).

7. Gebenedijt si die here ende Got es des volcs van Israhel. want hi it nu gevisiteert heft ende sine verloessenesse toe heft bracht7). ende op heft gherechtt den horen van onser behoudenessen die behorende sijn den rike Davids sijn kinds8). Also gelike alse hi wilen sprac overmids sinen propheten ende sinen heilegen die wilen waren9). Gebenedijt si die ons gesendt heft enen verloessere van onsen vienden. ende van al dergherre handen die ons haetden10). Ende die sine ontfarmechheit sal kiren an onse vorderen. ende din sal gedinken sijns heilegs testaments11). Ende sijns eeds din hi svor wilen Abrahame onsen vader daer hi hem ghelofde dat hi hem selven ons gheven soude12) om ons te vereloessene van onsen vienden. ende om hem te dinne sonder vrese13) in heilechheiden. ende in gerechtegheiden alle de dage die wi leven souden14). Dar na so bekirt die heilege man die prophecien te sine kinde wert ende sprekt aldus. Ende du kint du sout heete prophete des almegteges. want du sout gaen vor sijn anschin. ende hem ghereiden sine wege15). ende du sout vor hem gaen om te gevene sinen volke ene leeringe van harre salegheit. ende om tontfane absolutie van haren sunden16). dit sal sijn overmids dontfarmegheid onss heren Gods die ons gevisiteert heft van boven uten orientena)17). om te verlichtene deghene die sitten in demsternessen ende in den schade van der doet ende om te bekerne onse voete in den wegen des ewelecs vreden18)b). Dit was Zacharias profetie die hi profeterde van onsen here ende van sinen kinde sente Yanne. Dar na so segt dewangeliste dat dat kint op wis beide na den lichame ende in den gheesste. ende alst op quam so gingt in der wstinen. ende bleeft daer totin tide dat hi hem vertogde den volke van Israhel19).

8.a)Nu late wi hir van sente Yanne ende seggen voert van der geborten onss heren Jhesu Christib). Sente Matheus hi bescryft in den beginne van sire ewangelien onss heren geslegte van Abrahams tide hir af tote Josephe die onser vrowen brudegoem was ende segt aldus. Dit est geslegte Jhesu Christi die sone es Davids. ende Abrahams20). Abraham wan Ysaak. Ysaac

[S.]

Phares wan Esrom. Esrom wan Aram. Aram wan Aminadap. Aminadap wan Naason. Naason wan Salmon. Salmon wan Booz van Raab1). Booz wan Obeth van Ruth. Obeth wan Jesse. Jesse wan David den coninc. David die coninc wan Salomone2) van Bersabee die Urias wijf hadde geweist. Salomon wan Roboam. Roboam wan Abiam. Abiam wan Aza. Aza wan Josaphat. Josaphat wan Joram. Joram wan Oziam. Ozias wan Joatham. Joatham wan Achaz. Achaz wan Ezechiam. Ezechias wan Mannassen. Manasses wan Amon. Amon wan Joziam. Jozias wan Jechoniam ende sine broederea) in die overvaert van Babilonien3). Ende nader overvaert van Babilonien. Jechonias wan Salathiel4). Salathiel wan Zorobabelb). Zorobabelb) wan Abiud. Abiud wan Eliachim. Eliachim wan Azor. Azor wan Sadoch. Sadoch wan Achim. Achim wan Eliud5). Eliud wan Eleazarc). Eleazarc) wan Mathan. Mathan wan Jacob. Jacob wan Joseph Marien man van wien geboren es Jhesusd) die geheeten es Christus. Abraham was Thares sone. wie was Nachor6). wie was Seruche). wie was Ragan. wie was Phalecf). wie was Heber. wie was Sale7). wie was Cainan. wie was Arfaxat. wie was Sem. wie was Noe. wie was Lamech8). wie was Matusale.g) wie was Enoch. wie was Jarech.h) wie was Malaleli). wie was Cainan9). wie was Enos. wie was Seth. wie was Adam. wie was God10). Alle die geslachte van Abrame tote Davitek) sijn XIIII. ende van Davite tote derl) overvaert van Babilonien XIIII. ende vander overvaerd van Babilonien XIIII. tote Christumm). mer die gebort Christi was dusn).

IX. Doe Maria die moeder Jhesu getrouwet was Josephe eer dan si te samen quamen so vant hiseo) hebbende11) in den lichame van den helegen geeste. mer Joseph har man want hi gerecht was so en wilde hisep) niet. mer hi wiltse al hemelike laten12). mer doe hi dat gedachte sich die ingel Gods openbarde hem in sinen drome ende sprac te hem Joseph Davids sone nonsie diq) niet13) te nemene Marien dine getrouwede. want dat in hare geboren es dat es van den helegen geeste. Si sal gebaren enen sone. ende du salt sine name heeten Jhesus. want hi sal verlossen sijn volc van haren sonden. mer al dit geschiede dat vervult worde dat gesproken es overmids den profete die dat spracr). sich ene maget sal ontfaen ende gebaren enen sone. ende sine name sal sijn Emanuel. dat es inder bedie-

[L.]

wan Jacob. Jacob wan Judam ende sine brudere1). Judas wan Phares ende Zaram ane ene wrowe die hit Thamarc). Phares wan Esrom. Esrom wan Aram2). Aram wan Amminadab. Ammiadab wan Naason. Naason wan Salmon3). Salmon wan Booz. An ene wrowe die hit Raabd). Booz wan Obet an ene wrowe die hit Ruthe). Obeth wan Jesse4). Jesse wan David. den koninc. David de coninc wan Salomone Ane Bersabee die Urias wyf hadde ghewest5)f). Salomon wan Roboam. Roboam wan Abiam. Abia wan Aza6). Aza wan Josaphat. Josaphat wan Joram. Joram wan Oziam7). Ozias wan Joatham. Joatham wan Achaz. Achaz wan Ezechiam8). Ezechias wan Manassen. Manasses wan Ammon. Ammon wan Josiam9).g) Dese waren alle coninge van David hiraf. Mar David ende Salomon waren coninge boven alt Israhelsche volc. ende dandre waren coninge van Jherusalem boven de tvee geslegten Juda ende Benjamin. Josias wan Jechoniam ende sine brudere in den tide dat Nabugodonosor destruerde Jherusalem. ende dat volc vurde in Babilonien10). Dar na wan Jechonias Salatiel wan Zorobabel11). Zorobabel wan Abiud. Abiud wan Eliachim. Eliachim wan Azor12). Azor wan Sadoch. Sadoch wan Achim. Achim wan Eliud13). Eliud wan Eleazar. Eleazar wan Mathan. Mathan wan Jacob14). Jacob wan Joseph Marien brudegoem dar Jhesus Christus af gheboren wart15).h) Dit es dat gheslegte daer onse here Jhesus Christus af quam. ende al gewaght dewangeliste onser vrowen nit mar Josephs. dar nes nit ane belanc. want die willen de geslegten plagen te bescrvene. sine plagen der vrowen nit te gewagene. ende din sede hilt hir Matheus. mar alle die hir ghenumt syn si waren vordren onser vrowen also wale alse Josephs. want Joseph ende onse vrowe waren van enen geslegte. ende deen den andren na belanc. Sente Lucas dewangeliste makt oc ene historie van der gheborten Jhesu Christi ende (hs. en) van sinen gheslegte opwert clemmende also alse sente Matheus doet nederwert gaende. Mar want dire vele es ghenumt van sente Matheuse so nes nit te doene dat mese hir her noeme. aldus dan so sprekt Lucas. Jhesus Christus was beghennende omtrent van dertech yaren out dat men wende dat hi Josephs sone hadde ghewest dar na so bescryft hi deghene daer hi af comen was tote Adame onsen irsten vader. ende daer na so gheft hi sine conclusie ende segt aldus die Gods sone was. Mar die na sente Matheus historie onss heren generatie bekennen welt hi vindt er van Abrahame tote David virtine ende voert toter vart van Babilonien XIIII. ende van der vart van Babilonien. oc virtine tote onsen here16).

9. In din tide dat Joseph hadde ghesekert Marien Jhesuss moeder eerse tegader quamen so wart Joseph geware dat si ene vrocht hadde ontfaen17). Ende want hi en gherecht mensche was so ne woude hise nit in sijne

[S.]

dingen met ons Goda). Ende Joseph stont up van den slape ende dede alse hem die ingel geboot. ende nam sine getrouwede met hem. ende en becander niet tote si gebaer haren eersten gebornenb) sone ende hiet sine name Jhesus1).

X. Het geschiede in dien dagen dat uteginc een gebod van den keiser Augusto dat bescreven worde al die werelt. Dese eerste bescrivinge gesciede van Cyrino den rechtrec) van Sirien2). Ende alle die lieden gingen elc sonderlinged) te harre stat3). ende Joseph ginc up van Galilea vander stat Nazaret in Judeam in die stat Davids die heet Betleem. want hi was van den huse ende van den gesinde Davids. omme hem dar te togenee) met Marien sire bruut4). Ende het geschiede doe si dar waren dat vervult worden hare dage dat si gebare ende si gebarf) haren eersten gebornen sone ende wantene in douken ende leidene in de crebbeg). want hare gene andreh) stat en was dan dat gemene huus5). Ende in den selven rike waren herderen wakende ende waren hoedende die wake des nachts6) over hare herdei). Ende sich die ingel des heren stont bi hem. ende die clarheit Gods ommesceensek)7). ende si vruchtenl) hem met groter vresen. Ende die ingel sprac te hem gine sult u niet vresenm). siet ic condige u grote bliscap die wert al den volken). want u es heden geboren dîe behoudreo) Christus die here in die stat Davids. Ende dat si u een teken gi sult vinden dat kint in douken gewonden ende geleit in de crebbep). Ende te hant mettien ingel so wart veleq) der hemelscher ridderscap8) gehort Gode lovende ende spraken. glorie Gode in den hoogsten. ende inder erden vrede den menschen die goets willen sijn. Ende het gesciede dat die ingler) gingen van hem ende voeren in den hemel.

XI. Ende die herderen spraken onderlinge liden wi over totes) Betleem ende sien wi dat woort dat gemaect es9). dat die here gedaen heift ende ons geopenbart heift. Ende si quamen met haestichedent) ende vonden Marien ende Joseph ende dat kind geleit10) in de crebbeu). ende si sagen

[L.]

gheselscap ontfaen. mar pinsde dat hi al verholenlec hare soude ontflin1).a) want hi nit oppenbar maken en woude dat met hare also stonde om dat de wet geboet dat mense steinen soude die van andren mannen ontfingen dan van den haren. ende dis hi wale wiste alse de heilegen seggen dat si alre manne onschuldcch was ende nochtan nit oppenbare en wiste hoegedaenre wijs ende wat si hadde ontfaen. om dat hi gherecht was so ne woude hi die heimelekheit nit oppenbaren. ende om dat si ontfaen hadde so ne woude hi met hare nit bliven ende daer omme so woude hise al heimelec laten ende alse hi dit gepeinst hadde so oppenbarde hem de gheilege ingel in sinen droeme ende seide hem aldus. Joseph Davids sone en onssich di nit te nemene Marien dire brut want dat si ontfaen heft dats van den heilegen gheeste2). Si sal bliven ens soens ende du sout sinen name heeten Jhesus. dat luddt also vele alse verloessere. want hi sal sijn volk verledegen van haren sunden3). Dit was al vorghesegt van den prophete Ysayase die willen sprac aldus4). Ene magt sal ontfaen in haren lichame. ende sal bliven ens kinds. ende sijn name sal syn. Emmanuel. dat ludt also vele alse Got met ons5). Ende alse Joseph onsprongen was so stont hi op ende dede dat hem dingel geheeten hadde. ende nam Marien met hem6).

10. In din selven tide so was en gebot gedaen van den keiser Augustuse dat men al de werelt bescriven soude7). Dese irste bescrivinge dede een richtre di hit Cirinus die in din tide dat lant van Sirien hadde te berichtene8). Ende om dis gebods wille so ghingen die leide van den dorpen ten steden daer si onder waren. om daer te vernoeme har geslechte9). Doe ghinc oc Joseph van Galileen ute Nazareth daer hi woende. ende quam int lant van Judeen in Davids stat die heett Bethleem. want hi was van Davids gheslechte10) om daer te vernoemene sijn gheslechte ende Marien syns wifs11). Ende alse Joseph ende Maria daer quamen so mosten si bliven sonder herberge om des volks wille dat daer versament was. idoch so vondense ene loge van riseren gemakt in ene strate daer vele volks in gheghedert was. ende daer namen si hare herberghe. Ende alse si daer waren so quam de tyt dat Maria bliven soude12). ende si bleef hars kinds. Ende alse si bleven was so bewant si dat kint in dukelkine ende leidt in ene kerbbe die daer stont. want si andre stat en hadde in der logen daer syt leggen mochte13).

11. Op den selven tijt so waren herden in die geburte die wakden ende hudden har vee14) ende de heilege ingel quam van boven ende ginc staen beneven hen. ende de clarheit Gods bescheen se. so dat de nacht wart al verclert. ende die herden worden harde sere verssagt ende ververt15). Doe sprac

[S.]

ende bekendena) van den kinde1). ende alle diet hordenb) die wonderden hem2) van dien dat hem die herdren seidenc). Ende Maria behilt al dese wort en vestet se in hare herted)3). Ende die herdren kerdene) weder lovende ende glorificerende Gode in al dien dat si gehort hadden ende gesien alse geseitf) was te hem4).

XII. Dar na doe vervult worden acht dage dat men besniden soude dat kint doe wart sine name geheeten Jhesus. also het genaemtg) was van den ingel eert ontfangen wart in sire moeder lichame.

XIII. Dar na doe vervult worden die dage der zuveringe Marien na Moyses weth). doe drougen si dat kint te Jherusalem dat sijt offerden Gode5). alse gescreven es in die weti) Gods. want elc knapelkin dat der moeder eerste geborte was dat behorde ten offrek) Gods. ende dar mede ene paer tortelduven of6) II jonge duvekinel). Ende sich een mensche7) was in Jherusalem des name wasm) Symeon. ende die mensche was gerecht ende God vruchtichn). ende was beidende na den trooste van Israeleo). ende die helege geest was in hem ende hadde antworde ontfaen vanden helegen geest dat hi niet en soude sien die doot hine hadde eer gesienp) Christum den here8). Ende hi quam in den geeste in den tempel. ende doe die ouderen des kints dat kint Jhesum brachtenq) in den tempel. doe daden si vor hem na die gewoneit der wetr)9). Doe ontfinc hi dat kint in sinen armen ende gebenedide Gode ende sprac. Nu laet here dinen knechts) na dinen worde in vreden10). want mine ogen hebben gesien dine behoutnesse. diet) du bereet hebs vor dat anschijn al des volxu). een licht te openbarne den lieden ende die gloriev) dijns volx van Israele.

XIV. Ende Joseph ende Maria Jhesus moeder waren hen wonderende11) over dese dingew) die geseit waren van hem. Ende Symeon gebenedietsex) ende sprac te Marien sire moeder. sich dese es geset in valle ende in up verstannissen menigen in Israeley)12). ende in een teken dat wedersproken sal werden. ende dine ziele sal dor gaen een suertz). dat geopenbart werden die

[L.]

hen die ingel toe ende seide. Ende (l. En) onssic u nit. ic come u bodschapen ene grote blischap die alt volk verblischen sal1). want op dese ure es u geboren u behoudere Christus de here in Betleem Davids stat2). ende dit seldi hebben teenen littekene. Ghi selet tkint vinden bewonden in duekelkene ende ghelegt in ene krebbe3). ende alse dit dingel gesproken hadde so quam ene groete hemelsche schare van inglen die alle Gode lofden ende seiden4). Glorie si Gode in sinen hogsten trone ende in ertrike si vrede den mensche die van goeden wille syn5). Mettin so voeren dingle op te hemele wert. Doe onderspraken hen die herden ende seiden ghawi tote Bethleem ende vernemen van din dat daer ghescht (d.i. gheschiet) es ende ons Got heft goppenbart6). Doe ghingense met hastegheide tote Bethleem ende vonden Marien ende Josephe ende dat kint liggende in die krebbe7). ende alse si dat sagen so kindensi datt vaer was dat hen van din kinde was ghesegt8). Ende alle die die herden hoerden spreken. worden verssagt van wondere dat si daer vernamen9). ende Maria behilt alle die wart ende vestese in har herte ende in hare memorie10). Dar na so kirden weder die herden. lovende ende dankende Gode van allen din dat si hadden ghesien ende gehoert11).

12. Ende alst quam op den achtenden dag dat men dat kint soude besniden so gaf men hem den name ende hitt Jhesus. dat was die name die hem gegheven was van den ingel eert in sire moeder lichame wart ontfaen12).

13. Ende alse de tijt quam dat de moeder des kinds hare purgacie soude don na dat gebot van Moysess wet so drogense dat kint te Jherusalem in den temple ende offerdent Gode13) also ghelijc alse in der wet gescreven was die geboet dat die kneplekine die der moeder irste vrocht waren Gode goffert mosten syn14). dar so dede men oc mettin kinde alselke offrande alse de wet geboet dat was te verstane en paer tortelduven ochte twe yonge andre duven15). Te din tide so was en man in die stat van Jherusalem die was genamt Symeon. dese man was en gherecht mensche ende en godevruchtegh ende hakende na den troest van Israhel ende de heilege gheest was in hem16). Dese hadde ontfaen ene antwerde van den heilegen gheeste dat hi die doet nin soude bekoren hine soude tirst Kerste hebben ghesien17). Dese heilege man quam bi vertognessen van den heilegen gheest in den temple. Ende alse Joseph ende Maria dat kint hadden bracht in den temple om te doene dat de wet geboet18). so naemt Symeon in sine erme ende gebenedijde Gode ende seide aldus19). Nu laets du here dinen knegt in paise na den gelove dat du mi hads gedaen20). want mine ogen hebben gesien dinen troest21) din du gereet hefst in alle der werelt ogen22). ende dat licht dat de werelt verlichten sal. ende de glorie dins volks van Israhel23).

14. Ende alse Joseph ende Maria alle dese getuugnessen hoerden van din kinde so wonderde hen ilanc so meer24). Dar na so benedyedse Symeon ende sprac aldus toter moeder des kinds. Dese es gesett te valle ende topher-

[S.]

gedachte van velea) herten. Ende Anna dochter Fanuelis van den geslachten Aseris was ene profetesse. dese was vergangen in vele dagen. ende hadde gheleift met haren man VII jaer in haren magedommeb)1). ende dese was wedewe tote vier en achtentich jaren. die nemmer van den temple en quam. ende in vastene ende in offerne diendec) Gode dach ende nacht2). Ende dese quam inder selver stonde ende gaf getugenisse Gode. ende sprac van alle diend) die dar beidden die verlossinge van Israele3). Ende doe si vulbrachten alle dinc na der wet Gods doe gingen si weder in Galilee in hare stat Nazaret. ende dat kint wies ende wart gecrachtichet vul wijsheden ende die gratiee) Gods was in hem.

XV. Doe Jhesus geboren was in Betleem Jude in den dagen Herodes des coninx. doe quamen die coninge van orienten4) te Jherusalem ende spraken. war es die geboren es der joden coninc. wi hebben gesien sine sterre in orienten. ende wi comen met giften hem anebedenf)5). Doe dat gehorde Herodes die coninc do wart hi bedrouft ende alg) Jherusalem6) met hem. ende versamede alle die princen der priestere ende die scrivere des volx7). ende vragede hemh) waer Christus soude geboren werden. Ende si seiden hem in Betleem Jude. want also eist bescreven in den profete. du Betleem Juda. dune best niet die minste in den princen Juda. want ute di sal comen een hertoge die sal berechteni)8) mijn volc Israele. Doe riep Herodes die coninge9) ende leerde nerenstelike van hem die tijt der sterren die hem verscheen. ende sendetsek) in Betleem ende sprac. gaet ende vraget nerenstelike van den kinde. ende alse gijt vonden hebt so laet mi weten dat ict ooc10) moge comen anebedenl). Ende doe sine gehorden doe schieden si van hem. ende die sterre die si sagen in orienten die ginc vor hem toten huse dar dat kint wasm)11). Ende doe si die sterre sagen doe worden si sere vro met groter vreugden. ende gingen in dat huus. ende vonden dat kint met Marien sire moeder. ende vielen neder ende anebeidentn). ende ondaden hare tresore. ende brachten hem giften. goud wierooc ende mirre. ende ontfingen antworde in haren drome dat si niet weder

[L.]

stannessen menegs menschen des volks van Israhele. ende tenen teekene dat men wederseggen sal1) Ende dijns selves zile sal dorgaen dat sverta) van scharpen sere om sine wille ende dan selen veler herten peinsingen werden goppenbaert2).

15. In din tide so was ene vrowe in die stat die hit Anna dochter Phanuels. dese was van den gheslegte Azers ende was ene prophetinne. Dese vrowe was out van dagen ende hadde wilen gheseten bi haren man vii yar3) ende dar na so bleef se wedue tote haren vire ende tachtegsten ijare. Dese vrowe was gewoenlec in den temple. ende dinde Gode met bedene ende met vastene ufenlec beide be nachte ende be dage4). dese quam oc tire selver uren in den temple. ende alse si dat kint sach. so began si oc getugnesse hem te ghevene. ende al oppenbare van hem te sprekene vor al dat volk dat daer versament was5). En (l. Ende) alse die offrande was voldaen. so kerde weder Maria ende Joseph ten lande wert van Galileen ter stat van Nazareth6).a)Nu hebwi bescreven den proces van der geborten Jhesu Christi. nu sele wi wider kiren ende seggen van den koningen diene besochten ende van der persecucien des conings Herodess van derre materien sprekt sente Matheus ende segt aldus.

16. In den tide Herodess des conings doe onse here gheboren was in Bethleem. So quamen de coninghe ut orienten te Jherusalem7). ende vragden waer der yoeden coninc ware die niwelinge ware geboren. wi sagen spraken si sine sterre in orienten ende wi comenne anebeden8). alse dat hoerde Herodes so wart hi verssagt ende al de stat van Jherusalem met hem9). doe dede Herodes alle de wise papen ende de meestre van der stat tegader comen ende vragte hen waer Christus soude geboren werden10). Ende si antwerdden hem alle ut enen monde ende seiden. in Bethleem Jude want also vonden si gescreven in den prophete11). du Bethleem stat staende int lant van Judeen du ne best nit van den minsten staden des lands want ut di sal comen die richtre die berichten sal mijn volc van Israele12). Doe nam Herodes die coninge op hoer ende sprac hen heimelec toe ende vragde hen met groten enrste van der sterren die si hadden gesien in haren lande ende na den tijt dat hen die sterre wart vertoent13) ende seide hen aldus. vart te Bethleem. ende vragt ernstelec om dat kint dat gi sukt. ende alse ghijt vonden hebt so latet mi weten dat ict oc moge comen anebeden14). Doe schiden si van den coninc ende voren te Bethleem wert. Ende alsi quamen op ten wech. so verbaerde hare die sterre die si hadden ghesien in orienten ende ghinc vor hen al toter stat daer dat kint was15). Ende alsi die sterre sagen so worden si verhoegt met herder groter blischap16). Doe ghingense in dat hus ende vonden dat kint dat si sochten. Ende Marien sire moerder (l. moeder) ende alsi toten kinde quamen so vilense op hare knin ende anebeddent. Dar na so ontploken si hare tresore ende offerden den kinde hare offeranden die si met hen hadden brachtt. Gout. wiroec. ende mirreft17)a). Ende alst quam

[S.]

quamen te Herodesse. bi enen andren1) wegea) sijn si weder gekeeret in haren rike.

XVI. Ende doe si en wech quamen sich die ingel Gods verscheen Josephe in den slape ende sprac. stant op ende nem dat kint ende sire moeder ende vlie in Egipten. ende wes dar tote ict di segge. want het sal geschien2) dat Herodes sal soukenb) dat kint te verdervene. Ende Joseph stont up ende nam dat kint ende sine moeder inder nacht ende voer in Egipten. ende was daer toterc) doot Herodes. datd) vervult worde dat gesproken es3) van Gode overmidse) den profete die dat seicht. ute Egipten hebbic geroupenf) minen sone. Ende doe Herodes sach dat hi bedrogen was van den coningen doe wart hi sere vertorent. ende sende te dodene alle die kinder die waren in Betleem ende in alg) sinen rike, die waren van tween jaren ende dar onder. na der tijt als hi vernomen hadde van den coningen4). Doe wart vervult dat gesproken es5) overmids den profete Jeremias die sprac die stemme vele wenens ende screiens wart gehort in Rama6). Rachel weende omme hare kinder ende en wildeh) niet getroost werden want si en sijn niet.

XVII. Na den dode Herodes verscheen hem echter dingel Gods Josephe in den slape in Egipten ende sprac. stant op ende nem dat kint ende sire moeder ende ganc in dat lant van Israele. want si sijn doot die sochten die zielei) des kints7). Ende hi stont up ende nam dat kint ende sire moeder ende quamk) in dat lant van Israele. Ende doe hi verhorde dat Archelaus regnerde in Judal) vor Herodes sinen vader. doe en dorste hij niet dar gaen. ende hi ontfinc maninge in den slape dat hi voer in Galileem)8). ende hi quam ende woenden) in die stat die heet Nazaret. dat vervult worde9) dat gesproken es overmids den profete. want hi werto) geheeten Nazareus.

XVIII. Doe dat kint comen was te Nazaret doe naemt toe an wassene10) ende was vul wijsheden ende die gracie Gods was in hem. ende die oudren des kints gingen11) alle jaer te Jherusalem ter feesten van Paschenp). Doe Jhesus was XII jaer out do ginc hi met hem up te Jherusalem na der gewoneit des feeste dagesq)12). Ende doe die feeste dach vergine doe gingen si weder mer dat kint Jhesus bleef te Jherusalem ende des en wisten sine oudren niet13). si waenden dat hi ware in der na volgender schare14).

[L.]

des nachts dar na so wart hen vertogt in haren drome dat si ten coninc Herodese nit weder en soude keren, ende alsi onsprongen waren, so daden si dat hen geboden was ende voeren al ene andren wech te haren lande wert1).

17. Ende alse de coninge enweghe waren so quam dingel ende vertoghde hem Joseph in sinen drome ende sprac hem al dus toe. Stant op ende nem dat kint ende sire moeder. ende vlie met hen in Egypten ende blyf daer totin tide dat ic di late weten dat tu weder coms. want hets te geschiene dat Herodes sal tkint doen suken om te verdervene2). alse dit Joseph hadde vernomen so stont hi op be nachte. ende nam tkint ende de moeder ende voer in Egypten3). ende bleef dar wonende also lange alse Herodes levede. Aldus so wart vervult die profecie die willen hir af was geprofetert die al dus segt. ute Egypten ontboedic minen sone4).

18. Ende alse Herodes vernam dat die coninge nit weder en in quamen te hem so wart hi harde erre ende altehant so sendde hi sine knechte te Bethleem ende geboet hen dat si souden doeden alle die kinder die si vonden te Bethleem ende in alle de geburte omtrent. die tweyaregh waren ende dar onder na den tyt din hi vernomen hadde van den coningen5). Doe was die prophecie toe comen die willen Jeremias hadde geprofetert die aldus sprac6). En groet gekryt van weenne ende van schreyene sal werden gehoert in Rama. Rachel sal weenen om hare kinder ende en sal engheenen troest willen ontfaen van hen want si nin syn7).

19. Daer na so gevil dat Herodes starf ende doe vertoegde hem weder dingel Josephe in Egypten in enen drome8) ende seide aldus. Stant op ende nem dat kint ende sire moeder ende vaer weder int lant van Israele want si syn doet die tkint verderven wouden9). Doe stont op Joseph na dat hem gheheeten was ende wrde weder dat kint ende de moeder int lant van Israele10). ende alse hi quam in din lande ende hi vernam dat Archelaus regnerde in Jherusalem in syns vader stat so ne dorste hi darwert nit varen. Doe quam die ingel ende wysde hem in sinen drome dat hi soude varen int lant van Galileen in die stat van Nazareth11). ende also dede Joseph ende voer wonen te Nazareth. ende also wart volcomen die prophetie die wilen seiden dat hi Nazareus heeten soude12).

20. Alse dat kint te Nazareth comen was. so naemt toe in wassene ende was vol van wysheiden ende de gracie Gods was in hem13). Ende alle ijare so plagen Joseph ende Maria te gane te Jherusalem ter feesten van den paschen14). Ende op enen tyt doe Jhesus was tvelef yarech so ghingen si te Jherusalem na de costume van harre gewoenten15). Ende alse die feeste dage leden waren so kirden si weder te lande wert, ende dat kint Jhesus

[S.]

Ende doe si quamen ene dachfaert doe sochten sijta) onder den magen ende onder den bekanden ende en vondensb) niet. doe gingen si weder te Jherusalem ende sochtent. Ende het geschiede dat sijt na drien dagen vonden in den tempel sittende in midden den leraren1) horende ende vragende. ende alle dienec) horden wonderden hem van sire wijsheit ende van sire antworde ende sagene te wondre ane2). Doe sprac Maria sijn moeder te hem. Sone twi hebstud) ons dus gedaen3). sich dijn vader ende ic hebben di met bedrovenessen gesocht. Ende hi sprac te hem wat eiste) dat gi mi gesocht hebt. en wisti niet dat ic moet sijn in den dingen die mijns vader sijn. ende si en verstonden dat woort niet dat hi sprac te hem4). ende hi ginc af met hemf). ende quam te Nazaret ende was hem onderdanich5). ende Maria sijn moeder behilt al dese woort ende vestetse in hare herte. ende Jhesus wies in wijsheden ende in outheden ende in gratien vor Gode ende vor die menscheng)6).

XIX. In den vichtienden jare Tyberius des keisers doe Pontius Pilatus procurerde dat lant van Judeam7). ende Herodes was een prinche in Galilea. ende Philip sijn broeder was een prince van Yturee ende van Traconiten. ende Lysanias een prinche was van Abeline. ende Anna ende Cayfas bisscoppe warenh). so quam twort Gods up Johannen Zacharias sone inder woestinen8). Ende hi quam in al dat rike des Jordaens predeken die dope der penitencien in verlanesseni) der sonden9) ende sprac doet penitencie hemelrikek) sal u naken. Dit es die gene dar af geseit es van Ysaien den profete die sprac. die stemme des roupendel) inder woestinen bereet den wech des heren. maect recht sine pade10). alle dale sullen vervult werden ende alle berge sullen genedert werden, ende die huevelen werden geslicht. ende die cromme wege sullen gerechtm) werden. ende die ruwe in slechten wege11). ende al vleesch sal sien die behoutnissen) Gods.

XX. Het was een mensche gesent van Gode wies name was Johannes. dese quam in getugenisse dat hi getugenesseo) gave van den lichtep)13). Hine was niet dat licht. mer dat hi getugenisse gaveq) van den lichte.

[L.]

bleef te Jherusalem achter hen ende sine wistens nit1) want si waenden datt in de geselschap hadde geweest van den volke dat van der feesten quam. ende alsi enen dach hadden gegaen ende sys gemesseden. so sochtena) syt onder hare maghe ende onder hare gebure2). Ende alse sys daer nin vonden so kerden si weder te Jherusalem ende sochtent daer3) ende alse syt dri dage hadden gesocht so vonden syt telesten in den temple sittende onder de meestre van der wet horende die meestre ende vreghende4). Ende alle dine horden spreken hen wonderde van sire wysheit ende van sinen antwerden die hi daer gaf5). Doe sprac syn moeder tote hem ende seide lieve kint waromme hefs du dit gedaen. Dyn vader Joseph ende ic hebben bedruft gewest om di ende hebben di gesogtt6). Doe antwerde Jhesus ende seide waromme soghtti mi? en wistti nit dat mi behoert te werkene de werke myns vaderb) ende daer in besech te sine?7) Mar des wards en (hs. ende) verstonden si noch doe nit8). Doe stont hi op ende ginc met hen te Nazareth daer si woenden ende was hen onderdaen. Ende Maria syn moeder behilt alle dese wart ende vestese in har herte9). ende Jhesus wis op in ijaren ende in wijsheiden ende in gracilekheidenc) beide vor Gode ende vor de menschen10).

21. Nu late wi hir van din kinde. want in der ewangelien en vinde wi nemmeer ghescreven van sire kinscheit. noch van sinen wesene dis hi plach tote sinen dertech yaren. ende seggen voert van sente Yanne ende van din ghetughe dat hi onsen here gaf. van derre materien so spreken drie ewangelisten. Lucas. Matheus. ende Johannes. ende segt Lucas aldusa). In den viftinden yare Tybery des keisers. doe Pontius Pylatus procureerde dat lant van Judeen. ende Herodes tetrarkeb) was van Galileen. ende Philips syn bruder tetrarke was van Itureen ende Traconiten ende Lisanias tetrarke was van Abilinen11) ende Annas ende Caiphas besschope waren van Jherusalem so quam dwart Gods ende de gheest onss heren op Yanne Zachariass sone in der wstinen12).c) Doe ginc hi uter wustinnen ende quam in die geburte daer de Jordane loept ende began te predikene ende dat volk te stirne ten doepsele, wert van penitencien om verloessenesse te verlangene van haren sunden13). ende sprac aldus. Doet penitencie want hemelrike es u nakende14). Dits die selve man daer wilen Ysaias af profeterde ende seide aldus. Het sal ene stemme gehoert werden eens die roepen sal in der wustinen ende wat sal hi roepen?15). Alle de daled) selen vervult werden. ende alle de bergee) selen genedert werden. ende de quade wege selen gebetert werde. ende (hs. en) donneffene selen geslegt werden16). ende alle ogen selen sien den troest Gods17). Dit was die selve man die quam om getugnesse te gevene van den ligtef) so dat bi din ligte tfolc geloevech mochte werden18) hine was nit dat ligt.g) mar hi was getuge van din lichte19).

[S.]

dat was dat geware licht dat verlichta) alle menschen comendeb) in dese werelt1). Inde werelt was hic). ende die werelt es bi hemd) gemaect. ende die werelt en bekendene niet. Hi quam in sijn eigine ende die sine nontfingene niet2). mer den genen diene ontfingen gafe) hi macht Gods kinder te werdene. dien die geloven in sine name. die niet van den bloede noch van (hs. van van) den wille des vlesches noch van den wille van den man3) mer van Gode geboren sijnf). Ende dat woort es gemaect vleesch ende woent in ons, ende wi sagen sine glorie. alse die glorie des eniges sons van den vader vul van gratieng) ende van warheden4).

XXI. Johannes geift getugenesse van hem ende roupt seggendeh)5). dese eist van wien ic u seide. na mi comt. 1. menschei) die vor mi gemaect es. want hi was eer dan ic. ende ic en wiste hem niet. mer dat hi geopenbart worde in Israele. Ende van sine vulheit hebben wi alle ontfaen gracie boven gracienk). want die wet es gegeven overmids Moisesse. ende gratiel) ende warheit es gemaect overmids Jhesum Christum. Gode en gesach nie nieman. die een geborne sone die es in die scoot des vader die hevet verteltm)6). Johannes was gecleet met kemels hare. ende een gordel van ere huut omme sine lendinen. ende sine spise dat was spelthanen ende wiltn) honich7). Ende doe gingen uut te hem die van Jherusalem ende van Juda. ende al dat rike om den Jordaen8). ende si worden gedoopt van hem in den Jordaen beliendeo)9) hare sonden.

XXII. Ende doe hi gesach die menichte der Fariseuse ende der Saduceuse comen te sinen dopcelep) doe sprac hi te hem. Gi slangen geslachte wie heift u gewiset10) te vliene van der toe comender abolgeq). Doet werde vrucht der penitencien11). ende en secht niet in u selven wi hebben enen vader Abraham. want ic segge u dat God es mogende van desen stenen te weckener) die kinder Abrahams. Want nu es die aex geset an die wortele des booms. daromme elc boom die niet goede vrucht en bringet wert af gehauwen ende in dat vier geworpen. Doe vrageden hem die gemeente ende seiden13) wat sullen wi doen. Ende hi antwordes) ende
12)

[L.]

dat licht es dat gewarege licht dat werclerth) elken mensche die in dese werelt lyf ontfeet1). Dit licht was in de werelt. ende de werelt was bi hem gemakt. ende de werelt en kennes nit2). Hi die dit gewarege licht es. quam in syn propre eigen ende de sinei) en ontfingens nit3). Mar allen den ghenen diene ontfingen gaf hi macht Gods kinder te werdene die gheloven in sinen name4). ende die nit van der genughten des bloeds ende des vleeschs mar van Gode gheboren syn5). Dit es dat wartk) dat vleesch gemakt esl) ende quam wonen ende wesen met ons. ende wi sagen sine glorie alse de glorie ens enegs soens die comt van den vader vol van gracien ende van wareiden6). Dit was die man de onsen here Jhesu Christo aldosten getughe gafm) ende seide aldus. Dits degene daer ic u af plege te seggene. die na mi comen sal die vor mi gemakt esn) want hi was eer ic was7). Ende van sire volheit hebwi alle ontfaen gracie boven gracie8). want de wet was gegeven overmids Moysese. mar gratie oc ende waerheit syn ons comen overmids Jhesum Christum9). Gode en sach noit mensche mar die eenege sone des vader hi es dire ons af segt10). Dese heilege man hadde en cleet ane van kemels hare gemakt ende en gordel van enen pelse om sine linden. ende sine spise dat waren eerhande spelt hanen ende bosch hoenech11). Ende alse men vernam van sire predekaden. so quam te hem alt folc van Jherusalem. ende alt volk van Judeen. ende alle die woenden op die Jordane12) ende worden gedoept van hem. ende bichtten hen van haren sunden13).

22. Ende alse hi sach dat vele van din phariseusen ende van din saduceusen te sinen doepsele quamen. so sprac hi hen toe ende seide aldus. wat segdi slangen kinder wie wysde u te vliene vander toecomender abolgen?14) Doet gerechte penitencie di u vromlec si15). ende en segt nit onse vader es Abrahama). want ic seggu dat Got megtech es van desen steenenb) te makene Abrahams kinder16). ende oc seggic u dat nu dat byl gesett es an de wortele van den bome. ende elc boemc) die goede vrocht nit en dregt sal af gehowen werden ende geworpen int vir17). Doe vragde hem de gemeinte van den volke ende seide wat sele wi dan doen?18) ende hi antwerdde aldus. Die tuee rokke heft hi gheve den eenen den ghenen die engheenen en heft. Ende die spise te verteerne heft hi doe also gelike19). Doe quamen oc die

[S.]

sprac. die twe rocke heift die geve den enen den genen die ne genen heifta). ende die spise heift1) hi doe also gelikeb). Ende doe quamen ooc die puplicane dat si gedoopt worden2) ende spraken te hem. meester wat sullen wi doen. ende hi sprac niet meer en doet dan u geboden es. Doe vrageden hem ooc die riddere ende spraken wat sullen wi doen. Ende hi sprac te hem niemen en quetsc) noch en veronrecht. mer sijt sochte in uwen souted).

XXIV. Ende ene bewaninge quam onder dat volc ende gedachten alle in hare herte van Johanne dat hi licht ware Christus3). Daromme senden die Joden van Jherusalem priestere ende levite te hem dat si hem vrageden wie bestu4). Ende hi lijede ende en lochenetse) niet. ende hi lijede ic en ben niet Christus5). Ende si vrageden hem wie bestu dan. bestu Helyas. ende hi sprac neenf). ic en bens niet. bestu een profete. ende hi antworde neen6). Daromme spraken si te hem. wie bestu dat wi antworde geven dien die ons hebben gesant wat spreicstu van di selven. Ende hi sprac. ic ben ene stemme des roupensg)7) inder woestinen bereet den wech des heren alseh) Ysaias die profete gesproken heift. Ende die gesent waren die waren van den Fariseen ende vragedeni) ende spraken. wat doopstu dan en bestu niet Christus. noch Helyas. no een profete. Ende Johannes antworde ende sprac. ic dope u in watre in penitencien. mar hi staet in midden onder u dien gi niet en weitk). hi es die na mi comen sal ende vor mi gemaect es des ic niet werdich en ben dat ic onbonde die rieme van sinen scoel)8). Hi staet onder u ende gi en kennets niet9). hi es die u dopen sal in den geeste ende in den viere. hi heift sinen waiere in sine hant. ende hi sal vagen sinen vloerm). ende hi sal gaderen sine tarwe in sine scure. ende dat kaf sal hi verbernen in den eweliken viere. Ende vele andre dinge was hi radende ende lerende den volke11). dese dinc geschieden in Bethania aen gene ziden) des Jordaens dar was Johannes dopende12).

XXV. Doe quam Jhesus van Galileao) ter Jordanen te Johanne dat hi gedoopt worde van hem13). Ende Jhesus was beginnende alse van dertich jaren dat men waende dat hi hadde geweist Josephs sone14). Ende Johannes

[L.]

ambachts liede ende daden hen doepen ende vragden oec meester wat behort ons te doene?1) ende hi antwerdde hen. Nemmeer en doet dan u geboden esd)2). Doe vragden hem oc de ridderen wat si souden don ende hi antwerdde hen aldus. Nimene en (hs. ende) veronrechtt noch en quetst. mar laett u genugen met uwen ssoute3). Ende alse dat volc sach dat svare leven dat Yan Baptiste leidde ende hoerde die castynge die hi hen allen toe sprac al ongespart. So quam ene opinie onder tfolc dat hi ware Christus4). ende daer omme senden de yoden van Jherusaleme) papen ende (hs en) leviten om hem te vragene wie hi ware5) ende alse sys hem vragden so lyde hi dat hi nin ware Christus6). Doe vragdense hem noch voert. bestu dan Helias? ende hi antwerdde. nenic. ende si vragden noch voert. bestu en prophete, ende hi antwerdde nenic7). Doe seiden si noch voert. Sege ons wie du best dat wi ene sekere antwerdde mogen weder brengen den ghenen die ons hir sendden. wat segs du van di selven?8) Doe antwerdde Yan Baptiste din boden aldus. ic ben de stemme des roepends in der wustinen. Bereidt den wech Gods also alse wilen seide Ysaias de profete9). Ende die dar waren gesendt. waren van den phariseusen10). Doe vragden si hem noch voert wat doeps du dan och tu nin best Christus noch Helias. noch profete11). Doe antwerdde hen Yan Baptiste ic doepe in den watre in penitentien vor de sonden. Mar die na mi comen sal hi es starker dan ic ben. ende in ben nit werdech hem tontbindene den rieme van sinen schoe12). hi steet ende gheet onder u ende ghine kennes nit13). hi es degene die u doepen sal in den heiligen gheeste ende in den vire14). hi heft sinen wayere in sine hant. ende hi sal kerien sinen vloer. ende hi sal ghedren sine tarve in sine schure. ende dat kaf sal hi verbernen in den eeuleken vire15). Dit ende des gelike so predecte Yan Baptiste den volke16) ende dit was in Bethania over die Jordane daer hi dat volk doepde an din tide17).

23. In din selven dagen so quam Jhesus van Galileen ter Jordanen daer Yan Baptiste doepde ende woude oc gedoept syn van hem18). ende Yan Baptiste weigereds hem ende seide. Ic moste van di gedoept syn. ende du coms tote mi?19) Doe antwerdde hem Jhesus ende seide aldus. laet dit geschin want aldus behoert ons te volbrengene alle geregtegheita). Doe

[S.]

verboot hem ende sprac. Ic sal van di gedoopt sijna) ende du coms te mi. Ende Jhesus antworde hem ende sprac. laet nu sijn. want aldus betaemtb) ons te vulbringene alle gerechticheit1). ende Jhesus ward gedoopt ende ginc te hant van den watre. Ende sich doe wart die hemel ontploken2). ende Johannes sach den geest Gods nedercomen in gelikenessen ere duven up hem3). Ende sich ene stemme van den hemele sprac. du best mijn geminnede sone in dien ic mi wale behagec)4). ende Johannes gaf getugenisse ende sprac.

XXVI. Ic sach den (hs. de) geest neder gaen als ene duve van den hemele ende bliven up hem. ende ic en wiste hem niet. mar die mi sended) te dopene int water die seide mi. up so wien du sies den geest neder gaen ende up hem blivende5) die eist diee) dopen sal in den heleghen geeste. ende ic sagene ende ic getuge dat dese es die Gods sonef).

XXVII. Doe wart Jhesus geleedt van den geeste in der woestinen dat hi becort worde van den duvel. Ende doe hi gevast hadde XL dage ende XL nachte dar na hongerde hem6). Doe ginc te hem die versoukere ende sprac. bestu Gods sone. so segge dat dese stene broot werdeng)7). Ende hi antworde het es gescreven. die mensche en leift niet allede in den brode mer in al den worden die comen uten monde Gods. Doe namene die duvel ende voerdene in die helege stat. ende settene up dat verwelf van den templeh)8) ende sprac te hem. bestu Gods sone so lat di hir neder vallen. want het es gescreven sinen inglen heift hi geboden van di. ende in haren handen ontfaen si di9) dattu dinen voet niet en stots ani) den stene. Ende hi antworde hem anderwerf. het es ghescreven10) dune salt niet becoren dinen here ende dinen God. Doe namene anderwerf die duvel11) ende voerdene up enen seren hogenk) berech ende togede hem alle die rike der werelt ende hare glorie ende sprac te hem. al dit gevic di oftu neder valsl) ende mi anebedes. Doe sprac Jhesus te hem. ganc Sathanas12) want het es gescreven. den here dinen God saltu anebeden ende hem allene dienen. Ende doe alle die coringenm) vuldaen waren. doe lietene die duvel

[L.]

gestades Yan Baptiste1) ende doepdene2). ende alse hi gedoept was so ginc hi uten watre. ende also schire wart hem de hemel ontploken. ende Yan Baptiste sach den gheest Gods3) in ere duven ghelikenesse comen op hem4) ende bliven in hem ende doe quam oc ene stemme uten hemele die seide aldus. Du best mijn lieve sone an di hebbic myn behagen gelegt5). Doe gaf Yan Baptiste sijn getuge ende seide. Ic sach den gheest Gods comen van den hemele in ghelikenessen van eere duven ende bliven op hem6) ende ine kennes nit mar die mi sendde dat vole te doepene in den watre hi seide mi op wien dat tu siest den gheest comen ende bliven op hen dats deghene die doepen sal in den heilegen gheest7) ende ic sagene ende ic ghetughe dat hi es de sone Gods8).

24. Alse Jhesus gedoept was so wart hi gheleiddt van den heilegen gheest in der wustinen om bekort te werdene van den evelen gheeste9). ende alse hi ghevastt hadde virtech dagen ende virtech nachte. so hungerde hem10). Doe quam die evele gheest an hem ende sprac hem aldus toe. Bestu segt hi Gods sone so sege dat dese stene werden ghewandelt in brode11). doe antwerdde hem Jhesus aldus. hets gescreven. Nit allene in den broede en es des menschen leven mar in allen din warden die comen uten monde Gods12). Doe namene die evele gheest ende vurdene in de stat van Jherusalem. ende settene op dat verwelfte van den temple dat hoge stont van der erden13). ende seide aldus. Bestu Gods sone so laet di neder wallen. want hets gescreven. Dat hi sinen inglen geboden heft van di dat si di behueden in allen dinen wegen. ende si selen di ontfaen in haren handen. so dat tu nin souds stoten dinen voet an die stene14). Doe antwerdde hem Jhesus noch andewerve hets gescreven. du en sout dinen here ende dinen Got nit bekoren15). Doe namene de evele gheest ende vurdene op enen berch die harde hoge was ende toegde hem alle die lande van der werelt ende alle hare glorie16) ende seide aldus. Alle dese verwentheit sal ic di gheven weltu vallen vore mi ende anebeden mi17). Doe antwerdde hem noch Jhesus vlie van mi sathanas. hetsa) gescreven. Dinen here ende dinen Got soutu anebeden ende hem allene soutu dinen18). Doe lietene die evele gheest. ende dingle quamen ende dinden hem19).

25. Op enen dach daer na so stont Yan Baptiste ende twe van sinen yongren met hem20). ende daer hi versach Jhesum gaende so sprac hi aldus. dat es dat Gods lamp. dats degene die de werelt verloessen sal van haren

[S.]

tote ener tiden ende hi was metten beesten ende sicha) die ingle quamen ende dienden hem1).

XXVIII. Up enen andren dach stont echterb)2) Johannes ende twe van sinen jongeren ende sach Jhesum wandelen ende sprac. sich dat lam Gods die de sonden der werelt afdoet3). Doe dat gehorden die twe jongere doe volgeden si Jhesum4). Ende Jhesus kerde hem omme ende sachse hem volgen ende sprac te hem wat souctic). ende si spraken rabi dat sprect inder bediedingen meester. waer woenstu. ende Jhesus sede hem comt ende siets. ende si quamen ende sagen waer hi woende. ende si bleven dar dien dach. het was omtrent die tiende stonde des dagesd)5) mer die een van den tween die dat horden van Johanne6) ende Jhesum volgeden was Andreas Symon Peters broeder. dese vant ten eerstene) Symon sinen broeder ende seide hem. wi hebben vonden Messyam. dat es inder bediedingen Christus. Doe leedde hine tote Jhesum7) ende Jhesus sagenef) ane ende sprac. du best Sijmon sone Johanna. du salt geheeten werden Cephas. dats inder bediedingen Peter.

XXIX. Des andren dages doe wildi utgaen in Galileam ende vant Philippe8) ende sprac te hem. volge mi. Philippus was van Betsaida der stat Andreas ende Peters9). ende Philippus vant Nathanael ende sprac te hem. dien Moises screef in der wet ende die profeeten10) dien hebben wi vondeng). Jhesum Josephs sone van Nazaret. Doe sprac Nathanael van Nazaret mach wel iet goets sijn. doe sprac Philippus te hemh) com ende siets. Ende Jhesus sach Nathanael comen te hem ende sprac van hem. siet gewarleke enen Israeliten dar gene looshede in es. Do sprac Nathanael war af bekennestu mi. Doe antworde Jhesus ende sprac te hem. eer dan di Philippus riep doe du waersi) onder den figeboom doe sach ic di11). Doe antworde hem Nathanael ende sprac. meester du best Gods sone. du bestk) conine van Israele. Doe antworde Jhesus ende sprac te hem. want ic di seide ic sach di onder den figeboom so gelovetstu du salt noch meerre dinc sien dan dese sijn. ende sprac te hem. vorwar seggie u. gi sult sien den hemel ontploken. ende die ingle Gods up ende ave varenl)12) up des menschen sone.

[L.]

sunden1). Ende alse dat hoerden die twe yongren so volgden si Jesum2). Doe kirde hem Jhesus ende sach se hem volgen ende vragde hen aldus. wat sukdi? ende si antwerdden. Rabbi dat ludt also vele alse meester waer woenstu?3) ende Jhesus antwerdde hen. comt ende sieds. do ghingense met hem. ende bleven met hem din dach over. omtrent der tinder uren van den dage so quamen si ane hem4). Ende deen van hen tween die Jhesum gevolgt waren dat was Andreas Symon Peters bruder5).

26. Dese vant talre irst Symonem sinen bruder.a) dat was sente Peter die onder wilen es genamt Symon Johannis onder wilen Symon Bariona. onder wilen Symon Petrus. ende seide hem aldus wi hebben vonden Messiam dat ludt also vele alse Christus6). Doe leidde Andreas Petre sinen bruder dar Jhesus was. ende alsen Jhesus sach so sprac hi hem ane ende seide aldus. Du best Symon sone Johanna. du (hs. dut) sout heeten Cephas dat ludt also vele alse Petrus7).

27. Des anders dags dar na so kirde Jhesus weder te Galileen wert ende onder wegen vant hi Philippum ende seide hem. volch mi8). Dese Philippus was van Betsaida daenen Symon Petrus ende sin bruder Andris waren9). Doe quam Philippus ende vant Nathanael ende seide. Din Moyses screef in der wet ende daer de propheten af wilen screuen din hebwi vonden Jhesum Josephs sone van Nazareth10). Doe antwerdde hem Nathanael. mach van Nazareth it goeds syn? Ende Philippus antwerdde. com ende sighs11). Doe Jhesus sach Nathanael comen so sprac hi aldus van hem. Siet daer ghewarlec enen israhelite daer en gheene loesheit in en es12). Doe antwerdde Nathanael. waer kins du mi? Ende Jhesus antwerdde hem aldus. Eer di Philips toe sprac doe du stonds onder den vigheboem so kendic di13). Doe sprac Nathanael aldus. rabbi meester du best Gods sone du best conine van Israele14). Doe antwerdde hem Jhesus. Om dat ic seide ic sach die onder den vigheboem so gheloefstu ane mi. mar ic segdi dattu noch meerre dinc sout sien15). want ouer waer so seggic u. dat gi selt sien den hemel ontploken. ende dingle Gods op varende ende neder comende op des menschena) sone16).

28. Dar na so gine Jhesus in der cracht syns gheests ende quam in lant van Galileen ende alse hi int lant comen was so lip die nimerde van hem

[S.]

XXX. Dar na ginc Jhesus in die cracht sijns geestes in Galileam. ende die mare ginc uut van hem in alle die rike1). ende hi predecte in hare sinagoge ende hi wart geprijst ende gelofta)2) van hem allen. Ende hi quam in Nazaret dar hi gevoet was. ende ginc na sine gewoneit in hare synagogeb). ende hi stont up ende las3). ende hem wart gegeven dat bouc Ysaias des profeten. Ende doe hi den bouc ondede doe vant hi die stat dar gescreven was4) die geest Gods es in mi5) die mi heift gesalvet met sire olien. te ewangeliserne den armen heift hi mi ghesant6). ende te heelnec) die te brokene herten. ende den gevangenen aflaet te predekene. ende den blinden hare sien. ende den gequetsten hare gesonde. ende ooc te predekene dat ontfangeleke jaer des heren. ende den dach des wederloons7). Ende doe hi den bouc toe gedede doe gaf hine weder den dienared) ende sat8). ende alle die inder synagogen waren die warne ane siende. Ende hi begonde te seggene tot hem. heden es vervult desee) scrift in uwen oren9) ende si gaven hem alle getugenisse. ende si wonderden hem van den worden van gratien die uut sinen monde gingen. Dar na begonde hi te predekene ende te seggene. die tijt es comen ende hemelrike begint te nakene. doet penitencie ende gelooft der ewangelie want Gods rike es u nakendef)10).

XXXI. Jhesus wandelde bi den mere van Galilee ende sach twe gebroedre Symon die heet Peter ende Andreas sinen broeder. ende lieten hare nette in dat mere11) want si waren visschereg). Ende hi sprac te hem comt na mi ende ic sal u maken visschere van menschen12). ende si lieten te hant die nette13) ende volgeden hem. Ende Jhesus ginc vort ende sach twe andre gebroedere Jacob Zebedeus sone ende Johanne sinen broeder14). in den scepe met Zebedeuse haren vader. ende boetten hare nette. ende hi riepse ende si lieten te hant nette ende vaderh) ende volgeden hem.

[L.]

in alle die geburte1) want in den steden daer hi quam so ginc hi in hare synagoghen. ende predecte din volke ende al dat hi seide dat wart gepryst ende gheloft van den volke2). Op enen dach so quam hi te Nazareth daer hi op ghevudt was. ende dat was op enen saterdach ende hi ginc in de synagoghe ghelyc dat hi plach te doene3) ende men brachte hem enen boec dat was de prophecie Ysaie des propheten. Doe ontploec Jhesus din boec ende quam ten irsten male op die phophecie (l. pr.) die Ysaias wilen propheteerde ende scref van hem dewelke prophecie sprect aldus4). De gheest Gods e in mi die mi heft bestreken met sire olien. ende die mi heft gesendt te predekene den armena) van gheeste5) ende den gevangenen hare verloessenesse. ende den blinden hare verelernesse. ende den ghequetstden hare gesunde ende oc te predikene dat volle yarb) Gods ende den dachc) daer men igewelken sinen loen in gheven sal6) ende alse hi dit gelesen hadde so loec hi den boec weder toe ende gavene op in eens hant diene ontfinc van hem7). Doe ginc hi neder sitten ende alle die in die synagoghe waren sagen te wondere op hem. Doe sprac hi tote hen allen ende seide. Dese selve scrifture die gi mi hir lesen hoert. es nu op desen tyt toe comend) ende vervult8). Dar na so began hi te predekene ende te seggene9). De tyt es comen ende hemelrike begint te nakene. Doet penitentie ende gheloeft der ewangelien10) want Gods rike es u nakende.

29. Op enen dach so wandelde Jhesus neven de zee van Galileen ende sach twee ghebrudre. Symon die heet Peter ende Andrise sinen bruder hare nette worpende in der zee want si waren veschren11) ende Jhesus sprac hen ane ende seide. Comt na mi ic sal van u maken vescheren om liede te vane ende menschen12). Ende altehant so lietensi beide nette ende schep ende volgden hem13). Doe ginc hi voert ende sach twe andre ghebrudre Ya-cobpe ende Yanne die Zebedeuss kinder waren met Zebedeuse haren vader hare netten hermakende ende hi ripse ende hitse hem volgen14) ende si liten altehant beide vader ende netten ende volgden hem15).

30. Doe geschide oc op enen dach dat hi stont bi enen watre dat hit van Genezareth ende en groet volc quam te hem om te hoerne dwart Gods16) ende dar hi stont so sach hi twee schepe staen an den oevere want vischren te lande comen waren die stonden ende dwogen hare netten17). Doe ghinc Jhesus in een schep dat Peters was ende bat hem dat hyt en lettel stirde

[S.]

XXXII. In der tijt doe die scare. in dranc te Jhesum dat si horden dat wort Gods. ende hi stont bi den wale Genezaret1) ende hi sach twe schepe staende neven den walea). want die visschere waren daer uut gegaen ende dwougen die nette. Doe ginc hi in een scip dat was Symons ende bat hem dat hijt een lettel stierde vander erden. ende hi sat ende leerde die scare ten scepe2). mer doe hi up hordeb) te sprekene3) doe seide hi tote Symone stiere dijn scip ten diepen. ende werpt uwe nette in die vloet4). Ende Symon antworde ende sprac te hem. gebiedre wi hebben al dese nacht gearbeit ende en hebben niet gevangen. mer in dinen worde so werp icc) in dat net5). ende doe si dat gedaen hadden doe vingen si so vele vissche dat dat net brac6). doe riepen si hare gesellen die in den andren scepe waren dat si quamen ende hem holpen. ende si quamen ende vulden bede die scepe also dat si besoopt wordend)7). Doe dat sach Symon Peter doe viel hi op sine knien vor Jhesum ende sprac. ganc van mi here want ic ben een mensche een sondare8). want een wonder haddene bevaen ende alle dien die met hem warene) int vaen van den visschen die si gevaen hadden9). ende gelikerwijs Jacobe ende Johanne die warenf) Symons gesellen10). Doe sprac Jhesus tote Symone en vrese di niet. want vort aneg) saltu menschen werden vaende. doe geloofden sine jongere in hem. ende doe die scepe te lande quamen doe lieten si alle dinc11) ende volgeden hem.

XXXIII. Ende doe Jhesus danen ginc doe sach hi enen mensche. sittende in den tolnh). die hiet Matheus. ende hi sprac te hem12) volge mi. doe stont hi up ende liet alle dinc13) ende volgede hem. Dar na quam Jhesus met sinen jongeren in Judeam ende bleef dar met hem dopende14). Doe was Johannes dopende in Enon bi der stat die heet Salimi)15). want dar was vele waters16). dar was hi dopende dat volc want hine was noch toe niet in den kerker geworpenk).

XXXIV. In dier tijt wart ene vrage onder den jongeren Johannes ende den Joden vander zuveringe des doopsels. ende weder beter ware Jhesus doopcel so Johannesl)17). Doe quamen Johannes jongere te haren meester

[L.]

van den lande ende also sat hi int schep ende leerde tfolc dat stont op den overe1) ende alse hi sinen sermoen hadde ten inde brachtt. So sprac hi tote Peetre. sstir din schep ten diepen wert ende werpt u nette in der vloet omme it te vane2). Doe antwerdde hem Peter ende seide. Mester wi hebben al desen nacht garbeitt ende en hebben nit ghevaen nochtan om dijns gebods wille so salic noch mijn nette werpen3). Ende alse dat gheworpen was. So vingense der vesche so vele dat se har nette nin conste gedragen want het schorde ende brac ontve4). Doe ripense hare ghesellen die int ander schep waren dat se hen quamen te helpen ende si quamen ende wulden beide die schepe van veschen so dat se beide welna versonken waren5). alse dat sach Symon Petrus so vil hi op sine knin vor Jhesum ende seide here ganc van mi want ic en besundegt mensche ben6). Dit seide hi in ere verdarntheit van herten want en groet wonder vil in hem van din mirakelleken vanghe7). ende also dedt Yacope ende Yanne die Zebedeus kinder waren ende Peters ghesellen. ende al denghenen die daer waren wonderde van din dat daer was geschit. Doe seide Jhesus tote Petre. en onssigh di nit van derre uren soutu menschen wesen vaende8). Daer begonsten sine yongren te gheloevene ane hem9). Alse die schepe te lande quamen so liten si schep ende al. ende volgden hema)10).

31. Ende alse Jhesus bat voert quam so sach hi enen tolnere sitten in syn tolhus die Matheus hit den ghenen sprac hi toe ende seide volgh mi. Doe stont hi op11) ende lit tol ende al ende volgde hem12). Dar na so quam Jhesus met sinen yongren in Judeen ende daer bleef hi en stukke tyds met hen doepende de ghene die te hem quamen13). In din tide so was Yan Baptiste in Ennon bi ere stat die heet Salim daer was goet koever van watre daer hi dat volc in doepde14). want noch doe en was hi nit gevaen noch ghelegt in den kerkre15).

32. Tin tiden so quam ene questie onder de yongren Yan Baptists ende de yoden van der purificacien des doepsels ende welc beter ware so Jhesus doepsel so Yan Baptists16). Doe quamen Yan Baptists yongren tote haren mester ende wrugden Jhesum van sinen doepene ende clagden haren mester over hem ende seiden aldus. Mester degbene die metti was over de Jordane ende daer du af gafs dyn getuge hi doept nu. ende alt folc loept te hem17). Doe antwerdde Yan Baptiste sinen yongren ende sprac aldus. De mensche en heft nemmeer dan hem van boven uten hemele ghegheven

[S.]

ende spraken. Rabi1) die metti was over die Jordane ende dien du getugenisse gaves sich die doopt nu ende al dat volc comt te hem. Doe antworde Johannes ende sprac. die mensche en mach niet ontfaen dan dat hem van den hemele gegevena) wert. Gi selve sijt des mine getuge dat ic seide ic en ben niet Christus. mer dat ic gesentb) ben vor hem. Die de bruut heift dats die brudegom. mer die vrient des brudegoms die bi hem staetc) ende hortene spreken die verblijt hem in vreugdend) in de stemme des brudegoms. In dien es mine bliscap vervult2). hi moet wassen ende ic mindrene)3) die van boven comt die es boven alle menschen. die vander erden es die es vander erden. ende die spreict vander erden. die van den hemelef) comt die es boven al. ende dat hi gesien ende gehoort heift dat getuucht hi. ende sijn getugenesse nontfaetg) niemene. mer die sijn getugenisse ontfaeth) die bekent dat God gewarichi) es. want die God gesent heift die spreict Gods wort. want God en geift hem niet den geest met maten. die vader mint den sone. ende heift hem alle dinc gegeven in sine hant4). die gelooft in den Gods sone die heift dat ewelike leven. mer die niet en geloft in den Gods sone die en sal dat leven niet sien. mer Gods abolgek) sal bliven up hem.

XXXV. In der tijt doe Jhesus vernam dat Johannes was gevangen ende dat die Fariseen niemare dadenl) gaen dat hi meer jongere maectem) ende volx doopte dan Johannes hadde gedaen5). doe liet hi dat lant van Judea ende ginc in Galilea ende woende in die statn) Capharnaum ende liet die stat Nazaret6). dat vervult worde dat gesproken es overmids Ysaias den profete. lant van Sabulon ende lant van Neptalim. dat leichto) bi den mere van Galilee over die Jordane. dat volc dat wandelde inder demsternessen sach een groot licht. den geinen die wonden in die scadep) der doot es op gegaen een licht. Dar na begonde Jhesus te predekene ende sprac. doet penitencie want hemelrike es nakende7).

XXXVI. In dier tijt ommeginc Jhesus al Galilee ende leerde in hare synagogen ende predecte dat ewangelie van den rike Gods. ende maecte gesont alle die qualen endeq) alle die ziecheden8) des volx. ende sine niemare ginc in al Sirien. ende si brachten te hem alle die quale gevoelden. ende die met menigerhande ziecheden ende tormenter) begrepen waren. ende die beseten waren metten duvlen. ende die maneziec waren ende van den fledersines)9) die maecti alle gesont. ende hem volgeden

[L.]

werdt1). ghi selve syt dis mine getugen dat ic seide dat ic Christus nin ware mar dat ic gesendt ware vor hem2). Die de bruta) heft dats de brudegoemb). mar des brudegoems vrintc) die bi hem steet ende hoerten spreken hi es die verblyscht werdt van der stemmen des brudegoems. Dese blischap es toe comen ende vervult in mi3). Deghene moet voert ane wassende sijn ende ic mindrende4). Die van boven comt hi es boven alle menschen. Die van der erden es hi sprekt van der erden ende die van hemelrike es hi es boven al5). ende dat hi gesien ende gehoert heft dat getught hi ende syn getugnesse en wert nit ontfaend)6). mar diet ontfeet hi es die bekent dat Got en gheft hem nit sinen gheest met matene)7). De vader mintene ende alle dine heft hi ghegeven in sire ghewout8). Die gheloeft in den sone Gods hi behoert ten eweleken levene ende die nin gheloeft den Gods sone hi ne sal des ewelecs levens nit sien ende de Gods abolghe sal bliven op hem9).

33. In din tide doe Jhesus vernam dat Yan Baptista was ghevaen ende ghekerkert10) ende dat de phariseuse van hem nimerde daden loepen. dat hi meer yongren makde ende meer volks doepde dan Yan Baptista hadde ghedaen11). so lit hi dat lant van Judeen ende kirde weder ten lande van Galileen12) ende makde sine woninghe in ene stat die heet Capharnaum. ende lit die stat van Nazareth daer hi wilen plach te woenne13) ende dat dede hi om die prophetie te volbrengene die wilen propheteerde Ysaias ende seide aldus14). Dat lant van Zabulon ende van Neptalim. dat legt op der zee over der Jordanen int lant van Galileen15). Dat volc dat sat in demsternissen dat sach ene grote clerheit. Den ghenen die woenden in den schade van der doet es op gegaen en gewarech ligt16). Dit profeterde Ysaias van hem. want die stat van Capharnaum si steet in den termten van Zabulon ende van Neptalim17). Desen was dat ghewarege light verschenen doe die Gods sone daer quam wonen18). van daer so om ghinc Jhesus alt lant van Galyleen ende leerde in hare synagoghen. ende predekde dewangelie van den rike Gods ende gansde alle qualen ende alle sikheiden des volks19).

34. Doe begonste sine opinie groet te werdene ende de liede sprake van hem te meerne so dat men van hem sprac in alt lant van Sirien ende alle dage so brachte men hem toe alle die hen qualec gevulden van sikheiden ende van tormenten ende die beseten waren van den evelen gheesten, ende die ut haren ghereke waren ende die ghensde hi alle20). ende om dat so volgde hem en groet volc van Galileen ende van din lande dat men heett Decapolis ende van den lande van Judeen ende van Jherusalem ende van

[S.]

vele scharen van Galilea ende van Decapolis. ende van Jherusalem. ende van Judea ende van over den Jordaen. Ende dor die cracht der wondrea) die si sagen so addene elkeb) stat gerne ontfangen1). ende hi antworde ende sprac. ic moet ooc andren steden ewangeliseren dat rike Gods want dar toe benic gesant2).

XXXVII. Doe Jhesus gesach die grote scare doe clam hi up enen berghc). Ende doe hi geseten wasd) doe riep hi te hem die hi woude. ende doe si te hem quamen doe coos hire XII ute hem dat si bi hem bliven souden. die hi apostele hiet. Symon dien hi Pieter hiet ende Andreas sinen broeder. Jacobe) Zebedeus sone ende Johanne sinen broeder. die hiet hi Boanerges. dat esf) kinder des donders3). Philippe ende Bartholomeeus Matheus. ende Thomas4). Jacob Alpheus sone. Symon die genantg) es Zelotes. ende Judas Jacobs sone. ende Judas Schariot diene verriet. dese quamen te hem. Ende hi ontplooc sineh) ogen up hem. ende hi ondede sinen mont ende leretsei) ende sprac. Salich sijn die areme van geeste, want dat hemelrike es hare. Salich sijn die sacht moedige want si sullen besitten dat erdrike5). Salich sijn die wenenk) want si sullen getroost werden. Salich sijn die ontfarmhertiche. want si sullen ontfarmherticheit vindenl)6). Salich sijn die zuver sijn van herten. want si sullen Gode sien. Salich sijn die vredesame. want si sullen Gods kinder geheeten werden. Salich sijn die percecucie gedogenm)6) dor die gerechticheit. want dat hemelrike es hare.

XXXVIII. Salich si di als u die lieden vermaledien ende haten ende persecucie doenn). ende al quaet van u spreken. ende u beliegen. ende u sceden van een. ende u verwiten u wesen. ende uwe name verontwerden omme des menschen sone. in dien dage sijt blide ende vro7). want u loon es groot in hemelrikeo). want also hebsi den profeten gedaen die vor u geweist sijn8).

XXXIX. Nochtan wee u rike lieden diep) up erdrike hebt uwen troost. Wee u die hier versaetq) sijt. want u sal ewelike hongeren9). Wee u die nu lacht. want gi sult suchten ende weenenr). Wee u als u die lieden prisen uwe quaetheits). ende u bedriegen met haren valschen love. Also

[L.]

over de Jordane1). Ende om die cracht van din miraclen so haddene elke stat daer hi toe quam gherne onthouden2). ende hi antwerdde daer op. dat hi andren staden moste also wale ewangelizeren dat rike Gods want hi daer toe ghesendt ware3).

35. Op enen dach so sach Jhesus dat hem en groet volc na volgde. ende alse hijt versien hadde so ghinc hi op enen hogen berch4). ende alse hi gheseten was so rip hi te hem die hi woude5). ende doe si bi hem quamen so koes hire ut twelve die bi hem bliven soudena)6). die hi apostlen hit7). dat waren dese. Symon din hi Peter hit. ende Andris syn bruder8). Yacob Zebeduss sone. ende Yan syn bruder. die hi hit kinder des donres9). Philips. Berthelmeus10). Matheus de tolnere. Thomas. Yacob Alpheus sone. Symon die ghenamt es Zelotes11). Judas Yacops sone ende Judas Scharioth diene sider vercochte12). Dese quamen te hem13) ende hi ontploec sine ogen op hen14). ende sinen mont ter leeringen ende seide aldusb)15). Salech sijn die arm sijn van gheeste want hemelrike es hare16). Salech sijn die sachtmudeghe want si selen ertriks gheweldech syn17). Salech sijn die weenen want si selen werden ghetroest18). Salech syn deghene din hongert ende dorst na gheregheit. wan si selen ghesaedt werden19). Selech syn die ontfarmhertege want si selen ontfarmegheit verlangen20). Selech syn die suver ende reine syn van herten want si selen Gode sien21). Selech syn die vrede maken want si selen heeten Gods kinder22). Selech syn die persecutie doegen om ghereghtegheit wan hemelrike es harec)23). Selech si di alse u de liede maledien ende haten ende persecutie doen ende spreken al quaet van u. ende u beligen24). ende u scheeden van een ende u verwiten u wesen. ende uwen name onwerden omme des menschend)25) sone. In din dage syt blide ende vro26) want u loen es groet in hemelrike want also ghelike alse u die quade persecucie don so daden hare vordren persecutie den propheten die waren vor u27). So wee u die rike syt wan gi hir op ertrike hebt uwe genugte28). wee u die nu laght. want gi selt suchten ende wenen29). wee u alsu de liede

[S.]

daden uwe vadere haren profeten1) die hem profeterden na haren wille. mar u seggic die mine vriende sijt ende mi gehoorta).

XL. Ghi sijt dat sout der erden. ende of dat sout sine macht verliest wat salt dan soutenb). het nes dan niewer toe goet dan wech te werpene ende vertorden te sinec) onder der menschen voeten2). Gi sijt dat licht der werelt. die stat die up den berech staet die ne mach niet verborgen sijn. Niemen en sette dat licht onder ene mate3). noch onder dat bedde noch in ene verborgene stat. noch onder een vat. mar up den candelare dat het lichted) alle dien die in dat huus sijn. Also sal u licht schinen vor die menschen dat si sien uwe goede werke ende uwen vader loven die in den hemelen es4). En waent niet dat ic si comen omme die wet tontmakene ende die profeten5). Ic en ben niet comen om die tontmakenef) mar te vulmakeneg). Want vorwar seggic u also lange als hemel ende erde durenh)6) sone sal ene lettre vander wet niet achter bliven tote dat alle dinc geschien7). Darommei) die dar breict een van den minsten geboden vander wet ende leert den menscen also te doene. die sal die minste gheheeten werden in den rike der hemele. mer die doet ende leertk) die sal grot geheeten werden in den rike der hemele.

XLI. Ic segge u vorwar uwe gerechticheit en si meerre dan der scrivere ende der Fariseen gine comt niet in dat rike der hemele. Gi hebt gehort dat geseit es den ouden dune salt niemen doden8). ende die anderen dootl) die es sculdich des ordeels. mer ic segge u. so wie sinen broeder vertorent die es sculdich des ordeels. ende die spreict te sinen broeder racha die wert sculdich des rades. mer die sprect te sinen broeder zotm) die es sculdich des helscen viers9). Daromme alstu offers dine gifte ten outaren) ende du dar gedinkes dat dijn broeder iet heift jegeno) di10). lat daer dine gifte vor den outaern). ende ganc teerst ende versoenep) di met dinen broeder. ende danne com ende offereq) dine gifte.

XLII. Wes gehingelicr) dinen wedersake11) alstu met hem best in den wege. datti dijn wedersake niet en geve den richtre. ende dat di die richtre geve den knechten. ende dattu niets) geworpen werts in den kerker. vorwar seggic dune coms dar ute niet12) tote du vergeldes den lesten vierlinc.
e)

[L.]

prisen uwe quaetheit ende u bedrigen met haren valschen love. Also daden wilen uwe vordren haren propheten die hen propheterden na haren wille1).

36. Mar u sprekic noch toe die mine yongren syt ende mi ghehoert2). Ghi syt dat sout van ertrike. ende ochte dat sout sine macht verliest. waer op sal ment souten. hen es dan nirgen toe goet dan wech te werpene. ende vertorden te sine onder der liede voete3). Ghi syt dat licht van ertrike. De stat die op den berg steet en mach nit verborgen syna)4). Nimen en sett dat licht alst ontfunct (hs. ontfnct) es onder dat corenvat5) noch onder dat bedde6) noch in ene verborgene stat7). mar op den candelere so sett ment. om datt lichten sole allen den ghenen die int hus syn8). also doet u licht schi nen vor de menschen dat si anesien uwe goede werke. ende loven uwen vader die es in den hemele9).

37. En went nit dat ic si comen omme de wet tontmakene ende de prophecien. In ben nit comen om die tontmakene mar om die te volbrenghene10). Want over waer seggic u also lange alse de hemel ende de erde duren. so en sal ene lettre van der wet nit achter bliven hen sele al gheschin dat dar in ghescreven esa)11). So wie dan dat brekt een der minster gebode van der wet ende leert den volke also te doene hi sal heeten een der minster in hemelrikeb). mar die duet ende leert hi sal heten groet in hemelrike12).

38. Ende oc seggic u hen si dat uwe gheregtegheit meerre si dan der phariseuse ende der meestre van der wet ghi ne selt nit comen ten rike Gods13). Ghi hebt wel ghehoert dat verbot van der wet dat men wilen plach te leerne dat sprekt aldus. du ne sout nimene do eden ende die andren doedt hi es wert dis dat men ne ordeele14). mar ic seggu dat een die hem errt op sinen evenkersten es dis wert dat menne ordeele. ende die te sinen evenkersten segt rachaa) dat een teeken es van onwerden. es dis wert dat menne den gherichte levere. ende die sinen evenkersten heet dore es wert der hellen15). Brengs du dine offerande toten outare ende ghedinkt di daer dat dyn evenkersten es besvart van di16). laet daer dine offerande vor den outare ende ganc tirst dinen evenkersten setten te vreden ende dan com ende offer dine offrande17).

39. wes gehingende dinen adversaris even lanc dat du met hem best op den weghe. dat di dyn adversaris nin levere den richtre. ende die rightre den ghenen die di worpe in den kerkre18). want ic segge di comstu daer in du ne souter nit ut verledegt werden tote dire uren dattu vergouden hefs den lesten virdonc19).a) Dese adversaris dats de heilege scrifture die adver-

[S.]

Gi hebt gehort dat geseit es den houden dune salt niet onkuschheit doen1). mar ic segge u so wie een wijf siet met quader begerte2) die heift te hant onkuscheit gedaen in sine herte. Daromme scandelisert di dijn rechter oge stect uut ende werpt van di. want het es di beter dat een dire lede verderve dan al dijn lichame ginge in die helle3). Ende scandelisert di dine rechter hant snijtse af ende werpse van di. wanta) het es di beter dat een dire lede verderve dan al dijn lichame ginge in die helle3). Het es ooc geseit die sijn wijf laten wille die geve hare enen brief der schedinge4). mar ic segge u. so wie sijn wijf laet het en si dat si keifseb) met andren mannen die brincse ter onkuscheit. ende die die gelatene neimt die doet ooc onkuscheit5).

XLIII. Ghi hebt gehort dat geseit es den ouden dune salt niet verswerenc) mar gef Gode dinen heet. mar ic seggu. gine sult te male niet sweren. noch bi den hemele want hi es die troon Gods. no bi der erden. want si es een scameld) sire voete. noch bi Jherusalem. want si es ene stat des hogesten conincs. Noch bi dinen hovede en saltu niet sweren. want dune moges een haer wit noch swart gemakene). mar uwe worde sal sijn ja ja. neen neen6). so wat dar overf) es dat comt van quade. Gi hebt ooc gehort dat geseit es oge om oge. tant om tant. mar ic segge u. dune salt niet wederstaen die quaetheit7). mar die di slaet an dine rechter wangeg) biedt hem ooc die andre. Ende die di wille vort gerechte leeden ende dinen roc nemen lat hem ooc den mantel8). Ende die di dwinget dusentich screden te gane mettien ganc andre twedusentichh)9) Ende so wie di bidt gef hem. ende die van di gheleent wille hebben dien en verseggei) niet10). ende die di neimt dat dijn es en eescht niet weder11).

XLIV. Ghi hebt gehort dat geseit es minne dinen vrient12) ende hate dinen viantk). mar ic segge u. minnet uwe viande. ende doet goet den genen die u haten. ende bidt vor die u persecucie doen13). dat gi sijt kinder uwes vader die in den hemelen es. die sine sonne doet schinen up die goede ende up die quade. ende sinen rein doet vallen14) up die rechte ende up dongerechte. wantl) of gi minnet die u minnen wat lone sal di

[L.]

seert allen den ghenen die qualec willen. de weghe daer wi in moten gaen dat syn de gebode Gods. Mettesen adversaris mote wi over een dragen ende ghehinklec wandelen in den wegen der gebode Gods ochte ons moet gheschin dat dar na volgt dats dat wi moten ghelevert syn ter pinen van den helschen kerkre. Dar na so sprac Jhesus nog voert ende seide aldus. Ghi hebt wel gehort dat verbot van der wet dat aldus segt. Du en sout en ghenen kefsdom don1). mar ic seggu. So wie en wyf anesiet met quader beghertenb) deghene heftse ghekefscht in syn herte2). ghevallet dan dat di dine rechte oghe scandalizeert. stecse ut ende worpse van di3). ende scandalizeert di dine rechte hant snydse af ende worpse van di want hets beter met ere oghen ochte met eere hant ochte met enen voete te hemelrike comen dan met gheheeliec van lichame gheworpen te sine in dat vir van der hellen4).a) Dese wart syn also te verstane dat die ghnugten van de sunden die toe comen overmids den leden des lichamen van buten. ende die bose begherten syn af te snidene dats vromelec te wederstane nit dat imen sinen lichame si schuldech te minkene. want dat iegen redene ware ende iegen dat verbot van den scrifturen.

40. Dar na so sprac hi noch ende seide. ghi hebt wel ghehort dat men wilen leerde die syn wyf laten woude dat hi hare gheven soude ene karte van din scheedene5). mar ic seggu. So wie syn wif laett hen si dat se kefsche met andren manne hi es oksun van haren valle ende (hs. en) so wie dat wyf nemt die en ander ghelaten heft hi doet overhoer6).a) ghi hebt wel ghehoert dat men wilen seide. Du en sout nit versweren. mar volbrenc vor Gode dinen eet7). Mar ic seggu dat gi nit en svert noch bi den hemele. want dats de troen Gods8). noch bi der erden. want dats dat schemel van sinen voeten. noch bi Jherusalem. want dats de stat des hogsts konings9). noch bi dyns selfs hoefde en soutu sveren. want du ne canst een hare ghemaken wit ochte svart10). mar uwe redene si ya ende neen. ende dats meer es dat comt van boesheiden11). Ghi hebt oc ghehoert dat men wilen seide oghe omme oghe. tant om tant12). mar ic seggu ghine moett nit weder striden iegen deghene die u quaet doen. mar die di sleet ane dine rechte wanghe bied hem toe de slinke13). ende die di welt dinen roc nemen. laet hem oc den mantel14). ende die di perssen welt te gane ene mile ghanker andre twe15). Die di bidt te ghevene ghef hem. ende die di bidt te leenne leen hem16). ende also alse ghi wilt dat u de leide don. also ghelike doet hen17).

41. Ghi hebt oc wel ghehoert dat men wilen seide. du sout liefhebben dinen vrint. ende haten dinen vient18). Mar ic seggu hebt lief uwe vienden. ende doet goet den ghenen die u haten. ende bidt over deghene die u persecucie don19). so seldi kinder syn ws vader die in den hemele es die

[S.]

dar af hebben. en doen dat niet die puplicane1). Ende of gi goet doet den geinen die u weder goet doen. wat lone wert u daromme2). en doen dat die sondaren niet. Ende wat lone verdiendi dat gi den geinen leent van dien gi hopt weder tontfane. want deen woukerare leent den andren omme die gelike weder te ontfane3). Ende of gi uwe broedre groet allene. wat lonea) sal u dar af comen. ende doen dat die heidine4) niet. mar u seggic noch. minnet uwe viande ende doet hem goet. ende leent hem sonder hope van haren wederlone. so sal u loon groot sijn. ende so suldi kinder sijn des alre hogestes. want hi goedertiere es den quaden ende den ondankelekenb)5). sijt ontfarmhertich also u hemelsche vader ontfarmhertich es6). sijt vulmaket also u hemelsce vader vulmaect es7).

XLV. Neimt warec) dat gi uwe gerechticheit niet en doet vor die menschen. dat gi gesien wert van den menschen. anders en wert u die loon niet met uwen vader die in den hemelen es8). Daromme als du dine alemoesene geifs sone saltu niet doen blasen vor di ene busined). alse die ypocriten doen in die synagogen ende in die straten. dat si geeeert werden9) van den menschen. vorwar seggic u si hebben haren loon ontfaen. Mar alse du geifs dine alemoesene sone sal dine slinke hante) niet weten wat dine rechter hant doe. so dat dine alemoesene blive verborgen. ende dijn vader diet siet inder verborgenheit salt di lonen10). Ende alse gi bedet sone suldi niet bedrouft werden alse die ypocriten. die minnen te stane beden in die synagogen. ende up den ornocf) van den straten. dat si gesien werden11) van den menschen vorwar seggic u si hebben haren loon ontfaen. mar alse du beden wils so ganc in dine camere. ende met beslotenen doren so bidde dinen vader inder verborgenheit12). ende dijn vader diet siet in der verborgenheit salt di lonen. Ende alse gi bedet sone suldi niet vele spreken alse die heidine ende die ypocriten. want si wanen dat si in hare vele spreken gehort sullen werden. gine sult hem niet gelijc sijn13). want u vader weet wel wes gi behouft eer dan gijsg) hem bidt. Doe sprac een sire jongere here lere ons beden14) also Johannis sinen jongeren lerde beden. Ende Jhesus antworde. alse gi bidt so segth). Vader onse die best

[L.]

sine sonne doet schinen op de quade ende sinen regen doet vallen op de gherechte ende op de ongherechte1). wat lone hebdi dis dat ghi deghene allene lief hebt die u lief hebben? en doen also de liede van der werelt?2) Ende wat lone hebdi dis dat ghi den ghenen goet doet die u weder goet don en doen also de sunderen ende de quadien?3) Ende wat lone verdindi dat ghi den ghenen leent dar ghi an hopt te winne? want deen persemir leent den andren om die ghelike weder van hem te trekkene4). Ende ochte gi uwe vrint grutt allene wat lone sal u daer af comen? en doen der hellen kinder al dat selve?5) mar u seggic noch hebt lief uwe viende ende doet hen goet ende leent hen sonder hope van haren weder lone. so sal u loen groet syn. ende so seldi syn kinder des almegtegs Gods. want hi es goedertiren den quaden ende den ghenen die sire goedertirnheit onwerdech syn6).

42. Sijt dan ontfarmhertech want u vader Got ontfarmhertegh es7). syt volmakt want u vader volmakt es8). mar nemt ware dat ghi uwe ghereghtheit nin besegt vor de menschen op roem ende om te sine ghepryst van den volke. want dar met souddi verliesen den hemelschen loen us vader die in den hemele es9). Alse du dan dine almosene wels gheven en dogh nit blasen metter businen vor di alse de ypocriten don in den synagoghen ende in den straten om dat si willen gheert syn van den volke. over waer seggic u dat si hebben hir ontfaen haren loen10). Mar alse du ghefs dine almosene so ghefse also dat dine slinke hant nin wete wat dine rechte hant doet11) so dat dine almosene blive verborghen. Also soutu verdinen den loen dyns vader die in der verborghenheit siet al dat men doet12). Ende alse ghi bedt so ne seldi nit beden alse de ypocriten don die gaen staen op den hornec van der straten om dat si van den volke willen syn ghesien. over waer seggic u dat si hir haren loen hebben ontfaen13). Mar du alse du beds ganc in dine kamere ende slut dine dore ende daer anebede dinen vader van hemelrike ende dyn vader die in der verholnheit siet. sal di loenen dyn ghebet14).

43. Ende alse ghi bedt so ne sprekt nit vele wart alse de ypocriten don die waenen ghehoert syn om de voeleheit van haren warden15). also en seldi nit don want u vader weet wale wis u behoeft eer ghine anebedt16). Doe sprac een sire yongren te hem ende seide. here mester leer ons te bedene also ghelike alse Yan Baptiste sine yongren leerde te bedene17). ende Jhesus antwerdde. alse gi bedt so segt18).a) Onse vader die best in den he-

[S.]

in den hemelen gehelicht werde dine name. toe come dijn rike. dijn wille geschie inder erdena)1) alse in den hemel. Onse oversubstancileke dagelijcs broot2) gef ons heden. ende vergef ons onse3) scult also wi vergeven onsen schuldaren. ende ne leedt ons niet4) in becoringen. mar verlosse ons van quade. wantb) vergeifdi den menschen hare sonden. so vergeift u u hemelsche vader uwe mesdaet5). mar vergeifdi niet den menschen sone vergeift u u vader niet uwe sonden.

XLVI. Alse gi vast sone suldi niet bedrouft werden alse die ypocriten die hare anschijn ontlijcsenenc) dat si schinen vastende vor die menschen6) vorwar seggic u si hebben haren loon ontfaen. mar alse du vastes so salve dijn hooft7) ende dwa dijn anschijnd). dattu niet en werts gesiene) den menschen vastende. mer dinen vader die es in den verborgenen. ende dijn vader diet siet inder verborgenheitf) salt di lonen. Nonsiet u niet clene menichte9) want het behagetg) uwen vader dat hi u geve dat rike. Vercoopt dat gi hebt ende geift alemoesene. maect cleder die niene versliten. ende gadert den scat10) die niet en mindert. Ne legt uwen scat niet in derde dar hi verrosten moge11). ende darne die dieve uut mogen gravenh) ende steilen. ende darne die motten mogen eten. mar gadert uwen scat in hemelrike. darne noch rusticheit noch motte niet en mogen argeni). noch darne die dieve niet uut en mogen gravenk) noch stelen. dar dijn scat es daer es dijn herte. Dat licht dijns lechamen dats dijn oge. es dijn oge simpel so wert al dijn lechame claer12). mar es dijn oge quaet so sal al dijn lechame donker sijn. Daromme of dat licht dat in di es donckerheit es? hoc gedaen sijnl) dan die demsternessen.

XLVII. Niemen en mach tween heren gedienen. of hi moet den enen haten ende den andren lief hebben. of hi moet den enen lief hebben ende den andren haten. gine moget Gode niet gedienen ende der quader wereltm)13). Daromme seggic u en sijt niet sorghfuldich uwer zielen wat gi eit ende uwen lichame wat gi cleet14). Nes uwe ziele niet meerre danne spise. ende u lichame dan die cleder. Siet ane die vogele des hemels15). sine
8)

[L.]

mele. ghegheilegt1) si dyn name toe comende si dyn rike gheschin mote dyn wille beide in hemelrike ende in ertrike2) onse daghliksche broet verleene ons3) ende verghef ons onse schout also ghelike alse wise vergheven den ghenen die ons schuldech syn4) ende en beghef ons nit in onsen koringen. mar verlose ons van arghe5).

44. Oc seggic u vergheft uwen evenkersten so sal u u vader Got vergheven6) ende en verghefdi nit so ne sal u Got nit vergheven7). Ende alse ghi vast en vast nit alse de ypocriten don die hare anschin al willens verderven om dat si willen syn ghesien van den volke over waer seggic u dat si hir haren loen hebben ontfaen8). Mar du alse du vasts bestryc dyn hoeft met ungementen ende dvach dyn anschin9) so dat de menschen nin weten van dinen vastene. mar dyn vader die in den hemele es. so sal di dyn vader die in der verholnheit siet gheven dinen loen10).

45. En onssit u nit cleine convent want u vader sal u gheven syn rike11). verkoept dat ghi hebt ende gheft almosne. Makt cledere die nin versliten ende ghedert den schat die nin mindert12). En legt nit uwen schat in derde daer hi rosteghen moghe ende daer die motten dar toe mogen gheraken. ende daer de dieve wandelen13). diene mogen ut graven ende stelen. mar legt uwen schat in den hemel daer noch rostegheit noch motte din en moghe ergren noch daerne die dieve en conen ut gegraven noch ghestelen14). Daer dyn schat es dars dyn herte15).a) Dat licht dyns lichamen dats dine ogheb). Es dine oghe simpel so sal al dyn lichamec) cler syn16). ende es dine oghe quaet so sal al dyn lichame donker syn. Ende ochte dat licht dat in di es. donkerheit es hoegedaen syn dan de demsternessen?17)

46.a)Nimen en mach tween heren dienen ochte hi moet den enen haten ende den andren lief hebben. ochte hi moet den enen lief hebben ende den andren verkuschenb). Gine mogt nit Gode dienen ende der quader verwentheit18). Dar omme seggic u. en syt nit al te sorfeghtech om uwen lichame war met dat ghine vuden ende cleeden seltc). En is uwe zile nit beter dan spise ende u lichame dan cleeder?19) Siet ane de vogle die vliegen in der locht. sine sayen nit noch sine ogsten nit. noch sine ghedren nit in schuren. ende nochtan vudt se uwe hemelsche vader. Ende sidi nit

[S.]

zaien noch noch en maiena). noch en samenen niet in die schure. ende u hemelsche vader die voetse. en si di niet beter dan si. Welc uwer mach met gepense toe geleggen een let tote sire grotenb)1). ende of gi niet en vermoget dat clene es? waeromme sidi sorghfuldich van den andren. Ende waromme sidi sorghfuldich van uwen clederen. merct die lelyen des ackers hoe si wassen. noch sine arbeiden niet noch en spinnenc). ende ic seg u dat Salomon in al sire glorien nie so wale gecleet en was als ene van desen. Ende of God dat hoy dat heden es ende morgen wert geworpen in den hoven2) also cleet. hoe vele meer cleet hi u volc van clenen gelove. Gine sult dan niet sorghfuldich sijn so dat gi spreict wat sullen wi eten wat sullen wi drinken wat sullen wi cledend). want dese dinge souken die heidine3). ende u vader weet dat gi al des bedorvet. Daromme souct alre eerst dat rike Gods ende sine gerechticht. ende alle dese dinc sal u toe geworpen werden. Daromme en suldi niet sorghfuldich sijn omme den morgen. want die morgen sal sorgen vor hem selven. elken dagee) es genouch sijns selves sorge.

XLVIII. Ghine sult niet ordelen sone werdi niet geordeelt. want in wat ordele dat gi ordeelt suldi geordeelt werden. En verdomt niet. sone werdi niet verdomt. vergeift so wert u vergeven. ende geift so wert u gegeven. In wat maten dat gi meitf) wert u weder gemeten. Ene goede mate ende ene vulle. ende ene up gehoopte. ende ene overvloeiende sal men u gieteng) in uwe scoot4). Wat siestu dat gestubbe in dijns broeder oge. ende den balke in dinen oge en siestu nieth). Ende hoe gesprecstu te dinen broeder. broeder gestade mi dat ic dat gestubbe doe uut dinen oge. ende een balke es in dijns selves oge. ypocrite doe teerst den balke ut dinen oge. ende danne machtu ghesien dat gestubbe te werpenei) ute dijns broeder oge. En geift u helichdom niet den honden. noch en werpt uwe margariten niet vor die swijn. dat sise niet verterden ende u selven niet verscorenk).

XLIX. Wie es van u allen die enen vrient heift die te middernachte quame te sinen huus ende sprake. vrient lene mi drie broot. want een mijn vrient es comen van den wege. ende ic en hebbe niet dat ic hem voren legge. Ende die geine van binnen antwort. ne moeie mi niet die dore es besloten. ende die kinder mijn sijn met mi in rustenl). ic en mach niet up staen noch die iet geven5). Ende die uutwendich staet roupt ende clopt

[L.]

werder vor Gode dan si syn?1) wie es van u allen die hem selven mach langer maken enen voet dan ne nature hef gemakt?2) ende och gi nin cont ghedon dat Gode so cleine es te doene war omme sidi besorgt van din dat hem toe behorrende es?3) Ende waromme sorgdi omme cleder tuwen lichame? Siet ane de lilien die wassen in den velde. noch sine pinen noch sine spinnen4) nochtan so seggic u dat Salamon in alle sire glorien en es also wale nit gecleedt alse ene van hen5). Ende ochte dat gars ende die bloeme die heden es ende margen werdt geworpen in den oven om te verbernne. Got also wale cleedt wis onssiedi u dan volc van cleinen gheloeve?6) En syt dan nit alte sorfechtech noch en segt nit wat sele wi eten wat sele wi drinken. wat sele wi ane don?7) want u vader die in den hemele es weet wale dat gi alles des behoeft8). mar sukt talre irst dat rike Gods ende sine gereghtegheit. ende al dit sal u toe geworpen werden9). En syt dan nit sorgende om den margen. want de margen sal sorgen vor hem selven. elken daghe es gnoch syns selves sorge10).

47. En ordeelt nit so ne seldi nit gheordeelt syn11). In wat ordeele dat ghi ordeelt seldi geordeelt syn12). En verdumt nit sone seldi nit verdumt syn. vergheft so sal men u vergheven13). Gheft so sal men u gheven. In wat maten dat gi mett sal men u weder meten. Ene goede mate. ende ene volle. ende ene op gehoepte ende ene overvloyende sal men u ghiten in uwen schoet14). wat siestu dan en kafa) en dyns evenkerstens oghe. alse du nin sies den blocb) die in dyns selves oghe es?15) En hoe mach stu dinen evenkersten ghesegghen. beide laet mi di dat kaf ut dire ogen don. evenlanc dat du den bloc hefs in dyns selves oghe16). ypocrite doch tirst den bloc ut dire oghen. ende dan so maghstu dat kaf don ut dyns evenkerstens ogen17). en gheft u heildomc) nit den honden. noch en worpt uwe margariten nit vor de swynd) dat sise nin verterden. ende u selven nin verschoeren18).

48. wie es van u allen die enen vrint heft. Deghene sal gaen te middernachte te syns vrinds hus ende sal hem seggen vrint leene mi drie broet19) want een myn vrint es comen over mi. ende ine hebbe nit dat ic hem moghe vore leggen20). Ende deghene sal van binnen antwerdden laet mi met vreden. de dore es besloten. ende de kinder van den hus syn op hare bedden. In can niet op ghestaen. noch dine bede ghehoren21). ende deghene

[S.]

vor die dore. Ic segge u al en staet die gene niet up dor die vrienscap die hi te hem heifta). nochtan sal hi op staen dor des anders anhangelheit1) die hi maect met roupene ende met cloppene ende sal hem geven al des hi notdurft heiftb). Ende ic segge u bidt ende men sal u geven. souct ende gi sult vinden. clopt ende men sal u up doenc). want alle die bidden hem sal werden gegeven. ende die souken si sullen vinden2). ende die cloppen men sal hem ondoen. Wie es die mensche van u allen dien sijn kint bidt broot. ende hem over broot sal geven enen steen3). Of dien sijn kint bidt enen visch. ende hem over enen visch sal geven een serpent. Of dien sijn kint bidt een ey. ende hem overd) een ey sal geven een scorpioen. Ende of gi die quaet sijt cont goede giften geven uwen kinderene). vele meer u vader die in den hemelen es sal geven enen goeden geest den genen die hem bidden4). Al dat gi wilt dat u die liede doen dat doet hem. In desenf) suldi vervullen die wet ende die profeten. Pijnt ug) in te gane dor die inge porte. want wijt es die porte ende breet es die wech die leedt ter verdomenessenh) waerd. ende vele es der gere die dar in gaen. Ende inge es die porte ende smal es die wech die leedt ten eweliken levene. ende lettel es der gere die daer in gaen.

L. Hoet u vor die valsche profeten die tote u comen in scapinen clederen5) ende van binnen sijnt gripende wlveni). an haren vruchten suldise bekinnen. mach men lesen wijndruven van (hs. van van)den dornen. ende figen van den distelen. Een goet boom maect goede vrucht. die quade boom maectk) quade vrucht6). Een goet boom en mach niet maken quade vrucht. noch een quaet boom en mach niet maken goede vrucht. Die goede mensche bringet dat goede uten goeden scatte sijns herten. ende die quade mensche bringet dat quade uten quaden scatte sijns herten. want uter vulheit des herten sprect die mont. Alle die bome7) die niet en bringen goet vrucht die sal men af hauwen ende int vier werpen. daromme seggic u. an haren vruchten8) suldise bekinnen. Niet alle die te mi spreken here here. en comen in dat hemelrike. mar die doen den wille mijns vader die in den hemelen es. die comen inl) dat hemelrike.

LI. In dien dagen sullen die menighem) seggen. here here en profeterden wi niet in dine name. ende en verdreven wi niet die duvele in dine name. ende en daden wi niet vele dogeden in dine name9). Ende dan sal ic hem segghen versceet van mi gi die quaetheit wrocht10). Daromme so wie die mine wort hort ende diese hout. die wert gelijc enen wisen man die sijn

[L.]

die buten steet hi sal bliven roepende ende cloppende vor die dore. Ic segg u. al en steet deghene nit op om de vrinschap die hi ten andren heft nochtan so sal hi op staen omme des anders besegheit die hi makt met roepene ende met cloppene ende sal hem gheven also menech broet al hi eischt1). Also ghelike seggic u. bidt ende men sal u gheven. sukt ende ghi selt vinden. clopt ende men sal u ontpluken2). want elc die bidt hem sal werden ghegheven. ende die sukt hi sal vinden. ende die clopt hem sal werden ontploken3). Wie es van u allen din syn kint bidt broet. ende hem over broet sal gheven enen steen?4) ende din syn kint bidt enen visch. ende hem over enen visch. sal gheven enen serpent?5) ende din syn kint bidt en ei. ende hem over en ei sal gheven enen schorpioen?6) Of ghi dan die quaet syt cont ghoede ghichten gheven uwen kindren. ende sal dan u vader die in den hemele es nit gheven goede ghichten denghenen die hem bidden?7) Al dat ghi wilt dat u de liede don. dat doet hen. in desen seldi vervullen de wet ende de profeten8). Pijnt u in te gane dor de inghe porte want wijt es de porte ende breet es de wech die leidt ter verdoemnessen wert. ende vele es der gherre die dor die wide porte gaen9). ende inghe es die porte ende smal es die wech die leidt ten ewleken levene wert. ende lettel es der gherre die din wech houden10).

49. Hudt u vor de valsche profeten die comen tu in abite van simpelheiden mar binnen synt gripende wolve11). Ane hare werke seldise kennen.a) Mach men lesen wynberen van den dorne. ende vighen van den distelen?12) alle goede bome maken goede vrocht. ende alle quade bome dragen quade vrocht13). En goet boem en macha) enghene quade vrocht draghen. noch en quaet boem en mach enghene goede vrocht dragen14). En goet mensche brengt dat goede uten goeden schatte syns herten. ende de quade mensche brengt dat quade uten quaden schatte syns herten. want uter volheit des herten so sprekt de mont15). Alle die bome die nin dragen goede vrocht die sal men af howen ende int vir worpen16). Dar omme seggic u ane hare vrocht seldise bekennen17). Nit alle die mi heeten here here en selen comen te hemelrike. mar die leven na den wille myns vader die in den hemele es. si selen comen te hemelrike18).

50. In din daghe so selen de menege seggen here wi syn deghene die in dinen name profeterden. ende in dinen name de evele gheeste veryagden. ende in dinen name vele miraklen daden19). ende dan salic hen antwerden dat ic se nie en kende. ende sal seggen. gaet van mi gi die warchtt de werke van der boesheit20). So wie dan dat hort die leeringe die ic leere ende dar na werkt. denghenen salic geliken den wisen man die syn hus heft

[S.]

huus gestichta) heift up enen steen. Het viel die reghen ende waeiden die winde1). ende stromden die vloede. ende stromden alle up dat huus ende het en viel niet. want het gesticht wasb) up enen vasten steen. En so wie mine worde hort ende diese niet en hout die es gelije enen doren man die sijn huus sticht upt sant. Die regen viel. ende die vloede quamen. ende die winde waiden. ende stromden alle up dat huus. ende stromden dat huus ter nederc). ende sijn val was groot2). Ende doe Jhesus dese wort gesproken hadde doe wonderde hem dat volc van sire leringen. want hi wasse lerende als een die macht heiftd). ende niet alse die scrivere ende die fariseen. ende doe hi sach die scaren doe ontfaremde hi hem haers. dat si vermoeit waren ende liggende alse scaep die genen herde en haddene)3).

LII. Doe hieschf) Jhesus sine xii jongere te hem. ende gaf hem macht4) ende sendetse te predekene dat rike Gods ende sprac en draecht niet in den wege. no en gaet niet onder die heidine. no in den steden der Samaritane. mar gaet teerstg) toten verlornen scapen des huus van Israele. Gaet en (l. ende) predect ende segt dat hemelrike naect. maect gesont die zieke. ende verwect die dode. ende zuvert die lazerse. ende verdrijfth) die duvele. vergeifs hebdi ontfaen. ende vergeifs suldi ooc geven5). Gine sult niet besitten gout noch zelver. noch gelt in bigordelen. noch in den wege en draecht scarpe noch brooti)6). noch ii rocke. noch gescoeite. noch staf. want die wercman es werdich sire spise. noch niemen en groetet up den wege. In so wat steden of casteel datk) gi comt. vraecht wie dar es werdich7) gratie tontfane. ende daer blijft tote gi danen wilt. ende eit ende drinct dat men u voren set. ende ganstl) die sieke die dar in sijn8). ende blijft daer. ende en gaet niet9) van huse in huse. Ende in wat huse gi comt so spreict metten eerstenm) vrede si desen huus. ende es dat huus werdich uwes vreden so sal u vrede bliven up hemn). ende nes des niet so sal u vrede weder keren tu. Ende so waer men u niet ontfaeto) noch uwe redene niet horen willep). dar gaet uten huus of uter stat. ende scut dat sant van uwen voeten up hemq). in getugenisse dat si u niet ontfaen en wilden10). mar ic segge u vorwaer dat lichter sal sijn den lande van Sodomorumr)

[L.]

ghestichtt op enen vasten steen1). het vil de regen. het quamen de vloede. het waiden de winde. ende stiten alle op dat hus. ende en vil nit. want het ghestichtt was op enen vasten steen2). Ende so wie so hoert mine leeringe ende dar na nin werkt. deghene es ghelic den doeren man die syn hus heft gestichtt op dat sant3) het vil de regen. het quamen de vloede. het waide de wint ende stiten dat hus ter neder. ende groet was dis hus val4).

51. Ende alse Jhesus dese wart hadde gesproken. so wonderde den volke van sire leeringen5). want sine leering (hs. leerin) was mechtech alse des gheens die almechtech was. ende si en gheleec nit der leeringen der fariseuse ende der mestre van der wet6). Doe isch Jhesus sine tvelef yongren te hem. ende gaf hen macht7) ende sendese prediken dat Gods rike8). ende seide aldus. En dragt nit met u9) ende en gaet nit onder dat heidene volka). noch in den steden van Samarien10). mar gaet tirst ten verlornen schapen van Israel.11) Gaet ende predekt. ende segt dat hemelrike nakende es12). Ghanst die sik syn. Suvert die lazers syn. verledegt die van den evelen gheest beseten syn. Sonder loen hebdi ontfaen. sonder loen gheft weder ut13). En dragt met u noch gout noch selverb). noch en hebt ghelt in bigordelec)14). noch en dragt noch scherpe op den wege. noch broet. noch twee rokke15). noch geschoite noch en dragt roede in uwe hant. want de werkman es wert sire spisen16). In wat stade ende in wat poerte dat gi comt. wragt wie daer werdich si gracie tontfane. ende mettin blijft daer toter wilen dat ghi wech wilt gaen17). Ende (hs. En) daer ett ende drinkt18) dis dat men u vore brengt19). daer blyft ende en gaet nit van huse te huse20). Ende alse gi comt in en hus so benediet ende segt. vrede si in dit hus21). ende es dat hus ende dire in syn werdech us payss. so sal u pais op hen bliven. ende en es dit nit. so sal u pais weder tu kiren22). Ende so waer dat men u nit ontfaen en welt. noch daer men uwe leeringhe nit horen en welt daer gaet uten huse ochte uter stat. ende schudt dat ghestubbe van uwen voeten op hen23) in getugnesse dat si u nit ontfaen en (hs. ende) wouden24). Mar ic seggt u over waer dat gemakleker sal syn den volke van Sodomen ende van Gomorren in den dage des ordeels. dan dire stat die u nin welt ontfaen25).

[S.]

ende van Gomorre in den dagen des ordeels dan dier stat1) die u niet ontfaen en wille.

LIII. Ic sende u alse lammere in midden den wulven. daromme sijt wijs alse serpenten ende simpel alse duven. Hoet u vor die lieden. want si sullen u vaen ende geven den gerechte2). ende si sullen u geselen in hare synagogen. ende vor die coninge ende vor die gerechte suldi geleedta) werden dor mine name in getugenisse harre quaetheit3). Ende alse gi geleedt wert in den synagogen voret meesterscap ende vor die potestateb). sone suldi niet vordinken hoec) of wat gi hem antworden sult4). want gine sult niet sijn die spreken sald). mar die geest uwes vader sal spreken in u. Dan sal deen broeder den andren verraden ende geven in der doot. ende die vader sijn kint. ende die kinder haren vader. ende die een sal den andren doden. ende dan sal u al die werelt haten dor mine name5). mar die vulstaet toten ende die wert behoudene). Als men u jaecht ut ere stat so vliet in dandre. want ic segge u vorwar gine sult niet comen tote al den steden in Israele eer hem des menschen sone anderwerf vertogen salf)6).

LIV. Die jongere nes niet boven den meester. noch die knecht boven den here. het genouge den jongere dat hi si alse sijn meester. ende den knecht dat hi si alse sijn here. een iegelic wert vulmaect als hi es alse sijn meester. Heeten si den here Belsebucg) wat wondre eist dat si die knechte ooc also heeten7). daromme seggic u. dat gise niet onsiet. Het nes niet so verborgen dat niet vertoocht sal werden. noch so verholen dat niet geoppenbart salh) werden. Dat ic u segge in demsternessen dat predect inder claerheit. ende dat ic u rune in u ore8) dat predect openbaeri). Ende ic segge u die mine vriende sijt. nonsiet niet die gene die den lichame doden mogen. want die ziele en mogen si niet gedoden. mar onsiet den genen die macht heift bede lichame ende ziele te werpene in die helle. En coopt men niet ii musscen omme enen vierlinc. ende nochtan ene van hem en valt niet ter erden sonder tgehingenessek) uwes vader9) die in den hemelen es. Want alle die haer van uwen hovedel) sijn getelt. nonsiet u dan niet want gi sijt beter dan vele musschen10). So wie mijns verlijet vor die menschen. des geins sal ic verlien vor minen vader die in den hemelen es.

[L.]

52. Ic sendu alse lammer onder wolve ende daer omme so syt wys alse serpente. ende simpel alse duven1). Hudt u vor de liede want si selen u vaen ende leveren den gherichte. ende si selen u gheecelen in hare synagoghen2). ende vor de richtren ende vor de coninge so seldi moten gheleidt werden om minen wille. in ghetugnesse horre quaetheit3). Ende alse men u leidt in de synagoghen voert mesterschap. ende vor de potestate en syt nit besorgt hoe ende wat ghi hen antwerden mogt4). want in dire uren sal u gegheven werden dat gi antwerden selt5) want ghi ne selt nit syn die spreken selt mar de gheest us vader sal spreken in u6). Dan sal deen bruder den andren verraden ende leveren ter doet. ende de vader syn kint. ende de kinder haren vader. ende deen sal den andren doeden7). ende dan sal u al de werelt haten om minen wille. Mar die volstaen sal toten inde die sal behouden bliven8). Alse men u dan persecucie doet in deene stat so vliet in dandre want over waer seggic u dat ghi nin selt comen tallen den staden van Israele eer des menschen sone hem weder vertoegen sal9). Nin es de yongre boven den mester noch de knecht boven sinen here10) het mach den yongre wale genugen dat hi si alse syn meester. ende den knecht dat hi si alse syn here. Heetense dan den here Beelsebuc wat wondere dat si sine knechte also heten11). daer omme so seggic u. dat ghise nin onssit.

53. hen es en ghene dinc so werborghen sine sele vertoegt werden noch so verholen sine sele goppenbart werden12). Dat ic u segge in demsternessen dat predekt in der clerheit. ende dat ic u rune in uwe ore dat predekt oppenbare13). Ende oc seggic u die mine vrint syt. En onssiet nit deghene die den lichame doeden mogen14). want de zile en conen si nit ghedoeden. Mar onssit den ghenen die macht heft beide lichame ende zele te versinkene in die helle15). En wetti nit dat men twee muschen copt om enen virdonc. ende nochtan en valter ene ter erden nit sonder dat ghehinknesse us vader die in den hemele es wis onssiedi u dan?16) want gi selt weten dat al dat haer dat gi opt hoeft hebt es ghetelt17). En onssiedu dan nit. want vele muschen en syn also wert nit vor Gode alse ghi syt18). So wie dat myns lyen sal vor de menschen des gheens salic lyen vor mijnen vader die in den hemele es19). ende vor sine ingle20). Ende so wie myns loeghent vor de menschen. des ghens salic loghenen vor minen vader die in den hemele es21). ende vor sine ingle22).

[S.]

ende vor sine ingle. Ende so wie mijns lochent vor die menschen. ende mijns niene verlijet vor tgheslachte dat keifsdomlic es ende sondelica)1). des geins sal ic lochenen. ende des geins sal ic mi scamen. vor minen vader die in den hemelen es. ende vor sine ingle. Ende des menschen sone salne confonderen als hi comt in die glorieb) sijns vader met sinen inglen.

LV. En waent niet dat ic si comen vrede te makenec) inder erden. ic en ben niet comen vrede te sendene mar een swerd. want vortane dar si vive sullen sijn in een huus die drie sullen sijn gescedend) jegen die twee. ende die twee jegen die driee)2). want ic ben comen te scedene den menschef) van sinen vader. ende die dochter vander moeder. ende des sons wijfg) van harre zweger4). ende des menschen viande sullen sine huusgenote sijn. Die sinen vader of sire moeder mint boven mi. die nes mijns niet wert. ende die sinen sone of sire dochter mint boven mi. die nes mijns niet wert. Ende die sijn cruce niene neimt5) ende mi niene volgeth) die nes mijns niet wert. noch die en mach mijn jongere niet sijn. Die sine ziele wille vinden die verliesse. ende die sine ziele verliest dor minei) name6) die salse vinden. Die u ontfaet die ontfaet mi. ende die mi ontfaet die ontfaet hem die mi heift gesant. Die den profete ontfaet in de name des profeten die sal ontfaen des profeten loon.k) Ende die ontfaet den gerechten in die name des gerechten. die sal ontfaen den loon des gerechten7). Ende so wie drinken geift enen nap vul coutsl) waters8) enen van desen minsten in de name eens jongers. want gi kerstm) sijt9). ic segge u hine sal sinen loon niet verliesen. Ende het geschiede doe Jhesus dese woort vulbrochten) doe ginc hi van dan. ende sende sine xii jongere den volke te predekene ende te leerne in haren steden. Ende die jongere gingen predeken den volke dat si penitencie daden10). ende vele die beseten waren van den duvelen verdreven si. ende vele sieke salveden si met olien ende maectenseo) gesont11).

LVI. In den derden dage was gemaect ene brulucht in Cana Galilee. ende dar was Jhesus moeder. ende Jhesus was dar ooc geroupen ende sine jongere ter brulucht ende dar gebrac wijnsp). Doe sprac Jhesus moeder
3)

[L.]

54. En went nit dat ic ben comen omme pais te makenea) in ertrike. In ben nit comen omme pais te sendene onder tfolc mar en svert1). Want voert ane dar si vive selen syn in een hus. de drie selen syn iegen de twe. ende de twe iegen de drie2). want ic ben comen scheeden den sone van den vader ende de dochter van der moeder. ende des soens wyf van harre sweger3). ende des menschen viende dat selen syn sine husghenote4). Die sinen vader ende sire moeder mint boven mi hine es myns nit wert ende die sinen sone ende sire dochter mint boven mi. hi ne es myns nit wert5) ende die syn cruceb) nin nemt op sinen hals ende volgt mi. hine es myns nit wert6). noch hi en mach myn yongre nit syn7). Die sine zile welt vinden hi verlistse. ende die sine zile verlistc) om minen wille hi sal se vindend)8).

55. Die u ontfeet hi ontfeet mi selven. ende die mi ontfeet. hi ontfeet denghenen die mi heft ghesendt9). Die ontfeet enen profete in ens profeten name. hi sal ontfaen ens profeten loen. Ende die ontfeet enen gherechten mensche omme sine gherechtegheit. hi sal ens gheregts menschen loen ontfaen10). Ende so wie dat drinken gheft enen nap vol cauder fontainen enen van desen minsten in den name ens yonghers. ic seggu dat bi sinen loen nit verliesen en sal11).

56. Ende alse Jhesus alle dese wart hadde volsproken. so ghinc hi van daer. ende sendde sine tvelef yongren din volke te predekene ende dat te leerne12). ende die yongren ghingen predeken in den steden den volke dat si penitentie daden13). Ende alle de sike die hen vore quamen. die bestreken si met olien ende ghansdense ende vele der gherre die beseten waren van den evelen gheesten die verledegden si van harre quelnessen14).

57. Op enen dach so was ene brulocht in ene stat die heet Chana int lant van Galileen ende daer was Marie Jhesus moeder15). Al daer so was oc Jhesus ende sine yongren ghenoedt ter brulocht16). In dire brulocht so ghevil dat daar wyn gebrac. Doe sprac Jhesus moeder te hem ende seide. hen geberst wyn17). ende Jhesus antwerdde hare. wyf wat es mi ghemeins met di. mine ure en quam noch nit. Dese wart syn anders te verstane dan si luden. want dat hi sire moeder die magt was wyf hit dat was na de manire van sinen sprekene. want in andren staden houdt hi die selve manire. Die wart die dar na volgen wats mi ghemeins met di diden also vele alse of hi seide. du bids mi dat ic mine mirakelleke werke toege die te mire gotheit behoren. In din dat ic dis macht hebbe so nes mi nit ghemeins met di. want van di en hebbic nit el dan mine menscheit

[S.]

te hem. si en hebben ghenen wijn. Ende Jhesus seide hare. wijf wat es mi tia). mine stonde nes noch niet comen. Doe sprac sijn moeder toten dienaren so wat hi u heet1) dat doet. Dar stonden ses krukenb) die dar geset waren na gewoneit der joden zuveringe die hilden somige te tween maten of te driend)2). Doe sprac Jhesus te hem. vullet die kruken met watre. ende si vulletse tote boven upe). Doe seide hem Jhesus scept nu. ende draget den architiclino. endesi drougenef) hem3). mar doe die architiclinus gesmaecte dat water dat wijn ghemaect was ende hine wiste niet wanen dat was. mar die dienaren wistent die water sciepen. Doe riep die architiclinus den brudegome ende sprac te hem. elcg) mensche geift ten eersten den goeden wijn. endi alsi dronken sijn so geift hi den crancsten. mar du hebs den besten wijn behouden tote nuh). Dit dede Jhesus in den beginne sire tekene in Cana Galilee ende oppenbarde sine glorie4). ende sine jongere geloofden in hem.

LVII. Ende doe hi daelde van den berghe soi) volgede hem ene grote scare5). Ende sich een lazers mensche quam ende viel vor hem up sine knien ende anebeiddenek) ende sprac. here wiltu ic mach gesont werden6). ende Jhesus strecte sine hant ende roerdene ende sprac ic wilt wes gesont6). ende al (hs. al al) te hant wart hi gesont van sire lazerienl). Doe sprac Jhesus te hem. sie dattuut niemene segges. mar ganc ende toge dim) den priesteren vander wet. ende offre dat offer dat Moises geboot over die zuveringe7). mar die gene die gesont worden was maket so oppenbar onder den volke. dat Jhesus niet oppenbare mochte wandelenn) in den steden. ende daromme hilt hi hem inder woestinen. ende dar gaderde dat volc te hem van overalo). Maer doe hi quam te Cafarnaum doe ginc te hem Centurio ende bat hem8) ende sprac here mijn knecht leicht in huus ziec van den fledersine ende wert jamerlike gequeltp)9). Ende Jhesus seide hem. ic sal comen ende salne gesont maken. Ende Centurio antworde ende sprac. here ic en ben niet werdich dattu in gaes onder mijn dac. mar allene sprec 1 wort ende mijn knecht wert gesont10). want ic ben een mensche onder herescap geset ende hebbe onder mi riddereq). ende ic segge desen ganc ende hi gaet. ende den andren com ende hi comt. ende minen knecht doe
c)

[L.]

die de werke van mirakelleken dingen van hare selven nit volbrengen en mach. Mar mine ure sal comen dat ic sterven sal an den cruce. dan sal goppenbart werden wat ic hebbe van di dats die menscheit die ic ontfinc van di1). Doe sprac syn moeder den ghenen toe die daer dinden. ende seide. Al dat hi u segt dat doet2). al daer so stonden steinne kroeghe sesse. die daer ghesett waren na der yoden ghewonte die hare purificacie in so ghedanen vaten plagen te doene die hilden te tween mensuren ochte te drien3). Doe seide Jhesus din dinren. vult die kroeghe met watre ende si daden also ende vuldense toten oversten kanten4). Doe sprac Jhesus ende seide. Schept nu ende dragt den hushere ende si daden also5). Ende alse die hushere ghesmakde dis wyns die van watre was ghemakt ende nit ne wiste hoe dat was gheschit. mar die dinren wistent wale die die kroege met watre hadden ghevult. so isch die hushere din brudegoem6) ende seide hem aldus. Elc mensche plegt tirst den besten wyn te ghevene. ende dar na alse men des ghedronken heft so gheft hi sinen wyn die kranker es mar du hefs dinen besten wyn ghehouden tote noch7). Dit was ene der irsten miraklen die Jhesus dede in Chana van Galileen ende daer vertogde hi sine gotleke macht ende dar met so worden sine yongren ghesterkt in den gheloeve8).

58. Ende alse Jhesus danen ghinc. so volgde hem en groet volc9). ende en lazers mensche quam10) ende vil vor hem op sine knin11) ende anebeddene ende sprac al dus. here est dyn wille so magic werden geghanst11). ende Jhesus recte sine hant ende ghereen din besikden. ende seide hets mijn wille. wes geganst. ende altehant wart hi ghesuvert van sire lazerien12). Doe sprac Jhesus toten ghenen ende seide. Sich datdu des nimene en segs. mar ganc ten papen van der wet. ende vertoegh di hen. ende offer hen alselke offerande alse Moyses gheboet in der wet den ghenen tofferne die van lazerien worden geghanst13). Mar deghene die geghanst was. makde dat werc dat an hem gewarcht was so oppenbar onder dat volc. dat Jhesus om de persse van den lieden en mochte nit oppenbare wandelen in den steden. ende dar omme so hilt hi hem in den wstinen. ende daer ghederde dat volc te hem van allen staden14).

59. Op enen dach so quam Jhesus te Capharnaum. ende daer so quam en hoge man die hondert ridderen hadde onder hem. ende bat Jhesum15) ende seide aldus. here ic hebbe enen knecht die in myn hus legt sik van den fledercine. ende dogt groet ongemac16). Ende Jhesus antwerdde hem. Ic sal comen ende ganssen dinen knecht17). Doe sprac die hoge man. here in ben nit werdech dat tu coms onder myn dac. mar seghe dinen wille met enen warde. ende myn knecht sal genesen18). want ik ben en mensche die metter wereltleker macht veronledegt ben. ende hebbe onder mi riddren. ende ic segge den enen ghanc. ende hi gheet ende den andren com. ende

[S.]

dit ende hi doetet1). Doe Jhesus dat horde doe wonderde hi hem. ende sprac tote dien die hem volgeden. vorwar seggic u. aldus groota) gelove en hebbic niet vonden in Israele. Daromme seggic u dat vele sullen comen van orient ende van occident. ende sullen rustenb) met Abraham ende met Ysaac ende Jacob in hemelrikec). mar die kinder des rijcs sullen wt geworpen werden in die uterste demsternesse. dar sal sijn weninge ende krischelinged) van tanden2). Ende Jhesus seide Centurione. ganc ende na dinen gelove geschie di. ende up die selve stonde genas3) sijn knecht. Ende Centurio es weder gekeert in sijn huus. ende hi vant sinen knecht die siec was al gesont4)

LVIII. Up enen dach sat Jhesus ende leerde in ene synagoge. dar was een mensehe die beseten was van den duvel. Doe hi Jhesus horde spreken. doe riep hi met groter stemme ende sprac. wat es ons ende di gemeens. Jhesus van Nazarene. du coms ons te verdrivene. ic weet dattu Gods sone best. Doe scaltenee) Jhesus ende sprac. swijch ende vare ute dien lechame. Doe waerp hi dien mensche ter neder ende voer uut. Doe dat sagen die dar waren doe vreesden si hem. ende begonden onderlingef) te sprekene ende seiden. wat mach dit bedieden dat dese met gewout gebiet den quaden geesten dat si uut varen ende si doent.5) Ende doe Jhesus quam in Peters huus doe sach hi sire sweger liggende ende was siec van den rede6). ende hi roerde hare hant ende die rede lietseg). ende si stont up ende diende hem7).

LIX. In dier tijt ginc Jhesus in ene stat die heet Naim ende sine jongere gingen met hem ende ene grote schare. mar doe hi naecte der porten vander stat doe drouch men dar uut enen doden. een enich sone sire moeder. ende die was wedewe. ende vele scharen uter stat gingen met hare. Ende doese Jhesus sach doe wart hi met ontfarmichedenh) beweget ende seide hare niet en wene. ende hi gereen die bare8). ende diene drougen die stonden stille. ende hi sprac jongelinc ic segge di stant up ende hi rechte hem up die doot hadde geweisti) ende sat. ende begonde te sprekene. ende hi gavene sire moeder. Doe vreesden si hem alle ende loveden Gode ende spraken. want een groot profete es up gestanden onder ons. want God heift gevisitert sijn volc9). ende dese niemare10) van hem gine uut over al Judea ende over al den rikek).

[L.]

hi comt ende minen knecht seggic doch dit ende hi doecht1). Ende alse Jhesus, dat hoerde so sprac hi alse ut enen wondre toten ghenen die hem volgden. Over waera) seggic u. dat ic aldos groet geloeve noch nin vant onder dat volc van Israele2). Dar omme seggic u. dat menech mensche sal comen van dar de sonne op gheet. ende van daer si onder gheet. ende selen rosten met Abrahame. met Ysaake. ende met Jacope in hemelrike3). ende de kinder des ryks. selen gheworpen werden in die eweleke demsternessen. daer sal syn geschrei ende krysselinge van tanden4). Doe sprac Jhesus totin hogen man. ghanc ende na dinen ghelove so geschie di. Ende op die selve ure so genas syn knecht5). Ende alse die hoge man thus quam so vant hi sinen knecht al gesont6).

60. Op enen dach sat Jhesus ende leerde in ene synagoge (hs. synagode). aldaer was en mensche die beseten was van den quaden gheeste. alse degene Jhesum hoerde spreken so rip hi met luder stemmen7) ende sprac aldus. wats ons ghemeins met di Jhesu Nazarene. du coms omme ons te veryagene. ic weet wale dat tu de Gods sant best8). doe schoutene Jhesus ende seide. svigh ende vaer ut din lichame9). doe warp die quade gheest den mensche ter neder. ende voer ut10). alse dat sagen die daer waren so worden si ververt. ende si begonsten onderlinge te sprekene ende te seggene. wat mach dit diden dat dese aldus met gewoude gebidt din quaden gheesten dat si ut varen11).

61. Dar na so quam Jhesus in Peters hus. ende aldar so vant hi Peters sveger liggende sik van den rede12). ende die daer waren si baden hem over hare. doe nam se Jhesus metter hant ende rechtese op. ende si genas ende stont op. ende dinde Jhesu ende sinen yongren13).

62. In din dagen so quam Jhesns in ene stat die heet Naim. ende met hem so quamen sine yongren ende ene grote schare van volke14). ende alse hi quam bi der porten van der stat so droch men ut enen doeden. dat hadde ghewest en enech sone ere weduen van der stat. ende met hare so quam oc en groet volc van der stat15). en alse Jhesus die moeder sach so ontfarmde hem hars ende sprac hare ane ende seide en weene nemmeer16). doe ghinc hi toter baren ende ghereen die met sire hant. doe bleven stille staende die se droegen. Ende Jhesus sprac aldus. ijongelinc ic segge di stant op17). Doe rechtte hem op. die doet hadde gewest ende sat al rechte ende began te sprekene. ende also leverdene Jhesus weder levende sire moeder18). Ende alse deghene die daer waren die grote mirakle sagen so worden si ververt ende verssagt ende si loveden alle Gode. want Got heft syn volc gevisiteert19). Dese nimerde lip dor alt lant van Judeen. ende in alle die geburten ende die lande dar omtrent20).

[S.]

LX. Doet avont wart doe brachte men hem voren ene grote menichtea) die beseten waren van den duvelen1). ende die quade geeste verdreef hi met enen worde. ende alle die siecheden hadden die ganste hib). Ende vele quader geeste die uut voeren die riepen ende seiden dat hi Gods sone warec). ende hi scalt se ende verboot hem dat sijs niet en seiden dat hi Christus ware. ende also wat (l. wart) vervult die profecie Ysaias des profeten die seicht. hi sal ons onse qualen af nemen. ende sal ons verledigen van onser siecheden2). Doe Jhesus gesach die menichted) der scaren omme hem. doe hiet hi die jongere over dat water varen3).

LXI. Ende een scrivere quam ende seide hem. meester ic sal di volgen so waer du gaes4). Ende Jhesus seide hem die vosse hebben hole. ende die vogele des hemels hebben hare nestee). mar des menschen sone en heift niet daran dat hi sijn hooft genegef)5). Doe sprac hi tote enen andren volge mi. mar die geine sprac. here laet mi teerst gaen graven6) minen vader. Doe sprac Jhesus te hem. volge mi dug). ende lat die dode begraven hare dode. mar du ganch) ende condige trike Gods. Doe quam een ander ende sprac. here ic sal di volgen. mar laet mi teerst gaen seggen dien die te huus sijn7). Ende Jhesus antworde hem ende sprac. niemen die de hant slaet an die plouch ende achterwaert siet nes werdich des rikeni) Gods8).

LXII. Doe Jhesus in den scepe was met sinen jongeren9) doe wart een groot storm in de zee. so dat dat scip van den vlagen sere wart gestoten ende bedruct10). ende Jhesus lach int achterste ende van den scepe ende sliep. ende si gingen te hem ende wectenek). ende riepen up hem ende spraken. Here behout ons wi verderven11). Ende Jhesus seide hem. wat onsiedi u gi van clenen gelove12). Doe stont hi op ende geboot den winden ende den vloeden dat si niet meer en stormden13). ende het wart ene grote stilheit. mer die menschen verwonderden hem ende spraken. wie mach dese sijn. die gebiet den winden ende den vloedenl) ende si sijn hem gehorsam14).

LXIII. Ende doe hi over gevaren was int lantscap Gerasenorum dat leicht tiegen lant van Galilee over. Ende doe hi uut gegaen was te lande

[L.]

63. Des avonds dar na so brachtemen ene grote menege van lieden vor hem. die beseten waren van den evelen gheesten ende die mengerhande ander ongemac hadden. ende die ghansde hi alle ende de quade gheeste veryagde hi met enen warde1). ende vele quader gheeste die ut voeren riepen ende seiden dat hi Godes sone ware ende hi scout se ende verboet hen dat si nin seiden dat hi Christns ware. ende also wart vervult de prophetie die wilen profeterde Ysaias die seide aldus. hi es die onse qualen ons af sal nemen ende van onsen sikheiden ons sal verledegen2).

64. Ende alse Jhesus sach die grote menege die hem volgde. so hit hi sinen yongren dat si voeren over dat water dat daer lip3). Aldaer so quam te hem een der mestre van der wet ende seide aldus. Mester ic sal di volgen warwert dat tu henen ghees4). ende Jhesus antwerdde hem. De vosse si hebben hole. ende de voghele hebben neste dar si in schulen. mar des menschen sone en heft nit daer hi syn hoeft op resten mach5).a) Dese wart syn also te verstane mine oedmudecheit ende (l. en) vindt in dine hoverdege herte enghene stat dar si rastelec in bliven mach.

65. Doe sprac Jhesus tenen andren ende seide volgh mi. ende deghene antwerdde hem. here laet mi tirst gaen graven minen vader die doet es6)6). ende Jhesus antwerdde ende seide. volgh mi du. ende laet de dode graven here doede7). Mar du ganc ende predeke dat rike Gods8). Doe quam en ander ende seide here ic sal di volghen. mar gedoegh dat ic tirst thus moge gaen ende spreken mine vrint9). ende den ghenen antwerdde Jhesus. So wie sine hant sleet an de ploech ende dan achterwert siet die en es nit wert hemelryks10).

66. Alse Jhesus in dat schep was met sinen jongren11) so hif en migel storm in de zee so dat dat schep wart van den vlagen sere bestoten ende bedrukt12). al die wile so lach Jhesus in dat echterste inde van den schepe ende slip13). Doe quamen die in dat schep waren tote hem ende wekdenne. ende ripen op hem ende seiden here behout ons onse leven. wi verdrinken14). ende Jhesus antwerdde. wis onssieddi u liede van cleinen gheloeve15)? Doe stont hi op ende geboet den winden ende den watre dat si nemmeer en stormden. ende also schire alse dat geboden was so was die storm al vergaen. ende dat water wart gestillt16). Alse dat sagen die daer waren so worden si bevaen met groten wondre ende spraken onderlinge aldus. wie mach dese grote here syn17). die gebidt den winden ende den watre ende si syn hem onderdaen18).

67. Ende alse Jhesus was comen over dat water in en lanschap dat was ghenamt van Gerasenen19). dat legt over iegen dat lant van Galileen20). so quamen tweea) menschen iegen hem die beseten waren van tveen

[S.]

doe liepen hem tiegen twe besetene menschen van den duvelen. die wandelden in den graven der doder lieder ende waren sere vreselijc. so dat niemen en mochte lidena) bi den wege1). mer die een van den tween hadde lange beseten geweist. ende hine drouch gene cleder ane2). Noch niemene en mochtene gebinden met ketenen. noch niemene en mochtene gehusen. want hi hadde dicken gebonden geweist met vederen ende met ketenen. ende hi bracse alle wege. Noch niemene en condene getemmen met gere lustb)3). ende daromme was sine woninge in den graven ende in den bergen. ende al dar liep hi roupende ende hem selven slaende ende scorendec) met stenen. Dese doe si sagen Jhesus van verren comen doe liepen si jegen hem ende anebeiddened). ende riepen met groter stemme wat es ons ende di Jhesus des hogesten Gods sone4). du coms ons te quelnee) vor onse tijt. ic beswere di bi Gode dattu ons niet en quels. Ende Jhesus antworde hem die dar sprac. vare uut onreine geest sech wat es dine name. ende hi antworde legio. want onser es vele5). Doe baden si Jhesum dat hise niene verdreve uten landef). ende dat hi hem niene gebode dat si voeren ter hellen6). Ende dar bi ginc ene herde swijng) ende weidden7). doe baden hem die duvele ende seiden. werpstu ons uut so lat ons varen in de swijn8). Ende Jhesus antworde vaert9). doe voeren die duvele uten menschen ende voeren in de swijn. ende jageden de swijn in die zeeh) met groten gerussche. ende verdronkere in den watre wel ii m.i)10) Ende doe dat die herdren sagen die de swijn hoedden doe vloen si ter stat waert ende maecten dat condichk) in die stat. Ende al daromme11). doe gingen uut alle die vander stat jegen Jhesum. ende doe sine sagen ende dien mensche sittende te sinen voeten gecleet van wien hi die duvele verdreef gesont gemoets12). doe worden si versagetl). ende baden hem dat hi ginge uut harre geburte. ende Jhesus dede also. Ende doe hi weder gescept was doe bat hem die mensche die van al den duvelen beseten wasm). dat hi met hem moeste wesen. ende Jhesus en wilts niet ontfaen. mer hi sprac te hem. ganc in dijn huus ende vertrecke dinen vrienden watti God gedaan heift. want hi hem dijns ontfarmtn) heift13). ende hi ginc ende predecte in Deca-

[L.]

quaden gheesten die wreet waren ende vreeslec utermaten. Dese plagen te schuelne in den graven van doden lieden. want nimen en dorst se ontfaen in syn hus noch nimen en dorste hen gheneken1). Mar die een van den tveen hi hadde lange beseten ghewest2). ende dese en droch en ghene cleder ane noch nimen en constene gebinden met ketenen3). want dikke hadde hi met vetren ende met ketenen gebonden gewest ende altoes hadde hise te broken. noch nimen en constene ghetemmen met eneger lust4) ende dar omme was sine woninge in den graven ende in den berghen. al daer so lip hi roepende ende hem selven slaende ende schorende met stenen5). Dese alse si sagen Jhesum van verren comen so liepen si iegen hem6). ende ripen met groter stemmen aldus. wats ons metti ghemeine Jhesu des almechtegs Gods sone?7) Du best comen ons quellen. vor onsen tyt8). Ende Jhesus antwerdde den ghenen die dar sprac aldus. var ut onreine ghest9). seghe wat namen hefs du? Ende deghene antwerdde legio want onser es vele10).b) Dit legio ludt also vele alse en getal dat heft ses dusentech. ses hondert. sesse ende sestech. ende dar omme seidense onser es vele. Doe badense Jhesum dat hise nin veryagde uten lande11) ende dat hi hen nin gebode dat si voeren ter hellen wert12). al daer bi so stont en kudde svyn ende weidde13). Doe baden hem die quade gheeste ende seiden. wersps du ons ut so ghef ons orlof tevarne in die swyn14). ende Jhesus antwerdde. hebbes orlof. Doe voeren die evele gheeste uten menschen ende voeren in die swyn15). ende yagden die swyn in die zee met groten gerusche ende verdrenkdender in dat water toter summen van tveen dusentegen16). ende alse dat sagen die die swyn hudden so vlowen si ter stat wert ende makden dat kundech in die stat ende over al daer omtrent17). Doe lipen ut alle die van der stat iegen Jesum18) ende alse sine sagen ende die menschen bi hem die beseten hadden ghewest al gesont so worden si verssagt19) ende baden hem dat hi ghinge ut harre geburten. ende Jhesus dede also20). Ende alse hi weder gescheept was so bat hem die mensche die van allen din quaden gheesten beseten hadde gewest dat hi met hem mochte varen21). ende Jhesus en (hs. ende) wouds nit ontfaen22). Mar hi antwerdde hem23) ghanc in dyn hus. ende telle dinen vrinden dat goet dat di Got heft gedaen.24) wat hem dyns heft ontfarmt25). Ende deghene dede also. ende ginc in dat lanschap dat heett Decapolis. ende gaf allen din volke te verstane wat goede Jhesus hem hadde gedaen. ende alle die dat horden worden met groten wondre bevaen26).

[S.]

polis wat hem Jhesus hadde gedaen. ende alle diet horden verwonderden hem1).

LXIV. Jhesus clam int scipa) ende voer over ende quam in sine stat. up enen der dage sat Jhesus ende leerde. ende al dar saten fariseuse ende meestre vander wet. die comen waren uut al den castelen van Galilee. ende van Judea. ende van Jherusalem. ende die Gods crachtb) was dar gereet om hem gesont te makene. Ende al dar quamen si viere ende brachten enen gedragen up een dragebedde. die alle sine lede verloren hadde van den fledersinec)2). Ende doe si quamen toten huse dar Jhesus in was so en mochten si den sieken niet in dat huus gebringen dor dat gedrancd) des volx dat omtrente) dat huus was. Doe clommen si up dat huus. ende dor dat dac des huusf) so lieten sine neder metten dragebedde3) vor Jhesum dar hi sat. Ende doe Jhesus sach hare gelove doe sprac hi toten sieken sone getroste di dine sondeng) sijn di vergeven. Doe begonden te pensene die scrivere ende die fariseen ende spraken. wie es dese die blasphemieh) sprect. wie mach die sonden vergeven dan allene God4). Ende doe Jhesus bekende hare gepense. doe antworde hi ende sprac te hem. wat pensdi quaeti) in uwen herten. weder es lichter te seggene dine sonden sijnk) di vergeven of stant op ende ganc. mer dat gi gelooft dat des menschen sone macht heift sonden te vergevene inder erden. doe sede hi den sieken stant op seggic dil)5). ende nem up dijn bedde ende ganc in dijn huus. ende hi stont te hants up vor hem allen6) ende nam upm) dar hi in gelegen hadde ende ginc in sijn huus lovende Goden). Ende si alle worden versaecht ende loveden alle Gode7). die sulke macht den menschen heift gegevenn). ende si worden vervult met vresen ende seiden heden hebben wi wonder gesien.

LXV. Ende hi quam daromme weder in Cana Galilee dar hi van watre wijno) hadde gemaect. Ende dar was een conincsinp)8) des sone was siec in Capharnaum. doe dese horde dat Jhesus quam van Judea in Galilee doe ginc hi af tote hem. ende bat hem dat hi neder daelde ende sinen sone gesont maecte want hi begondep) sterven9). Daromme seide Jhesus te hem. het en si dat gi tekene ende miracle siet10) anders en geloofdi niet. Doe seide tote hem dat conincsinq). here ganc af eer dan mijn sone sterve. doe seide hemr) Jhesus ganc dijn sone leift. Doe geloofde die mensche den worden die Jhesus sprac ende ginc11). mar doe hi te hants af ginc doe

[L.]

68. Alse Jhesus over dat water gevaren was so quam hi in die stat dar hi wonechtegh was1).a) aldaer quamen si vire2) ende brachten gedregen op en dragebedde enen mensche die alle sine lede verloren hadde van den fledercine3). ende alse deghene toten hus quamen dar Jhesus in was. so ne consten si din siken nit in dat hus gebrengen om dat bedranc van din volke dat omtrent dat hus was. Doe clommen si boven op dat hus. ende dor dat dac van den hus so liten sine neder metten dragebedde vor Jhesum daer hi sat4). Ende alse Jhesus anesach hare ghelove. so sprac hi totin siken ende seide. Mensche getroste di dine sunden syn di vergheven5). Doe begonsten te pensene die scriben ende die phariseuse ende aldus te seggene in hen selven. wie es dese die sprekt blasphemen? wie mach die sunden vergheven sonder allene Got6)? ende alse Jhesus anesach hare quade peinsingen. so antwerdde hi daer op ende sprac aldus. waromme laetti die quade pinsingen comen in uwe herten7)? welc es lichter te seggene dine sunden syn di vergheven. ochte stant op ende wandele8)? Om u dan kundech te makene dat des menschen sone heft maght de sunden te verghevene. so salic hem seggen. stant op ende wandele. Doe sprac Jhesus din siken toe ende seide aldus. ic segge di stant op ende nem dyn bedde ende ganc thus wert9). Doe stont deghene op altehant toesiende allen den ghenen die daer waren ende nam syn bedde op sinen hals ende ghinc thus wert lovende Gode ende dankende10). Ende alle de ghene die dat sagen ende hoerden worden verssagt ende ververt11) ende si loveden alle Gode die soegedane macht den menschen verleent12) ende spraken oppenbare dat si groet wonder hadden ghesin13).

69. Op enen dach so quam Jhesus in Chana Galilee daer hi van watre wyn hadde gemakt. aldar so quam te hem ende (l. en) vorstea) dis sone sik lach in Capharnaum14). Dese quam te hem. ende bat hem dat hi quame ende ghansde sinen sone15). Ende Jhesus antwerdde hem hen si dat gi die miraklen siet metten ogen so ne ghelovedi nit16). Ende die vorste bat noch ende seide here com eer mijn kint verscheedt17). Ende Jhesus antwerdde hem. ganc dyn kint es ghenesen. De ghene ghelovede den warden die Jhesus hadde ghesproken ende haestte hem thus wert18). Ende alse hi bi hus quam so quamen sine knechte iegen hem ende seiden hem dat syn sone

[S.]

liepen hem jegen1) die knechte ende vercondichdena) hem ende spraken dat sijn sone leifde. Doe vragede hi nader ure in dier hem bet wartb)2). ende si seiden hem gistren ter sevender uren so lietene die rede. Doe bekinde die vader dat dat die ure was in diere hem Jhesus seide dijn sone leift. ende hi geloofde ende al sijn huusc)3).

LXVI. In dier tijt dat Matheus die tolnare die ooc hiet Levi Jhesus jongere worden was. doe maecte hem Levi ene grote werscap in sinen huse. ende geschiede dat si aten in den huse. Sich ene grote menichte puplicane4) ende sondarend) die quamen ende aten met Jhesu ende met sinen jongeren. ende ooc waren diere vele die Jhesum dare) volgeden5). Ende doe die scrivere ende die fariseen dat sagen. dat hi at metten sondaren ende met den puplicanen6). doe seiden si sinen jongeren. waromme eitf) ende drinct u meester metten puplicanen ende met den sondaren. Doe dat Jhesus horde doe seide hi hem. die gesont sijn en bedorven des ersaters niet. mar die siec sijng)7). Gaet ende leert wat dat es. ic wille ontfarmicheit ende en gene offerande8). Ic en ben niet comen te roupene die gerechteh) mar die sondaren te penitencien9).

LXVII. Doe spraken si noch meer te hem. waromme vasten Johannes jongere ende beden vele ende der fariseuse jongere. ende dine jongere eten ende drinken ende en vasten niet. Ende Jhesus seide hem hoe souden die kinder des brudegoms gevasten al die wilei) die brudegome10) met hem es. mar die dage sullen comen dat die brudegome van hem genomen wert11). ende dan sullen si vasten in dien dagen. doe seide hi hem een gelickenesse. Niemen en nait niewe grouve scroden in ene houde scure. dat dat niewe niene sceure van den ouden. ende die scure meerre werde12) dan sik) te voren was. Noch niemen en gietet niewen wijn in een out vat. anders die niewe wijn brake dat oude vat ende verdorve bede13) vat ende wijn. mar niewen wijn moet men doen in niewe vate. ende blijft behouden bede14) vate ende wijn. Niemen die outs wijns gewone es en laet gernel) den ouden om den niewen want hem die oude beter dinct15).

[L.]

ghenesen ware1). Doe wragde die here na die ure dar syn sone in ghenas. ende si antwerdden ghistren in der sevender uren van den daghe so begaven die rede2). Doe bekende die vader dat dat die selve ure was in welker dat Jhesus hadde gesegt. ghanc dyn kint es genesen. Ende altehant so wart hi geloevech ende alle deghene die behoerden te sire maisniden met hem3).

70. In din tide dat Matheus de tolnere die oc hit Levi Jhesuss yongre worden. was so ghaf hem Levi ene grote maeltyt in syn hus4). Ende alse Jhesus in dat hus comen was. so waren ghinder vele ghemeinder liede ende sonderen verghedert die dis dags daer aten met Jhesum. ende met sinen yongren5) ende oc was vele dergherre die met Jhesum daer quamen6). Ende alse de scribena) dat waren de mestre van der wet ende de phariseuse dat sagen dat hi met gemeinen lieden ende met sunderen at ende dranc. so spraken si tote sinen yongren. waromme ett ende drinkt u mester met gemeinen lieden ende met sunderen?7) Alse Jhesus dat hoerde so antwerdde hi hen al dus. Die ghesont synt en behoeven des phisicins nit. mar die sik syn8). ghaet dan ende leert wat dat bedidt dat die scrifture segt die sprekt aldus. Ic hebbe liever ontfarmechheit dan offrande9). in ben nit comen om de gherechte te ganssene mar om de sunderen van hare sunden te verledegene10).

71. Doe spraken hem deghene noch ane ende vragden hem. waromme vasten Yan Baptists yongren ende beden vele ende der phariseuse. ende dine yongren eten ende drinken11). ende en vasten nit?12) Ende Jhesus antwerdde hen. hoe souden des brudegoems kinder hare vastinghe mogen gehouden even lanc dat die brudegoem met hen es?13) Mar de tyt sal comen dat si dis brudegoems gemessen selen. ende dan selen si vasten14) in din daghen15). Doe sprac noch voert Jhesus ende prufde sine redene met ere ghelikenessen ende seide aldus16). Nimen en sal bestaen te naijene niwe scroeden in ene oude schore. ende dade imen dat. so soude dat niwe scoren van den ouden. ende die schore soude merre syn dan si tevoren was17). Ende nimen en sal ghiten niwen wyn in oude vate. ende dade imen dat die niwe wyn soude don bersten die oude vate ende die wyn soude storten18). Mar niwen wyn moet men don in niwe vate so bliven behouden beide vate ende wyn19). Dits also te verstane dat men de rude menschen ende die veroudert syn in den sunden nit alte sere en sal verladen met geboden van niwer leringen. tote an din tide dat si vernivt werden. metter gracien des heilegs gheests. ende dats wale bedidt in den warde dat dar na volgt dat sprekt aldus. Nimen die ouds wyns gewone es en laett gerne saen

[S.]

LXVIII. Doe antworden die scrivere ende di fariseen ende spraken. meester wi willen een teken van di sien1). Ende Jhesus antworde. des avonts plege di te seggene het sal morgen scone weder sijna) want die hemel es root. ende des morgens segdi het sal onreine weder werden want die hemel es drove. dus condi geradenb) na den wedere bi den anscine des hemels. mar die tekene vander tijt en condi niet gheweten. Dat quade geslachte ende dat ongelovige souctc) tekene. ende hem en sal geen teken gegeven werden dan dat teken Jonas2) des profeten. want also Jonas lach in den buke des walvischs verswolgen drie dage ende drie nachte. also sal des menschen sone liggen int herte der erden3) drie dage ende drie nachte. Die manne van Ninivitend) sullen up staen in den dage des ordeels tjegen dit geslachte ende sullense verordelen. want si daden penitencie in Jonas predicacie4). ende siet. meerre dan Jonas was es hiere). Die coninginne van Saba sal op staen5) in den dage des ordeels tjegen dit geslachte ende salse verordelen. want si quam van den ende des erdrijcs te horne die wijsheit Salomons. ende meerre dan Salomon was es hier.

LXIX. Alse die onsuvere geest ute vaert van den mensche so wandelt hi in drogen steden dar soucti sine rastef). ende hine vinter niet. ende als hire niene vint so seicht hi tot hem selven. ic sal weder keren in mijn huus dang) ic uut voer. ende dan comt hi ende vindet ydel gesuvert met besemen ende verciert6). dan gaet hi ende neimt met hem vii andre geeste die starkerh) sijn dan hi. ende vaert met hem weder in dat vat dan hi uut voer. ende blijft dar wonende7). ende dan wert des menschen ende harger dan sijn begin. Also saelt geschien met desen quaden geslachtei) dat nu es. Doe Jhesus dit gesproken hadde doe hief up een wijf hare stemme die dar stont onder den volke ende sprac. Salech es die lechame8) die di drouch ende die borste die du zoges. Ende Jhesus antworde hare. vele meer sijn salich die horen dat wort Gods ende diet behoudenk)9).

LXX. Die wile dat Jhesus den volke toe sprac sich so stonden sijn moeder ende sine broedere10) buten ende sochtenl) hem te sprekene. Doe sprac een van den volke te hem. sich dijn moeder ende dine broedere

[L.]

den ouden om den niwen want hem doude beter dunkt1). Die oude wyn dats oude gewonte die men nit gerne en can hastelec gelaten om de niwe.

72. Alse Jhesus dit hadde gesproken so antwerdden die scriben ende die phariseuse ende seiden aldus. Mester wi willen en mirakellec teken sien van di2). Ende Jhesus antwerdde hen weder aldusa). De quade mensche ende dongelovege sukt tekene. ende hem en sal en gheen teken ghegheven werden dan dat teken Jone des propheten3). want also alse Jonas lach in den buke eens veschs verslonden drie dage ende drie nachte. also ghelike sal des menschen sone liggen in der erden drie dage ende drie nachte4). Die Ninivitten selen op staen in den dage des ordeels iegen de generacie de nu es. ende selense verordeelen want si penitentie daden doe hen Jonas predekde ende hir es dat merre es dan Jonas5). De koninghinne van Saba sal op staen in den dage des ordeels iegen dese generacie. ende salse verordeelen want si quam van den inde van ertrike horen de wysheit Salamoens ende hir es dat meerre es dan Salamon was. Doe sprac Jhesus noch vort ende seide aldus6).b) Alse die quade gheest vert ut enen mensche so wandelt hi in droegen staden ende die sonder water syn. Aldar sukt hi sine raste mar hine vindter dar nit7). Dan so seght hi iegen hem selven. Ic sal weder kiren te mire herbergen daer ic ut voer. Dan so vert hi weder ende vint dat hus gekert met enen besseme8). Ende dan so nemt met hem seven andre gheeste die quader syn dan hi selve es. ende vert met hen weder in dat vat daer hi ut gevaren was. ende daer blyft hi wonende met hen. ende dan so es dis menschen inde arger dan syn begin was. Also saelt syn metterre quader generacien die in u es9).

73. Alse Jhesus dese wart gesproken hadde so hif op hare stemme en wyf die daer stont onder dat volc ende sprac aldus. Salech es die lichame die di droech ende salech syn die borste die du sogs10). Ende Jhesus antwerdde hare aldus. Ende oc syn salech die horen dat Gods wart ende dat behouden ende dar na werken11).

74. In dire wilen dat Jhesus aldus sprac den volke toe so stonden syn moeder ende sine bruderea) buten. ende begerden te sprekene iegen hem12). Doe seide een mensche van din volke tote hem. Dyn moeder ende dine

[S.]

staen buten ende souken di. Ende Jhesus antworde hem1) ende seide. wie es mijn moeder ende wie sijn mine broedere. Ende hi strecte sine hant up sine jongere ende sprac. dit es mijn moeder ende dit sijn mine broedere. so wie doet den wille mijns vader die in den hemelen es. die es mijn broeder. ende mijn zuster ende mijn moedera).

LXXI. Doe hi dit sprekende was te hem. sich een prinche der synagogen die Jairus hiet die quam te hem ende anebeiddeneb) ende sprac. Here mijn dochter es nu versceden2). mar com ende legge dine hant up hare ende si sal leven. Doe stont Jhesus op ende ginc met hem. ende sine jongere volgeden hem. Ende sich een wijf die den bloet vlot gedoochtc) hadde3) xii jaer. dese hadde al hare goet verdaen met ersaters. ende van genen en mochte si gesont werden. mar so si hem meer gaf so si wersd) vermochte4). Dese quam achter Jhesum. ende roerde die vadsen5) van sine clede. want si sprac in haer selven. mocht ic geroeren die vadsene) sijns cleets so wordic gesont. ende also schiere als si die vadsen geroert hadden. so stont haer bloet vlotf)6). ende hare lichame gevoelde dat si genesen was vander siecheit7). Doe kerde hemg) Jhesus omme ten volke waert dat hem volgede ende sprac. wie roerde mi. Doe sprac Peter ende die met hem waren. meester die scaren van den volke stoten di ende dringen di. ende du vrages wie di roerde. Ende Jhesus antworde. mi heift iemen geroert. want ic hebbe gevoelt dat cracht te heelne ute ginc van mi. doe sach hi na den wive die dat hadde gedaen. Doe dat wijf sach dat niet verholen mochte bliven. doe quam si vort al vervaert ende al bevende. ende viel te sinen voeten ende sprac oppenbare vor al den volke omme wat saken sine hadde gheroert. ende dat si al genesen was up die stonde dat sine geroerdeh). Doe sprac Jhesus toten wive. dochter dijn gelove heift di gesont gemaect ganc in paise. ende wesi) gesont van dire plagen. Al die wile dat Jhesus stont ende toten wive sprac. so quam een toten prinche der synagogen ende sprac. dijn dochter es doot dune darfs den meester niet vorder moeienk)8). Doe dat Jhesus horde doe sprac hi toten prince der synagogen. nonsie di niet geloof allene ende si sal leven. doe en liet hem Jhesus niemene volgen dan Petre ende Jacobe ende Johanne sinen broeder9). Ende doe hi quam in des princenl) der synagogen huus. doe vant hi daerm) dat volc versament wenende ende screiende ende sere mesbarende.

[L.]

brudere staen ghinder buten ende begheren te sprekene iegen di1). Ende Jhesus antwerdde den ghenen aldus wie es myn moeder ende wie syn mine brudre?2) So wie dat myns vader wille doet die in den hemele es. dats min bruder ende myn zuster. ende myn moeder3).

75. Al die wile dat Jhesus aldus den volke toesprac so quam en prinche4) van der synagogen die Jaïrus was genamt5) tote hem ende anebeddene ende seide aldus here mine dochter legt nu opt henen kiren. mar com ende lege dine hant op hare so salse weder levende werden6). Doe stont op Jhesus ende ginc mettin man ende sine yongren volgden hem7). al daer hi ghinc so quam en wijf die tvelef yar sik hadde gewest van den bloed evele8). so dat dat dat bloet vloiede van hare algedads. Dese hadde al hare goet ghegheven den mestren van ersetrien mar so si meer gaf so si wers hadde9). Dese quam achter hem ende ghereen de vesen van sinen clede10). Want si seide aldus ieghen hare selven. mochtic gherinen de vese van sinen cleede. so waric genesen11). Ende also saen alse si die vese hadde gherenen. so was si al genesen van din ongemake12). Doe kirde hem Jhesus omme tin volke wert dat hem volgde ende sprac aldus13). wie was die mi ghereen? Doe sprac Peter ende die met hem waren. Mester de scharen van den volke stoten di ende verdringen di ende du vrags wie di ghereen14). Ende Jhesus antwerdde. mi heft imen gherenen want ic ghevule dat cracht van mirakelleken werke ut mi es comen15). Doe sach hi na dat wyf die dat hadde gedaen16). Alse dat wyf sach dat dat werc nit verholen bliven en mochte so quam si voert al ververt ende al bevende ende vil hem te voeten ende seide oppenbare vor al dat volc om wat saken dat sine hadde gherenen. ende dat si al ghenesen was op die wile dat sine ghereen17). Doe sprac Jhesus aldus totin wive. Dochter dyn gheloeve heft di gheholpen ganc in vreden18) ende wes ghesont ende verledegt van dire plagen.19). Al die wile dat Jhesus stont ende sprac den wive toe. so quam een ten prinche van der synagogen ende seide. Dyn dochter es verscheeden du en darfs den meester nit vorder muden20). alse Jhesus dat hoerde so sprac hi totin prinche ende seide aldus. En onssigh di nit gheloef allene21). ende si sal weder ghenesen22). Doe en lit hem Jhesus nimene volgen sonder Petre. ende Yanne. ende Yacope Yans bruder23) ende den vader ende de moeder des kinds. Ende alse hi quam24) in dis princhen hus. so vant hi daer volc versament dat weende ende dat schreide ende sere mesberde25). Den ghenen sprac

[S.]

Doe sprac Jhesus te hem waromme weendi gaet wech die joncvrouwea) nes niet doot mar si slaept1). ende si bespottene want si wisten dat si doot was. Doe dede Jhesus uut gaen alle die dar versament waren. ende ginc metten vader ende met der moeder der joncvrouwen end mettien die hem bi waren dar die joncvrouwe lach. ende namseb) metter hant ende sprac. tabita cumic). dat es inder bediedingen joncvrouwe ic segge did) stant op2). doe quam haer geest weder in hare. ende die jonevrouwe stont te hants upe) ende wandelde. mar si was van xii jaren3). ende si wonderden hem met groten wondere. ende Jhesus verboot hem starckeleke dat sijs niemen en seiden. ende seide hem dat men hare tetene gave4). ende dese niemare ginc nut in al dien landef).

LXXII. Ende doe Jhesus danen ginc. doe volgeden hem twe blinde die riepen ende spraken. ontfarme di onser Jhesus Davids sone. Ende Jhesus vragede hem ende sprac. geloof dig) dat ic u siende moge maken. ende si antworden ja wi here5). doe roerde Jhesus hare oogen ende sprac. na uwen gelove so geschie u. doe worden hare oogen ontploken ende si worden siende. desen geboot ook Jhesus dat sijs niemenh) en seiden. ende seide hem siet dat niemen en weet6). mar si gingen ende verniemarden hem in al dien lande.

LXXIII. Ende doe si uut gegaen waren sich doe brochteni) si hem enen mensche die blint was. ende stom was. ende die van den duvel beseten wask). ende doe hi den duvel uut geworpen hadde. doe sach die blint hadde geweist. ende sprac die stom hadde geweist. ende die scare verwonderde hem7). ende spraken des gelijes en oppenbarde noitl) in Israele. nes dit niet Jhesus Davids sone8). ende sulke seiden dit es een recht profete. die andre spraken dese es Christus. mar somige spraken daer tjegenm). sal Christus comen van Galilee. en seicht die scrifte niet dat Christus sal comen van Davids geslachte van der stat van Betleem danen David was ende also was een twist onder den volke van hemn).

LXXIV. Maer die fariseen ende die scrivere die spraken. in Belsebux name die prince es der duvle so verdrijft hi die duvele9). Doe Jhesus sach hare gepense doe sprac hi te hem. iegelijc lantscap in hem selven

[L.]

Jhesus toe aldus1). waromme weendi ende meslaett u gaet enwege (hs. ende wege) de yonfrowe en es nit doet mar si slaept2)a). ende di dat hoerden bespotten Jhesum want si wale wisten dat si doet was3). Doe dede Jhesus ut gaen alle die daer versament waren ende gine metten vader ende metter moeder daer di yonfrowe lach4). ende hi nam se metter hant ende sprac aldus. Thabita cumi dat ludt also vele alse yonfrouken ic segge di stant op5). Doe quam har gheest weder in hare6) ende si stont op altehant ende began te wandelne. Dit yonfrouken was en kint van tvelef yaren. Doe dat sagen die daer waren so wonderde hen utermaten sere7). ende Jhesus geboet hen harde starklec dat si des nimene en gewoegen8). ende alse dat kint weder te hem selven comen was so gheboet Jhesus dat men hem gave tetene9). van derre miraklen so dorvloegh di nimerde al di geburte ende al dat lant10).

76. Doe Jhesus van danen ghinc so volgden hem tvee menschen die blint waren dese ripen op hem ende seiden. ontfarm onss Jhesu Davids sone11). Ende Jhesus vragde hen ende sprac aldus. gheloefdi dat ic u siende moge maken? Ende si antwerdden. yawi here12). Doe ghereen Jhesus hare ogen ende sprac aldus13) also alse ghi gheloeft motu gheschin14). Doe worden hare ogen ontploken ende si worden siende. Ende desen so verboet oc Jhesus dat sys nimene en seiden15) mar deghene en litens daer omme nit sine ghingen achter lande ende makden dat kundech in al dat lant.

77. Alse die blinde sienden waren worden. so quamen liede ende brachten gheleidt enen mensche. die blint was ende die stomp was ende die van den quaden gheest beseten was16). Den ghenen gansde Jhesus altehant. ende alse die quade gheest ut geworpen was so sach die blint hadde geweest ende sprac die stomp hadde ghewest. ende alse dat volc dat sach so wonderde hen allen. ende si spraken aldus. des ghelike en wart noit ghesien in Israhel17). En es dit nit Jhesus Davids sone?18) Ende de selke seiden dits en gherecht prophete. ende dandere seiden dit es Christus. Mar de selke wederseiden dat ende spraken aldus. Sal Christus comen van Galileen? en segt de scrifture nit dat Christus comen sal van Davids geslechte ende uter stat van Bethleem danen David was? ende aldus so was en tvist onder dat volk van hem19).

78. Mar die phariseuse ende de scriben die dat hoerden si seiden aldus20). In Belsebucs name die prinche es van den quaden gheesten veryagt hie die evele gheeste21). Alse Jhesus hare quade peinsingen vernam so sprac hi aldus. Elc lantschap ende elc rike dat in hem selven van een

[S.]

gedeelt dat wert testort ende vergaet. ende teena) huus sal vallen up dat ander1). ende iof Sathanas in hem selven gedeelt es hoe mach sijn rikeb) bliven staende. het en mach niet bliven staende. mar het moet vergaen. Eist dat ic die duvele verdrive in Belsebux name2) in wies name verdrivense uwe kindrec). daromme seggic u dat si uwe rechtre sullen werden. mar geloofdi dat ic in den vinger Gods verdrive die duvele so comt vulcomenlike in u dat rike Gods. Alse die starke gewapende hout sine plache so eist al in paised) dat hi beseten heift. mar comt een starker die verwintene ende neimt hem alle sine wapene dar hi heme) up verliet ende testort sinen roof3). Die met mi niet en es die es iegen mi. ende die met mi niet en gadert die scheetf). Daromme seggic u. en draecht des heleges geestes werc den quaden geest niet ane. want alle sonden ende blasphemieng) sal den menschen vergeven werden. mar die blasphemie in den helegen geest en salh) niet vergeven werden4). Ende so wie seicht een woort tjegen des menschen sone5) het sal hem vergeven werden. mar die seicht tiegen den helegen geest en sal hem niet (hs. niet niet) vergeven werden. noch in dese werelt noch in die toe comendei). Slangen kinder hoe mochti goetk) gespreken want gi selve quaet sijt. want vander vulheit des herten spreict die mont. Die goede mensche bringet goet uten goeden scatte sijns herten. ende die quade mensche uten quaden scatte sijns herten bringet quaet6). mar ic segge u dat van al den ijdelen worden7) die de menschen spreken sullen si redene geven in den dage des ordeels. want ute dinen worden werts du gerecht geprouft. ende van dinen worden saltu ooc geordeelt sijnl).

LXXV. Daer na quam Jhesus in een casteel ende een wijf hiet Martha ontfingene in har huus. Dese hadde ene suster hiet Maria. die was sittende ten voeten Jhesus ende horde sine woort. newar Martha was besich in misseliken dienstem) die stont ende sprac. here8) en achtstu niet dat mi mijn suster laet allenen) dienen. sech hare dat si mi helpe. Doe antworde hare Jhesus ende sprac. Martha Martha du best sorghsam ende bedruft9)

[L.]

gescheeden es dat sal gedestruert werden ende dat sal tegaen1). ende deen hus sal dat ander terneder vallen.2) ende ochte satanas in hem selven van een ghescheden es hoe mach dan syn rike bliven staende?3) En mach nit bliven mar het moet tegaen4) eist dat ic in sinen name veryage de quade gheeste.5) Ende ochtic in Belsebucs name ut yage de quade gheste in wat namen yagense ut uwe kinder?a) hir omme so seggic u dat si uwe rechtren selen syn6). Mar gheloefdi dat ic metten vingre Godsb) veryage die quade gheste so behort u toe dat rike Gods7). Alse en starc manc) die ghewapent es hudt sine plache so hudt hi met vreden aldat hi heft8). Mar comt een die starker esd) over hem. deghene dryften onder ende nemt hem alle sine wapene daer hi hem op verlit ende dvingt hem af al dat hi heft ende bekiret daer hi welt?9)

79. Die met mi nin es hys iegen mi. ende die met mi nin ghedert hi schedt10). Dar omme seggic u ende (l. en) dragt des heilegs gheests werc den quaden gheest nit ane. want sunde ende blasphemie mach vergheven werden mar de blasphemie die men werkt iegen den heilgen gheest en sal nit vergheven werden11)a). Ende die mesdoet iegen des menschen sone het mach hem vergheven werden. Mar die blasphemie segt jegen den heilegen gheest hen sal hem nit vergheven werden. noch in dese werelt noch in dandre12). Slangen kinde hoe mochtti goet gheseggen want ghi selve quaet syt. De mont sprekt na der volheit des herten13). De goede mensche sprekt dat goet es. ende de quade sprekt dat quaet es14). Mar ic seggu. dat van allen den idelen warden die de mensche spreken. so selen si redene gheven in den daghe des ordeels.15) want ut dinen warden soutu gherecht ghepruft syn. ende ut dinen warden soutu oc gheordeelt syn16).

80. Mettesen warden so quam Jhesus gaende in enen casteel. ende en wyf die Marte hit ontfinkene in har hus17). Dese hadde ene suster die hit Maria. die ghinc sitten vor sine voete ende hoerde na die wart die hi sprac18). Mar Martha ghinc onledech achter huse om die herberghe temelec te bereidene. Dese quam te Jhesum ende seide. Here en achts dus nit dat mi myn suster laett allene dinen? Seghe hare dat si mi helpe19). Ende Jhesus antwerdde hare ende sprac al dus. Martha Martha du best

[S.]

om misselike dinge. mar eens dirges es noot1). Maria heift dat beste deel vercoren dana) sal niet genomen werden van hare.

LXXVI. Doe Johannes in den banden horde van Christus werken2). doe riep hi te hem twe sire jongere ende sendetse te Jhesum ende sprac. bestu die te comene best of beiden wi eens anders3). In dier stonde was hi gansendeb) vele zieker liede van menigerande siechede4). Ende hi antworde ende sprac te hem. gaet ende segt Johanne dat gi gesien ende gehort hebt. die blinde sien. die lamen wandelen. die laserse werden gesuvertc). die dove horen. die dode staen op. die areme werden geewangelisert5). ende salich es die in mi niene wert gescandelisert6). mar doe die boden en wech quamen7) doe begonste Jhesus te seggened) toter schare van Johanne. wat gingdi siene) inder woestinen. een riet van den winde gejaget8). mar wat ginc di sien inder woestinen enen mensche met sachten clederen gecleet. sietf) die met sachten clederen9) gecleet sijn die sijn inder coninge huse. maer wat sidi gegaen sien enen profete. vorwar seggic u. ja hi es meerre dan een profete10). want hi es dar af gescreven es. sich ic sende minen ingel vor dijn anschijng) die bereden sal dinen wech vor di.

LXXVII. Vorwar seggic u dat onder den kindren van wivenh) nie geen groter up gestont dan Johannes Baptiste. mar die de minste es in den rike der hemele die es groter dan hi. Ende al dat volc hordene gerne. ende die puplicane. ende lofden Gode van sire leringe ende worden gedoopt van hem. mar die fariseen ende die meestere vander wet die versmaedden11) den raet van den wille Gods. want sine wilden niet gedoopt sijni) van hem. mar van den dagen Johannes Baptisten tote nu es dat hemelrike vercrachticht12). ende die hem selven cracht doen die gewinnent. Want alle die profeten die tote Johannes tiden hebben geprofetert. ende wildine ontfaen hi es Helias die te comenek) es13). die oren heift te horne die hore.

LXXVIII. Mar wien wilic geliken desen geslachte. het es gelijc den kindren die sitten up der maerc. ende roupen te haren gelikenl)14) ende seggen. wi hebben u gesongen ende gine hebt ons niet gesprongen. ende wi hebben u geweent. ende gi ne hebt ons niet geroupenm)15). Want Johannes quam vastende sonder eten ende sonder drinken. ende si seiden

[L.]

besegh ende besorgs vele dings1). Mar een dinc es alre orboleksta)2). Maria heft dat beste deel ghekosen dat hare nimen nemen en sal3).

81. In din tide so lach Yan Baptista ghevaen in den kerkere Herodess. aldaer so horde hi spreken van den werken die Jhesus warchte4). Doe isch hi tvee sire yongren te hem ende geboet hen dat si ghingen tote Jhesum ende vragden hem van sinen wegen aldus. Bestu deghene die te komene es ochte hake wi ens anders?5) In dire uren dat die yongren quamen daer Jhesus was so was hi besegh met ganssene vele siker liede van sikheiden. van quetsingen van evelen ghesten te veryagene ende van blinden siende te makene6). Ende alse Jhesus die bodschap hadde gehoert so sprac hi totin boden ende seide aldus. Ghaet ende vertrekt Yanne dat gi ghesien hebt ende ghehoert. Die blinde werden siende de manke werden rechte gaende. De larzerse werden ghesuvert. De doeve werden hoerende. de doede werden levende. Die arm syn van gheeste si werden metter ewangelien gheleert ende van binnen verclert7). Ende salech es die in mi nin werdt gescandalizeert8). Alse die boden weder gekirt waren9). so begonste Jhesus te sprekene van Yanne Baptisten totin volke ende seide aldus. wat ghingdi sien in der wustinen? en riet dat de wint yagt war wert dat hi wayt10)? Mar wat gingdi sien? enen die met behagelen cledren gecleedt was? Die met behaghelen cleedren gecleedt syn die syn in der koninge hove11). Mar wat ghingdi sien? Enen prophete? over waer seggic u ya ghi. ende meer dan enen prophete12) want dit es deghene daer af gescreven es. Ic sal senden minen ingel vor dyn anschin die dinen wech ghereiden sal vor di13).

82. Want over waer seggic u dat onder der vrowen kinder van ertrike en stont noit op die meerre was dan Yan Baptiste. nochtan die minst es in hemelrike. es meerre dan hi es14). Dat ghemeine volc dat hoerde gherne sine leringe ende dat lofde Gode van sire leringen. ende dat wart gedoept van hem15). Mar de phariseuse ende de meestre van der wet si versmedden den raet ende den wille Gods ane hem. want sine wouden nit gedoept syn van hem16). oc seggic u dat van Yan Baptists tide tote nu. hemelrike verkregteght es. ende die hem gewout don. si winnent17). Want alle de profeten ende de wet profeteerden tote Yan Baptists tide18). Ende wildys gheloven. hi es Helyas die te comene es19). die oren heft te hoerne hi hoere ende versta20). Mar wien magic geliken dese generacie die nu es? Si es ghelyc den kinderen die sitten op de markt21) die spreken iegen hare gesellekene ende seggen al dus. wi habben u ghesongen. ende ghine hebt ons nit ghespronghen. wi hebben u gheweent ende ghi ne hebt ons nit ghereert22). want Yan Baptista quam al vastende. sonder eten. sonder drinken. ende si seiden hi heft den quaden gheest
*)

[S.]

hi heift den duvel. Des menschen sone comt etende ende drinkende. ende si seggen hi es een verslindere ende een wijn drinkerea)1) ende vrient der publicane ende der sondaren. ende die wijsheit es gerecht geprouft van al haren kindren2).

LXXIX. Doe begonde hi te verwitene den steden dar hi vele dogeden in hadde gedaen. want si gene penitencie en hadden gedaen ende sprac. Wee di Corochaim. wee di Betsaida. want waren in Tijren ende in Sydonien alsulke dogeden gedaenb) alse in di gedaen sijn. si hadden in haren ende in asschen penitencie3) gedaen. Doch seggic u dat Tijren ende Sidonien lichter sal werden in den dagen des ordeels dan di4). Ende du Capharnaum du waens clemmen tote in den hemele. ende du salt genedert werden tote in de helle. want waren die dogeden in Sodoma gedaen die inc) di gedaen sijn. si waren lichte bleven tote up desen dach. doch seggic di dat den lande van Sodomorumd) lichter sal sijn in den dagen des ordeels dan di.

LXXX. Doe quamen die apostele die hi hadde ghesent te predekene. ende seiden hem die gevarnisse van haren predekene5). Ende hi seide hem. comt ende gaen wi in der woestinen ende rusten wi dar een lettel. Doe leedde hise ter woestinene) waerd. want diere waren so vele die quamen. dat si gene spacief) en hadden tetene noch te drinkene noch haers selves te plegene6). Dar na coos Jhesus lxxii andre. ende sendetse vor sijn anschijn twe ende twe te gadere in al den steden dar hi toe te comeneg) was7) ende sprac te hem. Des oestes es vele. mar der wercliede es lettel. daromme bidt den here des oestes dat hi sende wercliede in sinen oest. Die u hoort die hort mi8). ende die u versmaet die versmaet mi. ende die mi versmaet die versmaet hem die mi heift gesent. mar die lxyii sijn weder gekeert met vreugdenh) ende spraken. here die duvele sijn ons onderdanich in dine name. Ende Jhesus seide hem. Ic sach sathanase als ene blexeme vallen van den hemele9). Ic hebbe u macht gegeven te terdene [hs. t'dene] up die slangen ende up die scorpioene10). ende up alle die crachte des viants ende niet en sal u mogen deren. nochtan en suldi u des niet verbliden dat u die duvele onderdanich sijn. mar des suldi u verbliden dat uwe namen gescreven sijn in den hemeli).

LXXXI. In dier stonde verblijdde hi in den helegen geest ende sprac. Ic belije di here vader des hemels ende der erden. dattu dese dinc verborgen hebs11) den wisen ende den vroedenk). ende hebse geoppenbaert den

[L.]

in hem1). Des menschen sone comt etende ende drinkende ende si seggen het es en verslendere ende en wyn drenkere ende vrint der pubplicane ende der sunderen. Mar wat si van mi seggen. die gherechtheit blyft dat si es. ende de wysheitb) es ghereght ghepruft van den kinderenc) der ghereghtegheit2)d). Doe begonste hi te verwitene den steden dar hi vele sire mirakelleker werke in hadde ghetogt dat si engheene penitencie en hadden ghedaen3) ende sprac aldus. So wee di Corozaym so wee di Bethsaida. want hadden te Surse) ende te Sayettef) die werke ghewarchtt gewest die in u ghewargt syn si hadden over lanc in haeren ende in aschen penitentie ghedaen van haren sunden4). Dar omme seggic u dat den volke van Surs ende van Sayetten sachter sal syn in den daghe des ordeels dan den volke dat in u es5). Ende du Capharnaum du waens climmen toten hemele mar du sout genedert werden toter hellen want waren in Sodoma die werke ghewarchtt die in di ghewarcht syn si hadde maschin tote noch ghestaen6).

83. Doe quamen die apostlen die hi gesendt hadde te predekene ende vertrokken hem die ghevarnesse van haren predekene ende van haren werken7). Ende Jhesus sprac hen weder toe aldus. Comt ende laett ons gaen in der wustinen uten volke. dar seldi u rosten. want gi vermudt syt8). doe leidde hise ut ter wustinen wert. want des volks dat quam ende ghinc was so vele dat si spacie nin hadden te etene noch it hars selves te plegene9). Dar na so koes Jhesus uten ghenen die hem volgden andrea) tvee ende seventech ende sendese vor hem tve ende tvee tesamen in allen den staden daer hi toe te comen was ende seide hen aldus10). Die u hoertb) hi hoert mi. ende die u versmedt hi versmedt mi. ende die mi versmedt hi versmedt den ghenen die mi in ertrike heft ghesendt11). On lange dar na so quamen die tvee ende seventech met groter vrouden weder te hem ende seiden. Here de quade gheeste syn ons onderdanech worden in dine name12). Ende Jhesus antwerdde hen weder aldus. Ic sach sathanase. Alse ene blixeme vallen van den hemele13). Ic hebbe u macht gegheven te terdene op de serpente ende op de schorpione ende op alle de cracht des viends ende nit en sal u mogen deren14). Nochtan dar omme en verblyscht nit te sere dat u de gheeste onderdanech syn. Mar dar omme syt blide ende vro dat uwe name ghescreven syn in hemelrike15).

84. In dire uren so vervroudde hi in den heilegen gheeste16) ende sprac aldus. Ic danke di vader here van hemelrike ende van ertrike dat du verborgen hefs dine verholnheit den vroeden ende den wisena) ende hefs se
a)

[S.]

clenen. vader want also waest behagelijc vordia). Alle dinc sijn mi gegeven van minen vader. ende niemene ne kent den sone dan die vader. noch den vader en kent niemen dan die sone1). ende diene die sone oppenbaren wille. Ende hi kerde hem te sinen jongeren ende sprac. comt alle te mi die arbeit ende verladen sijt ende ic sal u vermaken2). Neimt mijn joc up u. ende leert van mi dat ic ben goedertiere ende omoedich van herten3). ende gi sult vinden raste uwenb) zielen. want mijn joc es sachte ende mine bordine esc) licht.

LXXXII. Es iemen die te mi comen wille ende niene haet sinen vader ende sire moeder. ende sijn wijf ende sine kinder. ende sine broedere ende sine zustered)4). ende dartoe sine ziele. die ne mach mijn jongere niet sijn. ende die niet en neimte) sijn cruce ende volge mi die en mach mijn jongere niet sijn. Want welc es van u die ene burgh wille maken. ende niene sit ten eersten ende rekent den kostf) die hi dar an leggen moet. ende prouft of hi die borech vulbringen moge5). dat hi namaels als hi dat fondament geleit heift ende niet en can vulbringen sijn werc. dat hi van alle dien die dat sien niene werde bespot6). ende dat men niene segge dese mensche heift begonnen een werc te stichtene ende ne can sijn gestichte niet vulbringeng)7). Ende wie es die coninc die wille varen orlogenh) tiegen enen andren coninc. ende niet ne sit ten eersten ende penst of hi met x.m. moge varen tjegen dien die met xx. m. comt tjegen hem. ende en can hi des niet gedoen te sinen wille. so sent hi sine boden te sinen wedersake die wile dat hi noch verre van hem es. ende bit omme die dinc die ten vrede horeni)8). Also seggic u. so wie niene vertijet al dat hi heift die ne mach mijn jongere niet sijn.

LXXXII. Het geschiede up enen saterdach9) dat Jhesus ginc dor coren dat stont up tfelt. ende sine jongere ploeten ende wreven die haer van hongere10) tusscen haren handen ende hatensek). Doe dat sagen somige van den fariseen doe berespten si die jongere ende seiden te hem. waromme doedi dat niene georlooft [es ontbr.] te doenel) des saterdages. Ende Jhesus antworde ende sprac te hem. en hebdi niet gelesen wat David dede doe hem hongerde ende die met hem waren. hoe dat hi ginc in dat Gods huus. ende nam dat broot dat Gode geoffert was ende aetsm). ende gaeft den geinen die met hem waren. ende si aten van dien brode dat niemene georlooft en was tetene dan allene den priesteren van der wet11). En hebdi ooc niet ge-

[L.]

vertoegt den cleinen ende den oedmudegen1) ya vader. dit hefs du gedaen. want het behagde di aldus2). Doe sprac hi noch voert ende seide alle dinc syn mi ghegheven van minen vader. ende oc seggic u dat den sone nimen en kent dan der vader noch den vader en kent nimen dan de sone ende deghene dinne de sone te kenne gheft3). Do bekirde hi hem te sinen yongren wert ende seide4). Comt te mi alle die arbeitt ende die verladen syt. ende ic sal u hermaken5). legt myn yoc op uwen hals ende leert ane mi dat ic saghtmudech ben ende oedmudech van herten. ende also seldi raste vinden turen zilen behoef6). want myn yoc dat es sachte ende mine bordne die es licht7).

85. Es imen die te mi welt comen ende nin haett sinen vader ende sire moeder ende syn wif ende sine (hs. sime) kinder ende sine brudre ende sine sustre ende daer toe sine zilea) di ne mach myn yongre nit syn8). ende die nin nemt syn cruce op sinen hals ende volgt mi dine mach myn yongre nit syn9).b) Dits also te verstane dat wi minnen moten dat si syn. want wi nit allene dese mar alle menschen ende oc onse viende syn schuldech te minne na syns selves gebot. mar wi syn schuldech te hatene ane hen dat si ons syn lettende in den wegen van onser selegheit. Dar na so continueert hi sine redene ende segt voert aldus wie es die mensche van u allen die ene borch welt maken. ende nin sett tirst ende rekent den cost din hire ane leggen moet ende visirt of hi die borch met sire toedaet volmaken mach ende toe brengen10). dat hi namaels alse hi syn fondament ghelegt heft ende nin can volbrengen syn werc van al denghenen die dat sien nin werde bespott11) ende dat men nin segge dese mensche heft begonnen te stichtene ende en can syn gestichte nit volbrengen12)? Ende wie es die coninc die welt varen orlogen iegen enen andren coninc. ende nitt sett tirst ende peinst ende versiet of hi met hen tin dusentegen moge varen iegen den ghenen die met hen tvintech dusentegen comt iegen hem13)? ende en can hi dis nit gedoen te sinen wille so sendt hi sine boden te sinen adversarys die wile dat hi noch verre van hem es ende doet hem bidden omme pais ende omme soene14). also ghelike seggic u dat so wie so nin vertyt alles des dat hi heft die en mach mijn yongre nit syn15).b) Op dit wart segt de glose. dat bi der stichtingen van der borgh. ende bi den verwervene van der soenen es ons betekent dat vertyen daer hi af segt dat wi alles om sinen wille vertijen moten. Dits dan also vele te seggene alse of hi seide. nit te meer dan de borch volmakt en (hs. ende) mach werden sonder toedaet van coste ende nit te meer dan de coninc syn orloge en mach toe brengen sonder toe doen van helpen ende ghelykheit van machte nit te meer en (hs. ende) mog di mine yongren werden sonder vertyen alles dis dat ghi hebt. dits te verstane van volmakder yongerschap.

[S.]

lesen dat die priestere in den saterdach breken die vierte in den tempel. in dien dat si dat quic doden dat men offert. ende die kinder besnidena). ende si sijns sonder lachter bleven1). Ic segge u dat hier es dat meerre es dan die tempel. die saterdach es gemaect dor den mensche. ende niet die mensche dor den saterdachb).

LXXXIV. Up enen andren saterdach ginc Jhesus in ene synagoge ende leerde daer. ende dar was een mensche dien sine rechter hant verdroget was so dat hi niet der mede mochte ghedoen2). Ende die scrivere ende die fariseen die wachten hemc) of hi iemen genesen soude want het saterdach was. omme okisoen te vindened) tjegen hem. ende hem te wrougene3). mar Jhesus wiste wel hare quade gepense tjegen hem. ende sprac toten mensche die de verdrogede hant hadde. stant up ende ganc in midden onse). ende hi stont up ende ginc staen4) in midden. Doe sprac Jhesus toten fariseen. eist georlooft dat vragic u up den saterdach goet te doene of quaet. zielen te gansenef) of te verdervene5). ende die fariseen swegen stille6). Ende doe Jhesus alomme hadde gesien doe sprac hi toten mensche strec uut dine hant ende hi strecketse uut ende si wart ghesont gelijc der andre. Doe sprac Jhesus te hem. wie es van u allen die 1 scaep heift. ende siet dat sijn scaep in enen pit valt up enen saterdach. die sijn scaep niet uut en treckeg)7). nes een mensche niet beter dan een scaep. des saterdages nes niet verboden wel te doene8). Doe dat horden die fariseen doe worden si tornich ende maecten enen raet tjegen Jhesum hoe dat sine verderfden ende dat wiste Jhesus ende ginc van hem ende ginc ter zeeh) waert. Al daer volgede hem ene grote scare ende hi gansetse alle9). ende geboot hem dat si hem niene souden oppenbaren. dati) vervult worde dat geseit es overmids Ysaias den profete die dar seicht. Ic sal u senden mijn kint dat ic vercoren hebbe ende in dien ic mi behagek)10). Ic sal minen geest gevougen in hem. ende hi sal den volke vercondigen mijn ordeel. hine sal niet scelden noch roupen. noch inder straten en sal niemen horen sine stemme. dat gecrocte riet11) en sal hi niet breken. noch dat rokende hout en sal hi niet blusschenl). tote dat sijn ordeel te victorienm) comt. ende in sine name sal dat volc van erdrike hopende sijn12).

LXXXV. In dien dagen ginc Jhesus up enen bergh beden. ende bleef

[L.]

86. Op enen saterdach so gevil dat Jhesus ende sine yongren leden dor coren dat stont op en velt. ende sine yongren plukden van din korne ende wrevent tuschen hare hande ende atent1). alse dat sagen somege van din phariseusen so berespden si die yongren ende spraken aldus. Waromme doedi dat nit gheorloft en es te doene des saterdags2). Ende Jhesus antwerdde ende seide. En hebdi nit ghelesen wat David dede doe hem hungerde. ende deghene die met hem waren3). hoe dat hi quam in en Gods hus. ende nam dat broet dat Gode ghoffert was. ende aets selve ende gafs den ghenen die met hem waren4). ende si aten van din brode dar nimene af ghorloft en was tetene dan allene den papen van der wet5). Ende en hebdi oc nit ghelesen in de wet dat de papen op den saterdach in den temple breken de virte.a) in din dat si dat quic doeden dat men offert. ende de kinder besniden. ende nimen en berespt se daer af?6) Ic segge u dat hir es dat meerre es dan die tempel7). De saterdach es ghemakt om den mensche nit de mensche om den saterdach8).

87. Op enen andren saterdach so ghinc Jhesus in ene synagoghe ende leerde dat volc. al daer so was en mensche din sine rechte hant verdorret was so dat hire nit met werken en mochte9). Ende de scriben ende die phariseuse die daer waren wachtten ende speiden ochte hi imene ghanssen soude want het saterdach was. om oksun te vindene iegen hem. ende omme hem te wrugene10). Mar Jhesus die wale wiste hare quade pinsingen te hem wert. hi sprac totin mensche die de hant verloren hadde ende seide. Stant op ende ganc hir staen in midden onder ons. ende deghene dede also11). Doe sprac Jhesus totin phariseusen. Ic wrage u weder ghorloft es op den saterdach so goet te doene. so quaet. so des menschen lyf te behoudene. so te verdervene?12) Ende die phariseusen svegen al stille ende en antwerdden hem nit13). Ende alse Jhesus al omme hadde ghesien ende nimen en antwerdde. so sprac hi toten ghenen metter quader hant ende seide14). Stec voert dine hant. ende deghene dede also ende stac voert sine hant. ende also schire alse hise voert stac so was si al ghenesen ende ghelyc der andre15). Doe sprac Jhesus noch totin scriben ende totin phariseusen ende seide aldus. wie es van u allen die en schaep heft ende siet dat syn schaep in enen putte valt op enen saterdach ende syn schaep laett utte trekkene om datt saterdach es?16) En (hs. Ende) es doch en mensche nit beter dan en schaep? Des saterdags en es nit verboden wale te doene17).

88. Alse dat hoerden die phariseuse so tornden sys hen. ende spraken onder hen te samen. wat si Jhesus doen souden18) war met dat si syns quite waren. Ende hi die dat wale wiste ghinc en weghe ter zee wert ende schit van hen. Al dar wert so volgde hem ene grote meneghe van volke dat gheganst begherde te sine van menegerhande ongemake. ende Jhesus ganssedse allegader19). ende hen allen geboet hi dat sys nimen en

[S.]

dar bedende al die nacht. Ende doe die dach verschenen was doe nam hi sine jongere1) met hem ende ginc weder ter zeea) waert. ende al daer quam een groot volc te hem. also dat hi in een scip moeste gaen sitten. ende al dat volc stont up den ouvre2). Ende hi dede up sinen mont ende sprac den volke toe in gelikenessen3). In dier tijt ginc Jhesus in den steden ende in den castelen predeken ende ewangeliseren dat rike Gods. ende sine XII jongere met hem. Ende ooc volgeden hem vele wijf die verledichtb) waren van den duvelen. ende gesont waren worden van menigerande siecheden. Onder dien so was Maria die genant was Magdalene. van wien hi VII duvle hadde verdreven. ende Johanna Chyrasc)4) wijf. die Herodes procurator was. ende Susanna. ende vele andre die hem plagen te dienne van dien dat si hadden. Ende doe Jhesus sach dat hem een groot volc na volgede. ende dat si van den steden quamen te hem. doe sprac hi in gelikenessen.

LXXXVI. Een zaiere ginc uut zaien sijn zaet. Ende doe hi zaide doe viel som dat zaet neven den wege ende wart vertorden.d) ende quamen die vogele des hemels ende atent upe). Dat ander viel up steenachtich lant daert niet vele erden en hadde. ende doet up ginc doe quam die sonne ende verdroget5). want het niet dieper erden en hadde so verdroochden die wortelen6)f). Dat ander viel onder die dorne. ende die dorne woesen up ende verdructen dat zaet. mar dat ander viel in goeder erden ende brachte vrucht. somige hondert fuldigeg). somige sestich fuldige. ende somige dertichfuldige. Doe Jhesus dit gesproken hadde doe riep hi ende sprac die oren heift te horne die hore.

LXXXVII. Een ander gelikenesse seide hi den volke ende sprac. Dat rike der hemele es gelike den man deh) zaide goet zaet in sinen acker. mar des nachtes doe die lieden sliepen so quam sijn viant ende van boven zaide in den selven acker crocke in midden der tarweni) ende ginc wech.7) mar doe dat coren wies ende vrucht soude bringen doe ginc ooc up die crocke8). Doe gingen die knechte toten vader des gesindesk) ende spraken. Here en zaietstu niet9) goet zaet in dinen acker wanen comt die crocke. Doe antworde die here ende sprac. een duvelic mensche heift dat gedaen. Doe spraken die knechte. here wiltu wi gaen ende trecken uut die crocke10) met den wortelen. ende die here antworde neen ic. want gi mocht die tarwe ooc ute trecken metten crocken11) jof verterden. mar

[L.]

seiden1). om de profecie te vervulne die Ysaias wilen profeterde van hema) ende sprac aldus in den persoen des vader2). Ic sal u senden myn kint dat ic verkoren hebbe ende dar ic myn behagen in hebbe ghelegt. Ic sal minen gheest ghevugen in hem. ende hi sal den volke van der werelt verkundegen myn ordeel3). hi ne sal nit schilden. noch roepen. noch in den straten en sal nimen horen syn gheluut4). Dat ghekrokde riet en sal hi nit breken noch dat roekende hout en sal hi nit bleschen. toter wilen dat syn ordeel te victorien comen sal5). ende in sinen name so sal dat vole van ertrike hopende sijn6).

89. In din tide so ghinc Jhesus op enen bergh doen syn ghebet. ende aldaer so bleef hi bedende al din nacht over7). ende alse de dach verschenen was so nam hi sine yongren met hem8) ende ghinc weder ter zee wert9). ende aldaer so quam en groet volc te hem so dat hi in en schep moste gaen sitten. ende al dat volc stont in den oevere10). ende hi ontploec sinen mont ende sprac din volke toe in parabolen dats in ghelikenessen ende seide aldus.a) Een sayere ghinc ut sayen syn saet11). ende alse hi sayde so vil som dat saet neven den weghe12). al dar wardt vertorden13). ende de voghele quamen ende atent op14). en ander deel van din sade vil op en steeneghtech lant daert sine wortele nit geplanten en conste omme ghebreke van goeder erden15). ende alse dat ut gheschoten was so quam de sonne ende verbroyet ende dedt verdorren want het sonder wortele ut gheschoten was16). En ander deel van din sade vil onder dorne. ende alse die dorne op wiessen so verdructen si dat saet so datt nit ghewassen en conste17). en ander deel van din sade vil in goet lant ende dat wis op ende brachte vrocht somech hondert foldege. somech sestech voldege. ende somech dertechvoldeghe18). Doe Jhesus dit hadde gesproken so rip hi ende seide die oren heft hi hoere19).

90. Ene andre gelikenesse so vertrac hi din volke ende seide al dus. ghelyc es hemelrike din man die saide en goet saet op syn lant20). Mar des nachts alse die liede sleipen so quam syn vienta). ende saide op dat selve lant nacht crokke onder dat goede saet. Ende alse hi dat ghedaen hadde streek hi enwege al heimelec21). Dar na alse dat coren begonste te wassene so ginc oc ut die nacht crokke22). Doe quamen dis mans knechte ende seiden haren here. en sayestu here en goet saet op dyn lant? wanen

[S.]

laetse bede wassen toten oeste. ende alse die oest comt so sal ic seggen den snideren gadert teerst die crocke ende bintse te samen omme te werpene int vier ende te verberne. ende die tarwe sament in mine scheurea).

LXXXVIII. Dar na seide hi noch een gelikenesse ende spracb). Wien es gelijc dat hemelrike ende wat gelickenesse salic hem gevenc)1). het es gelijc den senepsade2) dat een mensche nam ende zaietd) in sinen acker. dat dat minste es van allen zade. mar als het wast so wert het groot ende wert een boom. also dat die vogele des hemels wonen in sine telge. Een ander gelikenesse seide hi. Ghelijc es trike der hemele den heve. die een wijf nam ende verbargene in drien corne meils tote dat al gegeven (l. geheven) wase)3). Al dit sprac Jhesus den volke toe in gelikenessen. ende met desen ende met des gelijcs so leerde hi dat volc. na dien dat si sine leringe mochten verstaen4). ende sonder gelikenesse en woude hi den volke niet toe spreken. dat vervult worde dat geseit was bif) den profete die dar spreict. Ic sal ondoeng) minen mont in gelikenessen ende die donckerheit verclaren van den beginne der werelt. Doe quamen sine jongere te hem ende vrageden hem waromme spreicstu hem toe in gelikenessen.5) Doe antworde hem Jhesus u es gegeven te bekenne die verholenheit van den rike Gods.6) marh) den andren en eist niet gegeven. mar sine jongeren gesceden van den andren oppenbardei) hi alle dinc7). Daromme spreicic hem toe in gelikenessen want die siende en sien niet. ende die horende en horen niet noch en verstaenk). dat vervult werde in hem die profecie Ysaias des profeten die dar spreict. gi sult horen ende en sult niet verstaen dat gi hort. ende sult sien ende en sult niet bekennen dat gi siet. want des volx herte es vergrouftl). ende het hort swarleke metten oren. ende sine ogen heift het besloten dat het niet en sie metten ogen. noch en hore metten oren.8) noch en versta metter herten. ende dat het hem niene bekere ende ict niet en gansem)9).

LXXXIX. Doe spraken die jongere tote Jhesum onbint ons die gelikenesse van den zade. Ende Jhesus antworde ende sprac. en verstadi derre gelikenessen niet hoe suldi dan alle die andre gelikenessen verstaen. nochtan seggic u. Salich sijn die ogen die sien dat gi siet. ende die oren die horen

[L.]

comen die nacht crokken onder dat coren?1) Ende die here antwerdde. myn vient heft dat gedaen. ende sine knechte spraken noch tote hem ende seiden. weltu dat wi gaen ende trekken ut die nacht crokken metter wortelen?2) Ende die here antwerdde hen. Nenic want gi mochtt die tarve ut trekken metter nacht crokken3). Mar laett se beide wassen toten ogste ende alst comt ten ogste so salic seggen den ogstren. ghedert tirst die nacht crokken ende bindt se te samen omme te werpene int vir ende te verbernne ende de tarve ghedert ende vurt se in mine schure4).

91. Ene andre gelikenesse so vertrac hi noch din volke ende seide aldus5). win salic gheliken hemelrike6). ende wat gheliknessen salic hem gheven?7) het es ghelyc den senep sade8) dat nam en man ende sayet9) in sinen hof. alse men dat sayt so est een der minster sade. ende alst op wast so werdet groet so datte vogle mogen sitten op sine riser10). Noch ene andre geliknesse so vertrac hi din volke ende seide aldus. ghelyc es hemelrikea) den heveb) din en wyfc) nam ende leidene in drie korned) mels tote din male datt al geheven wase)11). Alle dese parablen sprac Jhesus totin volke12). ende met desen ende met des gheliken so leerde hi dat volc. na dat si sine leringe mochten verstaen13). ende sonder parablen en woude hi din volke nit toe spreken14). omme te vervulne die profecie die David wilen profeterde van hem. doe hi sprac in sinen persone ende seide aldus. ic sal ontpluken minen mont in parablen ende dat donker heft ghewest dat salic vercleren met ghelikenessen15).

92. Doe quamen sine yongren te hem ende vraghden hem. waromme spreks du din volke toe in parablen ende in ghelijknessen?16) Ende Jhesus antwerdde hen aldus. u es gegheven te kinne de verholenheit van den rike Gods. Mar den andren en es dat nit verleent17). Dar omme sprekic hen toe met parablen want si waenen sien ende sine sien nit. ende si waenen horen ende si ne hoeren nit noch en verstaen18). ende hir omme so werdt vervult in hen die prophecie die Ysaias wilen profeterde van hen die seide aldus. ghi selt horen ende ghi en selt nit verstaen dat ghi hoert. ende ghi selt sien ende ghi en selt nit bekinnen dat ghi siet19). want des volks herte es vergroft. ende het hoert svarlec metten oren. ende sine oghen hevet ghesloten datt nin sie. ende sine oren gheloken datt nin hore noch en versta. ende datt hem nin bekire ende ict nin ghanse van sinen mesquamen20). Doe baden hem die yongren ende seiden. ontbint ons die parable van den sade. Ende Jhesus antwerdde hen ende sprac aldus. En verstadi derre parablen nit? hoe seldi alle dandre parablen dan verstaen?21) Nochtan seggic u dat salech syn uwe oghen want si sien ende uwe oren want si hoeren22). want

[S.]

dat gi hort1) want ic segge u seker vorwaer dat vele coningen ende profeten ende gerechter liedena) begerden te siene dat gi siet ende en sagens niet. ende te horne dat gi hort ende en hordens niet. gi dan hort die gelikenesse des zaiers ende des zades. Dat zaet dat es dat wort Gods. dat valt neven den wege dat sijn die horen dat wort Gods. dar na comt die duvel ende nemet twort van harre herten. dat si niet gelovende behouden werdenb). Dat echter viel in dat steenachtiche lant2) dat sijn die horen dat wort Gods ende blidelike ontfaen. mar sine hebben gene wortele. want te sulker tijt geloven si. ende in der tijt van swarheden harre becorringen vallen si avec)3). Ende dat dar viel onder die dorne. dat sijn die dat wort Gods horen. ende metter sorgfuldicheit ende metter weildicheit des levens vortgaende so verdruckensi dat woort ende en bringen gene vrucht.4) mar dat dar viel in dat goede lant. dat sijn die in goeden herten ende in den besten horen dat wort ende onthoudent.d) ende vrucht bringen in verduldichheden. Somige bringen hondert fuldige. somige sestichfuldigee). ende somige dertichfuldige.

XXC. Also es hemelrike alse of een mensche worpe5) zaet in sinen acker. ende dar na sliepe ende up stonde nachts ende dages. ende dar binnen dat zaet wiese dat hijs niene wiste. Want dat coren dlant dar dat zaet up gesait es bringet dat zaet uut. teersten dat cruut. dar na die haer. ten lesten die vulle vruchtf) in den acker6). ende alse dat coren ripe es so slaet men die zekelen ane want die oest comen esg). doe liet hi die schare ende ghinc in een huus. Aldaer quamen sine jongere te hem ende spraken. onbint ons dat gelikenesse van den zade. ende vander crockeh). ende van den ackere7). Ende Jhesus antworde ende sprac. die dat goede zaet zait dat es des menschen sone. die acker dat es die werelt. dat goede zaet dat sijn die vercorne. die crocke dat sijn die quade die viant dat es die duvel. die oest dat es tendei) der werelt. die snidere8) dat sijn dingle. Also dan alse men gadert die crocke ende int vier werpt ende verberrentk).

[L.]

over waerb) seggic u dat vele coninge ende profeten ende heileger liede begerden te siene dat ghi siet ende en sagens nit. ende te hoerne dat ghi hoert ende en hoerdens nit1).

93. Ghi dan verstaet de parable van den sayere ende van den sade2). Dat saet es dat Gods wart. Dat saet dat valt neven den wege. dat syn die hoeren dat Gods wart. Dar na so comt de quade gheest ende raeptt op dat daer ghesait was datt nin beclive in den gheloeve3). Dat ander saet dat op dat stenechtege lant vil. dat syn die dat Gods wart hoeren ende blideleke dat ontfaen4). Mar want dat saet engheene wortele en heft in har herte. so en caent in hen nit becliven. want ter liden so ontfaen si dat gheloeve ende in den tide van svarheiden harre koringen so laten syt varen. ende bliven in din dar si tirst in waren5). Dat ander saet dat onder de dorne vil. dat syn die dat Gods wart horen mar donlede van der werelt ende de rykheit ende de verwentheit. verdrukken dat saet ende en latent nit op wassen ende also blivet sonder vrocht6). Mar dat saet dat op dat goede lant vil dat syn deghene die dat Gods wart horen ende verstaen ende metten werken die si daer na werken so dragen si vrocht deselke hondert foldege. de selke sestechvoldege ende de selke dertechfoldege7).

94. Doe Jhesus dese gelikenesse ontbonden hadde so vertrac hi noch din volke ene andre. ende sprac aldus. also es hemelrikea) alse ochte en menscheb) worpe en saetc) op syn lantd)8) ende darna sliepee). Ende stonde op be nachte ende be dagef). ende dar binnen dat saet wisse al die vvile dat deghene elre omme peinsde9). want dat corenlant daert saet op ghesayt es dat brengt dat saet ut. tirsten siet men dat crutg). dar na die aerh). ende dar na dat goedei) koren10). ende alse dat coren ripe es so doet hyt met sikkelenk) ave sniden. want de tyt van den ogstene dan toe comen es11).

95. Alse Jhesus dese parablen hadde vertrokken so kirde hi weder ende ghinc in en hus. aldaer so quamen sine yongren te hem ende spraken hem toe ende seiden aldus. ontbint ons de parable van der tarven van der nachtkroken ende van den velde12). Ende Jhesus antwerdde hen aldus. Die dat goede saet sait dats des mensche sone13). Dat velt dats de verelt. Dat gode saet dat syn de vercorne. De nacht crokken dat syn de quade14).
a)

[S.]

also saelt geschien in den dage des ordeels1). Des menschen sone sal senden sine ingle die sullen gaderen alle die quade ende die in quaetheden vonden werden. ende sullense werpen in dat helsche vier. dar sal sijn weninge ende krischelinge van tanden2). Dan sullen die gerechtea) schinen alse die sonne in dat rike hars vader. die oren heift te horne die hore3).

XCI. Ghelijc es dat rike der hemele den schatte die verborgen leigtb) in den acker, ende die geine diene vint die verbarghten noch bet. ende met groter vreugden so gaet hi ende vercoopt4) al dat hi heift ende coopt dien acker. Noch es dat rike der hemele gelijc enen coop man die te cope souct goede margariten5). ende als hi vonden heift ene precieuse margarite so gaet hi ende vercoopt al dat hi heift ende coopt die precieusec) margarite6). Noch es dat rike der hemele gelijc der seinen die geworpen es in die zeed)7). ende die gadert van allerande vissche. ende alse die seine vul es so comen die visschere ende treckense up. ende gaen sitten beneven den ouvere8). ende kiesen uut die goede vissche ende leggense in hare vate. ende die quade werpen si butene). Also saelt sijn in den dage des ordeels9). dan sullen comen die ingele Gods ende sullen sceden die quade van den middele der gerechter. ende sullense werpen int helsche vier. dar sal sijn weninge ende kriscelingef)10) van tanden. hebdi al dit verstaen. ende si antworden ja wi here11). Doe sprac hi elc scrivere geleert in den rike der hemele es gelijc enen mensche enen vader des ghesindes. die ute sinen tresore vort bringet niewe ende houtg)12). Ende het geschiede doe Jhesus alle dese gelikenessen vulbrachte doe ginc hi danenh).

XCII. Ende hi quam in sinen lande ende hi leretse in hare synagogen. Ende hem wonderde ende spraken. wanen comti) desen al dese wijsheit13) ende die cracht van desen werken die overmids sinen handen gewrocht werd en. nes dit niet Joseph des smits sone. ende nes sijn moeder niet Maria. ende sine broedre14) Jacob ende Josephk). ende Symon ende Judas. ende sine zustere en wonenl) si hier niet met ons. wanen comt hem dan al15) dat wi sien ende horen van hem. ende also worden si gescandelisertm)16) in

[L.]

Des mans vient die se sait dats de quade gheest. De ogst es dat inde van der verelt. De ogstren dat syn die ingle1). Also ghelike dan alse men die nacht crokken ghedert ende worpt se int vir ende verberntse also sal gheschin in den dage des ordeels2). Des menschen sone sal senden sine ingle die selen ghedren alle de quade ende die in quaetheiden daer vonden selen werden3). ende selense werpen in dat helsche vir. Daer sal syn gescrei ende krisselinge van tanden4). Dan selen de gherechte schinen alse de sonne in dat rike hars vader. Die oren heft te horne hi hoere ende versta5).

96. Dar na so vertrac hi noch ene andre parable ende seide aldus. ghelyc es hemelrikea) den schatte die gheborgen legt in den velde ende degene die din schat vindt hi bergten noch bat. ende met groter vrouden so gheet hi ende verkoept al dat hi heft ende koept dat velt6). Noch es hemelrike ghelyc den koeman die te koepe sukt goede margariten7) ende alse hi vonden heft ene goede margarite so gheet hi ende vercoept al dat hi heft ende coept die preciose margarite8). Noch es hemelrike ghelyc der segenen die gheworpen es in der zee ende die ghedert van alrehande maniren van veschen9). Ende alse die seghene vol es so comen die vescheren ende trekkense ut. ende gaen sitten beneven din oevre. ende kisen ut die goede vesche ende leggense in hare vate. ende die quade werpense en weghe10). also saelt syn in den dage des ordeels. Dan selen comen dingle ende selen scheeden de quade uten goeden11). ende selense worpen in dat helsche vir. Dar sal syn gheween ende krisselinge van tanden12). hebdi aldit verstaen? ende si antwerdden yawi13) ende hi sprac noch voert ende seide. So wie so gheleert es ende andre leert hi sal ghelyc syn din wisen hushere die ut sinen tresore brengt voert beide niwe ende out14). Ende alse Jhesus alle dese parablen hadde gesegt. so ghinc hi denen ende quam weder in syn lantschap15).

97. Ende alse Jhesus quam in dat lant daer hi op gevudt was so ghinc hi in die synagogen ende leerde dat volc. ende alse dat volc hoerde sine leeringe so wonderde hen allen so dat si onderlinge worden sprekende van hem en (l. ende) seiden aldus. wanen comt desen die wysheit die hi heft16) ende die grote cracht van mirakelleken werken di hi werkt?17) Ende es dit nit Josephs des smeds sone? Ende es syn moeder nit Maria. ende sine bruderea) Jacobus ende Joseph. ende Symon ende Judas?18) Ende sine sustre en wonense nit hir met ons? wanen comt hem dan al dat wi sien ende horen van hem?19) Ende aldus wart dat volc geschandalizert in hem20).

[S.]

hem. Ende doe Jhesus dat vernam doe antworde hi den volke ende sprac.

XCIII. Ghi moget seggen te mi dese gelike. ersatrea) make di selven gesont1). Also vele alse wi horen seggenb) dattu ghewrocht hebs in Capharnaum so werke ooc hier in dinen lande. Doe antworde hem Jhesus ende sprac. vorwar seggic u dat geen profete geeert nes in sinen lande2). ende omme die ongelovicheit des volx sone dede hi daer niet vele tekene. mar up een lettelc) sieke leide hi sine hant ende maketse gesont ende berespetsed) van haren ongelove3) ende sprac.

XCIV. In warheden seggic u in den dagen dat Helyas was so waren vele wedewen in Israele. doe die hemel besloten was drie jaer ende VI maenden. ende doe groot honger was in al den lande. ende te en gere van alle dien en was Helyas gesent. mar buten lants tenen wive ere wedeweden die wonde te Sarepten in Sydonien4). Ende vele lazerse waren in Israele in Eliseuse) tiden. ende ne geen van hem allen en wart gesuvert dan allene Naaman5) van Syrien. Ende si worden alle vervult met torne die dit horden6). ende si stonden up ende leeddene uter statf). ende leeddene tote upt hangende van den berge dar hare stat up was gesticht. ende al daer wilden sine neder steken7). mar Jhesus over leedt ende ginc in midden dor hem8).

XCV. In dier tijt sende Herodes sine boden ende dede vaen Johanne Baptisteng) ende dedene leggen in enen kerkre. dor Herodiasen sijns broeders wijf Philips. die hi sinen broeder hadde genomen9). want Johannes seide Herodesse. en es di niet georlooft te nemene dijns broeders wijf10). Ende omme die sake so haettene Herodias. ende haddene gerne gedaenh) doden. mar sine mochte. want si ontsach dat volc. want si hildene alle over enen profete. Gelikerwijs ende Herodes die wildene ooc dodeni)11). mar hi ontsagen. want hi wiste wel dat hi een gerecht man was ende helich. ende hi hiltene ende hi hordene gerne. ende dede vele dinge bi sinen rade. Ende het geschiede up enen tijt dat Herodes up den dach sire geborte werscap hilt12). ende hadde genoot die princhen ende die richtre ende die vorsten van Galilee. Al dar quam Herodiasen dochter ende ballerdek) ende spranc vor die die dar aten. ende het behagede Herodesse ende alle dien

[L.]

98. Ende alse Jhesus dat vernam so gaf hi din volke antwerde ende sprac aldus. Ghi mogt seggen te mi alse men plegt te seggene. Ersetre ghansse di selven. also vele alse wi horen seggen dat tu hefs ghewarchtt in Kapharnaum so werk hir in dyn lantschap1). Overwaera) seggic u dat en gheen prophete en es gheert in sinen lande2). Ende omme die ongheloevegheit dis volks so ne warchte hi daer nit vele mirakelleker werke3). ende lettel sike ghansde hi aldaer4). omme hare ongeloeveheit5). mar hi berespese van harre hartheit ende. sprac aldus. In den dagen dat Helyas was in Israhel so waren vele weduen in den lande alse de hemel ghesloten was drie yar ende ses maent ende die grote honger was in al dat lant6). ende tergheenre van allen din ende (l. en) was Helyas ghesendt mar buten lands teere weduen die woende te Sarepten int lant van Sydomen7). Ende vele lazerser liede waren in Israele in Helyseus tide ende engheen en wart gheganst van allen din mar allene Naaman die van Sirien was8).b) Dits also vele te segghene alse of hi seide. nit te meer dan de propheten wilen hare miraklen en warchten an dongheloevege van haren lande mar an de gheloeveghe van andren landen sone sal ic mine werke hir toegen onder u. omme uwe ongheloeveheit nit om mine onmogentheit. Ende alse Jhesus dit ghesproken hadde so worden vergramt ende vererrt alle die dat hoerden9). ende stonden op al ghemeinlec ende namen Jhesum ende leiddene uter stat op dat hangende van den berghe dar hare stat op stont ghefondeert. aldar wouden sine neder werpen van din berghe10). Mar Jhesus leet dor hen ende ontghinc hen11). so dat si nin wisten waer sine verloren.c) In somen staden es ghescreven. dat die bergh ontploec ende makde hem stat dore te lidene. mar want dis de ewangelisten nin scriven so late wi dat al ongeconfirmeert.

99. Nu sele wi bescriven waromme ende hoe dat Yan Baptista ghevaen was ende ghehoefdt. van derre materien spreken drie ewangelisten. Marcus. Matheus ende Lucas. ende sprect Marcus aldus. In din tide so sendde Herodes de tetrarcha12) sine boden ende dede vaen Yanne Baptisten ende dedene leggen in enen kerkre om Herodiasen die Philips syns bruder wyf was ende die hi sinen bruder hadde ghenomen13). want Yan Baptiste berespde Herodese van dire quader daet ende seide aldus14). Di en es nit ghorloft te nemene dyns bruder wijf15). Ende omme die sake so haettene Herodias ende haddene gherne don doeden mar sine conste16). want Herodes die vale wiste datt en gherecht man was hi onssagene ende hiltene ende dede vele dinge met sinen rade ende hoerdene gherne17). Ende op enen tyt so gheschide dat Herodes op dat yarghetide van sire gheborten hilt hof ende hadde ontboden de princhen ende de rechtren ende de vorste van den lande van Galileen18). al daer so quam Herodiasen dochter. ende balerde ende spranc vor dat volc so datt behagde Herodese ende allen den ghenen die daer waren.

[S.]

die dar waren1). Doe riep Herodes die joncvrouwe ende sprac. bidde mij so wata) du wilt ende ic saelt di geven. ende hi swoer dat hi hare geven soude so wat si hem bade. al bade si hem ooc alfb) sijn conincrike2). Doe ginc si uut ende vragede harrer moeder ende sprac wat salic bidden. ende si antworde ende sprac. du salt bidden3) Johans Baptisten hooft. doe ginc si met haestenc) vor den coninc ende sprac. Ic wille dattu mi nu te hants geifs dat hooft Johans Baptisten in enen plateled)4). Doe die coninc dat gehorde doe wart hi bedrouft. mar om den eet dien hi gesworen hadde ende omme dat volc dat dar versament was sone wilde hise niet bedrouven5). mar hi sende al te hant enene) die Johanne Babtisten sijn hovet af slouch. ende bracht in enen platelef) ende gaeft der joncvrouwen. ende die joncvrouwe gaeft harer moeder. Doe dat vernamen sine jongere doe namen si den lichame ende grouvene. dar na quamen si te Jhesum ende seident hem. Dar na geviel dat Herodes horde niemare van Jhesum ende wat werke dat hi wrochte. ende hem wonderde der af. omme dat sulke seiden dat Johannes Baptiste up verstaeng) ware6) vander doot. Die andre spraken dat Helyas wedercomen ware. Die andereh) seiden dat een van den profeten up verstaen ware. Doe sprac Herodes Johannes Baptisten hebbic gedaen onthoveden. wie es dese van wien ic al dit hore. doe stont Herodes dar na dat hi Jhesum gerne gesien hadde7). Doe dat Jhesus vernam doe sat hi in een scip ende voer over dat water ende ginc inde woestine. Al daer gaderdei) een groot volc te hem uten steden8). ende dar maecte hi gesont dies behoufden9).

XCVI. Alst quam des avonts doe quamen sine XIIk) jongere te hem ende spraken. laet dat volc gaen ten steden ende ten dorpen dar si spise mogen copen want wi hier sijnl) in ene woestine10). Ende Jhesus seide hem sine hebben gene noot te gane mar geift hem tetene. Doe hief Jhesus sine ogen op ende sach een mekelm) groot volc. Ende doe hi dat volc gesien hadde doe sprac hi tote Philippe. war mede sullen wi broot copen dat dit volc eten sal. dat sprac hi omme hem te prouvenen). want hi wiste selve wel wat hi te doene hadde. Doe antworde hem Philippus omme CC. d.11) en cochte men niet so vele broots dats elc een luttel hadde. Doe vragede hem Jhesus hoe menicho) broot hebdi. Ende een sire jongere Andreas

[L.]

Doe rip Herodes die yonfrowe te hem ende seide aldus bidde mi dattu wels ende ic saelt di gheven1). Doe svoer die coninc dat hi hare gheven soude wat si hem bade al bade si hem half syn koningrike2). Doe ghinc se ut ende vragde harre moeder ende seide wat salic bidden? ende de moeder antwerdde hare ende seide. du sout bidden Yan Baptisten hoeft3). Doe ghinc si met hasten vor din koninc ende bat hare bede ende sprac al dus. Ic wille dat tu mi nu saen ghefs Yan Baptists hoeft in enen platele4). Alse die coninc dat hoerde so wart hi bedruft. Mar om den eet din hi ghesvoren hadde ende om dat volc dat daer versament was sone woude hise nit bedruven5). mar sendde6) altehant enen die Yanne Baptisten syn hoeft af sloch ende brachtt in enen platele. ende ghaeft der yonfrowen7). ende de yonfrowe ghaft harre moeder8). Alse dat vernamen sine yongren so namen si din lichame ende bestaeddene ter erden ende dar na quamen si te Jhesum en (l. ende) seiden hem die ghevarnesse9). Dar na so ghevil dat Herodes hoerde de fame van Jhesuse. ende wat werke dat hi warchte ende hem wonderde dar af om dat selke wouden seggen10) dat Yan Baptista ware op ghestaen van der doet ende andre seiden dat Helyas weder comen ware. ende andre seiden dat een van din ouden profeten weder op ghestaen ware11). Doe sprak Herodes ende seide. Yanne Baptisten hebbic don hoefden wie es dan dese dar ic dit wonder af hore? Doe stont Herodes dar na dat hi Jhesum gherne ghesien hadde12).

100. Alse Jhesus dat vernam so sat hi in en schep ende voer over dat water ende ghinc in der wstinen. Aldaer so ghederde en groet folc te hem te voet uten steden13). ende aldaer ghansde hi deghene dis behoefden14). Alst quam des avonds15) so quamen sine yongren te hem ende seiden. laett dat volc gaen ten steden ende ten dorpen dar si spise mogen copen. want wi hir syn in ene wustine16). Doe hif Jhesus sine ogen op ende sach en migel groet folc. ende alse hi dat volc ghesien hadde so sprac hi tote Philipse. warmet sele wi broet coepen dat dit volc eten sal?17) Dat seide hi om hem te pruvene18) want hi selve wiste wale wat hi te doene hadde. Doe antwerdde hem Philippus. om tvehondert penninghe en soude men nit copen so vele brods dats elk en lettel hebben mochte19). Doe vragde hem Jhesus hoe menech broet hebdi?20) Ende een sire yongren Andreas Symon Peters

[S.]

Symon Peters broeder antworde ende sprac. hier es een kint dat heift V gerstinea) brode ende II vissche. mar wat helpt dat onder dus vele volx. en sib) dat wi gaen in den steden ende copen1) noch dar toe spise tote al den volke. Doe sprac Jhesus bringet mi hare die broot. ende hi geboot hem dat sise alle sitten daden upt groene gras2) na harrer geselscap. ende si saten gedeelt bi hondertc) ende bi vichtichen3). Doe nam Jhesus die vijf broot ende die twe vissche ende hi hief sine ogen op te hemele ende benedietsed)4) ende bracse ende gafse sinen jongeren. ende sine jongere gavense vort den volke. ende al dat volc at van den vijf broden ende van den tween visschen. Ende doe si alle sat geeten hadden doe sprac Jhesus te sinen jongeren. gadert die brocken dat overbleven es den volke dat geeten heift dat niene verderve. ende si dadent ende vuldene) XII. corve metten brocken. nochtan was der gere die dar geheiten hadden V.m. mannen sonder die wijf ende die kinder. Dar na hiet hi sinen jongeren dat si gingen in een scip ende voeren over dat water te Betsaiden waerd. ende hi woude bliven tote dat volc gesceden waref). Ende doe dat volc sach dat grote tekin dat hi gedaen hadde doe spraken si. gewarleke dit es die profete die te comene es (in ontbr.) die wereltg)5).

XCVII. Doe Jhesus bekende dat sine vaen wouden ende hem coninc maken. doe vlo hi ende liet die schare ende clam op enen bergh allene beden6). Ende alst quam inder nacht sine jongere die voren waren gevaren quamen in Capharnaumh). Ende doe sine dar niene vonden so sceipten si weder ende voeren jegen hem. ende Jhesus was allene bleven. Ende alse die jongere gesceipt waren doe wart een groot storm up die zee. ende dat scip wart sere gestoten van den baren want die wint was hem contrariei), Ende doe het quam nader middernacht in der vierder wake vander nacht. want hi wiste wel dat si in pinen waren so ginc hi te hemwaertk) al wandelende up dat water. Ende doe hi quam bi hem so dede hi alse of hi over woude liden7). Ende als sine sagen die in dat scip waren also wandelen upt water doe worden si vervaert ende drougen over een ende spraken dat het ene fatasine ende een ongehierl) ware dat si sagen. doe

[L.]

bruder antwerdde aldus1). hir es en kint dat heft vif gherstene broet ende tvee vische. mar wat sal dat onder sos vele volcs?2) hen si dat wi gaen in den steden ende copen noch dar toe spise tallen den volke3). Ende Jhesus seide aldus. brengt mi haere die broet4). ende doet sittena) dat volc5) met honderden ende met viftegen tesamen6). Doe nam hi die vif broet ende die tvee vesche ende hif sine ogen op ten hemele wert ende benedyese ende brac se ende ghaf se sinen yongren7). ende sine yongren ghavense voert den volke8). ende al dat volc at van din vif broeden ende van din tveen veschen so dat si alle worden ghesaedt9). Ende alse si gnoch hadden gheten so sprac Jhesus te sinen yongren ende seide aldus. Ghedert dat relief dat over bleven es din volke dat gheten heft ende si daden also ende vulden tvelf corve metten relieve10). Nochtan so was der gherre die daer gheten hadden omtrent van vif dusentegen sonder de wyf ende de kinder11).

101. Dar na so geboet hi sinen yongren dat si ghingen in en schep ende voeren over dat water12) te Bethsaiden wert13) ende hi soude bliven totire wilen dat dat volc gescheeden ware14). Ende dat volc alst sach dat groete teken dat Jhesus hadde ghewarght. so seidt al met enen acorde. ghewarglec es dit die profete die te comene es in de werelt15). Doe droegense over een dat menne met crachte nemen soude ende makenne coninc boven hen. ende alse Jhesus dat wiste so ontflo hi16) hen ende ghinc op enen berch don syn ghebet17).

102. Ende alst quam in der nacht sine yongren die vore waren ghevaren quamen in Capharnaum. ende alse sine daernin vonden scheepden si weder ende voeren iegen hem. ende Jhesus was allene bleven18). ende alse die yongren gheseept waren so hif en groet storm in der zee. ende har schep wart sere ghestoten van den baren want die wint was hen contrarie19). Ende alst quam na der middernacht in der virder vigilien van der nacht20). want hi wiste dat si in pinen waren so ghinc (hi ontbr.) ten hen wert al wandelende op dat water. ende alse hi quam bi hen. so dede hi ene ghelike alse ochte hi over woude liden21). Ende alsen die in schep waren sagen also wandelen op dat water. so worden si geturbert. ende drogen over een ende seiden datt en fantasine ende en onghehir ware dat si sagen. Doe begonsten si te roepene

[S.]

begonsten si te roupene van vresen1). Ende doe Jhesus dat horde doe sprac hi hem toe ende seide. hebt troosta) ic bent nonsiet u niet.

XCVIII. Doe antworde Peter here bestuut so heete mi te di comen upt water. doe sprac Jhesus te hem com. Doe ginc Peter uten scepe ende wandelde upt water ende ginc te Jhesum waert2). Ende doe hi bi hem quam doe sach hi comen ene grote vlage tjegen hem doe begonde hi hem te vervarne. ende mettien so begonde hi te sinkeneb). Ende doe hi sach dat hi onder ginc doe riep hi up Jhesum ende sprac. Here help mi3). Doe strecte Jhesus uut sine hant ende begrepene ende trectenec) weder uut ende sprac. du van clenen gelove waromme twifelstu.

XCIX. Doe Jhesus int scip gegaen was te hant gelach die wint. ende dat scip was up die selve ure te lande in die stat dard) si wesen wouden4). Doe dat gesagen die in den scepe waren doe quamen si ende anebeiddene ende spraken warleke du best Gods sone. Alse Jhesus ende sine jongere over quamen doe waren si in den lande Genazeret. Ende doe dat volc van den lande dat vernamen dat hi dar was doe sendene) si talle den steden van dcn lande ende daden comen alle die sieke ende baden hem dat si doch die vadsenf) van sinen clederen mochten roeren. ende alle diene5) roerden worden gesont.

C. Des andren dages doe die scare stont over die zee dat sach dat geen ander scip dar was dan een. ende want Jhesus niet in gegaen was in dat scip. mar sine jongere allene en wech gevaren waren6) ende dat andre scepe toe waren comen van Tiberiaden der stat dar si geheiten hadden dat broot ende geloft onsen here7). Want dan die scare sach dat Jhesus dar niet en was noch sine jongere. doe gingen si in die scepe ende quamen te Capharnaum ende sochten Jhesum8). ende doe sine vonden hadden over die zee doe spraken si te hem. meester wanneerg) quaemstu hier. Ende Jhesus antworde hem ende sprac. vorwar vorwar seggic u. dat gi mi souct nes niet omme die werke die gi gesien hebt. mar omme dat dat gi geheiten hebt van minen brode also dat gi gesaet wort9). Maer ic segge u staet na die spise die onvergangelich) es ende die ewelike duren sal. die u des menschen sone geven sal want desen heift die vader bekent God10). Doe

[L.]

van vresen1). Ende alse Jhesus dat hoerde so sprac hi hen toe ende seide aldus. hebt troest. Ic bent en onssit u nit2). Doe antwerdde hem Peter ende seide. Here bestu dat. so ghebiet dat ic te di moge comen opt water3). Ende Jhesus antwerdde hem weder ende seide com. Doe ghinc Peter uten schepe ende wandelde op dat water ende ghinc te Jhesum wert4). Ende alse hi bi hem quam so sach hi comen ene groete valge iegen hem. Doe begonste hi hem teververne ende mettin begonste hi oc onder te gane. Ende alse hi sach dat hi onder gaen soude so rip hi op Jhesum ende seide. Here help mi5). Doe stac Jhesus voert sine (hs. si) hant ende ghegrepene ende traken weder ut. ende seide aldus. Mensche van cleinen ghelove warumme tvivelestu?6) Doe ginc Jhesus in dat schep. ende also saen ghelach die wint7). Ende dat schep was op die selve ure te lande in die stat daer si wesen wouden8). Alse dat sagen die in dat schep waren so quamen se ende anebeddene ende seiden. ghewaerlec du best de Gods sone9).

103. Alse Jhesus ende sine yongren over waren so warense int lant van Genesareth10). ende alse dat volc van din lande vernam dat hi daer was. so senddense tallen staden in dat lant ende daden comen alle die sieke11). ende baden hem dat si doch de vesen van sinen cledren mochten gherinen. ende alle diene gherenen worden gheganst12).

104. Des anders dags na din dat hi dat volc hadde ghesaedt in der wustinen dat selve volc dat noch in die wustine daer was. alst vernam dat des dags tevoren nemmeer schepe en hadden aldaer ghewest dan allene dat schep daer die yongren mede en wech ghevaren waren. so wonderde hen allen waer si Jhesum verloren hadden. want si wale wisten dat hi met sine yongren nin was ghescheept13). Doe saten si in andre schepe die dis dags waren comen van Tiberien al daer ter stat daer si gheten hadden van din broden14). ende voeren over ende sochten Jhesum te Capharnaum15). Ende alse si dat gi mi sukt dan en es nit om de miraklen die gi hebt ghesien. Mar om quamen daer hi was so spraken si hem toe ende seiden. Mester wanneer quamstu hir?16) Ende Jhesus antwerdde hen aldus. Ic seggu over waera) dat gi mi sukt dan en es nit om die miraklen die gi hebt ghesien. Mar om dat dat ghi hebt gheten van minen brode so dat ghi wordt ghesaedt17). Mar ic seggu wat gi doet.

105. Staet na die spise die onverganclec es ende die ewelke duren sal die u des menschen sone gheven sal want dar toe heften de vader ghesendt18). Doe

[S.]

spraken si te hem met welkerander dinge sullen wi werken die werke Gods1). Ende Jhesus antwordea) ende sprac. dat es Gods werc dat gi gelooft an dien die hi u gesent heift.

Cl. Daromme seiden si hem wat tekene togestu ons dat wi sien mogen ende weten dat ons behort an dib) te gelovene2). Onse vadere aten hemels broot wilenc) inder woestinen. alse gescreven es. broot van den hemele sende God te hem. Ende Jhesus antworde hem ende sprac. vorwar vorwar seggic u. dat Moyses en gaf u niet dat hemelsche broot. mar mijn vader es die u geift dat gewarige hemelsche broot3). want dat es dat broot Gods dat comen es van den hemele ende hout die werelt levende. doe spraken si here dat broot gef ons altoosd). Mar Jhesus seide hem ic ben dat broot des levens. die te mi comt dien en sal niet hongeren. ende die in mi ghelooft dien en sal nemmermeer dorstene). Daromme seggic u dit want gi mi siet ende ane mi niene gelooft. Al dat mi mijn vader gegeven heift dat sal te mi comen. ende den geinen die te mi comt en salic niet uut jagen4). want ic ben comen van den hemele niet om minen wille te doene. mar den wille mijns vader die mi har neder heift gesent. ende dats die wille mijns vader dat ic niet en late verloren werden dat hi mi gegeven heift. mar dat ict doe up verstaen in den joncsten dage5). Ende dats die wille mijns vader di mi heift gesentf)6) dat iegelic die siet den sone ende an hem gelooft hebbe dat ewelike leven. ende ic salne doen up verstaen in den joncsten dage. Doe begonden die joden te murmererne onder hemg) van dien dat hi hadde gheseit ic ben dat broot dat van den hemele comen es. Ende spraken nes dese niet7) Jhesus Joseps sone. wies vaderh) ende moeder wi wel kennen. wat meent hi dat hi seit ic ben comen van den hemele.

CII. Doe antworde Jhesus ende sprac. ghine sult niet murmereren8) onder u. want niemen en mach comen te mi en si datten die vader die mi gesent heift trecke. ende ic salne doen up verstaen in den joncsten dage9). het es gescreven in den profetei) dat alle lieden sullen sijn Gods leerkinder. So wie gehort heift ende geleert van den vader10) die comt te mi. niet dat den vader iemen gesien hebbe dan die van Gode11) gesent es die heift den vader gesien. vorwar vorwar seggic u die in mi gelooft die sal hebben dat ewelike levenk). Ic ben dat broot des levens. Uwe vadre12) aten manna in der woestinen ende si sijn doot. Hier es dat broot dat uten hemele

[L.]

spraken si hem noch ane ende seiden. met welkerhande dinge sele wi werken de werke Gods1). Ende Jhesus antwerdde hen aldus. Dats dat Gods werc dat ghi gheloeft an den ghenen din hi u ghesendt heft2). Doe spraken si noch voert ende seiden. wat teekene togs du ons. dat wi sien mogen ende weten dat ons behoert te gheloevene an di? wat canstu werken?3) Onse vordren aten hemelsch broet wilen in der wustinen also alse wi gheschreven winden. broet van den hemele sendde hen Got tetene4). Ende Jhesus antwerdde hen weder aldus. Over waera) seggic u. dat Moyses en gaf u nit dat hemelsch broet. want dats dat broet Gods5). dat comen es van den hemele ende houdt de werelt levende6). Doe spraken si noch voert ende seiden. Here dis broeds ghef ons gnoch altoes7). Ende Jhesus antwerdde hen aldus. Ic ben dat broet des levens. Die te mi comt hem en sal nit hungren. ende die in mi gheloeft hem en sal nemmermeer dorsten8).

106. Dar omme seggic u dit. want gi mi siet ende ane mi nin gheloeft9). Al dat mi myn vader ghegheven heft. dat sal te mi comen ende den ghenen die te mi comt en sal ic nit ut yagen10). want ic ben comen van den hemele nit om minen wille te doene mar den wille myns vader die mi hir neder ghesendt heft11). ende dats de wille myns vader dat ic nin late verloren werden dat hi mi ghegheven heft mar dat ict doe weder op herstaen in den yoncsten dage12). Ende dats de wille myns vader dat igewelc die siet den sone. ende ane hem gheloeft hebbe dat ewleke leven ende ic salne don op herstaen in den yoncsten daghe13).

107. Doe begonsten die yoden te murmerne onder hen van din dat hi ghesegt hadde. Ic ben dat broet dat comt van den hemele14). ende spraken aldus. En es dit nit Jhosefs sone dis vader ende moeder wi wale kennen? wat meint hi dan dar met dat hi segg. Ic ben comen van den hemele?15). Op dese wart so antwerdde Jhesus ende sprac aldus. En murmureert nit onder u van minen warden16). want ic seggu noch meer. dat nimen en mach te mi comen. myn vader die mi ghesendt heft en trekkene te mi. ende din hi te mi trekt din salic don op herstaen in den yoncsten daghe17). hets gheschreven in den propheten dat alle de liede noch selen syn Gods leerkinder. So wie so Gods leerkint es ende sine leeringe hoert dats deghene die te mi comt18). Nit dat den vader ic imen ghesach dan de ghene die van Gode es ghesendt. hi es die den vader ghesien heft19). Over waera) seggic u die ane mi gheloeft. hi sal hebben dat eeweleke leven20). Ic ben dat broet des levens21). uwe vordren aten dat manna in der wustinen. ende nochtan syn si doet22). Mar hir es dat broet dat uten hemele comen es. ende so

[S.]

comen es. dat so wie dar af eit dat hi niet en stervea)1). Ic ben dat levende broot dat van den hemele comen es. So wie eit van desen brode die sal ewelike leven. ende dat broot dat ic geven sal dat es mijn vleesch om der werelt leven2). Doe begonden die joden te twistene onderlingeb) ende spraken. hoe mach ons dese sijn vleesch geven tetene3).

CIII. Daromme sprac Jhesus te hem. vorwar vorwar seggic u en si dat ghi eit4) dat vleesch des menschen sons ende drinct sijn bloet gine sult geenc) leven hebben in u. Die mijn vleesch eit ende mijn bloet drinct die sal hebben dat ewelike leven. ende ic salne doen up verstaen in den joncsten dage. Want mijn vleesch es gewarleke ene spise. ende mijn bloet es gewarleke i. drancd)5). Die mijn vleesch eit ende mijn bloet drinct die woent in mi ende ic in hem. Also mi gesant heift die levende vader ende ic leve dor den vader. ende die mi eit die leifte) dor mi6). Dit es dat broot dat van den hemele comen es. Niet also uwe vadere die dat manna aten ende doot sijnf). die eit van desen brode die sal ewelike leven7). dit seidi inder synagoge lerende in Capharnaum. Daromme spraken vele van sinen jongeren doe si dese redene horden. dit es ene harde tale wie mach dese redene gehoren. Ende Jhesus wiste bi hem selven dat sine jongere hier af murmererden ende sprac te hem. waromme scandeliseren8) u dese woort. wat suldi dan seggen als gi des menschen sone siet up clemmeng) dar hi teersten was9). het es die geest die doet leven want dat vleesch en vromet niet10). Die woorth) die ic u hebbe gesproken sijn geest ende leven. mar het sijn somige van u die niene geloven. want hi wiste van beginne wel wie geloven soude. ende wiene verraden soude. Daromme seidic u. dat niemene en mach comen te mi het en werde hem gegeven van minen vader. Na dier uren so trecten achter11) vele sire jongere ende en wandelden niet meer met hem. Doe sprac Jhesus toten tweleven wildi ooc wech gaeni). Doe antworde Symon Peter here tote wien sullen wi gaen du hebs woort des ewelijcs levens. ende wi geloven ende bekennen dattu best Christus Gods sone. Doe antworde Jhesus en hebbic u tweleven niet gecosen. ende een van u es die duvel. mar dat sprac hi van Judas Schariot. want hi was een van den tweleven12) diene siderk) verriet.

CIV. Doe bat hem een fariseeus dat hi quamel) eten met hem. ende Jhesus dede also13). Ende alse Jhesus geseten was doe begonden die fariseen te

[L.]

wie so dis broeds eten sal hi en sal nit sterven1). Ic ben dat levende broetb) dat van den hemele comen es. ende so wie so van desen brode eten sal. hi sal eeuleke leven. ende dat broet dat ic gheven sal om der werelt leven dats mijns selves vleesch2). Doe begonsten die yoden onder hen te tvistene van din warden die Jhesus hadde ghesproken ende seiden aldus. hoe mach ons dese syn vleesch gheven tetene?3) Ende Jhesus antwerdde hen ende seide aldus.

108. Over waera) seggic u dat ghi engheen leven en selt hebben in u hen si dat ghi ett dat vleesch van des menschen sone4). Die myn vleesch ett ende myn bloet drinkt die sal hebben dat eeuleke leven. ende ic sal ne don op herstaen in den yoncsten dage5). Want myn vleesch datsb) ene ghewarege spise ende myn bloet dats en ghewarech dranc6). Die myn vleesch ett ende myn bloet drinkt hi woent in mi. ende ic in hem7). also ghelike alse mi ghesendt heft de levende vader ende ic leve in den vader also sal die mi eten sal. leven in mi8). Dits dat broet dat van den hemele hir af comen es. dit en es nit ghelyc den broede dat uwe vordren aten die doet syn. want die dit broet eten sal. hi sal eeuleke leven9).

109. Dese wart sprac Jhesus in de synagoghe daer hi dat volc leerde in Capharnaum10). mar en groet deel van den ghenen die hem plagen te volgene alse si dese wart hadden ghehoert so seiden si aldus. Dits ene harde tale. wie mach sosgedane redene hoeren?11) Mar Jhesus die wale wiste dat si hir af murmurden. hi sprac hen toe ende seide aldus. warumme schandalizeern u dese wart?12) wat seldi dan seggen alse ghi selt sien des menschen sone op varen daer hi tirst was?13) De gheest es die levende makt. dat vleeseh en es nirgren toe goet. Die wart die ic u gesegt hebbe dats en gheest ende en leven14). Mar hir syn deghene onder u di minen warden nin gheloeven. want hi wiste wale van beghinne wie deghene waren die gheloevech bliven souden ende oc wie deghene was diene vercopen soude15).

110. Doe sprac hi noch voert ende seide aldus. hir omme waest dat ic u seide. dat nimen te mi comen en mach hen si hem ghegheven van minen vader16). Na dire uren so trocken achter vele sire yongren ende en wandelden nemmeer met hem17). Doe sprac Jhesus toten tveleven wildi oc enwege gaen?18) Ende Symon Petrus antwerdde ende sprac aldus. Here te wien sele wi gaen? Du hefs de wart des eeulecs levens19) ende wi gheloeven ende kennen dat tu best Christus Gods sone20). Ende Jhesus antwerdde aldus. En hebbic u tveleven nit ghekosen? ende en wetti nit dat een van u en duvel es?21) Dit seide hi van Judase Symoens Schariots. Dese was een van den tveleven die ne sider verrit22).

[S.]

pensene in hem selven dat hem Jhesus niene hadde gedwegen vor den etene1). Want die fariseen ende die joden diene eten niet sine hebben dicken hare hande gedwegena). ende dat houden si van haren vorderenb). Ende alsi comen vander maerct sone eten si niet sine hebben hem teerst gedwegen. Ende ooc houden si van haren vorderen dat si zere wasschenc) hare nappe ende hare potte. ende hare andre vate. ende ooc hare bedde cleder wasschen si dicken. dit ende des gelike houden si vele. Ende doe dat die fariseen hadden gedacht doe antworde Jhesus haren gedachten ende sprac. Gi fariseen gi wascht ende zuvert dat uterste vanden kelcken ende van den scotelen. ende u inderste es vul van giericheden ende van rove ende vand) alre quaetheit2). Sotte en heift God niet also wel gemaect3) dat inderste alse dat uterste. mar ic seggu. geift alemoesene dat overtullich ese). so sal u inderste ende u uterste gesuvert werden4).

CV. Up enen andren saterdach so geviel dat somige van den fariseen ende van den scriveren die quamen van Jherusalem sagen somige van Jhesus jongeren met ongedwegenen handen dat broot eten. Dese quamen te hem ende berespten5) dit ende spraken. waromme breken dine jongere die gebode onser vordre. want sine dwaen hare handen niet eer si dat broot eten. Ende Jhesus antworde hem ende sprac. waromme breicti selve die gebode Gods omme uwe gebodef) die gi set. Want God heift geboden ere vader ende moeder. ende so wie vlouct sinen vader of sire moeder die es sculdich der doot6). Ende gi dwinget die kinder dar toe met uwen geboden dat si moeten seggen haren vader ende harre moeder. mine gifte die ic an di leggen moet om di te helpene die soudic geoffertg) hebben7). Ende in desen dat gise hier toe dwinget so doedi hem breken dat gebod Gods om uwer gebode wille. want si niet en eeren vader ende moeder. mar si onteerse metten verwiteleken worden. ende also breicti die gebode Gods om uwer geboden wille. Gi ypocrite wel profeterde van u Ysaias doe hi sprac. dit volc eert mi metten lippen mar hare herte es verre van mi. mar te vergeifs dienen si mih)8). Si leren leringe ende gebieden gebode. mar si laten die gebode Gods ende houdeni) die gebode der menschen. Doe riep Jhesus dat volc te hem ende sprac. hort ende verstaet. dat ten monde in gaet dan bevlect den mensche niet. mar dat uten monde comt dat bevlect den mensche. Doe quamen die jongere te Jhesum ende spraken. en weits du niet dat die fariseen sere gescandelisertk) sijn9) van desen worden. Doe

[L.]

111. Alse Jhesus dese wart ghesproken hadde so bat hem en phariseus. dat hi quame eten met hem. ende Jhesus dede also1). Ende alse hi gheseten was so begonste die phariseus te peinsene in hem selven. warumme dat hem Jhesus nit ghedwegen en hadde vor den etene2). Want de phariseuse ende die yoden en eten nit sine hebben tirst dikke hare hande gedvagen. ende dat houdense van haren vordren3). ende alse si comen van der markt. so ne eten si nit sine hebben hen tirst gedvagen. ende oc houden si van haren vordren dat si sere dvaen hare nappe hare potte ende hare andre vate. ende oc hare beddecledre dvaen si dikke. dit ende des ghelike houden si vele4). Alse dat die phariseus hadde ghepeinst so antwerdde Jhesus sire peinsingen ende sprac aldus. ghi phariseuse ghi dvaet ende suvert harde degerlec dat butenste van den nappe ende van den cadine. ende u binnenste dats vol van ghiregheiden ende van roeve ende van alre quaetheit5). En heft Got also wale nit ghemakt dat binnenste alse dat butenste?6) mar ic seggu. wat gi doet. gheft almossne om Gode so sal u butenste en u binnenste al ghesuvert syn7).

112. Op enen andren tyt so ghevil dat somege van den phariseusen ende van den scriben die quamen van Jherusalem wert8). sagen somege van Jhesuss yongren met onghewasschen handen eten. Dese quamen te hem ende begrepen dit9) ende spraken aldus10). warumme breken dine yongren de ghebode onser vordren? want sine dvaen hare hande nit eer si eten11). Ende Jhesus antwerdde hen ende seide aldus. warumme brekdi selve de ghebode Gods om ure ghebode wille?12) want Gods gebot dat segt aldus. Eere dinen vader ende dire moeder. ende die maledyt sinen vader ochte sire moeder hi heft des lyfs verbort13). ende ghi dvingt de kinder dar toe met uwen gheboden. dat si moten seggen haren vadren ende haren moedren. Mine ghighten die ic an di leggen moet om di te helpene. die soudic ghoffert hebben14). ende in desen dat ghise hir toe dvingt so doedi hen breken dat ghebot Gods om ure ghebode wille15). want si nin eeren vadre ende moeder mar onteeren met din verwiteleken warden. ende aldus brekdi de gebode Gods. om ure ghebode wille16). hypocriten wale propheteerde Ysaias van u doe hi seide17). dit volc eert mi metten monde. Mar har herte es verre van mi18). Mar te verghefs dienense mi. Si leeren leringen. ende ghebieden ghebode19). mar si laten de gebode Gods ende houden hen an de ghebode der menschen20). Doe rip Jhesus dat volc te hem ende seide aldns. Hoert ende verstaet. Dat ten monde ingheet dan bevlekt den mensche nit. Mar dat uten monde comt dat bevlekt den mensche21). Doe quamen sine yongren te hem ende spraken aldus. En wetstu nit dat die phariseuse van desen warden sere ghe-

[S.]

antworde Jhesus ende sprac. alle die planten1) die mijn hemelsche vader niet geplant en heift die sullen metten wortelen ut geworpen werden. Laetse varen si sijn blent. ende leeddaren der blender. mar alse die blende den blenden leedt so vallen si bede in den pittea).

CVI. Daer na doe Jhesus quam te huus uten volke doe vragede hem Peter wat die woort bediedden2) die hi den volke hadde geseit. Doe antworde Jhesus ende sprac sidi noch selve sonder verstannesse. ne verstadi niet dat al dat ten monde in gaet dat comt in den buuc. ende van dan gaetet dor den lichame. mar dat uten monde gaet dat comt uter herten ende dat es dat den mensche bevlect. want uter herten comen quade gepense. manslachte. onkuscheit. diefte. valsch getugenisseb)3). ghiericheit. quaetheit. loosheit. onreinicheitc). loosd) gelaet. blasphemie4). overdee). dorheit. dit sijn die dinge die den menschef) bevlecken. mar met ongedwegenen handen eten dan bevlect den mensche niet.

CVII. In der tijt ginc Jhesus uut ende ginc dor die dele van Tyren ende van Sydonien. Ende siet een wijf van Canaans geslachte ginc uut van den enden. ende riep up hem ende sprac. Here Davids sone ontfarmeg) di over mi. mijn dochter es beseten van den duvel diese jamerlike tormenth)5). ende Jhesus nantworde hare niet een woort. Doe gingen sine jongere te hem ende baden hem ende spraken. laetse want si roupt ons na. mar hi antworde ende sprac. ic en ben niet gesent dan toten scapen die verdorven sijni) des huus van Israele. ende si quam ende anebeiddene ende sprac here help mi. Ende hi antworde ende sprac het en es niet goet dat men neme dat broot den kindren6) ende geift den honden. laet teerst die kindrek) gesaet werden. Doe sprac si here dats waer. mar die welpkinel) eten wel van den brocken7) die vallen van harer heren tafle. Doe antworde hi ende sprac. o wijf groot es dijn gelove. di geschie also du wils. ende up die selve ure so ward har dochter gesont.

CVIII. In dier tijt ginc Jhesus uut van den ende van Tyren. ende quam dor Sydonien ter zee van Galilee. tusschen den middelsten ende van Decapolis8). Ende si leedden tote hem enen doven ende stomm)9). ende baden hem dat hi sine hant leide up hem. Ende hi namene vander schare ende stac sinen vinger in sine oren. ende met sinen spekele gereen hin) sine tonghe10) ende sach in den hemel ende versuchte ende sprac. Effeta. dat es doe up11). Ende te hant worden sine oren ontploken. ende die bant

[L.]

schandalizeert syn?1) Ende Jhesus antwerdde aldus. alle die planten die myn hemelsche vader nit geplantt en heft selen metter wortlen ut gheworpen werden2). laetse varen si syn blint ende leidren der blinder. Mar alse de blinde den blinden leidt so vallense beide in den putte3). Dar na alse Jhesus quam ter herbergen uten volke4). so wragde hem Peter wat die wart bedidden die hi din volke hadde ghesegt5). Ende Jhesus antwerdde aldus. Si di selve noch sonder verstannesse?6) En verstadi nit dat al dat ten monde in gheet dat comt in den buc. ende van daer lidet dor de condute van den lichame7). mar dat uten monde gheet dat comt uter herten. ende dats dat den mensche bevlekt8). want uten herten comen quade peinsingen. manslachte. overhoere. kefsdoeme. dieften. valsche getugnessen9). ghiregheit. quaetheit. loesheit. onreinegheit. boes ghelaet. blasphemie. hoverde. doerheit10). dit syn de dinge die den mensche bevlekken. Mar met onghedvegenen handen eten dan bevlekt den mensche nit11).

113. In din tide so ghinc Jhesus van daer ende quam int lant van Tyre ende van Sidonien12). al daer so quam en wyf utin lande die van Chanaans gheslechte was. die rip op hem ende sprac aldus. Ontfarm di myns. here Davids sone. mijn dochter es beseten van den evelen gheesten die se yame yammerlec tormentt13). Ende Jhesus en antwerdde hare nit. Doe quamen sine yongren ende baden hem vor dat wyf ende seiden. ontkommer dat wyf want si roept na ons14). Ende Jhesus antwerdde ende sprac aldus. in ben ghesendt mar ten verlornen schapen van Israele15). Doe quam dat wyf ende anebeddene ende seide. Ai here ontfarmdi myns ende help mi16). Ende Jhesus antwerdde din wive ende sprac aldus. en es nit temelec dat men nemt der kinder broet ende ghevet den honden17). laett tirst de kinder ghesaedt werden. Doe antwerdde dat wyf. here also est alse du segs. Mar de hundekene eten wale van de broesemen ende van den brokken die vallen van harre heren tafle18). Doe antwerdde Jhesus hare. O wyf hoe groet es dyn gheloeve. also gheschie di alse du beghers. ende op die selve ure was hare dochter al ghenesen19).

114. Van daer so ghinc Jhesus dor Sydonien ende lit Tir dat nu Surs es ghenamt. ende quam ter zee van Galileen tuschen de termte van den lande dat heet Decapolis20). Al daer so brachte men hem jegen enen die doef was ende stompt. ende diene brachten baden hem dat hi sine hant op hem leide21). Ende Jhesus nam den ghenen op hoer uten volke ende stac sinen vingher in sine oren ende met sire spekelen bestreec hi sine tonge22). ende doe hif hi sine ogen op te hemele wert ende versuchtte ende sprac aldus. Effeta dat ludt also vele alse ontplukt23). ende also schire worden sine oren ontploken ende de bant van sire tonge wart ontbonden. ende hi

[S.]

sire tonge ward onbonden ende hi sprac rechtea)1). ende hi geboot hem dat sijs niemen en seiden. mar so hi hem meer verboot so si meer predectenb)2) ende so si hem meer verwonderden. ende spraken. hi heift alle dinc wel gedaen. hi heift die dove gemaect horende ende die stomme sprekende3).

CIX. Dar na behorde hem te wandelne dor dat lant van Samarien ende quam in ene stat in Samarien die hietc) Sichar. beneven dien hove4) dat Jacob ggeven hadde Josephe sinen sone. Ende dar was een pit ende hiet fons Jacobd)5). Ende Jhesus was moede van gane ende sat up den pitte. ende dat was wel omtrent die seste stonde. Doe quam een wijf van Samarien pitten bornee). doe sprac Jhesus tot hare gef mi drinken6). mar sine jongere waren ghegaen in die stat dat si spise cochten. Doe sprac dat wijf van Samarien want du een jode sijs hoe eeschstu mi dan drinken die een wijf benf) van Samarien. want die joden en gebruken der samaritane niet7). Doe antworde Jhesus ende sprac tot hare. wistu die gifte Gods ende wie die gene es die te dig) spreict gef mi drinken. du hads lichte gebeden van hem ende hi hadde di gegeven levende waterh). Doe sprac te hem dat wijf. Here nu en hevestu niet dar du mede moges sceppen8) ende die pit es diepi). war hebstu dan levende water. bestu meerre dan Jacob onse vaderk) die ons desen pit gaf. ende hi dranker af ende sine kinder ende sijn quicl)9). Doe antworde hare Jhesus ende sprac. alle die drinken van desen watre dien dorst echter10) mar die drinct van den watre dat ic hem sal geven dien en sal niet dorsten ewelike. mar dat water dat ic hem sal geven dat wert in hem ene fonteine springendem) int ewelike leven11). Doe sprac te hem dat wijf here gef mi des waters dat mi niet meer en dorste noch hier en dorve comen te pittenen)12). Doe sprac Jhesus tot hare ganc ende roup dinen man ende com hare. doe antworde dat wijf ende sprac ic en hebbe genen man. Doe sprac Jhesus tot hare. du hebs wale geseit in dien dattu segs ic en hebbe genen man13). want du hebs vijf manne gehat. ende dien die nu hebs die nes niet dijn man. in dien hebstu waer gesproken. Doe sprac dat wijf here ic sie dattu een profete best. Onse vadere14) anebeidden up desen bergh. ende ghi spreict dat in Jherusalem die stat es dar men anebeden moet. Doe sprac Jhesus tot hare. wijf gelove mi dat die stonde comen sal dat gi noch up desen berech noch in Jherusalem en sult anebeden den vader. Gi anebeit dat gi niene weit.

[L.]

wart ghereklec sprekende ende vale horende1). Ende Jhesus gheboet hen dat si des nimen en seide. Mar so hi hen meer gheboet dat si svegen so sine meer loveden2). ende so hen meer wonderde van sinen werken ende seiden. wale doet hi al dat hi doet hi doet de doeve hoeren ende de stomme spreken3).

115. Dar na so behoerde hem te lidene dor dat lant van Samarien4). ende quam in ene stat die es genamt Sichar beneven dire hoeven die Jakob wilen ghaf Josephe sinen sone5). aldaer so stont en putte din men hit Jacobs putten. Ende Jhesus die was vermudt van den wege hi ghine sitten beneven din putte ende dat was omtrent sexte tyt van den daghe6). aldaer Jhesus gheseten was so quam en wyf van Samarien putten borne utin putte. Ende Jhesus sprac din wive toe ende seide aldus. Ghif mi drinken7). al die wile waren sine yongren in de stat gegaen omme spise te copene8). Alse Jhesus din wive drinken hadde gebeden so antwerdde hem dat wyf al dus. hoe soudstu van mire hant ghenemen dattu dronks want ic en samaritaensch wyf ben. ende du en yoede best? Dit sprac dat wyf om dat de yoeden ende de samaritane en hebben en ghene ghemeinschap te gadre9). Doe antwerdde Jhesus din wive ende seide aldus. wists tu de ghichte Gods ende wie deghene es die di segt ghef mi drinken du hads hem maschin ghebeden ende hi hadde di ghegheven levenden borne10). Doe antwerdde hem dat wyf. hoe soudstu dat ghedoen. want dune hefs hir nit dar du met putten mochts ende oc es de putte dip? wanen comt di dan levende borne?11) Bestu dan meerre dan Jacob onse vader die ons dese putte gaf ende hi dranker af ende sine kinder ende syn quic?12) Ende Jhesus antwerdde din wive aldus. So wie so van dese borne drinken sal hem sal noch dorsten13). Mar die drinken sal van din borne din ic hem gheven sal hem en sal nemmermeer dorsten. mar die borne din ic hem gheven sal dat sal werden in hem en quikborne springende ende ghevende den dranc des eeulecs levens14). Doe sprac dat wyf noch voert ende seide. Here ghef mi des borns. dat mi nemmeer en (hs. ende) dorste noch noet en si here te comene omme borne te puttene15). Ende Jhesus antwerdde hare ende seide aldus. ghanc ende doch haere comen dinen man16). Ende dat wyf antwerdde hem weder ende seide. In hebbe engheenen man. Doe sprac Jhesus ende seide aldus. Du hefst waer ghesegt in din dattu segts ine hebbe en ghenen man17) want wijf man hefstu gehadt. ende din du nu hefs. dan es dyn man nit. In desen hefstu waer gesegt18). Doe antwerdde hem dat wyf ende seide aldus here ic sie wale dat tu en prophete best19). Nu berecht mi dan hir af onse vordren anebedden Gode in desen berghe ende ghi segt dat in Jherusalem es die stat daer men beden moet20). Doe sprac Jhesus totin wive ende seide aldus wyf gheloefs mj dat die tyt comen sal dat ghi noch op desen berghe noch in Jherusalem en selt anebeden den vader21). ghi ne wett nit wat ghi

[S.]

mar wi weten wel wat wi anebeden. want die salicheit es van den jodena)1) mar die stonde comt ende dats nu. dat die warachtiche anebedarenb) sullen anebeden2) den vader in den geeste ende in der warheit. want die vader alsulke souct diene also anebeden. want God es een geest. ende diene anebeden die moetene anebeden in den geeste ende in der warheit. Doe sprac dat wijf te hem ic weet dat Messias comen sal die Christus heet. als hi comt hi sal ons alle dinc cont doenc). doe sprac Jhesus tot hare. ic bent die spreked) met di3). Ende te hant quamen sine jongere ende wonderden hem dat hi metten wive sprac. nochtan niemen en sprac toten wive wat soucstu. noch te hem wat spreicstu met hare4). Doe liet dat wijf hare kruke daer ende liep in die stat ende seide den lieden. comt ende siet dien mensche die mi geseit heift al dat ik gedaen hebbe. nes hi niet Christus. doe gingen uut die lieden van der stat ende quamen te Jhesum. Onder dien vrageden hem sine jongere ende spraken meester com eten5). Endi hi antworde hem. ic hebbe ene spise tetene daer gi niet af en weit6). Doe spraken die jongere onderlingee) heift hem iemene bracht tetene. Jhesus seide hem mine spise es dat ic den wille doe des geins die mi gesent heift dat ic vulbringe sijn werc7). Gi segt dat noch vier maenden sijn ende die oest comt. siet ic segge u heft up u ogen ende siet dat coren es al wit toestenef)8). ende die dar snijt die neimt den loon ende gadert die vrucht int ewelike leven. dat si te samen vreugde hebbe (n ontbr.) die dar zait ende die dar snijt. want in dien es dat wort waer. want een es die zait ende een ander es die snijt9). ic hebbe u gesent te snidene dat gi niet gearbeit en hebt. andre hebben gearbeit vor u. ende gi sijt in getreden in haren arbeit. Uter stat so geloofder vele der samaritanen in hem. dor die woort des wives die dat getugenisse gaf hi heift mi geseit al dat ic hebbe gedaen10). Ende doe die samaritanen quamen te hem. doe baden si hem dat hi dar bleve. ende hi bleef dar twee dage. ende vele meer geloofder an hem dor sine woort11) ende spraken toten wive. wine geloven nu niet dor dine woort. want wi hebben selve gehort ende weten dat dese es gewarleke die behoudreg) der werelt12).

CX. Hier na hadden die joden ene feesteh). Ende Jhesus ghinc te Jherusalem. Doe was te Jherusalem ene pissine die geheeten was in ebreeusch Betsaida. die hade v. parviseni)13). In desen parvisen so lagen ene

[L.]

anebedt mar wi wetent wale war (l. wat) wi anebeden. want de saelde die comt van den yoeden1). mar die ure comt ende dats nu dat gewarege anebederen selen anebeden den vader in den gheeste ende in der warheit want de vader sukt deghenen diene also anebeden2). Got es gheest ende dar omme so moet menne anebeden in den gheeste ende in der warheit3). Doe sprac dat wyf noch voert ende seide. Ic weet wale dat Messias te comen es die Christus heett ende alse hi comt hi sal ons alles berechten4). Ende Jhesus antwerdde hare ende seide aldus. Ic bent die spreke jegen di5). Doe quamen sine yongren ende wonderden hen van din dat hi jegen dat wyf sprac. Nochtan en seide harre nienegheen totin wive. wat suks tu noch tote hem wat spreks tu jegen hare6). Doe lit dat wyf hare cruke daer staen ende liep in de stat ende seide din lieden van der stat7). Comt ende siet enen man die mi heft gesegt al dat mi es geschit. En es dit nit Christus?8) Doe ghingen ut die liede van der stat ende quamen te hem9). Doe spraken sine yongren te hem ende seiden. Mester com eten10). Ende Jhesus antwerdde hen ende seide. Ic hebbe ene spise tetene dar gi nit af en wett11). Doe spraken die yongren onderlinge heft hem imen hir tetene brachtt?12) Ende Jhesus antwerdde hen aldus. Mine spise dat es dat ic doe den wille des gheens die mi ghesendt heft ende volwerke syn were13). ghi segt onder u dat noch vire maent syn toten ogste. mar ic seggu datt nu ogst es. heft op uwe ogen ende siet dat coren steet al wit ende al ripe op den wele14). Die dat coren sniden sal hi saelt ghedren in die schure des eeulecs levens. Dan selen tesamen vroude hebben beide die dat coren sayt ende die dat sneet15). Dit es en waer waert. want en ander es die dat coren sayt ende en ander es die dat snijdt16). Ic hebbu ghesendt te snjdene dat ghi nin sayet. Andre vor u arbeitten in den saiiene. ende ghi syt gegaen in haren arbeit17). ut dire stat so gheloefden ane hem vele liede van din samaritaenschen volke om dis wyf getughnesse. Die seide hi heft mi ghesegt alle mine gheschinnesse18). Ende alse die samaritane te hem quamen so baden si hem dat hi daer bleve met hen. Ende hi dede also ende bleef dar tvee dage onder hen19). Ende alsen die samaritane hoerden selve spreken so gheloefder vele an hem20) ende spraken totin wive. Nu gheloeve wi an hem. nit om dire talen wille want wi horen selve ut sinen monde war bi dat wi weten ende kinnen ghewarechlec dat hi es der werelt verloessere21).

116. Dar na so ghevil dat de yoden hadden ene feeste ende Jhesus ghinc te dire feesten ende quam te Jherusalem22). In din tide so was te Jherusalem ene piscine die hadde vif parvise23). In din parvisen so plach gedvas te liggene
*)

[S.]

grote menichte sieker lieden. blinde ende lamen. ende die verdoret waren van den fledersine. die beidden die beroeringea) des waters1). want die ingel ons heren daelde nader tijt in die pissine ende beroerde dat water. ende so wie dan teerst quam in die pissine na der beroeringe des waters die wart gesont van sire siecheit so wat siecheden hi haddeb)2). Ende dar lach een mensche die xxxviii jaer hadde geweist in ere ziecheit3). Doe Jhesus desen dar sach liggen ende bekande dat hi lange ziec hadde geweist4). doe sprac hi te hem wiltu gesont werden. Doe antworde hem de zieke. Here enen mensche en hebbic niet5) alst water geroert es die mi helpe dat ic come in die pissine. want als icc) come5) so es een ander vor mi in gegaen. Doe sprac Jhesus te hem stant up ende nem up dijn bedde ende wandele6). ende te hant wart die mensche gesont ende hief up sijn bedde ende wandelde. mar het was up enen saterdach. Doe spraken die joden toten geinen die genesen was. het es heden saterdach di nes niet georlooft dijn bedde te dragene. Doe antworde hi hem die mi gesont makede7) hi sprac te mi nem up dijn bedde ende wandele. Doe vrageden hem8) die joden wie es die mensche die tote di sprac hef up dijn bedde ende wandeled). mar die gene die gesont was worden diene wiste niet wie Jhesus wase). want Jhesus was gegaen vander schare die ander stat stont9). Dar na vantene Jhesus in den tempel ende sprac te hem. sich du best gesont worden nu en wille nemmeer sondigen10) dat di niet argers en geschie. Doe ginc die mensche en wech toten joden ende seide hem dat Jhesus ware diene gesont hadde gemaect.

CXI. Daromme haetten die joden Jhesum ende besculdichdenf) hem dat hi dit up den saterdach gedaen hadde11). mar Jhesus antworde hem ende sprac. mijn vader heift tote nu gewrochtg) ende ic werke nu12). Daromme sochtene die joden te dodene. want hi niet alleneh) den saterdach brac. mar ooc dat hi sinen vader God hiet. ende hem selven Gode gelijc maecte. Ende Jhesus antworde13) also ende sprac te hem. vorwar vorwar seggic u dat die sone van hem selven niet en mach gedoen dan dat hi den vader siet doen. want so wati)14) die vader doet dat doet die sone gelijc hem. want die vader mint den sone ende toocht hem al dat hi doet. ende hi sal hem meerre werke togen dan dese. dar u noch meer af sal mogen

[l.]

ene grote menege van siken lieden. die som waren blint. som houtende ende manc. som verdorret van den fledercine1). In din tide so plach dingel te comene van den hemele ende dat water van der sisternen te rurne. Ende so wie so dan tirst conste ghecomen in die piscine. na din dat dat water gherurt was die wart gheganst van sire sikheit so welkertiren dat si was2). Aldaer so lach en man die sessea) ende (hs. en) dertech yaer hadde ghewest in ere sikheit3). Alse Jhesus den ghenen sach. die wale wiste dat hi langen tyt sik hadde ghewest. so vragde hi hem ende seide al dus. weltu ghesont werden?4) Ende di sieke antwerdde weder ende seide. Here in hebbe nimene alst water gherurt es die mi helpe dat ic in die piscine moge comen. want alse ics mi pine so comt en ander ende gheet vor mj5). Doe sprac Jhesus totin siken ende seide. Nem dyn bedde op dinen hals ende ghanc dire straten6). Ende also saen alse dat ghesproken was. so was die mensche al ghenesen ende hi nam syn bedde op sinen hals ende ghinc en weghe. Dit was op enen saterdach7). Doe spraken die yoden toten ghenen die ghenesen was ende seiden. het es heden saterdach. dine es nit ghorloft dyn bedde te dragene8). Ende deghene antwerdde hen weder aldus. Die mi ghansde hi gheboet mi dat ic name myn bedde ende drogt en weghe9). Doe vragden hem die yoden wie deghene ware die hem hadde gheheten syn bedde en wech dragen10). Ende deghene die ghesont worden was en consts hen nit berechten wie dat hadde ghewest. want Jhesus was ghegaen op hoer uten volke11). Dar na so vanten Jhesus in den tempel. ende aldaer so sprac hi den ghenen toe ende seide. Du best nu ghenesen. hud ti voert ane van sunden dat di namaels nit argers en gheschie12).

117. Doe ghinc die mensche toten yoden ende seide hen. datt Jhesus ware diene ghesont hadde ghemakt13). Dit was een der oksune en (l. ende) der saken waromme dat ten de yoden haeten dat hi sosgedane werke warchte op den saterdach14). Ende alsen de yoden hir af berespden so plach hi tantwerddene aldus. Myn vader heft tote nu ghewargt ende nu werkic15). Ende hir omme so wouden sine doeden. want hi nit allene en brac de virte van den saterdaghe. mar om dat hi seide dat Got syn vader ware. ende dat hi hem ghelyc makde Gode16). alse dit de yoden hem verweten so antwerdde hen Jhesus op ene wile ende seide aldus. Ic seggu over waera) dat de sone nit van hem selven en werkt. mar dat werkt die sone dat hi den vader werken siet. want dat de vader vore werkt dat werkt de sone na17). want de vader mint den sone. ende al dat hi werkt dat toght hi hem. ende noch meerre dinghe sal hi hem vertoeghen. daer u noch meer af wondren sal mogen18).

[S.]

wonderen1). want also die vader verwect die dode ende maecse levende endea) also maect die sone levende die hi wille2). Noch die vader nordeelt niemene. mar dat ordeel heift hi gegeven den sone. dat alle menschen eeren den sone alsi eeren den vader. Die niene eert den sone diene eert niet den vaderb) diene gesent heift. vorwar vorwar seggic u so wie mine wort hort ende geloft den geinen die mi gesent heift. die sal hebben dat ewelike leven. ende bine comt niet in dat ordeel. mar hi sal overliden vander dootc) in dat leven3). Vorwar vorwar seggic u die ure comt ende es nu. dat die dode sullen horen die stemme des Gods sons. ende diese horen die sullen leven. want also die vader heift dat leven in hem selven. also heift hi den sone gegeven leven te hebbene in hem selven. ende heift hem macht gegheven tordeelne want hi des menschen sone es. Niet en wondre u want die stonde sal comen dat alle die in den graved) sijn sullen horen die stemme des Gods sons. ende sullen up verstaen. die goede werke hebben gedaen4) in die up verstannessee) des levens. mar die quat hebben gedaen in die up verstanesse des ordeels.

CXII. Ic en mach van mi selven nietf)5). mar also ic hore also ordeelic. ende mijn ordeel es gerechtg). want ic en souke niet minen wille. mar den wille des geins die mi heift gesent des vader. Gevic getugenesse van mi selven so nes mijn getugenesse niet waer6). mar een ander es die getugenesse geift van mi7). ende ic weet dat sijn getugenesse waer es dat hi getuucht van mi. Gi sendet tote Johanne ende hi gaf getugenisse der warheit mar ic nontfa geenh) getugenesse van den mensche. mar ic segge u dit dat gi behouden blijft8). hi was ene lanterne bernende ende lichtende. ende gi wilt verblideni) ene corte stonde in sire clarheit9). mar ic hebbe meerre getugenisse dan Johannis. want die werke die mi die vader gegeven heift dat icse doe die geven getugenisse van mi. dat ict ben dien de vader gesent heift10). ende die mi gesent heift die vader11) die gevet getugenesse van mi. Noch sine stemme en horet di noit. noch sijn anschijn en sagedi noit. noch sine wort en hebdi niet blivendek) in u12). want gine gelooft niet den geinen dien hil) gesent heift. Besouctm) die scrift13) dar gi ewelic leven in waent vinden. ende si es die getugenesse geift van mi. ende gine wilt niet comen te mi dat gi dat leven hebt14). Claerheit van den menschen15) en nemic nietn). mar ic hebbe u bekent dat gi die minne Gods niene hebt in u. Ic ben comen in die name mijns vader ende ghine hebt mi niet ontfaen. comt een andero) in sijns selfs name dien suldi

[L.]

118. Want also ghelike alse de vader doet opherstaen die doede ende maktse levende also makt de sone levende die hi welt1). Noch de vader en ordeelt nimene mar al sijn ordeel hef hi de sone ghegheven2). om dat alle menschen solen eeren den sone also ghelike alse si eeren den vader. Die den sone nin eert hi ne eert nit den vader diene heft ghesendt3). Over waera) seggic u die mine wart hoert. ende gheloeft an den ghenen die mi ghesendt heft si (l. hi) sal hebben dat ewleke leven. ende hine sal int ordeel nit comen. mar hi sal liden dor de doet ten levene wert4).

119. Noch segg u over waer dat die ure comt ende dats nu dat de doede selen hoeren de stemme des Gods soens ende die se hoeren si selen levende werden5) want also ghelike alse de vader heft dat leven in hem selven al so heft hi den sone ghegheven leven te hebbene in hem selven ende macht heft hi hem ghegheven te ordeelne want hi ens menschen sone es6). Mar des en wondre u nit want die ure sal comen dat alle die in den graven liggen selen sine stemme hoeren7) ende selen op herstaen die goede werke ghewarchtt hebben in opherstannessen des eeulecs levens ende die quade werke gewarcht hebben in opherstannessen der eeuleker verdoemnessen8).

120. In mach van mi selven nit werken noch doen. na dat ic hoere dar na ordeele ic. ende mijn ordeel es gherech9). ghevic ghetugnesse van mi selven het schynt dat mijn ghetugnesse nit waer en si10). Mar en ander es die ghetugt van mj ende ic weet dat syn ghetugnesse waer es dat hi ghetugt van mi11). ghi sendet te Yanne Baptisten ende hi ghaf ghetugnesse der warheit12). In ontfa nochtan nit allene ghetugnesse van den menschen. Mar dese wart seggic u om dat ic beghere dat ghi behouden blyft13). Yan Baptista was en licht bernende ende lichtende ende ghi verblyschet enen corten tyt in sire clerheit14). Mar ic hebbe meerre ghetugnesse dan hi dede want de werke die mij myn vader ghegheven heft te werkene die gheven ghetugnesse dat ic ben din de vader ghesendt heft15). ende de vader die mi sendde hi selve heft ghetugt van mi. Noch sine stemme en horedi noit noch syn anschin en sagdi noit16) noch syn wart en helide (l. hebdi)** nit in u blivende want ghine gheloeft den ghenen nit din hi ghesendt heft17). Besukt die scrifturen dar gi in went winden dat eeuleke leven ende si syn nochtan die ghetugnesse gheven van mi18). nochtan en wildi te mi nit comen om dat eeusche leven te verwervene19) in suke nit der menschen lof20) mar ic kenne u wale ende weet wale dat ghi de minne Gods nin hebt in u21). ic ben comen in myns vader name ende ghine hebt mi nit ontfaen. comt en ander in sinen name din seldi onfaen22) hoe mochtti mi gheloeven die uwe gloriacie ontfaet deen van den anderen ende de glorie

[S.]

ontfaen. Hoe mocht di mi geloven die uwe gloriacie neimta) deen van den andren. ende die glorie die1) van Gode es allene diene soucti niet. Ne waent niet dat ic u wrougen sal vorden vader. Moises es die u wrougen sal dar gi up hopt2). want gelovedi Moysesse mach lichte gi gelovetb)3) ooc mi. want hi screef van mic). mar geloofdi sire scrift4) niet hoe soudi dan minen worden geloven. Alse Jhesus dese wort gesproken hadde doe ginc hi dor dat lant van Judea. ende ginc weder ter woestinen waerd. Al dar quam ene grote menichte te hem. die hadden met hem stomme ende houtended). ende blinde ende cranke. die worpen si vor sine voete ende hi maketse alle gesont. Ende doe dat volc sach die stomme sprekende ende die houtende gaen. ende die blinde sien doe wonderden si hem alle ende loveden alle Gode.

CXIII. In dien dagen doe echter vele scharen waren met Jhesum ende niet en hadden tetene. Doe riep hi te hem sine jongere ende seide hem. mi ontfarmt des volx. want si hebben mi te hants drie dage gevolget ende si en hebben niet tetene. ende laet icse gaen vastende si gebrekene) in den weghe5). want sulke sijn van verren comen. Ende sine jongere antworden war mede soude iemen alle dese broots gesaden hier in deser woestinen6). Ende hi vragede hem hoe vele brode hebdi. ende si seiden vii. ende een luttel vissche. ende hi geboot der scaren dat si satenf) up der erden. Ende hi nam die vii. broot ende die vissche ende gebenedietse. ende bracse ende gafse7) sinen jongeren. ende sine jongere gavense vort den volke. Ende al dat volc at van den vii broden ende worden sat. ende si gaderden van dat overbleven was vii corve vul8) brocken. mar diere die dar aten was iiii m. sonder die wijf ende die kinder. ende hi lietse.

CXIII. Doe ginc Jhesus al te hant in een scip met sinen jongeren ende quam in een lant hiet Magedang)9). Ende doe hi ende sine jongere over quamen doe gedachten sine jongere dat si geen broot en hadden genomen. want sine hadden nemmeer broots dan een. want sijs vergeten hadden te copene. Ende Jhesus sprac te hem. hoet u vorden heve der fariseen ende der saduceen ende vor den heve Herodes. Doe dat die jongere horden doe dachten si dat si hem hadden verroukeloosth) dat si geen broot met hem hadden bracht. mar Jhesus wiste wel hare gepense ende sprac te hem. wat pensdii) onder u ghi van clenen gelove. dat gi geen broot en hebt genomen. En versta di niet noch en gedinct u niet. hebdi noch dat herte verblint.

[L.]

die van Ghode allene es min sukt noch en beghert?1) En went nit dat ic u wrugen sal vor den vader en ander sal u wrugen dats Moyses dar ghi op hopt2) want gheloevedi Moysese so souddi maschin mi oc gheloeven want hi screef in sinen boeken van mi3). Ende ochte ghi sinen ghescrefte nin gheloeft hoe souddi dan minen warden gheloeven?4)

121. Alse Jhesus dese wart ghesproken hadde so lit hi dat lant van Judeena) ende ghinc weder ter wstinen wert. Al daer so quam en groet volc tote hem5)b). ende alse Jhesus drie daghe dat volc hadde gheleert in der wstinen. so rip hi sine yongren te hem ende seide aldus. Mi ontfarmt dis volks. want si drie daghe hir met mi hebben ghewest ende sine hebben hir nit tetene6). ende lat ic se gaen al vastende so selen si verderven onder weghen7) want de someghe syn van verren comen8). Ende sine yongren antwerdden hem wanen soude ons hir comen also vele broeds in der wstinen alse dar wi al dit volc met mochten ghesaeden?9) Ende Jhesus antwerdde ende vragde hen aldus. hoe menech broet hebdi? ende si seiden. Sevene ende lettel vesche10). Doe gheboet Jhesus den volke dat si ghingen sitten11). Ende hi nam die seven broet ende die vesche ende benediedse ende brac se ende ghaf se sinen yongren. Ende sine yongren ghavense voert den volke12). ende al dat volc at van din seven broden so dats ighewelk gnoch hadde ende si alle worden ghesaedt. Ende alse die maeltyt was ghedaen. so ghingen sine yongren ende ghederden dat relif dat daer over bleven was ende vulden seven manden mettin relieve13). Ende nochtan so was dis volks vir dusentech menschen sonder de wyf ende de kinder die van din seven broden hadden gheten14).

122. Alse die maeltyt was ghedaen so sat Jhesus altehant in en schep ende voer over in (en ontbr.) lant dat heet Magedan15). Ende alse hi ende sine yongren over quamen so ghedachte sinen yongren alre irst dat si en gheen broet en hadden brachtt met hen. ende nemmeer broeds en hadden dan een16). want sys hadden vergheten te coepene17). Ende alse Jhesus met sinen yongren over was comen so sprac hi hen ane ende seide aldus. hudt u dat u nin gheneke van din heve der phariseuse. ende der saduceuse18). ende van Herodess heve19). Doe dat die yongren hoerden so peinsden si dat si hen hadden versumt dat si engheen broet met hen en hadden brachtt20. Ende Jhesus die wale wiste har ghepens21) hi sprac hen noch toe ende seide aldus. wat peinsdi onder u liede van cleinen gheloeve dat ghi en gheen broet en hebt brachtt22)? En verstadi nit noch en ghedinkt u nit der vif