Literatuur zonder leeftijd. Jaargang 21


auteur: [tijdschrift] Literatuur zonder leeftijd


bron: Literatuur zonder leeftijd. Jaargang 21. Biblion Uitgeverij, Leidschendam 2007


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet


 i.s.m. 
[p. 152]

Het echte leven, op twee manieren
Bespreking van Kathleen Vereecken, Lara & Rebecca - In de schaduw van het gele huis
Vanessa Joosen

Met Lara & Rebecca schrijft Kathleen Vereecken een historische jeugdroman die speelt vlak voor en na de afschaffing van de slavernij in Noord-Amerika. Maar meer nog is het een monument voor de vriendschap tussen twee sterke vrouwen, die het lot in eigen handen nemen.



illustratie

Lara & Rebecca is een intrigerende historische roman over de vriendschap tussen twee meisjes ten tijde van de Amerikaanse burgeroorlog. Lara is de blanke dochter van een rijke familie van plantagehouders, Rebecca is de zwarte dochter van een slavin die voor de ouders van Lara werkt. Omdat de moeder van Lara na haar dochter geen kinderen meer kon krijgen, haalde de familie het slavenkind Rebecca in huis om haar gezelschap te houden. De twee meisjes groeien een paar jaar samen op en krijgen samen onderwijs.

De hechte vriendschapsband tussen Lara en Rebecca wordt abrupt afgebroken in het eerste hoofdstuk van het boek. Voor de kinderen is hun huidskleur van weinig belang, maar ze staan machteloos tegen de wil van de volwassenen. De stugge grootmoeder van Lara stuurt Rebecca het huis uit, terug naar het slavenkwartier, nadat ze heeft ontdekt dat Rebecca kan lezen. Hoewel de meisjes vastberaden zijn om hun vriendschap in stand te houden, maken de omstandigheden hun dat erg moeilijk. Hun ervaringswereld verandert met het ouder worden dramatisch: Lara proeft van het stadsleven in New Orleans, Rebecca wordt na het werk op het veld verkracht door de verloofde van Lara en krijgt van hem een kind. Hoewel de historische gebeurtenissen - het opkomende abolitionisme en de Amerikaanse burgeroorlog - de spanningen tussen de slaven en hun eigenaars opdrijven, groeien Lara en Rebecca tijdens deze woelige periode voor-

[p. 153]

zichtig weer naar elkaar toe. Lara krijgt meer verantwoordelijkheid en toont zich een begrijpende en hardwerkende plantagehouder, Rebecca zoekt een evenwicht tussen haar pas verworven vrijheid en de behoefte aan zekerheid.

Verschillende krachtige scènes en verrassende wendingen houden de aandacht van de lezer het hele boek vast. Zo ontdekt Rebecca op een bepaald moment wie haar echte vader is, en dit werpt een nieuw licht op een aantal eerdere gebeurtenissen in het boek. Ook de bikkelharde figuur van Lara's oma krijgt in de loop van het verhaal een nieuwe invulling, en samen met Lara krijgt de lezer de kans om haar met andere ogen te zien. Dit genuanceerde beeld van een brede groep van personages vormt de grootste rijkdom van deze roman. Toch schiet het verhaal af en toe te kort. Zo wordt de vriendschap tussen Lara en Rebecca te summier beschreven om echt te overtuigen: de wrijvingen en emotionele dilemma's missen gedeeltelijk hun effect doordat de lezer het ontstaan van de vriendschap niet mee doorvoeld heeft. Hetzelfde geldt voor de man van wie Rebecca lange tijd dacht dat hij haar vader was: doordat hij voordien nauwelijks een rol speelde in het verhaal maakt het relatief weinig indruk wanneer blijkt dat hij niet haar echte vader is. Helemaal anders is de impact van het vertrek van Mammy, de slavin die Lara gezoogd en verzorgd heeft. Gedurende het hele boek is Mammy op de achtergrond aanwezig. Ze geeft troost en steun aan zowel Lara als Rebecca, ze is er altijd onopvallend bij. Net als Lara is de lezer verrast wanneer juist deze figuur op het eind van het boek uit de schaduw naar voren treedt als een vrouw met een eigen verleden en eigen verlangens en toekomstdromen. De vrijheid geeft haar een stem en gezicht.

Ook de nuances waarmee Vereecken de relaties en dilemma's van blanken en zwarten beschrijft, zorgen ervoor dat Lara & Rebecca een roman is die lang blijft nazinderen. In tegenstelling tot veel jeugdboeken over racisme is Lara geen compleet onschuldig kindpersonage. Zo vindt ze het grappig om de zwarte slaven bij bosjes te zien neervallen tijdens een cholera-epidemie en gokt ze vrolijk wie de volgende zal zijn: ‘Want ik kende hun gezichten niet en hun namen nog minder’ (blz. 9). En Lara ziet de praktische kant in van milde straffen voor slaven: het is ‘erg onverstandig waardevolle koopwaar te beschadigen’ (blz. 11). Pas wanneer ze ouder wordt, krijgt ze inzicht in de leefomstandigheden van Rebecca en haar familie. Tot op het einde van het boek blijft Vereecken genuanceerd en de sprankeltjes hoop die ze strooit, blijven bescheiden. In één van de krachtigste hoofdstukken uit het boek beschrijft ze hoe een vrije slavin haar dochtertje gaat terughalen bij een blanke vrouw die het geadopteerd heeft. Het kind herkent haar eigen moeder niet meer, en de zwarte moeder treurt om alle momenten die ze heeft moeten missen en nooit meer kan terugwinnen. De blanke vrouw wordt gescheiden van een kind waaraan ze al jarenlang gehecht is, zij

[p. 154]

wordt op haar beurt een moeder die voor altijd afscheid moet nemen van haar dochter. Met zulke passages toont Vereecken dat het geluk na de Amerikaanse Burgeroorlog voor niemand alleen maar zoet was, en hierdoor wint haar roman aan diepgang en overtuigingskracht.

 

Kathleen Vereecken, Lara & Rebecca - In de schaduw van het gele huis. Querido, 2006,181 blz., isbn 90 451 0385 0.