[p. 1]
Sinte Lutgart. Tweede boek.
[p. 5]
Sinte Lutgart. Tweede boek.
I. Tprologe.
+Nu hebbic u met waren warden
En deel der viten van Lutgarden
Verclart, gi heren ende vrowen,
Daer ic in mire goeder trowen
5
Gepinet hebbe al sonder wanc
Te houdene al den selven ganc
In didsche, ende in den selven wegen
Te gane, die ic vant geslegen
In din latine vore mi.
10
Nu hebbic van der maget vri
Geseget hoe si wart geboren
Ende oc van Gode sent vercoren
Te sire graciliker minnen;
Oc hebbic u wel doen bekinnen
15
Hoe si te Milen1 wart begeven;
Ende hare wel gerakde leven,
Dat si daer leidde, hebdi gehoert.
Nu salic u vertrekken voert,
So ic dat cortelingest mach
20
Volbrengen, wis si sider plach
T Aiwires, daer si lange sent
Wel virtech ijar och daer omtrent
Met groten eeren droch abijt.
+Nu bidt, gi alle die hir sijt,
25
Wat uwer es grote ende clene,
Te Gode, dat hi mi verleene
So claren sin met schonre spraken,
Dat ic u moge cont gemaken
Wel menech schone exempelkin,
30
Dat slaet noch daer in dat latijn
Bescreven van der vrowen viten,
Warbi dat ic mi moge quiten
Van din gelove dat ic dede
Ende daer ic bant mi selven mede
35
In dat begin van desen werke.
Mar wonder sic ic ende merke
An selke liede die ic weet;
Ic siese comen so gereet,
Daer men van ouden ijeesten singet,
40
Oc daer men voert die sagen bringet
Van wigen och van tavelronden,
Daer wilen eer hen onderwonden
Te dichtene af die menestrele,
Die consten wel met selken spele
45
Die riese lokken ende tenen,
So dat si wars hen daden waenen.
Mar wonder hevet mi van desen
+Warumme si so gerne lesen
Van ouden sagen dat gedichte,
50
Ende oc geloeven also lichte
Din logeneren die se tellen,
Daer si hen gerne met gesellen,
Ende andre goede exempelkine
In didsch, in walsch ende in latine
55
Bescreven achter laten bliven.
Mar die die oude bourden scriven,
Si swegen bat, dat seggic hen;
Want ic dis wale soker ben
Dat si mesdoen sere utermaten
60
In din dat si den lieden laten
Die loegene horen over waer
Van dingen, die si tellen daer.
Ene andre pine hen van minnen
Te telne, die wel lettel kinnen
[p. 6]
65
Och weten wat die minne si;
Dengenen seggic weder: spi!
Dat si van minnen dorren spreken
Die loes baraet ende arge treken
Bedekken metter minnen name,
70
Daer beide lachter ende blame
Af comet ende menech leet
+Dengenen, die dat ommecleet
Van derre minnen willen dragen.
Nochtan sie ic so wel behagen
75
Van derre truffen selken doeren
Dat rimen, dat sijt gerne horen.
Die hiraf spreken, sonder waen,
En hebben noch uit wel verstaen
Noch in hen selven nit ne kinnen
80
De vriheit van gerechter minnen:
Want Gode minnen, dats allene
Gerakde minne ende el negeene.
Die Gode minnet sonder wane
Met goeder herten ende stranc,
85
Hem pinet houden goede seden
Getrowelic in allen steden,
Dat es degene die so levet
Dat hi den prijs van minnen hevet.
Ene andre sijn die achemeren
90
Die loegene ende so pareren,
Die si van wonderliken saken
Na haren wille selve maken,
Dat si kaitiven ende riesen
Doen haren tijt daer met verliesen:
95
Daer doen si stomme beesten spreken,
+Daer doen si simmen speren breken,
Daer doen si rammen messen singen1,
Din esel dansen ende springen,
Dat hem wel qualic vugen soude,
100
Wart dat hi dis it plegen woude,
Nu dat sijn wesen ons betoeget;
Mar die din esel meer verhoeget,
Och die hem meer ambachtes gevet
Na die nature, die hi hevet,
105
Dan eenen sac ter moelen dragen,
Met rechte mach hijs hem beclagen.
Mar bi din esel, die nit el
En can gedoen, noch ander spel
Betogen dan nature hem leeret,
110
(Die alle dinc te pointe keeret)
Ende allewege en esel blivet
So wat dat men van heme scrivet;
Ende oc bi andren beesten mede,
Die altoes houden haren sede
115
Din hen verleenet die nature,
So provic u dat creature
En was gemaket nie engeene
So doer alse es die mensche allene:
Want hi sijn wesen meer onschonet
120
Met quaden werken, die hi tonet,
+Dan andre dire ende andre beesten,
Die der naturen bat geleesten
Na haren wesene hare werke,
Dan selke menschen, als ic merke
125
An harre wisen, doen de hare;
Dit togt hem selven oppenbare.
Die dan van beesten scriven woude,
Hem selven tirst hi noemen soude,
Na dat mi dunkt in minen wane;
130
Want die hem rimen pijnt te slane
Van stommen diren ende trachten
Van hen dis si wel lettel achten,
Och die hem pijnt met schonen warden
Te dichtene it van din luparden,
135
Van simmen ende cokatrisen
Ende andren beesten, die daer bisen
Beide achter bosche ende achter heiden,
Ende andre goede besechheiden
Verroekelosen al die wile
140
Dullic om sos gedane ghile,
Mi dunke dat hem wel betaemt
Dat hi oc beeste si genaemt;
Mi dunket hi wel een cornut;
+Want alse hi heft gesegt al ut,
145
Soc nes mar scheren ende schop
Al daer hi heft gemuset op.
Mar die daer sagen van den diren
En roeket uit, welt hi bekiren
An een gedichte sinen moet
150
Dat vromelic es ende goet,
So come sitten hir bi mi:
Die vite van der maget vri
Lutgarden, welt hi hem gesellen
Met mi, die sal ic hem voltellen;
155
Daer sal hi mogen vinden in,
Opdat hi willet sinen sin
Daertoe bekiren, die bispele
Van prise goet ende dire vele,
Opdat hi vrudt, die selen comen
160
Te baten hem ende oc te vromen.
Ic seggu wel in wat maniren:
Welt hi den sin daertoe bekiren
So dat hi moge al ut verstaen
Mijn dicht, hi mages bate ontfaen;
165
En can hi dis gedoen nit wel,
So radic hem dat hi it el
Ga suken, dat hi moge lesen;
+Want over eene lesse wesen
Ende nit onthouden dat men seit,
170
Dat es verloren arbeit.
Ware imen oc die nit ne rochte
Mijns rimens och nit goet en dochte
Mijn dicht, dat ic hir nu bedide,
Dengenen badic ende riede
[p. 7]
175
Deen van den tween: och dat hi swege
Al stille, och dat hi ginge en wege
Al sonder beiden sire verde,
Daer hi dengenen nit ne derde
Met sire nosen, die hir sijn
180
Versament om die tale mijn
Te horne die ic seggen sal.
Nu motu geven Got geval,
Dat gi se motet so volhoren
Van buten alle metten oren,
185
Dat si int herte binnen blive
Ende ewelic daerin beclive,
So dat si drage vrocht daerbinnen.
Nu sal ic moten saen beginnen
Dat ander deel van desen werke.
190
Bidt Gode dat hi mi gesterke
Ende oc gewege in dese vart!
+Daertoe so mote mi Lutgart,
Die maget edel ende goet,
Verleenen gracie ende spoet
195
Dat ic met eeren ende vromen
Des werkes mote al over comen. Amen.
+f. 4 ro.
1Milen. Het Benedictijner-nonnenklooster van Sinte-Katharina, waar Sinte Lutgart, nog geen dertien jaar oud, onder de kloostervrouwen aangenomen werd en elf jaar verbleef, stond te Sint-Truiden, buiten de Tiensche poort, nagenoeg ter plaats waar zich thans het stationsgebouw bevindt. Eerst in 1231, dus jaren nadat Sinte Lutgart dit klooster verlaten had, vestigden zich de kloosterzusters te Nonnen-Mielen, ongeveer 3 kilometer ten noorden van Sint-Truiden. De abdij, die sinds den naam van Nonnen-Mielen of Mielen droeg, werd op het einde der vorige eeuw, evenals vele andere, opgeheven. De plaats, waar zij stond, wordt thans nog Nonnen-Mielen genoemd.
De schuld dezer onnauwkeurigheid ligt aan den Latijnschen tekst, dien Willem van Afflighem vóór zijn verblijf te Sint-Truiden moet gevolgd hebben, zoo hij wezenlijk de schrijver van dit gedicht is.
M.J. Wolters, Notice historique sur l'ancienne abbaye noble de Milen près de St.-Trond, Gand, 1853.
J. Daris, Histoire du Diocèse et de la Principauté de Liège pendant le XIIIe et le XIV e siècle, Liège, 1891, p. 52. - 45 l. taenen.
63 l. Ende andre pinen, d. i. weer anderen(?).
De schuld dezer onnauwkeurigheid ligt aan den Latijnschen tekst, dien Willem van Afflighem vóór zijn verblijf te Sint-Truiden moet gevolgd hebben, zoo hij wezenlijk de schrijver van dit gedicht is.
M.J. Wolters, Notice historique sur l'ancienne abbaye noble de Milen près de St.-Trond, Gand, 1853.
J. Daris, Histoire du Diocèse et de la Principauté de Liège pendant le XIIIe et le XIV e siècle, Liège, 1891, p. 52. - 45 l. taenen.
63 l. Ende andre pinen, d. i. weer anderen(?).
+f. 4 vo.
+f. 5 ro.
+f. 5 vo.
+f. 6 ro.
1Toespeling op Reindert I, 2948 vlgg. 147 l. der. - 170 l. (of d. i.) arebeit. Zie: Inleiding, Versbouw, Diaeresis, Medeklinkers, 3.
+f. 6 vo.
+f. 7 ro.
+f. 7 vo.
+f. 8 ro.
