III. Van din dat se onse Vrowe hit vasten VII ijar om te verwerne der Godes wrake.
Tin tiden dat die Aubeiose1,
En volc verwaten ende bose,
[p. 10]
495
Ontcirden so met bosen werken
Die vriheit van der Godes kerken,
Dat mense moste dor die noet
Van heresiën totter doet
Met crachte brengen ende ontliven,
500
Die man gemeene metten wiven
(Dat ijammer es groet utermaten
Dat enech mensche so onssint
Sijn leven, dat hi dis verdint
505
Dat menne also ontliven moet)
So lach Lutgart, die maget goet,
Op enen dach t Aiwires binnen
Ende ene bede ginc beginnen
Te Gode wert van hemelrike,
510
Die si volbrachte salechlike
Te goeden inde; ic seggu hoe:
Aldaer si was gelegen doe
Op hare knin ende har gebet
Begonste lise, aldaer si met
515
Onledech makde har herte fijn,
So quam gevaren sonder schijn
In harde serechliker wise
Die moeder Gods van paradise
Aldaer die maget was gelegen.
520
Wel harde quam si wederslegen
No min no meer dan och si sware
Bevaen met serechheiden ware.
Dat togede oc wel har abijt,
Die noit eer op enen tijt
525
En saeh die maget so onschoent;
+Oc heft dat selve wel getoent
Har utvercorne schone anschin,
Dat ongelic was worden din
Dat het tevoren plach te sine;
530
Want dat tevoren so met schine
Verlichtet was, dat sijt beschowen
En conde nit, dat was teblowen
Van serechheiden ende bleec,
So dat het lettel goet geleec
535
Din selven dat het was tevoren;
Want sine schonheit was verloren
Ende oc sijn scoen licht ende claer.
Dos quam die Godes moeder daer;
Nu hort wis daer geplogen was:
540
Aldaer Lutgart lach ende las,
Heft si har hovet opgeheven
Ende enen groten crijt gegeven
Do si die Godes moeder staen
Daer sach so bleec ende ongedaen;
545
Daerna so riep si lude: ‘Owi,
Wel sute Maget, en sidi
Die Godes moeder, onse Vrowe?
Warumme gi dos sijt met rowe
+Bevaen ende oc met groten sere,
550
Dis biddic u dor onsen Here,
Dat gi mi segget altehant
Al sonder alle beide, want
Dat mottic emmer weten nu,
Want sosgedaen en sagic u
555
Hir voren noit in minen dagen,
Noch sosgedane cleder dragen;
Dit dunket mi van ongemake
En teeken, want het sonder sake
En es nit dat gi drueve sijt,
560
Noch dat so schir es u abijt,
Die wilen clarre dan die dach
Van somertide schinen plach.
Na segget mi dan, Maget rene,
Die boven alle magde allene
565
Ter Godes moeder wort vercoren,
Gelijc dat lange daer tevoren
Van u die propheciēn spraken,
Wat u mescomt ende om wat saken
Gi schinet nu te desen tide
570
Van serechheiden dos omblide;
Dat motic weten sonder beide
Tehant; want uwe serechheide
+Oc nu tewilen minen moet
In serechheiden wesen doet;
575
Want sonder seer ic nit ne can
U, vrowe mijn, beschowen an.’
Antwerde met gestaden sinne
So gaf die hogste coninginne
Lutgarden weder hastelike:
580
‘Lutgart, al sta ic serechlike,’
Sprac si, ‘en hebbets wonder nit;
Mar selve merket ende sit
Hoe men noch sleet, hoe men traïnet,
Hoe men noch gheecelt ende pinet
585
Din werdeliken sone mijn.
En soudic dan nit droeve sijn,
Daer ic mijn werde kint sie bluën,
Dos laidangiren, dos verspuën
Ende alle dage noch met sonden
590
Hem si verniwen sine wonden?
Wat wondre dan al hebbic rowe
Alsic dese overdaet beschowe?
Mar wildi dat ic u bedide,
Lutgart, welc sijn die domme liede
595
Die dorren maken selke nose
Dos groet? Dat sijn die Aubeiose,
Die felle menschen, die quadiën,
Die met geproeveder heresiën
Der kerken vriheit so onssetten,
600
Dat si die werelt al besmetten
Met haren sondeliken daden,
Daer si die goede met verladen,
+Die hare boesheit hebben leet.
Mar over waer ic wale weet,
605
Oc seggict u al oppenbare,
[p. 11]
Dat al die werelt harde sware
Ontgelden sal in corten tiden,
Dat hen die domme nit ne miden
Der boesheit, mar in sonden leven;
610
Want die sententie es gegeven
Van din gerechten sone mijn:
Dat emmer moet geplaget sijn
Met ere ijammerliker plagen
Die werelt al in corten dagen,
615
Dat elken liggen sal te na,
Hen si dat mense wedersta.
Mar gi, die Got, die melde vader,
Die sinen wille doet algader
In hemele ende in erterike,
620
So minnet dat hi meldelike
U gevet al dat gi begert,
Lutgart, bi u moet sijn verwert
Die plage swaer ende ongeroe.
Na hort, ic sal u seggen hoe:
625
Ghi selt gaen vasten VII ijar;
Dat sal u moten wesen swar
Te brengene over, maget goet;
Mar sider dat het wesen moet,
So onderstaedt so cloftechlike
630
Dat het te ijonest in hemelrike
Met vromen mote u sijn vergouden.
Nu laett dan alles Gode wouden
+Ende onderstaet dat ic u wise;
Lutgart, dos seldi mogen lise
635
Met uwer pinen wedermaken
Die swarheit van der Godes wraken.’ -
‘Dit salic, Vrowe, doen wel gerne,
Want nit nes recht dat ics it werne,’
Doe wedersprac die maget saen;
640
‘Wel gerne salic onderstaen
Dit vasten, dat gi mi gebiedet;
Want gire mi toe hebt gemiedet
Wel menechwerf in minen tide
Mettin dat gi mi dikke blide
645
Gemaket hebt ende oc gegeven,
Daer ic ben met te rasten bleven,
Troest van mesquame clene of groet;
Mar sent dat eischet nu die noet
Dat ic moet vasten VII ijar,
650
Dat gi ter pinen, die ic swar
Sal moten doegen, Vrowe goet,
Verleenet mi so goeden spoet,
Dis biddic u dat gi te vromen
Hen allen, Vrowe, mote comen
655
Daer ic dit vasten over sal
Bestaen ende oc der werelt al.’ -
‘Dit salic doen’, die Vrowe seide.
Dos schit si denen sonder beide
Ende es te hemele wert gevaren.
660
Doe ginc Lutgart al sonder sparen
Dat lange vasten onderstaen
Dat si te dragene hadde ontfaen;
+Si vastede al die dage lane
Getrowelic, al sonder wanc,
665
So dat si noit dach en brac
Noch dor gewin, noch dor gemae,
Dis darrie mi vermeten wel;
Nochtan en nutte si nit el,
Noch dranc, noch aet, no groet, no clene,
670
Dan dunne bir met broede allene;
Dit was har dranc, dit was har aet;
Dit hilt si sonder loes baraet
Die seven ijar al toten inde.
Mar wildi dat ic u ontbinde
675
Hoe si dat vasten sent volbrachte,
So seggic u dat si so sachte
Volvastede al die lange dage
Omodelic, al sonder clage,
Dat noit binnen VII ijaren
680
Die vrowen, die daerbinnen waren,
En sagen nutten ander spise
Van lichten noch van diren prise
Lutgarden, dan allene broet
Met bire; mar en wonder groet
685
So mach men merken an die maget:
So welken tijt si was beclaget
Daeraf van haren meesterschape,
Och gekastijt van haren pape,
Ochte oc gebot van hen ontfinc
690
Dat si oc ate al selke dinc
Alse andre vrowen nutten daer,
So seggic u wel over waer
+Dat sijs geswelgen nit ne mochte;
Dat men ter vighen leggen mochte1,
695
Quaemt in den mont, het moster ut.
Dos halp Got vasten sire brut.
Mar wildi weten wat van hare,
Dis harde quaet vergeten ware?
Daer staet bescreven in latijn
700
So wanner dat die maget fijn,
Die was gevudet metter minnen,
Vernam dat iwent quam daer binnen
Dis alt convent hadde it te bat,
Nochtan dat sijs nit selve en at,
705
Noch nit nontlinc in haren monde,
(Want sijs genutten nit ne conde)
So was har herte meer in hogen
Dan och si hadde selve mogen
Mettin ijonfrowen int gevoch
710
Dis selves oc ontbiten gnoch;
Want menechwerf te goeder trowen
Plach si verliën din ijonfrowen,
Die int convent daer binnen waren;
Dat sijs te bat oc plach gevaren
[p. 12]
715
Daerna wel lange, also int convent
Pitance quam, ochte een prosent,
Dis alle die ijonfrowen it
Te bat gecregen och genit,
Och dis gemakes it gewonnen
720
Gemeenlic alle dandre nonnen.
Nu comt hir voert, gi papelarde:
Ghi metten grisen langen barde,
+Die al volmaket schinen willet
Ende al benijdt, ende al beghillet,
725
Ende al begrijpt met fellen moede
Dat men dengenen doet te goede
In karitaten, dies behoeven.
Hort harewert, ghi loese boeven,
Die ommegaet met begardiēn,
730
Wis plach dis Godes brut verliën:
Die menechwerff dis beghiede
Dat si dis goedes, dat geschiede
Din armen Godes nonnekinen,
Die waren allewege in pinen,
735
Was ene maent altoes te blider
Duerna ende oc wel lange sider,
So welken tijt si dis gedachte
Endt hare Got te voren brachte.
Dit was dat recht van karitaten,
740
Die elken goedes ende baten
Wel onnet, daer si buten leven,
Die Godes armen nit ne geven
Dis hen behoevet, mar met nide
Begripen dat in allen tide,
745
Ende oc met harre quader spraken
Din armen dat tongoede maken
Dat si beijagen van den goeden,
Die op die dogt hen bat bevroeden.
1Aubeiose. De Albigenzen, een wel bekende kettersche secte uit Zuid-Frankrijk, aldus genaamd naar de Fransche stad Albi. Hun vervolging begon in 1208 en duurde tot 1229.
+f.14vo.
1Zie over de uitdr. kint no craet, De Vries in Taalk. Bijdr. II, 37 vlgg.
+f.15ro.
+f.15vo.
+f.16ro.
+f.16vo.
+f17ro.
+f.17vo.
+f.18ro.
1De uitdrukking is niet duidelijk. Cantimpré zegt: Obedientia saepe coacta, pulmenti aliquid accipere in ore tentavit: sed nihil horam ad magnitudinem fabae guttur ejus transire praevaluit.
+f.18vo.
