IX. Van mester Yanne die te hare quam tire wilen dat hi verscheeden was.
Hebdi vernomen, gi prelate,
Die u verheffet boven mate,
Dit bispel, dat ic u vertrac
2130
Nu terre wilen, doe ic sprac
Van enen paus, die te sere
Hem plach verheffen wilen ere,
Daer ic dat bispel ave las
Dat ijammerlic te horne was?
2135
Hebdi vernomen ende wale
+Daeraf onthouden mine tale?
So radic u dat gi begevet
Der sonden, daer gi over snevet
So menechwerf in uwen dagen,
2140
Opdat gi wilt der wreeder plagen
Onstaen, die sonder al gemes
Dengenen toe te comene es,
Die hen der sonden nit ne miden,
Mar al te rockelose liden
2145
Al haren tijt, ende achter laten
Dat goet van gheesteliker baten,
Ende oc din fellen losengir,
Din viant quaet, din bosen ghir,
Al willens laten hen verdoren.
2150
Mar selke sijn die noede horen
Dat imen seget hen dor goet;
Want so dengenen es har moet
Verheven, dat si over quaet
Al houden anders mannes raet,
2155
Al es hi beter dan de hare.
Hirbi so comet dat si sware
Te ijoncsten vallen enen val
So groet, dat si verboren al
Der Godes hulden; want si laten
2160
Den rechten wech van karitaten
Ende ommegaen met haren crigen.
Mar beter es dat ic des swige
Dan ic te na din heren sprake,
Die willen leven met gemake.
2165
Nu late wi dit bliven dan
+Ende een exempel, daer ons an
Geleget meer van onser vromen,
Ende oc dat u sal bat becomen
Dan dat ic u hirvoren seide,
2170
Verstaet, ende andre besechheide
Al ave legget ende hoert
Dat ic u sal vertrekken voert:
En heilech - man tin tiden was
Dar ic hir vore u ave las
2175
Die meester Yan oc was genamet1.
Din goeden man wel heft betamet
Van sinen name dat bedit;
Want hi din viant nit ne lit
Met sire lust hem ondergaen,
2180
Die gracie, die hi hadde ontfaen
Beide in den name ende in maniren,
Dar selken andren plegt failliren
Die nit ne volgen din bediede
Van haren name, alse oc geschide
2185
Din paus, dis sent hadde toren.
Mar alsie seide u hirtevoren,
Om dis hi was Lutgarden cont,
So hadde si ter selver stont
Har herte fijn an hem geleget,
2190
Alse deen vrint an den andren pleget,
Die hen met trowen onderminnen.
Oc hevet si hem doen bekinnen
Van haren moede al die gedachte,
Die si hem al tevoren brachte
2195
In bichten; want hi was so vroet
+Dat hi wel hare in staden stoet
Met sinen rade in allen stonden.
Oc hevet si wel ondervonden
Dat hi van graciliken lichte
2200
Hadde eene sonderlinge ghichte
Die hem verclarde sinen sin
So datter Got oc restede in;
Dat wel betogden sine wart.
Dis was te vrinder hem Lutgart,
2205
Die magt, die alle dogde minde
Daer sire an imene it bekinde.
Oc was hi dis te vrinder hare
Dat hi wel wiste al oppenbare
Dat si ter eweliker brut
2210
Van Gode was vercoren ut
Ende oc har leven altemale
Bequam den riken Gode wale.
Dos waren dese twee gesellet
In karitaten, die bevellet
2215
Beide alle nose ende allen strijt.
Oc hadden si op enen tijt
Also gedregen overeen
[p. 26]
Dat deen den andren van hen tween,
Die tirst dat leven laten soude,
2220
Opdat dis Got gehingen woude,
Vertogen soude ende doen verstaen
Wat iugemente hi hadde ontfaen
Daer igewelken na sijn leven
Gerecht vonnesse werdt gegeven.
2225
Dit hadden dese twee gelieven
+Gescreven in der herten brieve
So vaste ende oc geconfirmeert
Dat Got, die alle dinc iugeert,
Dat hilt gestade ende over goet;
2230
Want hi sach harre beider moet
Gevestet so in karitaten,
Dat hi geschin dat wilde laten.
Mar wildi dat ic u bediede
Noch voert hoe sider dat geschide,
2235
Ic saelt u seggen of oc can.
Die heilege here, mester Yan,
Ens tides wart also beraden
Dat hi dor Gode wilde ontladen
Die arme kerken van din lande
2240
Van enen commerliken bande,
Daer si so waren met gebonden
Dat si henselven nit ne conden
Van commere ende van mesquamen,
Daer si bi dikke schade namen,
2245
Berichten wel tin selven tiden;
Want nit ne plagen hen vermiden
Die ommesaten, die gehure
Van moijenessen, die te sure
Din armen kerken dikke wart;
2250
Want al te fel ende al te hart
So waren si din Godes husen.
Dis mosten clostere ende clusen
Verdragen dikke pine swar.
Daeromme wart die here mar
2255
Also beraden dat hi woude
+Te Rome varen, daer hi soude
Din armen clostren van omtrent
Verwerven enech muniment,
Warbi si mochten wedernieden
2260
Die boesheit van den dommen lieden
Die hen wel dikke daden toren;
Want hen van selken wart ontsworen
Har recht, van selken af tebroken
Al met gewonde ende ongewroken.
2265
Dos mosten die gedshuse aldaer
Wel dikke doegen pine swar.
Mar doe geporret was die here
Te plegene in die Godes eere
Der besechheiden, dire ic u
2270
En deel gewagen hebbe nu,
Eer hi volbrachte sine vart
Te halven, wart hi so verswart
Van qualen migel ende groet,
Dat hi gesmaket heft der doet,
2275
Alst igewelken van ons allen
Te sinen pointe moet gevallen;
Mar dat ne darf hi clagen nit,
Die goede man, want hi verschit
In goeden pointe, alsi dat sako
2280
Dat het te groten ongemake
Dengenen quam ende oc te schaden,
Die hem die vart beginnen daden.
Mar doe die here in derre wise
Verscheeden was, tijn paradise
2285
So wart gevaret altehant
+Die si(c)le, ende in dat vremde lant
So wart begraven die lichame,
Die langen tijt al sonder blame
Hadde in de werelt hir gestaen
2290
Ende oc wel menege eere ontfaen.
Nu salic u vertrekken voert
Dat u sal dunken ongehoert;
Nochtan salic u seggen waer:
Tin tiden dat die here mar
2295
Verscheeden was in vremden lande,
So stont t Aiwires in den pande
Lutgart, die maget goedertiren,
Die nit ne wiste in wat maniren
Noch hoe die saken waren comen;
2300
Want sijs en hadde nit vernomen
Noch met gescrefte, noch met talen,
Noch nit gehoert van sire qualen.
Aldaer Lutgart, die vrowe goet,
T Aiwires in den closter stoet,
2305
So sach si comen werdelike
Din here gaende also gelike
Als och hi noch te live ware;
Oc was hi wel, dat dochte hare,
Gesont, in hogen ende vro;
2310
Aldaer hi gaende quam also,
Boet hi der vrowen goeden dach.
Lutgart, doe sine comen sach,
Gaf si hem teeken dat hi ginge
Besiden uten closterringe,
2315
Want daer so wilde sine spreken.
+Aldos enwege dat si streken
Daer udewert al moetgemeene,
Daer sine spreken wilde allene;
Ende alse daer besiden quamen
2320
Die twee gelieve aldos tesamen,
So hit Lutgart, die maget fijn,
Din heere willecome sijn.
‘Got lonu, vrowe,’ sprac die heere;
‘Die selve Got, die emmermeere
2325
Ende ewelic regneren sal,
Hi motu meeren u geval
Ende u geluc in allen stonden,
Ende u van lachtere ende sonden
Altoes behuden, ende geven
2330
Met hem dat eewelike leven.’
Darna so sprac die heere voert:
[p. 27]
‘Dis gi en hebt noch nit gehoert,
Salie u seggen, werde vrowe;
Mar dis en hebt engeenen rowe,
2335
Noch seer int herte binnen; want
Die merket ende wel bekant
Dat sinen vriut geluc geschit,
Hine motes hem bedroeven nit.
Nu hoert dun na mine wart,
2340
Wel sute vrowe mijn, Lutgart:
Ic ben al nu te derre wilen
Verscheeden over hondert milen
In vremden lande, aldaer ic quam
Gevaren, daer mi dleven nam
2345
Van groter sikheit ene quale.
+Mar Goddanc, dats mi comen wale,
Want mi gewiset es te lone
Te spanne deewelike crone,
Dire ic verdinde in minen tide;
2350
Dis benic wel terechte blide.
Mar dis men al geleisten moet
Van rechtes halven, maget goet,
Dat men geloft met vriën wille
Ochte oppenbarlic, ochte stille,
2355
Daromme benic comen nu
Mi quiten, vrowe, iegen u
Van din gelove daer ic af
Te borge u mine trowe gaf,
Dat ic dat soude wel volbrengen
2360
Opdat dis wilde Got gehingen;
Dat was dat ic u, maget vri,
Opdat ic storve eer dane ghi,
Sonde over ende1 doen verstaen
Wat ingemente ic hadde ontfaen.
2365
Dit salic doen, vrowe, wel gerne:
Die viant pijnde mi te derne
Doe ic verscit met sinen treken,
Want hi mi wilde al ave breken
Met sinen logenliken clagen
2370
Dis ic verdinde in minen dagen.
Mar Got hi motes hebben danc,
Sijn orconde was daer te cranc.
Dis wardic hem tin selven stonden
Met Gods vonnesse aldaer ontfonden.
2375
Dos benic comen, maget schone,
+Daerboven toten hogen trone
Daer ic sal resten ewelike
Met Gode van den hemelrike.’
Doe was gesproken dese tale,
2380
So wart ontgeven altemale
Lutgarden harre sinne cracht,
Sodat si neder in ommacht
Gesonken es aldaer si stoet;
Want so verwandelt haren moet
2385
Es worden van der spraken sijn,
Dat nit ne conde har herte fijn
Gedragen dat si daer vernam.
Mar alse weder doe bequam
Van din ommachte, al sonder beide
2390
So sprac die maget ende seide:
‘Acharme, sute mester Yan,
En sidi nu verscheeden dan?
En salic u dan, sute here,
In dese werelt nemmermere
2395
Na dese wile mogen schowen?
Dat es mi swar, in rechten trowen.
Oc saelt mi dikke wesen quaet;
Dis eest mi leet, haddikkes raet.
Idoch so dankic des algader
2400
Gode, onsen eeweliken vader,
Want ic verneme an din abijt,
Daer gi nu met geeleedet sijt,
Dat gi ter feesten sijt gerakt
Die alle dingle blide makt.
2405
Dis biddic u dat gi mi nit
+En helet langer dat bedit
Van desen cledren, die gi draget.’
Doe sprac hi weder: ‘Schone maget,
Dit salic u wel gerne seggen,
2410
Wildire u merxel ane leggen:
Dat irste, wit ende onbesmett,
Dat wilic, vrowe, dat gi wett,
Bedidt dat suvre leven mijn,
Die reinechheit cusch ende fijn
2415
Die ic behilt met sorgen groet
Tote op den tijt van mire doet;
Dat ander, roet als eer scharlaken,
Beteekent dat ic vele saken
Der Godes willen ondernam,
2420
Daer mi groet doegen ave quam;
Dat derde, dat u dunket blau
Gelijc den halse van den pau,
Beteekent, vrowe, al sonder waen,
Dat alle wege was ontdaen
2425
Dat herte mijn ter Godes minnen:
Die ufendie altoes daer binnen
Getrowelic in minen tide;
Daertoe was si ontploken wide
Altoes te hemelrike wert.
2430
Omdat ic hebbe dat begert
Gestadelic in minen dagen,
So salic eewelike dragen
Daerboven in den hogen trone
De dire cleeder ende schone
2435
Die gi mi an nu hebben sit.
+Nu wetti, vrowe, dat bedit
Van minen cleedren altemale;
Nu korte wi dan dese tale,
Want ic moet henen varen nu;
2440
Den suten Got bevelic u.’
[p. 28]
Doe dese wart gesproken waren,
So es die sile enwech gevaren
Wel lise, ende oc die maget reene
Es bleven staende daer alleene,
2445
Die noch verssaget was van din
Dat si daer hadde also gesin
Die sile comen; mar idoch,
Al was si dis bedroevet noch
Dat si hadde eenen vrint verloren,
2450
Lief ende wert ende utvercoren,
Nochtan so hevet si wel sere
Van din gedanket onsen Here
Dat hi din viant was onstaen
Ende in possessie oc gedaen
2455
In hemelrike ginder boven,
Daer alle dingle Gode loven.
Mar doe die magt van hogen prise
Vernomen hadde in derre wise
Van mester Yanne die niemare,
2460
Die nimen el behalven hare
Noch doe en hadde aldaer vernomen,
(Want si ne conde nit gecomen
So saen van also verren lande)
So kirde weder dor die pande
2465
Daer binnen wert die maget fijn.
+Dar ginc si eere suster sijn,
Die oc begeven was aldaer
T Aiwires, maken oppenbar
Hars bruder, meester Yannes, doet.
2470
Dis hadde serechheide groet
Die vrowe, doe si dat vernam.
Aldos t Aiwires binnen quam
Van meester Yanne die niemerde,
Die imen lettel goet begerde
2475
Te horne daer, al mostet wesen.
Doe ginge die ijonfrowen lesen
Deene enen soutre, dandre twee,
De derde min, de virde mee,
Nadat hen Got int herte gaf.
2480
Dat daden si om comen af
Die pine van dit vegevire
Der silen, so dat si it schire
Daer ave werden mochte ontladen,
Waert dat si ware van mesdaden
2485
Te ijonest besmettet bleven it,
Eer si van derre werelt schit,
Die si ontgelden moste aldaer.
Dis nit ne wisten over waer
Die andre vrowen int gemeene,
2490
Al wiste dat Lutgart allene;
Nochtan, al was si seker dis,
Hars selves schade ende hars verlis,
Dat si verdroch van sire doet,
Si heft gewerdert also groet,
2495
Dat sijs al tongemake bleef
+Ende oc wel groten rowe dreef
Daerave sent wel lange stonde,
Want sijs vergeten nit ne conde;
Mar Ihesus Cristus, Got die goede,
2500
Die wale wiste hoe was te moede
Lutgarden, sire vriër magt,
Die haren vrint dos heftt geclagt,
Omdat hi weder van din rowe
Verloessen wilde die ijonfrowe,
2505
So hevet hi op enen dach,
Daer si geknikt in beden lach,
Gesendet ene stemme lise
Die sprac te hare in derre wise:
‘Lutgart, mine utvercorne goet,
2510
Warumme droevet dos u moet?
Warumme weenedi dos sere
Ende u verswart ilanc so mere
Met groten rowe om enen man?
En benic u nit beter dan
2515
Dan u X andre souden sijn?’
Dit was gesproken in latijn;
Daromme en heft sijs nit verstaen.
Dis dedsi hare ontbinden saen
Die selve wart ere andre vrowen,
2520
Diet hare ontbant te goeder trowen,
Want si gelettert was so wale
Dat si verstont al selke tale
Bat dan Lutgart, die dat bedit
Van din latine en conde nit
2525
Verstaen, al conde si dat lesen.
+Idoch so wart si so van desen
Getrostet dat die stemme seide,
Dat si tehant al sonder beide
Van haren ijammere al genas,
2530
Want het die Godes wille was.
+f.42vo.
+f.43ro.
1Volgens cene nota der Bollandisten is deze Jan van Lier en wordt hij vermeld door Jacob van Vitry in zijne Historia Occidentalis, cap. IX. Cantimpré zegt van hem in de Vita Lutgardis (I, 22): ‘Erat illo in tempore Magister Joannes de Liro, diocesis Leodiensis, vir utique in omni sanctitate praecipuus.’ Op zijn raad was het dat Sinte Lutgart het klooster der H. Katharina, te Sint-Truiden, voor dat van Awirs verliet. Hij komt als getuige voor in een akte van 1202, waarbij de St. Stevenskerk, te Awirs, aan de Benedictijnernonnen, aldaar gevestigd, geschonken wordt.
+f.43vo.
