[p. 33]
XI. Van din dat si met beden verloessede ene nonne die de viant bedroech met valschen visionen.+
Ghi vrowen, die t Aiwires sijt
2980
Begeven ende dragt abijt,
Met rechte mogdi danken sere
Den hogsten coninc, onsen Here,
Die al geweldech es, van din
Dat hi u hevet wel versin
2985
Van groter eeren ende vromen,
Die u es van Lutgarden comen,
Ende oc al noch u comt van hare
In allen tiden van den ijare;
Want dat si was aldaer begeven
2990
Wel XL ijar och daer beneven,
Dat comt u wel te staden nu;
Want sonder twivel seggic u
Dat ghijs al noch te bat gevart;
Want u in staden steet Lutgart
2995
Getrowelic in allen tide.
+Dis mogdi sijn terechte blide
Dat daer noch restet die lichame
Die Gode was so wel bequame
In sinen dagen, dat hi sal
3000
Tin tiden dat die werelt al
Die Gods sententie sal ontfaen,
Aldaer ter rechter siden staen,
Ende oc dat sute wart sal horen
Ontplokenlic met beden oren,
3005
Dat Got daer seggen sal din goeden
Die hir te sinen wille stoeden:
‘Comt daenen, gi gebenedide
Mijns vader, die in uwen tide
Mi dinet wel getrowelike;
3010
Ontfaet den loen van minen rike,
Ontfaet dat ewelike leven
Dat ic u sal te loene gheven
Over die pine, die gi doeget,
Doe gi na mine minne poeget.’
3015
Dit sal hen allen greijen wale
Die horen selen dese tale,
Mar alderbest, dis sijt gewes,
Dengenen die meest heilech es.
So saelt Lutgarden greijen dan,
3020
Na din dat ic gemerken can,
Van rechtes halven vele bat
Dan selken die sal horen dat;
Want over waer so darric mi
Coenlic vermeten dis, dat si
3025
So wel volmaket was van binnen
+In karitaten ende in minnen,
Dat si sal hoger spannen crone
Daerboven in den hogen trone
Dan menech ander mensche goet,
3030
Die al so vaste nit ne stoet
In minnen ende in karitaten,
Din Got nochtan sal comen laten
Te sinen rike ginder boven.
Dis mogedi u wel beloven,
3035
Ghi vrowen alle, Godeweet,
Die draget nu dat kovelcleet
T Aiwires in din closter maer,
Dat si die lange XL ijaer
Daer levede ende restet nu.
3040
Want over waer so seggic u,
Dat si u sal in staden staen
Altoes ende uwe bede ontfaen,
So welken tijt dat gi dis it
Behoevet, alse het es geseit
3045
Wel menechwerf in u convent
Te haren tiden ende sent,
Gelic dat ic u sal betoegen
Opdat gi willet u gedoegen
Ende oc vernemen mine sprake
3050
Daer ic u met dit cundech make,
Opdat ghijs selve nit ne wetet;
Want het gevalt dat men vergetet
Dis men tevoren wel gedachte.
Oc wett wel dat ic nit ne trachte1
3055
Dat selve dat ic u ontbinde,
+Mar, na dat ict gescreven vinde
In dat latijn, seggict u voert.
Nu biddic u dan dat ghijt hoert
Al si dat sake dat ghijt wett,
3060
So dat gi dandre nit ne lett
Die willen weten dat bedit
Daeraf, en dis en weten nit.
Ter vrowen tide was begeven,
Als ic hir vore vant gescreven,
3065
T Aiwires ene nonne goet
Die wel getrowelike stoet
In Godes dinste, mar dat si
Was al te simpel, daer si bi
Har selven brachte in grote schade;
3070
Want si ne wilde nit bi rade
Dergerre werken die hen bat
Vewisten daer. Ende omme dat
Die felle viant, die altoes
Es beide nidech ende loes,
3075
Die beide valsch es ende quaet,
Hi heft gevenset eenen raet
Eude oc geweven een getrachte
[p. 34]
Daer hise mede in dole brachte.
Ic sal u seggen welkertiren:
3080
Hi plach hem schudden ende kiren
In ere vormen harde schone
Ende och hi quame van den trone
Darboven in ens ingels wise.
So plach hi toter nonnen lise
3085
Bi wilen comen daer si was,
Och daer si beedde, och daer si las,
+Ende hare brengen die nimaren
Die hare wel bequame waren;
Want si wel wanede over een,
3090
Bidis so wel besneden scheen
Die sprake van din drogenere,
Die quam gevlogen daer so clere,
Dat si ne conde nit daerin
Baraets verstaen no meer no min,
3095
Dat het die ingel Gabriël
Ware emmer, ochte Raphaël,
Ochte een der andre van daerboven.
Oc plach si hare dis beloven
Tin vrowen daer si iegen sprac,
3100
Din si al over waer vertrac
Die wart die hare har ingel seide.
Dos heft om hare simpelheide
Der nonnen groten schamp gedaen
Die viant, die se hilt gevnen.
3105
Mar do aldos van derre dinc
Daerbinnen die nimare ginc,
Ende allen din ijonfrowen daer
Dit kandech wart ende oppenbaer,
Lutgart, die maget goedertiren,
3110
Die wiste wel in wat maniren
Die viant loes met sinen treken
Ontkiren can ende avebreken
Dengenen, dis hen nit ne hoeden,
Meer goedes dan si selve moeden,
3115
Si wart hiraf bedroevet sware;
Want si vernam al oppenbare
+Met claren sinne ende oc versach
Die vreese die daer an gelach.
Dis wart te rade in haren moede
3120
Die maget vri, Lutgart die goede,
Dat si te Gode bidden soude
Dat hi din viant met gewoude
Verijagede ende nit ne wilde
Gedogen dat hi langer hilde
3125
Die nonne in dole, die so was
Staerlic verblindt in dat gedwas.
Aldos beraden ginc die vrowe
In karitaten ende op trowe
Met droeven moede vele sere
3130
Te Gode bidden, onsen Here,
Dat hi die creature sijn,
Dat arme wijf, dat nonnekijn,
Dat was in dole comen groet,
Verloessen wilde ut derre noet
3135
Ende oc verleenen wilde hare
Dat nuttelic dar iegen ware,
Kinnesse ende onderschedechheit,
Warbi die grote simpelheit
Verlichtet worde, aldaer si mede
3140
Harselven die mesquame dede.
Aldaer die vrowe op enen dach
Met derre saken besech lach,
So quam van boven uten trone
Gevlogen ene stemme schone,
3145
Die las alut der maget wijs
Dat vers illuminare hijs1
+Dat Zacharias wilen sprac
Ter selver stont dat hi vertrac
Van Sente Yanne, sinen kinde,
3150
Dat hi vercorenlike minde,
Die prophetië die es bleven
In deewangelie noch gescreven.
Mar doe Lutgart, die maget goet,
Die dis latijns nit ne verstoet,
3155
Al si dat sijt wel lesen conde,
Dat vers, dat si in somer stonde
Plach beide singen ende lesen,
Verhoerde, stont si op mettesen
Getrostet wel; want si vernam
3160
Dat hare bede wel bequam
Den coninc van den paradise.
Daeromme ginc si weder lise
Ens anders dags met groten tranen
Gode, onsen vader, dis vermanen
3165
Dat hi met sire groter cracht
Din viant name sine macht,
Daer hi met hilt die nonne in schade,
Die werken plach bi sinen rade,
Ende hare gracie wilde gheven
3170
Eer se die viant dade sneven
Met sinen rade, ochte anegaen
Dat evel ware ochte arch gedaen,
Warbi si mochte sijn gedwas
Versi(e)n, dat hare oncondech was.
3175
Aldaer die maget was gelegen
Ende harre beden soude plegen
+Vor die ijonfrowe op ene wile,
Die losengir, die dese ghile
Gevenset hadde ende al getrachtt,
3180
Doe hi vernam dat hi verkrachtt
Moste emmer wesen van Lutgarden,
Die hem met haren starken warden
Al wederniedde sin getrachte,
Daer hi tevoren mede brachte
3185
Dat arme nonnekijn in dole,
So quam hi lise ut sinen hole
Geslopen daer die maget reene
Tin selven stonden lach allene
In ere heimeliker stat
3190
Ende over die ijonfrowe bat,
Dis hi was tornech ende gram
[p. 35]
Te hare wert, want hi vernam
Dat hare bede hem was te swar.
Daromme quam hi selve daer
3195
Ende hem vertoget heft der vrowen
In ere vormen, die beschowen
Hare ogen schone mochten wel;
Swart ende ru so was sijn vel;
Sine ogen bernende alse en vir;
3200
Sijn anschijn swart ende ongehir
Ende oc te schowene onbequame:
‘Lutgart, ins leedes evels name
So mostti wesen ic geboren,
Dis gi mi doet so dikke toren!’
3205
Sprac hi aldaer hi was gestaen;
‘Want gi mi hebbet ondergaen
+Met rechte nit, mar met gewoude,
En wijf die mine wesen soude,
Mocht ic gebruken rechtes it,
3210
Och mire macht; mar neenic nit,
Want gi mi hebbet beide ontfonden
Cracht ende macht, ende oc gebonden
Met uwen beden also strane,
Dat ic te de(e)rne ben te crane
3215
Der nonnen, alsie wilen plach.
Dis ic mi wel beclagen mach;
Want gi mi willet ondergaen
Mijn recht; dat evel es gedaen
Ende dis gi u vermiden soudet
3220
Opdat gi rechtes plegen woudet.
Mar neen gi nit, dat wetic wel;
Want gi so quaet sijt ende fel
Dat ghijs en soudet nit begeven,
Al soudu costen dat u leven!’
3225
Do sos die viant dese wart
Gesproken hadde, gaf Lutgart
Antwerde hem weder hastelike
Ende seide: ‘Kerst van hemelrike,
Die beide Got es ende Here,
3230
Motu verwaten emmermere
Ende ongemac ende ongeluc
U geven, quade Belsebuc,
Dat gi din silen, die hi cochte
Met al den dirsten daer hi mochte
3235
Verstaen1 mede onser alre schout,
Dos ongenadech ende onhout
+Al sonder sparen dorret sijn!
Alse het es worden wale in schijn
An ene, die so es verdoert
3240
Dat si u boerden gerne hoert
Ende hare oc vaste houdt dar ane.
Mar hi denghenen ic u mane,
Die es geweldech overal
Ende u te ijoncsten dumen sal,
3245
Fel drogenere, dat gi vart
Van henen ende nit ne spart
Noch nit ne lett no meer no min
Vor dat gi t Ane comet in1
Al sonder imene evel doen.
3250
Daer es en bruder, heet Symon2,
En heilech man van groten name
Ende die oc Gode es wel bequame,
Want hi met goeder ufeningen
Din Godes wille hem pijnt volbringen
3255
Getrowelic in allen stonden;
Oc hevet hi so leet die sonden
Ende alle noeselike saken,
Dat gi ne cont hem nit genaken
Noch nit gederen oc en twint,
3260
Want hi met vriër herten mint
Den hogsten coninc, onsen Here;
Dien seldi gruten harde sere
Van minenthalven ende lise
Vertrekken hem in welker wise
3265
Ghi hebt die nonne brachtt in schade
Ende oc verdoert met uwen rade.
+Daerna so segget hem dat hi
T Aiwires come hir tote mi
So hi dat irst geleisten mach.’
3270
Doe sprac die viant dus: ‘Owach!
Wat dedic hir, dat ic van desen
Sal u message moten wesen?
Dit motic doen, mar vele ongerne;
Want gi mi hebt met uwen scherne
3275
So vaste dit geleget an,
Dat ict onsseggen nit ne can.’ -
‘Nu vart, nu vart,’ die vrowe seide.
Do schit hi henen sonder beide
Ende es gevaren al tehant
3280
Tote Alne binnen, dar hi vant
Din goeden man, bruder Symoene,
Geknilt in sinen orisone;
Ende alse totin here quam
Die viant tornech ende gram,
3285
Began hi spreken dese wart:
‘Met mi so grutet u Lutgart,
Dat felle wijf, die quaderhande,
Dire allen tijt Got geve schande,
[p. 36]
Mesquame, toren ende lect!
3290
Want sijs de quaedste die ic weet,
Lutgarden seggic van Senttruden
Die mi met crachte welt vereruden1
Ende oc verstoren allen tijt.
Si u ontbiedet dat ghi sijt
3295
T Aiwires binnen derre weken,
Want daer begeret si u spreken.
+Wetti warumme? Ic segget u:
T Aiwires es begeven nu
En wijf die wesen soude mijn,
3300
Opdat mi Got wilde onstech sijn
Mijns rechtes, dat hi mi ontgevet
Dis hi Lutgarden liever hevet.
Want mochtic rechts gebruken wale,
So soudic sonder wedertale
3305
Dat wijf behouden; wetti hoe?
Ic ben die hare wanen doe,
Dat ic en ingel ben van dien
Die Gode in allen tiden sien.
Als ic dan come daer si es,
3310
So waent si sonder al gemes
Di(e)n ingel scho(u)wen Gabriële.
Dos do ic wel te minen spele
Din wivekine wanen wars.
Warumme en soudic dan ni(e)t hars
3315
Gebruken? Want si wel beghi(e)t
So welken tijt dat si mi si(e)t,
Dat sijs dis dags te bat gevart.
Warumme welt mi dan Lutgart
Dos ondergaen mijn eigen goet?
3320
Ic seggu wel dat si mesdoet.
Oc seggic u dat ic mi sal
Dis wreken noch, hebbics geval,
Alsic dis mach vercrigen stade.
Mar gi, die sijt van haren rade,
3325
Vart wech ende hare dit mespriset
Ende eenen raet daer iegen wiset
+Warbi dat si des ave come,
Want dat sal wesen hare vrome.’
Doe dese wart gesproken waren,
3330
So voer enwech die evelbaren2
Al sonder orlof ende gru(e)te;
Want hi wel wanede oc onsute
Onthalet sijn, opdat hi mere
Gesproken hadde, van din here.
3335
Doe stont die here op van der stede
Aldaer hi lach in kniegebede,
Ende es gegaen darbinnen wert
Te varne daer hi sijn begert,
Din orlof nemen altehant,
3340
Dat es t Aiwires binnen; want
Daer heveten onthoden lise
Lutgart, die magt van hogen prise.
Dos heft din orlof daer genomen
Die here ende es t Aiwires comen.
3345
Lutgart, doe sine daer vernam,
Wel vollic si te heme quam,
Want si was diene daer ontboet.
Dar was die blischap harde groet
Van tween gelieven, doe si quamen
3350
Te spraken onder hen tesamen.
Die maget edel ende fijn
Din here hit willecome sijn;
Die here antwerde gaf met sinne:
‘Got lonu, vrowe, sute minne!’ -
3355
Doe ginc die maget goedertiren
Vertrekken hem in wat maniren
+Die viant hadde in dole brachtt
Die nonne dul ende onbedachtt
Die was so tatolf1 ende ris
3360
Dat si geloevede alles dis
Dat die viant hare aneleide;
Want al die sprake, die hi seide,
Schone ende wel besneden scheen.
Darna so drogen overeen
3365
Die Godes vrinde, aldaer si saten
Tin viant wert sere utermaten
Verbolgen, dat si daer op trowe
Ontbeiden souden die ijonfrowe
Ende over waer betogen hare,
3370
Hoe swarlic si bedrogen ware.
Mettesen rade ontboden si
Die nonne, die daer was so bi
Dat sise schire wel vercregen.
Doe gingen dis kastiëns plegen
3375
Te hare wert met groten niede
Die Godes vrint, die goede liede.
Tirst sprac Lutgart, darna die here,
Die beide lachterden wel sere
Der nonnen, dat si din viant
3380
Lit nemen harre silen pant
Ende avewinnen sonder were
Harselven enen drogenere.
Mar doe die nonne dese wart
Began vernemen, die Lutgart
3385
Ende oc die bruder hare ontbonden,
Die viant, die in allen stonden
+Den mensche lettet daer hi mach,
Tirst dat hi wiste ende hi versach
Dat hi der silen darven soude,
3390
(Want hem die maget met gewonde
[p. 37]
Dien sach1 van hare hadde aftebroken,)
Began hi din lichame stoken
Met ere ijammerliker pinen
So krachtelic, ende oc traïnen,
3395
Dat si ter erden neder sanc.
Woude of en woude an haren danc,
Si vi(e)l dar neder op die erde;
Wel eiselike si geberde,
Si dogde commer harde swaer;
3400
Si sloch har hoeft, si trac har haer
Wel crachtelic met beiden handen;
Si cricelde oc met haren tanden;
Die mont hi stont hare al verkirt;
Oc heft har anschin sere onssirt
3405
Dat leelic si(e)n ut haren ogen.
Aldos began die nonne doegen
Wel groten commer ende pine,
Daer doe gevil hare in te sine,
Omdat si hadde na din raet
3410
Gehort dis drogeneren quaet.
Mar doe die Godes vrinde sagen
Met also ijammerliker plagen
Die nonne liggen daer bevaen,
Op hare knin si vilen saen
3415
Ende ene bede si begonnen
Te Gode wert; want hen der nonnen
+Ontfarmede sere utermaten,
Die hare also began meslaten.
Si baden beide omodelike
3420
Den coninc van din hemelrike
Dat hi te paise weder brachte
Dat arme wijf, dat so onsachte
Verladen was met pinen groet
Ende hem ontfarmde harre noet.
3425
Aldaer die Godes vrinde lagen
Geknilt ende harre beden plagen
Vor die ijonfrowe beidegader,
Die sute Got, die milde vader,
Die alles dinges heft gewout,
3430
Omdat hi was hen beiden hout,
Wel saen hi hen bekinnen dede
Dat was ontfangen hare bede.
Ic sal u seggen alse hoe:
Die nonne, die noch emmertoe
3435
Gestrekket op die erde lach
Ende einseliker voeren plach,
Tirst dat die bede har inde nam,
Te goeden pointe weder quam,
So dat si an der selver stont
3440
Wel te gereke ende al gesont
Es van der erden opgestaen.
Dat heft die Godes cracht gedaen,
Die sent gaf hare oc selken spoet
Dat si wart heilech ende goet,
3445
Ende oc van gheesteliker minnen
Verlichtet so int herte binnen,
+Dat si wel lange sent daeraf
Goet bispel andren nonnen gaf.
+Titel: hs. visionem.
+f.57ro.
+f.57vo.
1d. i. bedenken, uitdenken, in deze bet. in het Mnl. nog niet gevonden; zoo ook 3179. In het Mnd. Wdb. van Lübben wordt trachten weergegeven door betrachten, bedenken. Het in vs. 3077, 3183, 3623 in de bet. listig plan, laag, voorkomende getrachte was tot heden uit het Mnl. niet opgeteekend; vgl. Mhd. getrehter, geträhte bij Lexer.
+f.58ro.
+f.60vo.
1d. i. voldoen. Zoo ook Mhd.: zie Lexer op verstân.
+f 61ro.
1Alne of Aulne, beroemde Cisterciënser-abdij op den rechter oever der Sambre, tusschen Landelies en Thuin, op het grondgebied der gemeente Gozée gelegen en door de Franschen in 1794 verwoest. Sedert 1235 had de abt van Alne het geestelijk gezag over Aywières. Zie Dom Ursmer Berlière: Monasticon Belge, I. p. 329 suiv.
2Deze Symon was een eenvoudig convers of leekebroeder. Bij zijne tijdgenooten stond hij om zijne vroomheid en zijne deugden goed aangeschreven; hij was een vriend o.a. van den beroemden Jacob van Vitry. Hij overleed 6 Dec. 1229. Ibidem, p. 332.
+f.61vo.
1d. i. verdrijven, verjagen. Zie Sp, I5., 50, 4; Velth. VIII, 34, 73.
+f.62ro.
+f.62vo.
2Een tot heden onbekende benaming van den duivel; eigenlijk de held in het booze, de baas in het kwade (?) Vgl. Mnl. Wdb. op baren. Elders wordt het woord in tweeën geschreven, nl. vs. 5105, zoodat het ook mogelijk is, dat men het woord verklaren moet als de kwade man. Vgl. moederbaren, dat verder voorkomt.
+f.63ro.
1d:i. onnoozel. Zie Rose 5283 en de aant. ald.: Hermans, Gesch. d. Reder. 292, 108; Kil., p. 660.
+f.63vo.
