XXIV. Van din dat se en bruder van Haffelghem, die in hovetsonden was, en conste nit angesin.
En closter wert ende wel bekant
Staet op die marche van Brabant,
Die Haffelghem genamet es1.
8060
Ic dart mi wel vermeten des
+Al over waer dat die gelike
In Brabant noch in Vrankerike
Nirwen en staet in ere stede
Noch in dat Vlaenderlant almede;
8065
Want over waer so seggic u
Dat doerdne, die men houdet nu
Wel krankelik in somen staden
Ende so nit alse wilen daden
Die Godes vrint, die selve stichten
8070
Die clostre holpen, ende dichten
Die instituten, daer si mede
Opbrachten menegen schonen sede,
Warbi ter eeweliker vromen
Es menech mensche sider comen,
8075
Die mettin ordenliken saken
Die vrinde Gods hen pijnden maken,
Die houdt men tesen tiden daer
Volcomenliker dan elwar
In somen staden, als ic soude
8080
Wel proeven u, wart dat ic woude
Mi pinen dis. Mar sonder tale
Die dinc harselven proevet wale;
Want alle die daer sijn begeven
Si moten ordenlike leven
8085
Vo(e)rtane meer in haren dagen;
Si lief, si leet, si moten dragen
Die ordne sent dat sijs beginnen,
Want dats die sede van daer binnen.
Oc hebbikker meer af vernomen
8090
Dat men dengene die daer comen
+In allen tiden wel gereet
Met groter eeren daer ontfeet;
Want igewelc, si clerk, si pape,
Riddere, seriant, of knecht, of knape,
8095
Comt hi alleene of met geverde,
Daer werdt ontfaen na sine werde.
Noch es en ander daer men moet
[p. 81]
Omme eeren desen closter goet
Dor recht; dat es die karitate,
8100
Die men daer usent boven mate
Gedaeds an alle Godes arme,
Die gedren daer gelic den swarme
Van al omtrent om har beijach,
Alse igewelc daer schowen mach.
8105
Bi desen pointen provic dat
Dat dese closter vele bat
Te rechte in minen prise steet
Dan enech ander din ic weet.
In desen closter, daer ic u
8110
Gesegt af hebbe tote nu,
So was en abbet hirtevoren
Te dire abdijen daer gekoren
Wel ordenlik, al sonder blame.
Wildi oc weten sinen name?
8115
Geheeten was hi mijn her Yan.
Dat was en wel gedegen man
In allen dogdeliken dingen;
Hi conde wel hemselven dwingen
Met ordenliker disciplinen;
8120
Dat dede hi wel dengenen schinen
+Die onder hem begeven waren;
Want hi wel rive, al sonder sparen
In sinen dagen hen daraf
Wel menech goet exempel gaf.
8125
So wel geraket was die here,
Dat hi din closter in sine eere
Hilt langen tijt, alse ons verliën
Die heren noch van dire abdiën;
Want even lanc dat droch aldaer
8130
Din crommen staf die here mar
Die harde wel betamede hem,
So was dat hus van Haffelghem
Exempel ende spigel mede
Van mengen ordenliken sede
8135
Vor alle clostre, die men kande
In alle marchen ende lande.
Din closter mar, als ic u seide,
So hilt in groter werdechheide
Wel langen tijt die here goet;
8140
Want ic vernam dat hi volstoet1
Daerbinnen metter Godes krachte
Wel twintech ijar in din ambachte
Ende oc twee ander ijar darna.
Daerbinnen dede, alsic versta
8145
Die resingnatie ende gaf
Die here op weder sinen staf,
Dat es die croche, die hi lit;
Want hem die langer dragen nit
Die ouderdom en wilde laten,
8150
Dat schade was groet utermaten.
+Idoch lit hise in eeren groet;
Want sonder commer ende noet
Lit hi dabdië ende oc te boven,
So dat sijs hen noch daer beloven.
8155
Mar wilen lange daer tevoren,
Eer tire abdiën wart gecoren
Die here wert, ende eer hi quam
Ter crochen die hem sider nam
Die ouderdom, alsic vertrac
8160
En lettel eer, omdat men sprac
Meer van der vrowen an din tide
Al dor Brabant wide ende side,
Ende omme dat die magt Lutgart
Van heilechheiden was vermart
8165
Meer dan ic u geseggen can,
So plach die welgerakde man
T Aiwires comen alse in trowen
Hem takointeerne metter vrowen
Bi wilen, dis hi es volcomen,
8170
So dat hi sider heft vernomen
Dat sine gerne ontfinc te spraken,
Ende oc in ghesteliken saken
Met hem begerde besech sijn;
Want beide suver ende fijn
8175
Vant si sijn herte ende al van binnen
Onsteken metter Godes minnen.
Hirbi so quam dat haren moet
Gevestet heft die vrowe goet
Also tin tiden an din here,
8180
Dat si sijn bleven emmermere
+Gevrinde, sent dat si tesamen
Beide onder hen te spraken quamen.
Mar doe die vrowe goet van prise
Ende oc die here in derre wise
8185
In minnen goet versament waren,
So plach hi comen ende varen
Te dikker dis daer hi se vant
Ende oc te houdeliker; want
Die vrome sijn daer an gelach
8190
Dat hi die maget dikke sach.
Dis heft oc sider tenen stonden
Díe here ín sínen rade vonden
Dat hi t Aiwires varen woude
Daer hi collacie hebben soude
8195
Iegen die maget utvercoren,
Gelikerwis dat hi tevoren
Die plach te hebbene, alse orlof
Hem dis gehingde, ende in en hof,
Dat hoerde dire abdiën toe,
[p. 82]
8200
Daer hi was rekkere1 over doe,
Hi enen broeder heft met hem,
Die was conveers van Haffelghem
Ende een begeven man, genomen
Ende es met hem t Aiwires comen.
8205
Tirst dat die heren comen waren
T Aiwires in dat hof gevaren,
So beetten si ende altehant
Sijn si gestreken dor den pant
Daerbinnen wert, aldaer si vonden
8210
Die maget, die tin selven stonden
+Met Gode was in eenechheiden.
Mar hastelike, al sonder beiden,
Doe si din here aldaer vernam
Die hare visiteren quam,
8215
Hit sine willecome sijn.
Dis was so vro sijn herte fijn
Dat het verhoegede al van binnen.
Mar hoert, ic sal u doen bekinnen
Wat an din andren heft gewrachtt,
8220
Din hi met hem daer hadde brachtt,
Die eewelike Gods genade:
Het was en man die sine schade
Wel lettel werderde2 an din tide,
Mar roekeloese, al sonder mide
8225
Hi sinen tijt verlisen plach;
Want hi in hovetsonden lach
Ende oc en stukke daertevoren
Gelegen hadde ende al verloren
Tijt ende penitentie mede
8230
Met hovetsonden, die hi dede;
Want die in hovetsonden leget,
Hets oppenbar, wis so hi pleget,
Al esser doget an in schine,
Dat hi verlieset sine pine.
8235
So hevet oc die man gedaen
Din so die viant hilt gevaen
Met cranken wille, daer hi in
Gevestet hadde sinen sin,
Dat hi ne wilde no ne conde
8240
Gelaten dorperlike sonde
+Te doene, al was hi man begeven.
Dos leidde en wel onsalech leven
Die broeder ende en wel verwaten.
Mar Got met sire karitaten
8245
Verschowet hevet sijn verlis
So dat hi af es comen dis,
Dar hi bi was in grote schade
Gevallen bi din bosen rade
Din hem die viant gaf daertoe.
8250
Mar wildi voert vernemen hoe
Dat sent volquam, ic saelt u tellen:
Tin tiden dat die twe gesellen
Daer dese tale es af geschert,
Ter fijnre maget ende wert
8255
Volquamen ende geven souden
Dat gruten ende dat Got houden
Der vrowen weder na den sede,
Gelijc dat hen tevoren dede
Die maget edel ende goet,
8260
So quam din broeder, daer hi stoet
Ende daer hi op die vrowe sach,
Een also migel wederslach,
So groet en commer ende en vaer
Ende oc en wederstoet so swar,
8265
Dat hi tevoren noit ere
En wart verssaget also sere,
Noch wederslegen noch verdart1,
Dat hi ne conde nit en wart
Gespreken noch emmeer beschowen
8270
Dat heilege anschin van der vrowen;
+Want also migel ende groet
Hem anewis die wederstoet,
Dat hi beschowet noch besin
En hadde emmeer dat werde anschin
8275
Der maget (so was hi in vare!)
Noch meer gesproken iegen hare
Om hondert mark van roden goude;
Mar weder woude hi ochte en woude,
Hi moste mat ende al confus
8280
Al sonder beide rumen thus.
Dis wonderde utermaten sere
Din goeden man, din andren here,
Die bi der vrowen was geseten;
Want hi ne conde nit geweten
8285
Noch wat hem wart, noch wat hem derde,
Noch wis dat hi hem so ververde.
Idoch so bleef hi bi der vrowen,
Die hem aldaer te goeder trowen
Geseget hevet sijn bederve,
8290
Gelijc dat si hadde anderwerve
Gedaen tevoren ende sent
Oc dede. Mar dat parlement
En greide nit ter selver uren
Din andren, din so wart te suren
8295
Dat hi der vrowen schone ansichte
Beschowet hadde bi den lichte
Daer hi bi hare was gestaen.
Mar wetti wat hi heft gedaen?
Tirst dat hi van Lutgarden schit
8300
Daer hi allene mede lit
+Din here, din geselle sijn,
So ginc hi wech en lettelkijn
Op hoer besiden, alse en man
Die droeve es ende nit ne can
8305
Na sinnen wille sijn getroestt
Noch van din rowe sijn verloestt.
[p. 83]
Aldaer hi stont, began hi lise
Bepensen hem in welker wise
Hem die confusie, die hi droch,
8310
Int herte binnen so verwoch,
Dat hi ne conde nit beschowen
Dat edele anschin van der vrowen;
Want sine wederniedde so,
Dat hi van hare enwege vlo
8315
An sinen danc. Dat heft die man
Getegen sinen sonden an
Daer hi hemselven wiste mede
Verswart. Nu hort wat hi noch dede:
Hi wiste wel dat sine souden,
8320
Daer hi gevulde hem met gebonden,
Din commer hadden hem beraden,
Mettin dat sine schamen daden
Aldaer hi bi der vrowen stoet,
Daeromme ginc hi sinen moet
8325
Besuken ende sinen sijn,
Daer hi der hovetsonden in
Gevreeschet hevet also vele
Dat het met hem ginc uten spele.
Want doe der sonden hem gedachte
8330
Die hem die consciëncie brachte
+Tevoren, wart hi sonder beide
So sere onttempert, dat hi seide:
‘Wats mi geschit, ellendech man,
Dat ic beschowen nit ne can
8335
Dat heilege anschin van der maget?
Onsalech man, wats mi bedaget?
Wat rade magic suken nu?
Aï Got, Here, dat ic u
Verbolgen hebbe, dats die sake
8340
Warumme ic ben dos tougemake;
Want mine mesdaet es so swar,
Dat wetic wel al over waer,
Dat gi onwerdech mi iugeert
Dat anschin heilech ende gheert
8345
Taensiene van der maget fijn
Om okison der sonden mijn.
Dit iugement houdic gestade,
Want hets gerecht; mar mijns genade
Hebt, Here Got, die nit bederven
8350
En laett in sonden noch versterven
Dengenen, die hem schuldecht gevet
Dat hi in sonden heft gelevet
Ende hem der boesheit welt onttin.
Aï mi, benic een van din,
8355
Hebt mijns genade, sute Got!
Al hebbic dullic u gebot
Gebroken ende in minen tide
Mesgrepen dikke al sonder mide,
Des willic voert al ave staen
8360
Indin dat gi mi wilt ontfaen
+Te beternessen ende laten
Genaken u met karitaten,
Dire ic verbort hebbe emmermere,
Hen si dat gi, wel sute Here,
8365
Die gracie willet mi verleenen
Die gi Mariën Magdalenen
Verlenet, die met haren tranen
Hars selves conste wel vermanen.
Mar ic, ermine, die tesen stonden
8370
Na ben verladen meer van sonden
Dan ie die Magdalene wart,
Wat mach ic doen? Want mi so hart
Van sonden es dat herte binnen,
Dat ic en can noch nit gewinnen
8375
Din koep van tranen din gi gavet
Mariën, daer gi mede lavet
Har herte so dat si genas,
Die ongesont van sonden was.
Mar sidermeer dat ic doch soeke
8380
Genade ende ic die souden vloeke
Die mi ne laten nit besin
Der vrowen gracieuse anschin,
So biddic u, wel sute vader,
Die uwen wille doet algader
8385
In hemele ende in erterike
Ende oc verlenet meldelike
Hen allen gracie ende spoet
Daer gi u werdelike bloet
Gereet te stortene omme wart,
8390
Dat gi mijn arme leven spart
+So lange, dat ic moge noch
Te beternessen comen doch
Van minen sonden ende afstaen
Der dompheit, die mi heft gevaen,
8395
Daer ic begere af scheeden nu!
Genedech Got, dis biddic u.’
Doe sos die mensche besech stont
Metterre dinc ende ongesont
Van rowen, die hem overquam,
8400
Ende oc verbolgen ende gram
Ten sonden wert, die hem din toren
Tin tiden hadden brachtt tovoren,
So hevet an die maget fijn
Die here, die geselle sijn,
8405
Met staden din orlof genomen
Ende es te hem daerbuten comen.
Oc hevet hi hem dis te meer
Gehaestt, dat hi en lettel eer,
Doe si ter vrowen beide quamen,
8410
Din bruder sach so sere hem schamen,
Dat hi al mat ende al confus
Met hasten ruumde weder thus,
Dis hem gewondert hadde sere.
Daeromme sprac aldos die here
8415
Tin bruder ende seide: ‘Ai mi,
Mijn sute vrint, en sagedi
Die vrowe uit van hogen name,
Die onsen Here es so bequame
[p. 84]
Dat hi dor haren wille doet
8420
Hen allen dikke menech goet
+Verholenlike ende oppenbare
Die gerne spreken iegen hare?
Dis ic mi wel beloven mach;
Want sent dat ic die vrowe sach
8425
Met ogen irst, Got hebbes danc,
So es mi menech groet vervanc1
Van harenthalven comen toe.
Ic mach u seggen alse hoe:
Alsic van saken ben verladen
8430
Die mi of noesen ochte schaden,
Och van mesquamen die mi swart,
Ende ic dan come daer Lutgart,
Die maget, es, van hogen prise,
Ontdekkic hare in welker wise
8435
Dat mi die commer es geschit.
Si doet den raet dat mijn verdrit
Vergaet te niwte al sonder beide;
Want ic ontfa verduldechheide
Of helpe, die mi wel genoeget,
8440
Van allen din dat mi mesfoeget.
Daeromme radic u met trowen
Dat gi kirt weder toter vrowen
Ende uwe noet, daer ic u mede
Verladen sie, na minen sede
8445
Ontplokenlike ontdekket hare;
So seldi werden saen geware
Dat si u sal in staden staen,
Want gi dis selet boete ontfaen.’ -
Doe sprac die broeder: ‘Here mijn,
8450
Dat gi mi raedt ne mach nit sijn
+Negeere wi(j)s nu tesen stonden;
Want die vermaledijde sonden
Daer ic noch mede ben verladen,
So vruchtelike schamen daden
8455
Mi, daer ic bi der vrowen stoet,
Dat ic en ware om al dat goet
Daer bleven nit van erterike;
Dis mostic weder hastelike
Wilde of en wilde, an minen danc
8460
Van denen kiren minen ganc
Met groten schanden ende onneren.
Hoe soudic dorren wederkeren
Daerbinnen wert ter vrowen dan?
Sijt dis wel seker, mijn her Yan,
8465
In dades nit, al mochtic winnen
Al dat die werelt hevet binnen.
Mar Got, die alle creaturen
Geboet, hi late mi geduren
So lange dat ic van din sonden
8470
Met beternessen werde ontbonden
Die mi din swaren wederstoet
Beraden hebben ende groet
Die schande hebben mi gedaen.
Dit sal gebetert wesen saen,
8475
Behoudt mi Got dat leven mijn;
Dit sal noch so gebetert sijn,
Dat ic met eeren ende vromen
Ter vrowen wel sal mogen comen.’
Mettesen warden henen gingen
8480
Die heeren, die van desen dingen
+Nemmeer ne wilden talen maken,
Want het began den tide naken
Dat si dis varens souden plegen.
Dos sijn die heeren wech gecregen,
8485
Dos voeren wech die goede liede.
Mar wildi weten wat geschiede
Dis anders dags des margens vroch?
Die bruder, die din commer droch
Die emmertoe hem anewis,
8490
Wel saen te rade es worden dis
Dat hi der sonden welt vertijen
Voertane meer ende oc verlijen
In biechten alles daer hare af
Die consciëncie schuldech gaf.
8495
Mettesen rude es wech gestreken
Degene; ende dat hi wilde spreken
In biechten sinen confessoer,
Hi teekende ende leidde op hoer
Din goeden man daer ic af seide;
8500
Daer ginc hi vore al sonder beide
Van sinen sonden hem ontladen.
Dat hem wel sider quam te staden;
Want penitencie hi ontfinc,
Die es van alre boser dinc
8505
Remedie ende medicine
Ende oc die eewelike pine
Ontkoept dengenen die se doen;
Want si verleenet vol pardon
Van allen sondeliken dingen
8510
Dengenen die se wel volbringen.
+Dis wart die bruder oppenbare
In corter stont oc wel geware;
Want sider dat hi ave stont
Der sonden, wart hi so gesont
8515
Int herte binnen ende vri
Van alre boser daet, dat hi
Voer sent ter vrowen ende quam,
Ende oc so verre toegenam,
Dat hi met hare wart bekent
8520
Ende een van din es worden sent
Die si vercoes in haren sinne.
Dat heft gedaen die Godes minne
Ende oc dat welgerakde leven
Dat si an hem wel sach becleven.
8525
Dos heft Lutgart, die maget reene,
Din man met haren siene allene
Van sinen sonden al genesen.
Gebenedijt so motsi wesen!
1Deze abdij, de vermaardste van gansch Brabant, werd ten jare 1086 gesticht en in 1796 afgeschaft. Zij was gelegen op de grens van Brabant en Vlaanderen, op het grondgebied der gemeente Hekelghem. Hekelghem zelf ligt 7 k.Z.O. van Aalst, [7 k.W. van Assche], 21 k.N.W. van Brussel. Het grondgebied der abdij bevatte toenmaals de vier dorpen Hekelghem, Meldert, Baerdegem en Esschene.
+f.142vo.
+f.143ro.
+f.143vo.
1Volgens Sanderus en de Bollandisten (Acta Sanctorum Junii, III, p. 261) stond deze Jan I aan 't hoofd der abdij van 1242 tot 1261 en zou den 16n April van laatst gemeld jaar overleden zijn. Wie heeft hier gelijk? Onze dichter? of Sanderus en zijne volgelingen? Volgens Dom Bernard stierf abt Joannes I den 16n April 1262. Dom Bernard, Geschiedenis der Benedictijner Abdij van Affligem, Gent, Siffer. 1890. Nederlandsche vertaling van H. Cloonen O.S.B. bl. 97-105; A. Wauters: Histoire des environs de Bruxelles, I (1855) pp. 476 vlgg..
+f.144ro.
+f.144vo.
