[p. 85]
XXV. Van din dat si bekirde heren Thimere met haren beden.
Oc was tin tide en riddre goet,
8530
Rike ende wert, wijs ende vroet
Die was vermart ende oc bekant
In Vlaendren beide ende in Brabant;
Mijn her Thimeer die riddere hit.
Wat hem oc sider es geschit,
8535
Wildijt verstnen, dat seggic u:
+Die rike man, hi was baillu
Van beiden londen ende wale
Voldede in beiden altemale
Dat hem bevolen was te doene;
8540
Want hi was vromech ende koene;
Oc was hi hovesch ende melde;
Beide over Senne ende over Schelde
Was hi baillu in beiden londen,
Alse ons noch seggen diene kanden.
8545
Die riddere mar, die rike man,
Daer ic u seggen af began,
T Aiwires hadde en kint begeven
Dat leidde en wel geraket leven
Wel lange sider mettin nonnen,
8550
Want het dis hevet ijonc begonnen.
Wildi noch horen van din kinde?
Ic seggu dat het Gode minde
Wel lange sent met goeder trowen,
Want het wart ene van din vrowen
8555
Die meest vermart darbinnen waren.
Te derre dochter es gevaren
Die rike man op enen dach,
Gelijc dat hijs tevoren plach
Ende oe geplogen hevet sent.
8560
Die dochter, die in har convent
Tin tiden was, doe si vernam
Dat hi aldaer gevaren quam,
Nam si din orlof ende ginc
In dat parloer, dar sine ontfinc
8565
Met blider herten ende in hoegen.
+Wis oc die dochter heft geplogen
Daer, eer si van din vader schit,
En salic achterlaten uit:
Si wiste wel dat hem die moet
8570
Te werelliken saken stoet,
Gelijc dat men van selken lieden
Mach merken, die hen so genieden
Der werelt, dat si sonder mide
Dat meeste deel van haren tide
8575
Verliesen om en cranc beijach,
Dat hen wel lettel vromen mach.
Daromme sprac hem an met staden
Die dochter, want van sire schaden
Si rowe int herte binnen droch,
8580
Ende oc met corten warden gnoch
Si wesen hevet hem gewiset
Ende oc die sonden so mespriset,
Dat hem daeraf en lettelkijn
Vermorwt wart dat herte sijn.
8585
Want so die wart besneden waren
Die hem toebrachte al sonder sparen
Die dochter wijs ut haren monde,
Dat hi bedekken nit ne conde
Sijns selves wesen met onschoude.
8590
Mar weder hi woude of en woude,
Hi es gegangen hare in hant;
Want hi hemselven schuldech vant
Van allen dis hi was betegen.
Daeromme en sprac hi uit dar iegen,
8595
Mar bat dar dochter met omoede
+Dat si hem so in staden stoede
Met hare beden, dat si mochte
Genade vinden, ende sochte
Oc an die vrowen van darbinnen
8600
Dat selve, die met harre minnen
Ter Godes hulden waren comen.
Die dochter, die wel heft vernomen
Dis heren wart, al sonder beide
Antwerdde weder ende seide:
8605
‘Owi, gebenedijde Got,
Die over al hebt u gebot,
Des motti sijn gedanket sere!’
Darna so sprac si toten here
Ende seide: ‘Werde vader mijn,
8610
Wildi dan wel berechtet sijn
Van allen din dattu behoert,
So dat die viant, die verdoert
U herte noch met sinen treken
Daer hi met pleget avebreken
8615
Die dogt, ende hevet tote nu
Verleidet, vluchteen si van u,
So blivet hir, ende ic sal gaen
Daerbinnen wert, daer ic sal saen
Degene vinden, die u sal
8620
Berechten ende seggen al
Wis u behoevet ende geven
Wel goeden raet, hoe gi u leven
Met beternessen selt vereleren
Ende alle saken, die u deren,
8625
Verwinnen selt met goeden seden;
+Oc sal si u met haren beden
Beijagen wel die Gods genade.’ -
‘Vergave Got dat si dat dade,’
Die riddere seide, ‘ende ic van sonden
8630
Bi haren rade worde ontbonden!
Te rechte soudic wesen vro
[p. 86]
Wart dat het mi gevile also
Als ic vernomen hebbe nu.
Daromme, dochter, biddic u
8635
Dat gi mi haren name segget
Ende oc in minen monde legget
Die wart, daer icse na den sede
Van desen sal begruten mede,
Want lettel hebbic des geplegen.’
8640
Doe sprac die dochter wel gedegen
Die schire wart verhoeget sere:
‘Owi, vergave Got, die Here,
Dat ghijs in goeden wille wart!
Der vrowen name hi es Lutgart;
8645
In Haspengowe ende in Brabant
Es dese name wel bekant
Beide onder arme ende onder rike;
Want hir van verren dagelike
So comen beide rike ende arme,
8650
Die bidden dat si hars ontfarme
Van din dat igewelken dert.
Opdat gi, vader, dan begert
Ontcommert sijn van uwen sonden,
Daer gi gevult u met gebonden
8655
Alnoch, so radic u dat gi
+Die maget edel ende vri
Ontbiedet ende ontdekot hare
Wat u mescomt al oppenbare;
Ende alse gi hare hebt betoget
8660
Al die mesquame die gi doget,
So seldi bidden voert der vrowen
Dat si u si te goeder trowen
Gehelpech ende gave raet
Hoe gi der sondeliker daet
8665
Voertane meer u selt onttin,
Ende u late eenen sijn van din
Daer si doet over iegedage
Die heden ende grote slage
Van disciplinen dikke ontfaet.’ -
8670
‘Dit salic gerne doen: nu gaet,
Want het es tijt dat ic begeve
Der dompheit ende in paise leve
Van herten’, sprac die rike man,
‘Opdat mi Got der eeren an.
8675
Nu gaet ende haelt die vrowe goet.’
Mettesen op die nonne stoet
Ende es gegaen al dor din pant
Tote in die kerke, daer si vant
Die vrowe liggende in gebede.
8680
Nu hort wat die ijonfrowe dede:
Doe si ter maget quam gegaen,
So gaf si hare en teeken saen
Dat men se gerne soude spreken
Daerbuten. Dos enwege streken
8685
Die vrowen beide al moetgemeene
+Tin riddere wert, die was allene
Darbuten bleven ende ontbeidde
Lutgarden, die die dochter leidde
So verre, dat si al tesamen
8690
In dat parloer gegangen quamen
Daer si din here allene vonden,
Die besech sat met sinen sonden,
Dire hem vermaent en lettel eere
Die dochter hadde. Mar die here,
8695
Doe hi die vrowe comen sach,
Sprac hi: ‘Got motu goeden dach
Verleenen, vrowe!’ - ‘Got lonu!’
Si seide weder, ‘her baillu;
Oc weset hir groet willecome!’
8700
Doe tastte voert na sine vrome
Die ridder ende bat der maget,
Tirst dat hi hadde en deel geclaget
Der fauten dine meest verswarden,
Dat si met haren suten warden
8705
Hem gave raet, hoe hi sijn leven
Voertane meer al sonder sneven
So leiden mochte ende sonder blame
Dat hi ter Godes hulden quame.
Oc bat hi voert der maget fijn
8710
Dat sine wilde laten sijn
Met haren vrinden int getal
Die si der Gods gewout beval
Met haren beden iegedage.
Die dochter oc, die gerne sage
8715
De beternesse van den seden
Des vader, die al ombesneden
+Noch waren meer dan int gevoech,
Tirst dat hi selve lange gnoch
Gesproken hadde ende oc met staden
8720
Van sire beden hem ontladen,
Wel saen dat si din mont ontploec
Ende halp din vader hidden oc.
Aldos so baden beidegader
Der vrowen, dochter ende vader,
8725
Dat sine ontfinge in die weldane1
Van haren beden, daer si ane
Lit hebben plecht al sonder toren
Alle hare vrint, die si vercoren
Hadde in gerechter karitaten,
8730
Ende si met hen hem wilde laten
Oc deelen an dat selve goet
Dat hen wel dikke in staden stoet.
Doe dese bede was volcomen,
Die maget, die wel heft vernomen
8735
Warwert gedroech dis heren tale
Ende oc der dochter, die so wale
Hem halp volbrengen sine bede,
Hen beiden saen bekinnen dede
Verstandelike ende oppenbare,
[p. 87]
8740
Dat hare bede ontfangen ware
Van desen stukken; ende saen
Die maget edel heft gedaen
En cort collacikijn din here,
Daer si hem in mesprijsde sere
8745
Die sonden ende die mesdede
Daer hi hemselven met in schude
+Wel dikke al willens hadde brachtt.
Daerna so heft si hem gesachtt
Din orewoet van sire herten,
8750
Dat si hem selve dede smerten
Mettin dat sine also kastijde;
Want sine in hogen ende blide
Oc makde weder altehant,
Mettin dat hi wel ondervant
8755
An hare wart ende heft verstaen
Dat sine bede was ontfaen;
Want hem gelovde over lut
Lutgart, die fine Godes brut,
In goeden trowen dat si soude,
8760
Indin dat hi allene woude
Van swaren sonden hem onttin
Voertane meer, ende oc indin
Dat hi it achtte op sine bate,
Vor Gode sijn sine advocate
8765
Met haren beden, daer si mede
Wel menech goet beijagen dede
Hen allen daer si over bat.
Oc hevet si gelovet dat
Din here ende oc der dochter sijn
8770
Dat sine soude laten sijn
Deelechtech gerne, opdat hijs rochte,
An al dat si beijagen mochte
Met beden of met disciplinen,
Met vastene of met andren pinen,
8775
Ende oc an ander har gewin
Daer si harselven ufende in
+Getrowelike in allen tide.
Dis hebben hare al sonder mide
Met blider herten beidegader
8780
Gedanket docter ende vader.
Mar doe die maget wel gerakt
Din riddere hadde aldos gemakt
Blide ende vro metterre saken,
So hevet si met suter spraken
8785
Orlof an hen genomen saen
Ende es darbinnen wert gegaen.
Oc es te lande wert geeregen
Die riddre sijns ambachtes plegen
Gelijc dat hijs tevoren plach.
8790
Mar hoe die maget, die wel sach
Din riddere ondercomen sere
Van sonden, sider halp din here
Met harre beden, salic u
Voert seggen, wildijt horen nu:
8795
Tirst dat die maget dat gelof
Ontfangen hadde int Godes hof,
Began si stichten een gedinge
Stark ende groet; want sonderlinge
Met haren beden si began
8800
Te taelne vor din riken man.
Hort hare in welkerhande wise:
Te Gode van din paradise,
Die rechtere es altoes getrowe
In allen saken, heft die vrowe
8805
Die sake tsridders altehant
Beroepen iegen din viant,
+Die rechtes hem vermeten woude
Noch an din man, dis hi ne soude
Nit lichte af hebben oc gestaen,
8810
En hadt die maget fijn gedaen,
Die bat din rechtere op genade
Dat hi din man vonnesse dade
Van allen stukken, daer hem af
Die viant noch kalange gaf;
8815
Want sidermeer dat hi der sonden,
Daer hi so vaste met gebonden
Tevoren was, hem welt onttin
Voertane, al hevet hi maschin
Mesgrepen dikke in sinen daden,
8820
Der eweliker Gods genaden
En hevet hi nit so vertegen
Men ne moget allegeren iegen.
Mach si vonnesse dan vercrigen
Int Godes hof, si sal doen swigen
8825
Din kalengirre ende oc verijagen,
Die Gode selve welt ontdragen
Sijn recht ende oc der silen thare.
Want het beide ongevoege ware
Ende oc onrecht geliker wise,
8830
(Dat wel die vrowe goet van prise
Betoget heft in din gedinge)
Dat sonder redene onderginge
Gode imen dat hem toebehoert.
Oc hevet si geproevet voert
8835
Dat het wel volgen nit ne soude
Dat men die vriheit breken woude,
+Daer elke sile op enen tijt
Van Kerste mede was gevrijt,
Dic kerstenliken name dreget,
8840
Gelijc dat die scrifture ons seget;
Dewelke vriheit es so selk
Dat alre kerstene igewelc,
Die hem der sonden welt onttin,
Din viant lichte mach ontflin.
8845
Die hem van sonden welt gematen,
Al hevet hi din wech gelaten
Bi wilen van onnoselheiden,
Welt hi met onderschedechheiden
Ten rechten wege wedercomen,
8850
Daromme en werdt hem nit genomen
Die vriheit van der Gods genaden.
[p. 88]
Bidis so ginc met goeden staden
Vor desen mensche so plaidiren
Lutgart, die vrowe goedertiren,
8855
Met starken beden, datter af
Also Got die sentencie gaf
Dat hi behouden sonde bliven,
Opdat hi liete in hem becliven
Die Godes gracie, die die maget
8860
Lutgart hem weder heft beijaget.
Want so gehandelt es die sake
Van hare: welt hi met gemake
Voertane in sinen tide leven,
Welt hi den raet din hem sal geven
8865
Lutgart, die vrowe goedertiren,
Te sire baten wert bekiren
+Voertane meer, also dat hi
Daeraf in ufeningen si,
So sal met eeren ende vromen
8870
Die dinc te goeden pointe comen;
So sal die rive Gods genade,
Die noch in commer noch in schade
En laett dengenen vallen nit,
Die hem der boser werke onttit
8875
Ende af der sonder willet staen,
Te beternessen hem ontfaen.
Oc hevet hem die vrowe goet
Verworven gracie ende spoet,
Warmet hi des sal mogen plegen.
8880
Mar watter sider taelde iegen
Die viant, die van derre dinc
Wel grote moijenesse ontfine,
En salic u nit achterlaten.
Hi was so sere ende utermaten
8885
Ter maget wert verbolgen dis
Dat si dos stoet na sijn verlis,
Dat hijt verhelen nit ne conste.
Mar hoe hi toegen sent begonste
Din toren moet din hijs verdroch,
8890
Die meerre was dan int gevoch,
Ende oc met welkerhande warden
Hi hem beclagde van Lutgarden,
Der maget edel ende vri,
Sal ic u seggen, hort na mi:
8895
Tin selven tiden was aldaer
Begeven ene vrowe maer
+Van heilechheiden ende cont,
Die vaste in karitaten stont,
Ende op die starke Godes minne
8900
Dat sondement van haren sinne
Geveslet hadde also met staden,
Dat si was wert der Gods genuden.
Op enen dach so was gelegen
Ende ere beden soude plegen
8905
Die vrowe goet op hare knin;
Die viant, die noch was van din
Vergrammet sere ende utermaten
Dat hem Lutgart en wilde laten
Gebruken uit dis hi tevoren
8910
Gebroken hadde al sonder toren,
Hi quam met hastechheiden groet
In menschen wise, alse een die noet
Van binnen doeget ende rowe,
Gestreken tote aldaer die vrowe
8915
Gekuilt in harre beden lach.
Mar nit ne boet hi goeden dach
Din goeden wive na den sede,
Bidis si hem nit lieve en dede
In dire wijs dat si so sere
8920
Har herte vugde an onsen Here
Met innechliker eenechheiden;
Mar hastelike al sonder beiden
Sprac hi hare an al sonder gruten,
Met fellen warden ende onsuten
8925
Ende seide: ‘Alselkene overdaet,
Alse hir en out verwaten quaet
+Nu doet, en hordic noit eer!
Dat es Lutgart, die mi mijn seer
Verniwen doet met harre ghilen;
8930
Want si mi nu te derre wilen
Ontdingen welt ende ondergaen
Mijn recht, daer ic hebbe in gestaen
Sonder kalange ende sonder clage
Der ijare vele ende oc der dage,
8935
Dat es Thimere, minen vrint,
Die mi met trowen heft gedint
Wel langen tijt in din ambachte,
Daer ikken omme dartoe brachte
Dat hi mi soude al sonder wanc
8940
Gedinstech bliven even lanc
Dat hi gedurde in desen live.
Mar nu benie bi enen wive
Geroeft van desen rechte mijn.
Vermaledijt so motsi sijn!
8945
Dat es Lutgart, die quene wreet,
Die mi beraedt wel menech leet
Met haren beden! Mar nochtan
So clagic meer nu desen man
Dan alt verlis ende al die schade,
8950
Die si met haren dommen rade
Mi heft beraden hir tevoren;
Want ikken hadde meer vercoren
Dan al dandre omme dat
Dat hi eerliker ende bat
8955
Mi dienen plach dan imen el.
Mar nu makt hi met mi sijn spel,
+Want hi mijns weder welt vertijen.
Dis motse Got vermaledijen
Ende hare geven quade vart
8960
Die hem dat raedt! Dat es Lutgart
Van Sainterron, dat wreede wijf,
Die so stiborijs1 ende stijf
[p. 89]
Es iegen mi, dat ic en mach
Nit sijn met rasten enen dach.
8965
Want alsic proijen it beijage,
Gevallet dat sijs hevet elage
Van imene ende si dat weet,
So es die wrake dan gereet,
So wrekt sijt over mi wel sware.
8970
So doe mi Got oc over hare!
So sal hi, welt hi rechtes plin!
Mar enme sal mi dat gescin,
Dat wetic wel, want hi mi des
Dor haren wille ononstech es.
8975
Mar nit ne clagic nu so sere
Van allen dat si wilen eere
Heft dikke iegen mi mesdaen,
So dat si mi welt ondergaen
Nu terre wilen minen vrint
8980
Die mi met trowen heft gedint
In sinen tide al tote nu,
Dat es Thimere, din baillu.
Maer moet hare emmer des gewerden,
Si saelt wel lange moten herden
8985
Eer sine mi sal af gebreken,
Hebbic gebruc mire ouder treken.
+Nochtan, wart dat mi so mesfile
Dat ic gemessede an die siele,
Sijn lijf dat blijft mi doch te pande;
8990
Dat sal doch liden dor mine hande
Wille of en wille an haren danc,
Dis wilic wedden, eer it lanc!
Nu laetten houden sijn rabat;
Ic wedde ic sal hem seggen mat
8995
Tin inde van din schakespele
Daer ic alselker liede vele
Te swaren matte mede bringe.
Nu laetten haijen sijn gedinge
Ende hem beworpen sine sake;
9000
Ic sal antwerden met gemake
Nit over lanc, mar harde saen.
Al heveten mi ondergaen
Lutgart, dat ongehire wijf,
Ic saels mi nemen an sijn lijf
9005
Ende an sijn goet; dat blieft mi doch
An haren danc te pande noch;
Dat salic hem onttrekken so
Dat ikken maken sal onvro
Ende onverduldech in die schade.
9010
Dan sal hi van Lutgarden rade
Beelagen hem, die hem gherit
Dat hi mijns loechende ende nit
In minen dinste wilde bliven;
Dan sal hi weten hoe men wiven
9015
Ende ouden quenen moet geloeven,
Die domme liede so verdoeven
+Met haren borden, dat si laten
Den rechten wech van harre baten
Ende ommegaen die valsche pade,
9020
Warbi si comen dikke in schade
Ende in meswende. Also maschin
Sal desen riddere oc geschin;
Dis mach hi sijn also gewes
Alse hi sijns doemesdages es.’
9025
Doe dese wart gesproken waren,
So voer enwech die evelbaren1
Al sonder langer letten it;
Want hi dantwerde so onttrit
Die hem die vrowe geven soude
9030
Waert dat hi daer it merren woude,
Dat sijs gemessede altehant.
Mar wildi weten, die viant,
Die gerne lieget ende altoes
Es ongewarech ende loes,
9035
Of hi oc it can seggen waer?
Ya hi, en rechten trowen, mar
Dat comt hem al van quaden arde;
Want daer hi mach met waren worde
Doen imene evel ochte leet,
9040
Daer es die waerheit hem gereet.
Dis selves heft hi nu geplogen;
Al hevet hi masschijn gelogen
In somen warden die hi sprac
Daer hem der waerheit in gebrac;
9045
In din nochtan dat hi so sere
Hem heft vermeten van din here
+Dat hi van haven ende schatte
Hem soudo schak met enen matte
Saen seggen, alse hi dede sent,
9050
Daeran en loech hi nit entwent.
Want sent daerna in corten dagen
Began die riddere hem beclagen
Dat hem algader metter doet
Onttrokken wart sijn quikkenoet;
9055
Want altehant orss ende part,
Stire ende render so verswart
Met plagen worden altesamen,
Dat si te lives inde quamen;
So daden beide ram ende oo2.
9060
Dis was die riddere vele onvro,
Din selker schaden so verwis
Dat hi hem sent beclagde dis
Wel menechwerven; mar nochtan
Verloes noch meer die rike man;
[p. 90]
9065
Want beide selver ende gout,
Dis hi doe hadde in sijn behout
Vele ende gnoch, in corter stont
Oc wart gesielet1 al in gront;
Dis hi verdroch wel menech seer.
9070
Nochtan so hevet hi noch meer
Verloren sent; want an sijn erve
Hi moste suken sijn bederve
Tirst datter haven hem gebrac
Die hem die viant al onttrac.
9075
Mar so hi landes meer vercochte,
So hi hem wers bedragen mochte
+Mettin dat hem noch overbleef;
Dis hi wel menech ijammer dreef.
So lange Got gewerden lit
9080
Din viant, die ne sparde nit
Dis ridders goet no groet no clene,
Dat hi beschaven wart so rene,
Dat hem te lesten dor die noet
Gebeden sider wart dat broet.
9085
In een godshus, daer ic u af
En lettel eer te horne gaf,
Dat es dat hus van Haffelghem,
Daer hevet sent beijaget hem
Dat broet en prinche die ne kande,
9090
Dat was die here van den lande.
Bi sinen wille, want hi dat
Begerde, in dese elosterstat
So wart begeven sent die here.
Dat hem so wonderlike sere
9095
Tin tiden vaerde ende utermaten,
Dat hi die werelt nit gelaten
En hadde noch dat broet ontfaen,
En hadt die schade nit gedaen
Van allen sinen groten goede,
9100
Ende oc dat werellic ermoede
Dat al te swar hem over quam.
Mar na dat ikker af vernam
Sent van dengenen diene sagen
Aldaer die swarte cleder dragen,
9105
So seggie u dat hi hem sent
So wale proefde in dat convent
+Van Haffelghem te sinen tide,
Ende oc so wale al sonder mide
Die ordene hilt na sine macht,
9110
Daer hem toe gracie ende kracht
Verleende Got, die melde vader,
Dat hi bestaedde sent algader
Wel sinen tijt ende oc met vromen
Sent es te goeden inde comen.
9115
Dis hebbe danc Lutgart, die maget,
Die hem die gracie heft beijaget
Warmet hi quam ter Gods genaden
Ende oc van sonden wart ontladen,
Al waest ondankens, alsic u
9120
Vertrokken hebbe tote nu,
Dis evelbarens, diene soude
Masschin met luste of met gewoude
Hem onderdanech bliven don,
En hadt gedaen dat orison
9125
Lutgarden, dar si met ontfant
Ende oc ontdingde din viant
Die siele, al bleef dat goet verloren,
Dis hi darf hebben clenen toren;
Want die te Gode hen bekiren,
9130
Des goeds en mach hen nit failliren,
Des goeds, menic, sonder getal
Dat emmermeer geduren sal.
+f.152vo.
+f.153ro.
+f.153vo.
1d. i. Weldaden, goede werken, verdiensten. Misschien is het het mw. van het deelw. weldaen van weldoen. De vorm is mogelijk, evenals onderdaen van onderdoen, (Vgl. ook Mnl. Wdb. 2, 239) doch is elders nog niet gevonden.
+f.156ro.
+f.156vo.
+f.157ro.
+f.157vo.
1d. i. verhard, vijandig eig. hardnekkig(?). zeer zeldzanm woord en in dezen vorm, die vreemd is, nog niet in het Mnl. gevonden. Stiborich vindt men Denkm. 3, 116, 60. Vgl. eng. stubborn. Van een last gezegd, in den zin van niet meegevend, moeilijk te dragen, of ook hard, staat het woord Boeth. 294 c: ‘als die eene zware stiborighe burdine draeght up den hals.’
