XXXIV. Van din dat si enen elijt van Godes halven troestte te varne dar hi abt gekoren was.
11405
Van enen clostre haddie tale
+Dis noch gedinkt u somen wale,
Die Haffelghem genamet es.
Wel mogdi mi geloeven des
Dat ikker af sal seggen waer.
11410
Het es en closter wide maer
Ende een godshus van hogen prise
Dat men in alre slachte wise
Met rechte loft in allen landen.
En wildt oc uwer nimen andren
11415
Noch dis verwassen laten hem,
So soudie prisen Haffelghem
Vor alle clostre die ic kinne;
Want mi dis dankt in minen sinne
Dat nie ne wart gestichtt abdië
11420
Daer men so schone ghasterië
Of houden wilde, of houden conste,
Noch daer men met so groter onste
Gemeenlic alle ghaste ontfinc.
Noch seggic u en ander dinc:
11425
Dat men aldaer wel menech goet
Din armen alle dage doet,
Dats oppenbare wale in schijn;
Want wie of wanen dat si sijn,
+Met lichten mogen si gewinnen
11430
Die karitate van daerbinnen
Die al der werelt es gemeene;
Want sijn si groet of sijn si clene,
Of sijn si wijf, of sijn si man
Daer ghichte es wel bestadet an,
11435
Of sijn si ijonc, of sijn si out,
Der melder karitaten schout
Werdt hen vergouden sonder sparen.
Dos werdet menech moederbaren
Verlichtet daer van sire noet,
11440
Dat ere es ende vrome groet.
Ware imen oc die wilde kinnen
Die contenanche van daerbinnen,
Hi quame aldaer ende sage omtrent
Wis men dar plit in dat convent,
11445
Hi merkede hoe men houdt aldaer
Die ordne, iegen dat se elwaer
Gehouden es in swarte abdijen;
Ic wane hi wel dis soude lijen,
Opdat hi sage al din proces
11450
Hoe daer die dinc geschepen es,
Dat dese closter, daer ic u
Dit bispel af begonste nu,
Alse oc orcondet die nimare,
Van allen clostren spigel ware.
11455
So es hi oc, dats wale in schine
An menege ordenlike pine
Die men daer houdet vele bat
Dant elre doet in somer stat,
+Daer allen tijt van hogen sange,
11460
Van lesene ende van bedwange
En es so groet die koever nit.
Oc es het menechwerf geschit
Dat omme leeren goede seden
Sijn comen daer van andren steden
11465
Persone, beide ijonge ende oude,
Warbi dat menech in behoude
Es dikke bleven van sire eeren
Dergerre, die daer quamen leeren
Den wech van ordenliken daden,
11470
Die hem wel stonden sent in staden.
Oc es geschit te mengen stonden,
Alse icker af hebbe ondervonden,
Dat van din heren, die dar waren
Begeven, selke sijn gevaren
11475
Berekken clostre ende abdijen
Elwar, daer si ter prelaciën
Verkoren worden omme dat
Dat si geraket waren bat
In alre dogdeliker wise,
11480
Ende oc verheven meer in prise
Dan enege el van andren staden.
Oc hebben hi der Gods genaden
Die heren, dire ic doe gewach,
So waer so mense varen sach,
11485
Beijaget beide lof ende eere.
Oc namen toe bi hen so sere
Die clostersteden, daer si quamen,
Dat sijs hen nit ne dorsten schamen;
[p. 113]
+Want si van wereliken goede
11490
Aldaer si vonden dat ermoede,
Ende oc van ordenliken seden,
Daer sise vonden tegeleden1,
Die wel versagen sonder mide.
Aldos geschide oc teenen tide
11495
In corten dagen hir tevoren
Dat een der heren wart gekoren
In enen closter abt te sine,
Daer beide commer ende pine
Hem stont te dogene, alse hem dochte,
11500
Eer hi gereformeren mochte
Ende al voldon dat daer gebrac,
Daer beide leet ende ongemac
Hem stont te dragen eer hi soude
Din closter (die doe was van schoude
11505
Sere ondercomen utermaten
Bi cranker waren van prelaten,
Die ambacht hadden daer gedregen
Ende selker overdaet geplegen,
Warbi van eren ende vromen
11510
Die closter sere hadde afgenomen
Van allen vromeliken dingen),
In die tenure weder bringen.
Dis was die here in groten vare,
Want hi des hoerde die nimare
11515
Van dire abdiën, daer hi doe
Van niwes was gekosen toe,
Dat so die closter was beschaven
Van eren beide ende oc van haven
+Ende allen vromeliken goede,
11520
Dat beide commer ende ermoede,
Ende ongemac met cleenre baten
Hem bleven was van din vorsaten.
Dis wart die goede man te rade
Dat hi die rive Gods genade
11525
Besuken wilde, eer hi van desen
Geloffast2 soude willen wesen.
Nu hort hoe hi des sal beginnen:
Die goede man hadde hem don kinnen
Der maget fijn ende utverkoren,
11530
Lutgarden, wilen daer tevoren.
Dat sal hem nu in staden staen
Indin dat sine wille ontfaen
In haren beden, daer si af
Wel groet vervanc3 hen allen gaf
11535
Die se besochten. Nu hort dan
Wis plach die welgerakde man:
Doc hi verhorde an die nimare
Dat hi aldos gekosen ware
Te werdene abt in vremden lande,
11540
Daer hi die seden nit ne kande
Dergerre daer hem stont gebot
Te dragene over, wilde Got
Dat hijs met eeren mochte plegen,
So sat hi op ende es gekregen
11545
T Aiwires wert al stillekine,
Daer Godes brut, Lutgart, die fine,
Tin tiden dikke was versochtt.
Daer voer hi; want hem heft gedochtt
+Al oppenbare in sinen wane
11550
Dat pijnlic ware hem tonderstane
Dat ambacht sonder haren raet,
Want si was al sijn toeverlaet.
Ende alle quam die goede man,
Die niwe elijt, daer hi gewan
11555
Der vrowen koever, altehant
So sloch hi an ende hare ontbant
Sine aventure al ut ende ut.
Daerna bat hi der Godes brut,
Lutgarden, vele omodelike
11560
Dor Gode van den hemelrike
Dat sire hem toe geraden wilde
Ende harre beden wesen milde,
Op dat die dinc also volquame
So dat hi mochte al sonder blame
11565
Te eeren Gods in sinen dagen
Dambacht van sire abdijen dragen.
Tirst datter magt gebenedijt
Die goede man, die niwe elijt,
Hadde over hem also gebeden
11570
Met schonen worden wel besneden,
Gaf hem antwerde al sonder beide
Die maget weder ende seide:
‘Mijn sute vrint, sent dat u dan
Got selve wel der eeren an
11575
Dat hi bi u welt restoreren
Din closter ende reformeren
Die ordne, ende u sonderlinge
Daertoe verkiset dat die dinge
+Gebetert werden daer hi u
11580
Die sijn al ongebetert nu,
Wel seggic u, so es mijn raet,
Dat gi met trowen onderstaet
Te dragene al dat Got gebidt,
Ende u der pinen so geniedt
11585
Die u te dragene es verschenen
Aldaer gi vart, dat al denghenen
Die tuwer scholen selen gaen
Die doere al wide si ontdaen
Van alre goeder toechgenessen1,
11590
So dat niman ne moge messen
An u van helpen noch van rade;
Mar allewege maket stade
[p. 114]
Te toegene elken, diet begert,
Den rechten wech te Gode wert.
11595
Ware imen oc die nin onthilde
Dat gi hem leeret, noch en wilde
U onderdanech wesen nit,
Daertoe ne sparet noch verdrit,
Noch ongemac, mar din tervart
11600
Kastijet; want so wie so spart,
Alse u wel condech es, die roede,
Gelijc dat Salomon, die vroede,
Ons leert, hets waer dat hi sijn kint
Verkorenlike nit ne mint.
11605
Daeromme radic u met trowen
Dat gi u pijnt alomme schowen,
Eende elken na dat hem betamet
U conformeert; want die hem schamet,
+En welt nit harde sijn beschouden;
11610
Die krigel sijn ende hen verbouden,
Men moet se schelden ende dwingen,
Sal men se wel te pointe bringen.
Aldos so motti igewelken
U conformeren, ende selken
11615
Met beden, selken oc met slagen
Don dordenlike seden dragen
Die closterlieden toebehoren.
Dos seldi dommen ende doren,
Dos seldi riesen ende vroeden,
11620
Den quaden oc gelijc den goeden
Vergelden metter volre maten
Gerechte schout van karitaten.
Hebdi onthouden, kare mijn,
Die wart die u geseget sijn,
11625
So werkt dar na; want over waer
So seggic u, al saelt u swar
In dat beghin te doene wesen,
Wildi gestadech sijn in desen
Ende des in ufeningen staen,
11630
Gi selets groten lof ontfaen,
Ende oc van commere ende schaden
Seldi din closter schire ontladen.
Oc willie dat u condech si,
Want gi hi comet tote mi,
11635
Al es het mate, om mijn gebet,
Dat ikker u sal helpen met
In allen tiden sonder wanc.
Nu vart; den riven Godes danc
+Motti beijagen ende comen
11640
Te lest ter eweliken vromen!’ -
‘Dat lonu Got, die melde vader,’
Sprac die elijt; ‘nu es algader
Vergaen die twivel die mi warr1;
Dat ic allene varen darr
11645
In vremden lande om een ambacht
Te dragene over mine macht,
Dat doet die troest van uwen warden,
Want si van stukken, die mi swarden,
Vertrostet hebben minen moet.
11650
Dis hebbet danc, ijonfrowe goet.
Mar ene bede biddic u:
Dats dat gi gaet enwege nu
Daerin wert, eer ic u ontfare,
Gebenedijde Godes kare,
11655
Ende over mi doet ene bede
Daer ic bevolen blive mede
Van uwenthalven ewelike
Den coninc van den hemelrike.’ -
‘Ic lovet’, sprac die maget rene.
11660
Doe stont si op ende es allene
Ter kerken wert also gekregen;
Daer salsi ere beden plegen
Met vriër herten, die wel saen
Van Gode wesen sal ontfaen;
11665
Want Got, die alles heft gewout,
Hi was Lutgarden ie so hout
Ende oc van allen din so milde
Dat si an hem verwerven wilde,
+Dat hare en was onssegget nit
11670
Dis si begerde. Mar, nu sijt,
Aldoscerwijs geschide nu,
Want over waer so seggic u
Na din dat ic gescreven vinde,
Dat eer die bede quam ten inde,
11675
So gaf die coninc van den trone
Der maget een litteeken schone
Warbi si schire wart gewes
Dat Got, die vol genaden es,
Hare onste wel dis si hem bat.
11680
Nu hort hoe si sent wiste dat:
Aldaer si lach op hare knin
Ende harre beden soude plin,
So quam gevlogen over dwers
Een sire boden, die en vers
11685
Dat in din soutere es gescreven
Met hoger stemmen heft verheven
Ende aldos segede: expectans;
Darna so volgede altehans
Dat expectavit Dominum
11690
Et intendit2. Nu hebdi sum
Gehort van desen versekine
Die wart; mar selk in din latine
Wart daer gewandelt, dats michi;
[p. 115]
Daer over sprac die bode ei
11695
Ende exspectavit metter t.
Mar om wat saken dese twee
Gewandelt waren, wildijt weten,
Ic segget u: Van din propheten
+Der hogster een dat was David,
11700
Die Godes vrint, hi dichtte dit;
Mar dis hi van hemselven sprac
Doe hi dat versekijn vertrac,
Daeromme es michi daer gebrievet,
Want igewelken dat gerievet
11705
Aldaer hi van hemselven sprekt;
Mar dis dat vers nu was getrekt
Tin daer die maget over bat,
Daeromme was gewisselt dat
Omme ei; want also die tale
11710
Gedregt, dat wetti some wale
Die u verstaet op dat latijn.
Mar wat bedide dat versekijn,
Wildi, salic u seggen voert:
Dat wel die bede was gehoert
11715
Die doe Lutgart, die vrowe, dede,
Dat wasser onderscheeden mede;
Want aldos ladden dese wart
Tin here wert, die sine vart
En hadde noch nit al bereiddt;
11720
Al hopende hevet hi ontbeidt
Der Gods genaden ende si
Sal hem tin varne wesen bi;
Dit eist bedit van din latine.
Mar Godes brut, Lutgart, die fine,
11725
Doe si dat vers, dat daer van Gode
Gesendet was met sine bode,
Vernomen hadde, al was dat sake
Dat hare onkondech was die sprake,
+In dat parloer es si nochtan
11730
Gekirt, daer si din goeden man
Gelaten hadde; ende also saen
Alse een salut daer was gedaen
In beiden siden, so sloch ut
Die welgerakde Godes brut
11735
Ende een vertrek begonste dis,
Hoe groten troest hare ane wis
Doe si dat beden onderstont;
Oc heft si van din verse cont
Gemaket hem al din proces,
11740
Gelijc dat u vertrokken es.
Daerna so bat hem oc in rade
Die vrowe goet dat hi wel dade
Ende onderstonde sijn ambacht
Met trowen, want die Godes cracht
11745
En soude hem nemmermeer failliren.
Dos heft die maget goedertiren
Met suten warden al verdreven
Din twivel ende troest gegeven,
Warbi dat hi te rade wart
11750
Dat hi din hogen graet op tart
Van dire abdijen ende ontfinc
Die croche, dat hem sent verginc
Te groten eeren; want in vromen
Heft so dat godshus toegenomen
11755
Bi sinen tide ende even lanc
Dat hi die heeren daer bedwanc,
Die hi te dwingene hadde ontfaen,
Dat metter Godes helpen saen
+Die closter buten ende binnen
11760
Wart reformert in allen sinnen.
+f.200vo.
1d. i. achteruitgegaan, afgenomen, eig. versleten. Het woord zal wel staan voor tegleden, daar een ww. tegeliden niet goed denkbaar is.
+f.201ro.
2Een aardig, tot heden onbekend, woord met de bet. door eene belofte of gelofte verbonden.
3Zie bij vs. 11238.
+f.201vo.
+f.202ro.
1d. i. terechtwijzing, onderrichting. Tot heden is het woord alleen gevonden in het Gloss. Bernense: ‘tognisse, manifestatio.’
