[p. 132]
XXXIX. Van din dat si bruder Damaese verloesde van koringen.
Bruder Damaes, die predekare,
Die goede man, die wide mare
+Lutgarden makde in din latine,
Dis ic mi oc in didsche pine,
13415
Hi was der welgerakder vrowen
So speciael1 ende oc met trowen
So vaste worden onderdaen,
Dat sine weder hudde ontfaen
Te sonderlinger minnen, want
13420
In allen stukken sine vant
Altoes na goedes mannes sede
Getrowe ende oc gestade mede.
Oc vant die goe man Lutgarden
Altoes in werken ende in warden
13425
In vaster trowen so gestade,
Dat hi altoes bi haren rade
Dede ende lit, want hi vernam
Dat hem al goet daer ave quam.
Mar wat hem sider teenen tide,
13430
Gelijc dat hi dis selve lijde
Alhir teneven, es geschit
En sal ic achterlaten nit.
Die goede man hi was prioer
Ende oc dergherre confessoer
13435
Die hem te bichten wilden gaen;
Hi hoerde bichte, hi heft gedaen
Die absolucie van den sonden
Daer igewele af was gebonden
Die hem te bichten wilde comen.
13440
Dos heft die goede man genomen
Din evelschalk, die hem vermat
Rechts an die liede, algader dat
+Daer hise met bekalengirde,
Mettin dat hise also bekirde
13445
Van haren sonden ende gaf
Die absolucie hen daer af.
Mar doe vernam die evelbaren
Datten die here al sonder sparen
So wederniedde in sinen doene,
13450
(Want hi verloestte utin prisoene
Die silen die in hovetsonden
Verborgen lagen ende en conden
Hen selven ut gelocen nit),
Heft hi gewachtt ende oc gespit
13455
So lange dat hi over desen
Daer wi dit bispel ave lesen,
Hemselven hadde na gewroken;
Want hine int herte binnen stoken
Met koringen swar ende groet
13460
Begonste, so dat hi verboet
Hem selven oc dat bichten hoeren.
Want alse quam hem ten oren
Der liede sonden, die si spraken
Van menger wonderliker saken
13465
Daer si mesgrepen hadden an,
So warter af die goede man
Int herte binnen so gekort,
Dat hi nemmeer en dorste vort
Des bichten horens hem genenden;
13470
Want hi ontfruchtte datten schenden
Die viant soude in enen dage,
Wart dat hi dis it langer plage.
+Aldos so lit dat goede ambacht
Tin tiden, want het hem ontfacht,
13475
Die goede man, die confessoer.
Dos heft die viant din prioer
Met sire lust daer toe gedreven,
Dat hi dis bichtens heft begeven
En stukke sider, want hem dochte
13480
Dat hijs geplegen nit ne mochte
Noch sonder leet, noch sonder schade.
Idoch vant hi in sinen rade
Dat hi t Aiwires soude gaen
Ende al Lutgarden don verstaen
13485
Die saken ende bidden hare
Dat sire hem toe geradech ware;
Want don noch laten hi ne woude
Tote an der stonden dat si soude
Geraden hem-op dese dinc.
13490
Aldos beraden henen ginc
T Aiwires wert sent teenen stonden
Die Iacobijn. Daer heft hi vonden
Die maget edel ende goet,
Lutgarden, die hem sinen moet
13495
Sal reformeren. Nu, hort dan
Wat heft gedaen die goede man:
Hi ginc, tirst dat hi quam te spraken
Der vrowen, hare al condech maken
Hoe dat hi confessoer te sinc
13500
Gekosen ware, ende hoe die pine
Van bichten horne hem so verwoech
Dat hise onwillechlike droch;
+Want hi van wonderliken dingen
Die hem tevoren plagen bringen
13505
Die liede in bichten, dogde groet
Van koringen din wederstoet,
Die tormenteerden alle dage,
Alse hi die bichten horen plage,
Sijn herte so, dat hijs begeven
13510
Wilde ende voert met rasten leven
Ende hem van din ambachte ontladen,
[p. 133]
Waert datt die vrowe hem wilde raden
Daer al sijn toeverlaet an stoet,
Dat was Lutgart, die vrowe goet.
13515
Dos heft der welgerakder maget
Die goede man sijn leet geclaget,
Dat hem ter herten so mesquam.
Mar doe die vrowe dat vernam,
Antwerdde si met goeden staden
13520
Ende seide: ‘Vrint, gi sijt verladen
Van ere saken, daer ic u
Sal gerne toe geraden nu,
Want daer ic u geraden mochte,
En dadics nit, masschin u dochte
13525
Dat ic veronrechtte u daer an.
So dadic oc; nu hort mi dan,
Ic sal u seggen minen raet;
Oc biddic u dat ghine ontfaet
So dat hi blive in uwen sinne.
13530
Bruder Damaes, wel sute minne,
Mi es wel condech ende ic weet
Dat din viant es harde leet
+Dat imen hem dis onderwindet
Daer hi die silen met ontbindet
13535
Van haren sondeliken bande;
Dis heft hi beide rowe ende ande
Groet ende migel utermaten.
Daeromme en sal hi u nit laten
Dis plegen, mach hijt u verbieden,
13540
Want hi benijdt dat gi din lieden
Dos helpt te sinen torne; mar,
Al dunket u dambacht te swar,
Daeromme en seldijs laten uit;
Want die so bloede es dat hi vlit,
13545
Hi vindt dengenen dine ijaget1;
Die so van herten es verssaget
Dat hi it vromen laett te doenc,
Hi vindt din viant wel so koene
Dat hine ijagt in sine schade.
13550
Daromme in trowen ic u rade
Dat gi die plache dint viant
En rumet nit; want hi in hant,
Si lief si leet, sal moten gaen,
Wildine en lettel wederstaen.
13555
Want so verneeset2 ende clene
Es sine macht, dat hi allene
Die doegede alle die wi don,
Si goet gepens, si orison,
Met sinen torttene3 ons verbidt.
13560
Mar dine en lettel wedernidt,
Hi vlit enwege al sonder were.
Mar alse imen din drogenere
+Ontdoet al willens sinen sin
Ende hine comen laett daerin,
13565
So moet bi bliven sonder waen,
Si lief si leet hem onderdaen.
Wat wondre? Want die daer tevoren
Was vri, al willens heft verloren
Die privilegie van vriheiden,
13570
Mettin dat hi hem laett verleiden
Dengenen die den irsten man
Dos sine vriheit ave wan,
Die Ihesus Christus, Got die goede,
Met sinen werdeliken bloede
13575
Ons allen weder heft beijagt.
Sent dat gi dan u so beclagt
Van din viant, die u die pine
Beradet, so es wale in schine
Dat gi ne sijt verwonnen nit;
13580
Want menechwerf het es geschit
Dat selk te stridene heft begonnen,
Eer hi victorie heft gewonnen,
Dat hi van pinen moede was,
Dis hi nochtan wel sent genas.
13585
Al die gelike seggic u,
Bruder Damnes; al sidi nu
Van pinen moede, u sal te vromen
Noch die victorie ane comen.
Des willic wel u borge wesen;
13590
Want Got, die Here, u sal genesen
Met sire macht, geloevets mi,
Int herte binnen, so dat ghi
+En werdt van desen dage voert
Van bichten nemmermeer gekort,
13595
Wat sonden so men u beghie;
So wat so anders u geschie,
Des seldi bliven sonder schade.
Wildi dan don dat ic u rade,
So gaet ende dis ambachtes pleget
13600
Daer grote vrome u an geleget
Ende andren menegen, die gi selt
Ontladen metter Gods gewelt
Van sinen sonden, sijds gewes,
Gelijc dat u bevolen es.’
13605
Doe gaf antwerde aldos die here:
‘Dat ic tevoren was so sere
Bekommert ende so ververt,
Magt utverkoren ende wert,
Dat hebdi mi benomen al,
13610
So dat ic nemmermeer ne sal
Van bichten hoerne mi onssin.
Selk een gelof hebbic van din
[p. 134]
Ontfaen alhir, dat ic voertane
Mi pinen sal dat tonderstane
13615
Getrowelike al sonder wanc.
Dis motti hebben groten danc,
Lutgart, gebenedijde vrowe;
Nu salic dragen sonder rowe
Dat ambacht ende lichte gnoch
13620
Dat mi tevoren so verwoech.’
Dos sprac die bruder toter maget.
Mar wetti wis al ongevraget
+Hi selve liët in die vite?
Ic segget u: dat hi so quite
13625
Bleef oit sider tallen stonden
Dat hi was besech mettin sonden
Te hoerne in bichten, dat hi sent
No pine en dogde no torment
Van koringen no groet no cleene;
13630
Mar so meer was die sonde onreene
Die men in bichten hem vertrac
Sent tallen wilen dat hi sprac
Lutgarden omme dese dinc,
So hise in bichten eer ontfinc
13635
Te horne; want hi heft vernomen
Dat hem en mochte nit mescomen
Dat smetten datter an gelach,
Gelijc dat het tevoren plach.
+f.233ro.
1d. i. mnl. heimelijc. Vgl. Duc. op specialissimus: ‘necessitudine et familiaritate conjunctissimus’, en Devoot B. 36, 98 r: ‘sijn speciael vrient.’ Vgl. vs. 14485, waar het woord als znw. gebruikt wordt in de bet. vertrouwde, bijzondere vriend.
+f.233vo.
+f.234ro.
+f.234vo.
+f.235ro.
1Een spreekwoord. Vgl. Troyen 11 400 en 24 703: ‘die vliet hy vint wel die hem jaghen.’
2Een onbekend en duister woord, dat in bet. met klein, gering, beperkt moet overeenkomen. Verwant met mhd. neisen (naast neizen), d. i. in het nauw brengen, kwellen, plagen (Lexer 2, 52)?
3d. i. tarten, uitdagen, eene uitdagende houding aanuemen. Vgl. torten ook Mar. v. Nijm. 32, 747, en tort, d i. in weerwil van, ten spijt van, trots (Teest. 2377; Velth. II, 48, 5).
+f.235vo.
+f.236ro.
+f.236vo.
