VIII. Van din dat hare vertogt wart dat die Tatren in dit lant nit comen en souden.
Tin selven tide, int ander ijner
Dat naest was comende, alse ons daer
+Die vite segt ende alse u somen
Noch wel gedinkt, so waren comen
1405
Die Tartarine, en vole verwaten1
Ende een horribel utermaten
Ute Oriente in Hongeriën,
Dat Turkelant ende al Rossië,
Al Prucen dore ende al Polanen,
1410
Al Hongerije ende oc bat daenen
Die marchen tote in Beijerlande
Dorwoestte; want die Godes ande
Also gewroken moste sijn.
Nu laet u noch en lettelkijn
1415
Van derre wraken seggen voert;
Al hebdijt some wel gehoert,
Masschin gi some en hebbets nit
Vernomen, want het was geschit
Eer u memorie ochte leven
1420
Masschin ter werelt wart gegeven.
Nu hoert hoe Got, die mach gebieden
Al dat hi welt, mettesen lieden
Sine ande wrac op die sonderen;
Mar nit ne can ic u vercleren
1425
Waeraf ontfine begin ende inde,
Want ics gescreven nit ne vinde,
Dat okison van derre wraken.
Tin tiden doe den inde naken
Began Lutgart, die Godes brut,
1430
So quam dat volc gewaden ut2
Alse een tempeest met groter vart
Dat man noch wijf en hef gespart,
[p. 161]
+Noch kint noch kraet, no clerc no pape,
Dat beide riddere ende knape,
1435
Beide oude metten ijongen al
Versloch, so dat negheen getal
Der liede en was die si verwonnen;
Si doedden moneke ende nonnen,
Kanoneke ende regulire.
1440
Noch daden meer die felle ghire:
Si bornen kerken ende clusen;
Van clostren ende van godshusen
Si makden stalle ende oc tavernen;
Dis hen ne conden nit gewernen,
1445
Noch hen ne dorsten nit verbeiden,
Want sise onssagen ende onttrieden,
Noch patriarken, noch elite
Met bannen noch met interdite,
Noch met geboden, noch met kruchte.
1450
Want die daer bleven in die hachte,
Waren si papen ochte clerke,
Waest in capellen, waest in kerke,
So mosten sonder wedertale
Der doet gesmaken. Mur die wale
1455
Bedachten hen, si lieten al,
Ende over berch ende over dal,
Ende over bosch ende over heide
Ontflowen, want die lange beide
Dengenen sette in aventuren
1460
Die daer sijn leven wilde ontfuren.
Dos wrac tin tiden Got sine ande
Op al degene van din lande,
+Beide op die arme ende op die rike,
Met lieden die se ijammerlike
1465
Mesfurden ende slogen doet,
Dat schade was ende ijammer groet.
Mar doe die felle Tartarine
Dos waren comen in saisine1
Van al din lande ende in tebroken
1470
Bi Gods gedoege ende ongewroken,
So quam gevlogen die nimare
Die menegen warp in groten vare
In Alemaigne ende in Brabant;
Oc sprac men tote in Ingelant,
1475
So dedt in Vrankerike al mede
Van derre wraken, die Got dede
In Prucen ende in Hongerië;
So dedt al tote in Lombardië;
Ende in die werelt overal
1480
Was so vermart dat ongeval,
Dat beide in dorpen ende in staden
Die vreese van dire ongenaden
Materie gaf van groten sorgen;
Want noch in vesten, noch in borgen,
1485
Noch in battaillien, noch in stride
En waende nimen an din tide
Sijn lijf ontdragen, quamen voert
Die Tartarine ochte in die poert,
Ochte in die stat, ochte in din lande,
1490
Daer men onssach die Godes ande,
Die menech herte makde swar.
Mar doe die commerlike vaer
+Die werelt hadde also verssagt,
So quam t Aiwires toter magt
1495
En Godes vrint, en predekare,
Din oc sijn herte was in vare
Van derre wraken ongehir;
Dis pauss penitencijr
Die bruder was ende hit Bernart1
1500
Die goede man was so vervart,
Dat hi van verren quam gestreken
Ende al te voet die maget spreken;
Want hi wel waende an haren warden
Van allen saken, die so varden
1505
Sijn herte binnen, trost ontfaen.
So heft hi sider oc gedaen
So dat sijs bleef in sinen prise.
Nu hoert in welkerhande wise:
Doe hi t Aiwires binnen quam
1510
Ter fermerijen wert hi nam
Din wech mettin geselle sijn.
Daer hebben si die maget fijn,
Lutgarden, vonden an din tide,
Die harre comsten was so blide,
1515
Dat si din willecome gaf
Hen beiden, daer si weder af
Van gruten die antwerde ontfine.
Daerna die bruder sitten ginc
So na der vrowen, dat hi mochte
1520
Hare al ontdekken dat hi sochte
Ende om wat saken so ververt
Hi was tin tiden: ‘Maget wert,’
+Sprac hi, ‘Lutgart, die Gods vrindinne,
Dat mi mescomt, met droeven sinne
1525
Comic u clagen. Aï mi!
Hebdi vernomen, maget vri,
Hoe Got die werelt emmertoe
Met ere wraken ongheroe
Begint te plagene overal?
1530
Hebdi vorhort dat ongeval,
Die grote wrake ende dat verdrit
Dat in Pollanen nu geschit,
In Turkelant ende in Rossië,
In Prucen ende in Hongerië,
1535
Ende hir bat naer in andre lande?
Hebdi verstaen hoe Got sine ande
[p. 162]
Wrekt over rike ende over arme,
So es wel recht dats u ontfarme;
Want over waer so segt men dat
1540
Dat muur noch veste en can die stat
Beschermen, die die Tartarine
Besitten; mar al sonder pine
Si worpen borch ende oc kasteel
Ter neder, so dats nit geheel
1545
En can gebliven noch onstaen.
Oc horic seggen dat si slaen,
Dat si belopen, al te doet
So dat noch prinsche, noch genoet,
Baron noch ander hoge man
1550
Sijns selves leven daer en can
Ontdragen, welt hi comen voert.
Noch hebbikker meer af gehoert:
+Si doeden moneke ende papen;
So wie so daer hem laett betrapen,
1555
Si bischop, deken ochte elijt,
Hi heft vollevet sinen tijt.
Noch segt men van din Tartarinen
Dat si tormenten ende pinen
Die vrowen van religione,
1560
Ende hen ne schamen nit te doene
Onwerde, lachter ende schande
Din Godes bruden achter lande
Die in abdijen sijn begeven;
Want selker nemen si dat leven,
1565
Die andre vaen si ende binden,
In welker stat dat sise vinden.
Oc don noch meer die bose liede:
Si wusten al met groten nide
Kapellen, clostre ende closen;
1570
In kerken ende in Godes husen,
Daer Got tevoren was gelovet,
Daer don si, dinc die mi ongrovet1
Te seggene, evel ende quaet
Dat ijammer es ende overdact.
1575
Dos heft begonnen Got, die Here,
Te plagene utermaten sere
Van Prucen dat verwende lant;
Dos laett regneren din viant
Got in die werelt met gedoege.
1580
Mar warumme ic u dit betoege,
Salic u seggen, vrië maget,
Want gi die gracie hebt beijaget,
+Dat Got, die ewelike vader,
Volgt uwer herten wille algader.
1585
So dunkt mi wel gevoege sijn
Dat gi u herte, maget fijn,
Met starker beden sonder sparen
Te Gode wert laett henen varen
Te biddene over dese noet,
1590
Dat Got, die alle dinc geboet,
Van derre wraken late it saen
Die werelt weder boete ontfaen,
Ende dat hi oc doe wederkiren
Dat bose vole, dat quadertiren,
1595
Te lande wert it hastelike;
Want hens nijman, noch arm no rike
In al dit lant, no man no wijf,
Die nit ne waent goet ochte lijf
Verlisen, eist dat si volcomen.
1600
Dit hebdi selve wel vernomen
Bi horen seggene, alsic wane;
Nochtan dat ic u des vermane
En mach nit schaden, want ic weet,
Al sidi, vrowe, altoes gereet
1605
Te vorderne alle goede saken,
Dat u nochtan sal willech maken
Van mire beden dat bedit
Te biddene over dit verdrit
Met enen sonderlingen niede;
1610
Want comen voert die bose liede
Die andre lande also verterdden,
Wat sal des landes dan gewerdden,
+Dat ongelijc din andren es? -
‘Laett u getrostet wesen des,’
1615
Anwerde gaf die vrowe goet,
‘Dat Got sijns selves wille doet,
Want alle dinc doet hi bi saken.
Nochtan willie u kundech maken,
Her Bernart, here, want gi mi
1620
Gebeden hebbet dat ic si
Der werelt onstech mire beden
Nu terre noet, dat lange es leden
Dat ics began, dis gi mi nu
Gebeden hebt; oc seggie u
1625
In rechten trowen, her Bernart,
Dat nu gevesstet es die vart
Der Tatren van te comene hir.
Nu laett, her penitencijr,
Hir af gesinken uwen rowe,
1630
Want ic u des sal mine trowe
Te pande gheven dat si tsare1
Noch tuwen live en comen hare.
Nu sijt in hoegen ende vro,
Want die sententie es also
1635
Gegeven iegen die viande
Dat si nemmeer die Godes ande
En selen wreken tesen tide.
[p. 163]
Nu sijt in hoegen ende blide,
Want sonder twivel ende waen
1640
Si selen weder kiren saen
Te lande wert, her predekare.
Dit seggie u al oppenbare
+Ende sonder twivel, want ic des
Ben seker ende wel gewes.’ -
1645
‘Owi’, antwerde gaf die here,
Beide allewege ende emmermere
Gebenedijt si, ver Lutgart,
Got, die u hevet dese wart
Gedichtt tevoren, die gi sprakt!
1650
Want si mi hebben vro gemakt
Meer dan ic noit was tevoren,
Want ic din hope hadde al verloren
Die ic te locenessen wert
Gedroch; so was ic oc ververt
1655
Dat mi tongoede al wart dat leven.
Nu hebdi mi din troest gegeven
Die so verhoeget minen moet,
Dat hi mi weder comen doet
Te goeden pointe ende al van desen
1660
Int herte binnen sijn genesen.’
Dos sprac die bruder toter maget.
Nu willic u al ongevraget
Voert seggen watter na geschide:
Dat bose volc, die domme liede,
1665
Doe si die Godes ande gnoch
Gewroken hadden int gevoch
Ende over, gingen si die vart
Bestaen, ende toriente wart
Si kirden weder sonder beide,
1670
Na die sententie, daer af seide
Die maget totin predekare.
Aldos gevil dat si nit hare
+En quamen, want hen dat verboet
Got dor sine edelheide groet
1675
Ende oc bi beden van der vrowen,
Die ons verwarf met harre trowen
Dat wi ontkommert sijn van desen.
Gebenedijt so motsi wesen!
+f.280ro.
1Tatren, in het opschrift, zal wel niet in Tartren (d. i. Tartaren) behoeven veranderd te worden; ook Limb. Wijsd. 90 komt tweemalen voor ‘Heydens (Heydenen) of Taters’. (18de eeuw). De vorm staat ook III, vs. 1627.
Deze inval geschiedde onder de regeering van Oktaï, zoon van den beroemden Genghis Khan. Oktaï belastte zijnen neef Batou met de verovering van Rusland, dat weldra overweldigd werd (1236). De Mongolen vielen daarna Polen (1240), Silezië, Moravië en Hongarije aan, die schrikkelijk verwoest werden. Verder westwaarts drongen zij niet door en na Oktaï's dood (1243), trokken zij naar Azië terug.
Deze inval geschiedde onder de regeering van Oktaï, zoon van den beroemden Genghis Khan. Oktaï belastte zijnen neef Batou met de verovering van Rusland, dat weldra overweldigd werd (1236). De Mongolen vielen daarna Polen (1240), Silezië, Moravië en Hongarije aan, die schrikkelijk verwoest werden. Verder westwaarts drongen zij niet door en na Oktaï's dood (1243), trokken zij naar Azië terug.
2Utewaden is zeldzaam met een pers. als ondw, gewoonlijk wordt het van bloed gezegd in de bet. uitstroomen (uit het lichaam). Iuwaden, van een zwaard gezegd, staat Limb. V, 397 (in het lichaam dringen).
+f.280vo.
+f.281ro.
1d. i. bezit, ofra. sesine. Zoo ook Rose, (fragm. Leipz.) 841.
+f.281vo.
1Deze predikheer, die later poenitentiarius van Paus Innocentius IV geworden is, had Sinte Lutgart van nabij gekend. Sommige bijzonderheden van haar leven, door hem medegedeeld, werden naderhand in Cantimpré's werk ingelascht. Zie Inleiding: Thomas van Cantimpré en zijne Vita Lutgardis.
+f.282ro.
+f.282vo.
1d i. ontgroven,
waarschijnlijk te grof, te gemeen zijn. Het woord komt nergens elders voor, behalve in dit
gedicht; zie III, 3118. Voor de vorming vergelijke men Wap. Rog. 850 ontdinnen, eig. te dun, te zeldzaam zijn, d. i. ontgaan, onbereikbaar zijn, en ontdieren, Belg. Mus. 10, 118, 9, d. i. te duur zijn. Zoo ook III, 2004 ontgroten en ontswaren, d. i, te moeilijk zijn.
+f.283ro.
+f.283vo.
1d. i. weldra, spoedig, binnen kort. Vgl. tsaren (Lanc II, 13879), Stoett in Noord en Zuid 9,174 vlgg., en het meer gebruikelijke saermeer (tsaermeer, tjaermeer), o.a. II, 6749. Tsare noch en heeft hier de bet. van niet nog, niet meer (bij uw leven).
