XXII. Van din dat si bruder Damase vorseide welken vinger hi behouden soude van hare.
4545
Der vrowen vite hebbic bescreven
+Na die materie, die gegeven
Mi was van hare in din latine.
Nu hebdi dire exempelkine
Van harre viten gnoch gehoert.
4550
Nu gawi dan tracteren voert
Van dingen die geschiden sider
Dat ons der Gods gebenedider
Na desen levene hir gebrac,
Ende een exempel dat vertrac
4555
Van hem die wise predekare
Laett ons volbrengen, hoe van hare
En vinger hem te handen quam
Sent dat die maget inde nam;
Want bi miraclen es geschit
4560
Die dinc; daer omme en willic nit
Dalt onvertrokken achter blive.
Tin tiden doe van desen live
Lutgart den inde was genakt,
Der minnen kracht, die emmer waekt
4565
Ende in begerten wesen doet
Des menschen herte ende sinen moet
Onledech makt met vremden saken,
Si dede int herte binnen waken1
Oc enen wonderliken ghere
4570
Din g(h)oeden man, din predekare;
Want hi viseerde in sinen rade,
Waer datten Got verduren2 dade
+Die Godes brut, die fine magt
In desen live, alse hem bedagt
4575
Dat scheeden worde van der vrowen
Daer hi met sonderlinger trowen
Was an becleven, dat hi soude,
Waert dats hem Got ghehingen woude,
Van haren lichame enen pant,
4580
Der vrowen hovet ochte ene hant,
Verwerven te memoriale,
Gherne utermaten ende wale
Beslaen in selver ende in gout
Ende hebben dat in sijn behout.
4585
Mettesen rade es wech gekregen
T Aiwires wert die Godes deghen,
Die goede man, die Iacobijn.
Daer heft hi van den wille sijn
Din raet verholenlike ontdekt
4590
Ende alse in bichten al vertrekt
Hen somen, die der vrowen waren
Meest speciael; mar doppenbaren
Van din secreten hevet sere
Verboden hen Damaes, die here,
4595
Ende oc met trowen dis gebeden
Dat si der vrowen ave sneden
Thoft, ochte ene hant, ochte alle beide,
Eer mense in haren grave leide,
Ende sijt hem hilden ende gaven;
4600
Want noch van schatte, noch van haven
En kose hi goet engheen daer voere,
Al gave hem Got van allen koere
[p. 192]
+Dat in die wide werelt es.
Mar die ijonfrowen, daer hi des
4605
Ontdekde íegen sínen wille,
En swegens lange nit an stille,
Noch lange en hebben nit verholen
Dat hen te heelne was bevolen;
Want alse hi segt van selken wiven
4610
Dat cume it mach verholen bliven
Dat si verstaen, si goet, si quaet,
Si, daer die bruder sinen raet
Verholenlike hadde an genomen,
Sijn altehant ter vrowen comen
4615
Ende die secreten altemale
Ontdekden hare al sonder hale;
Mar dat ne was mar omme dat,
Dat wanic wel, dat si te bat
Die dinc te pointe mochten bringen,
4620
Waert dats die magt wilde hen gehingen.
Mar neen si nit, dat seldi saen
An hare anwerde wel verstaen
Die si din bruder hir teneven
Sent tenen stonden heft gegeven.
4625
Want sider quam op enen tijt
Ter vrowen, alse hi selve lijt,
Damaes, die wise predekare,
Ende also saen alse hi bi hare
Geseten was, na dat salut
4630
So sprac Lutgart, die Godes brut,
Ende seide aldos: ‘Mijn werde here,
Mi wondert utermaten sere
+Hoe dat ghepens in uwen moet
Heft vonden stat, dat men mi doet
4635
Van u verstaen; want men mi ghevet
Te wetene, eist dat ghi verlevet
Mi, armer weesen (dis nochtan
Ic wel geloeven nit ne can,
Want hastech es die saen geloevet),
4640
Dat ghi gebeden hebt mijn hoevet
Eude ene van den handen mijn
Hen somen die hir binnen sijn.
Mar wis gi plegen soudt darmede,
Ghevilt dat men mi ave snede
4645
Mijn hoft endt u te handen quame
Alsíc ter werelt índe name,
En canic wel gemerken nit;
Want selden imene es geschit
Dat hi van enen doeden wive
4650
Dat hoft begerde in sinen live
Dar ut te trekkene een solas.’
Dos sprac Lutgart. Mar her Damaes,
Die welgerakde predekere,
Doe hi vernam dat sinen ghere
4655
Die Godes brut hadde ondervonden
Van din ijonfrowen, die ne conden
Dat hen ín rade was gesegt
Verbelen nit, wart hem ontwegt
So die memorie, daer hi sat,
4660
Van schamden, dat hi al vergat
Sijns selves ende en wiste wis
Antwerden; want hem anewis
+Van binnen selken wederstoet,
Dat bi van buten wart al roet
4665
Van schamenessen. Mar die here,
Al was hi wederslegen sere,
Nochtan so heft hi hem bedachtt
Ende dese antwerde weder brachtt
Ende seide: ‘Nu vernemic wel
4670
Dat wives tonghe es al te snel
Ende harre spraken al te rive!
Daeromme es sot die enen wive
Geloeft te verre ende iwent segt
Daer noet van swigene an gelegt,
4675
Want wives tonge es sonder hale.
Dat hebbic an mi selven wale
Nu ondervonden, want in trowen
Haddic ghebeden din ijonfrowen
Dat si die dinc, daer ghi mi nu
4680
Af seit in talen, iegen u
Verborgen hadden ende al stille
Geswegen des. Mar minen wille
En hebben si nit wel gedaen;
Dats mi te leede nu vergaen.
4685
Mar sider meer dat ic van hen
Si lief, si leet, gewroeget ben
Ende u die dinc es worden maer,
So seggic u, vrowe, over waer
Ende sonder scheren, dis gheloeft,
4690
En blijft mi nit van u dat hoeft
Na dat verscheeden tenen pande
Van u, ochte alle beide uwe hande,
+Dat ic en blive sonder seer,
Noch vro van herten nemmermeer
4695
En werde, vrowe, opdat ic blive
It lange boven u te live.
Want alsic sal die liefste dinc,
Die ic ter werelt ie ontfinc,
Verliesen moten, vrowe mijn,
4700
Wie mach mi dis wankonstech sijn
Dat ic daer over doch beghere
Al selken pant, die van mi were
Die ongedout van minen rowe?’ -
‘Des werdt geprovet’, sprac die vrowe,
4705
‘Ochte u mijn hoeft te pande blivet!
Men siet bi wilen dat beclivet
Ene hastege echtinge1 al tematen,
Dat seggic; want gi u selt laten
Wel mindren pant van mi genugen;
4710
Want u mijn hoft en soude vugen
[p. 193]
Nit wel te dragene achter lande.
Dis motti u met mindren pande
Gepaijt houden, dat sal wesen
Dat minste vingerkijn van desen1
4715
Daer gi so groet din ghere af draget.’
Darna so trac die fine maget
Die hant met staden uter mowen
Ende op en hout, dat lach verhowen2
Beneven hare, heft si geleget
4720
Din vinger ende aldos geseget:
‘Dit sal hi sijn; maer, sonder waen,
Al es hi cleene ende ongedaen,
+Hi sal u werden noch te suren,
Eer ghine ontdragen ochte ontfuren
4725
It verre selt van derre stede.’
Dos sprac die maget ende hir mede
Es des geswegen, want hen beiden
Quam gnoch van andren besechbeiden
Tevoren, daer si hen den tijt
4730
Met corten. Mar na dat verlijt
Die predekare ende ic daer vinde
Bescreven, willic toten inde
Dit bispel brengen ende voert
Vertrekken hoe der vrowen wort
4735
Te prophetiën sijn gedegen.
Des dags doe henen was gekregen
Ter blischap wert van hemelrike
Lutgarden gheest, die bi den like
Daer bleven worden dis beraden,
4740
Dat si der doder vrowen daden
Der tande vele ut haren monde;
Oc sneden si ter selver stonde
Der vrowen af dat vingerkijn,
Daer dit vertrec af heft gesijn.
4745
Dat wart gelevert dire abdessen,
Die wilde van gedinkenessen
Din vinger te memoriale
Onthouden. Dos wart in sindale
Gewonden schone ende opgeleget
4750
Dat vingerkijn, na dat men pleget
Te leggene op in tresoriën,
In kerken ende in kanesiën
+En heilegdom. Nu laett u dan
Voert seggen van din goeden man,
4755
Die des en wiste algader nit;
Want doe van desen live schit
Die Godes brut, en was hi daer
Nit iegenwerdech, dis hi swar
Sijn ongeval heft sent beclagt.
4760
Mar sider, doe die fine magt
In haren grave was besloten
Ende die nimerde quam gevloten
Int lant dat si verscheeden ware,
Ende dat vernam die predekare,
4765
Es bi met hastechheiden groet
T Aiwires comen, daer hi doet
Lutgarden vant. Dis hem so sere
Bedroefde dant Thomas, die here,
Dat hijt verbergen nit ne conde,
4770
Want uter dieper herten gronde
Trac hi dat suchten, alse hi quam
Ter vrowen grave ende hi vernam
Dat hi din pant, din hi begerde
(Want hi begraven lach in derde)
4775
Verkrigen nemmermeer ne mochte.
Doch ondervragde ende ondersochte
Die goede man ochte it daer ave
El bleven ware ut haren grave
Dat hi te pande mochte ontfaen.
4780
Ende alse hem seker was gedaen
Mettire antwerden van din nonnen
Dat wel becliven was begonnen
+Die profecië van der magt
(Want daer hi na so lise vragt
4785
Ende dat hem gheechent was van hare,
Datt buten erden bleven ware,
Dat was har minste vingerkijn),
Wart so vertroestt die Iacobijn
Ende so verhoegt in sinen moede,
4790
Dat hi din rowe lichte onstoede
Daer sic af was sijn herte binnen,
Mochte hi dat vingerkijn gewinnen
Daer nu sijn hope an hanget al.
Nu hoert hoe hijs beginnen sal:
4795
Al mach hijs lichte noch gemessen,
Hi ginc met staden dire abdessen
Ontdekken hoe Lutgart, die fine,
Van haren minsten vingerkine
Har testament hadde so genakt
4800
Doe si den inde was genakt,
Dat het te decle hem bliven soude.
Mar doe verhoerde wat hi woude
Dat vroede wijf, eer hi volquam
Ende eer die bede har inde nam,
4805
Daer hi din vinger waende mede
Behouden, alse hi sider dede,
Heft si die tale hem ondergaen
Ende seide: ‘Wale hebbic verstaen
An dat beghin van uwen warden
4810
Dat gi din vinger van Lutgarden
Vercrigen waent, her predekare;
Mar bi der trowen, die ic hare
+Ben schuldech, bruder, neen ghi nit,
Al segdi dat sine u onthit.
4815
Ic ben met rechte naerre das,
Bidis ic hare abdesse was
Ende oc hare ghestelike moeder.
Dis radic u, wel soete broeder,
Dat ghi des biddens ave staet
4820
Ende in u selven troest ontfaet
[p. 194]
Van derre dinc, want die begeren
Welt lange dis hi moet ontberen,
Hi doet hem selven ongemac.’
Die Jacobijn doe weder sprac:
4825
‘In rechten trowen, vrowe mijn,
En magic nit dat vingerkijn
Verkrigen, dat sal mi te leede
Vergaen. Doch willic uwen eede
Don reverentie ende nu
4830
Al ongemoijt laten u.
Want dat ic pijnde iegen spoet,
En dochte nit. Nochtan ic moet,
Si lief si leet, si vroech si spade,
Din vinger hebben; mar die stade
4835
En es nit comen noch die tijt.
Daromme es dat gi nu sijt
Dos ongenadech. Mar, in trowen,
Hets mi ontheeten van der vrowen
Dat ikken sal in mijn behout
4840
Noch sien. Dat doet mi wesen bout
Din teeschene; ende oc benic des
Wel seker ende wel ghewes
+Dat dit failliren nit ne mach;
Want die van binnen dat versach
4845
(Dat was Lutgart, die fine maget),
Mi profeteerde al ongevraget
Dat ic en soude nit daer an
Failliren mogen, mar nochtan
Mostic ontbeiden, woude en woude
4850
Eer mi die vinger werden soude:
So salic don, want het moet wesen.
Doch biddic u dat ghi van desen
U bat beraedt, want minen ghere
En mach nit sijn dat ic verwere,
4855
Noch nit ne mach hi sijn verkuelt
Tote an der stont dat hi gevult
Hem gnoch gedaen. Dos motic bliven
Tonrasten, want si moet becliven,
Die profecië, hoe iet verdrage.’
4860
Dos sprac die bruder. Mar die clage,
Noch dat vertrek van sinen warden,
Noch dat ontheeten van Lutgarden
En pondereerde nit die vrowe.
Dos bleef verladen noch met rowe,
4865
Met ongedoude ende oc met sere
En stukke sent Damaes, die here.
Mar síder, over lange stonde,
Doe hi sine ongedout en conde
In hem gebruden1 langer nit,
4870
Na dat sijns selves wille hem rit,
Es hi noch anderwerf gekregen
T Aiwires wert. Daer sal hi plegen
+Dis biddens noch op aventure
An dire abdissen, want nature
4875
Der vrowen herte heft so gewrachtt
Dat het werdt anders saen bedachtt
Al durt har wille en stukkelkijn.
Hir op heft hem die Iacobijn
Verlaten ende es comen voert
4880
Daer bi sal wesen bat gehoert
Masschin dan hi tevoren was.
Want tirst dat hi der vrowen das
Te biddene ochter heft begonnen,
Dat si dis vingers hem wilde onnen
4885
Daer so sijn wille op was vervloten1,
Heft hem tehant die vrowe onsloten
Ende op geloken har forchir
Ende dos gesproken: ‘Sieten hir,
Din vinger, din ghi so begert;
4890
Ende oc hebbikkene also wert,
Dat ikkene u noch nimene el
En gave. Mar ic moede wel
Dat u din eechende ende onthit
Lutgart. Daer omme en willic nit
4895
Dat hi u langer si onsseget.
Want mijn geloeve also godreget,
En haddene u Lutgart, die goede,
Ontheeten nit, dat hi noch stoede
Te sinen pointe an din lichame.
4900
Nu nemten dan in Godes name;
Mar dit sal wesen bi vorwarden,
Dat gi die vite van Lutgarden
+Bescriven selt te goeder trowen;
Want u dat wesen van der vrowen
4905
Bat kundech es, dat wetic wale,
Dan imene el, want sonder hale
Was hare intentie iegen u.
Op dit convent salic u nu
Din vinger laten henen dragen,
4910
Al selens hen masschin beclagen
Die vrowen die hir binnen sijn.’
Doe rechte hem op die Jacobijn
Met groter vrowden ende aldus
Sprac: ‘Benedictus Dominus!’
4915
Owi, hoe blide was sijn moet!
Ic wane al ware hem al dat goet
Gelevert op van enen rike,
Hine hadde nit so blidelike
Algader dat tin tide ontfaen,
4920
Alse hi din vinger heft gedaen.
Hi kusdene harde menechfont,
Hi leidene op in sijn behout,
Hi dankde vrolike onsen Here,
Hi seide: ‘Glorie, lof ende eere,
4925
Geweldech Got, motu bekliven!’
Oc seide hi; ‘Vrowe, ic sal bescriven
Lutgarden vite ende u van desen
Tevollen onderhoerech wesen;
[p. 195]
Want sonder twivel seggic u
4930
Dat mi van derre ghichten nu
Bat hondert werven es te moede,
Dant al te minen wille stoede
+Dat derre abdijen toe behoert!
Nu doet der vrowen comen voert
4935
En deel dergherre die meer weten
Dan ic masschin van din secreten,
Daer Got die maget met bescheen,
Ende ons laett dragen over een.
So salie u bescriven dan,
4940
Ten alre besten dat ic can,
Lutgarden vite, ende u met trowen
Sijn onderdaen alse mire vrowen
In allen din dat ghi gebidt;
Nochtan eer gi mi dit gheridt,
4945
So haddics echtinge ende wille
Ontfaen. Want, swegic dis al stille
Dat Got Lutgarden teeren dede,
So waric wert dat men mi snede
En deel der tongen uten monde!
4950
Mar neenic nit! Want ine conde,
Al pijndecs mi, verbergen nit,
Noch dor gemac, noch dor verdrit,
Noch dor gewin, noch dor mesquame,
Lutgarden dogt ende haren name,
4955
Der geesteliker moeder mijn!
Gebenedijt so motsi sijn!’
Aldos gewan die predekare
Din vinger ende aldos van hare
So wart hi dichtende an din tide
4960
Die vite, na dat hem verlijde
Hars selves wesen dire hem gaf
Materie vrai van dichtene af.
+f.333vo.
1d. i. ontwaken, opkomen. Vgl. III, 3589.
2d. i. beweenen, betreuren. Mhd. verturen; vgl. mnd. verduren en hd. bedanern (mhd. betúren). Vgl. Kluge op dauern, 2e Art.
+f.334ro.
+f.334vo.
+f.335ro.
+f 335vo.
+f.336ro.
1d. i. plan, voornemen; ook III, 4945. Vgl. echten, dat in het Mul. Wdb. vermeld wordt in de bet. van plan of voornemens zijn.
1Van Marie d'Oignies had Jacob van Vitry ook een vinger als reliquie behouden.
2d. i. een verhouwen hout dat lach bi hare; een verhouwen hout zal wel zijn een blok hout, een blokje, Vgl. mhd. verhouwen en mnd. verhouwen.
+f.336vo.
+f.337ro.
+f.337vo.
+f.338ro.
+f.338vo.
1d. i. geheim of besloten houden, verbergen. Vgl. broeden trans, in de bet. koesteren en ndl. broeien, intr. in het geheim werken (Mnl, Wdb. op broeden, Intr. 2).
+f.339ro.
1Vgl. boven bij II, 6411, 6986.
+f.339vo.
+f.340ro.
