|
|
|
| |
| | | |
§
+ Dit is de
Belijdinge van twee lieue urienden, de eene was genaemt
Fije, de ander
Eelken, die welc ke om tghetuychenisse Jesu tot
Leeuwerden ghedoot zijn
1).
INt Jaer 1549. Drie Weecken ontrent voor Paesschen, zijn binnen
Born
2) in
Westvrieslant gheuangen twee lieue mannen, met namen Fije ende Eelken. Dese
selue worden voor de Heeren gestelt, aldaer sy haer geloof vrymoedich beleden
hebben.
Inden eersten vraechden sy Eelken, segghende: Wie heeft v geoorloft
dat ghy dat volc by een vergadert om te leeren? Antw.
* God heeftet
my geoorloft. Vrag. Wat ist gene dat ghy geleert hebt? Antw.
†
Vraecht den genen diet gehoort hebben, wat wy onder malcanderen geleert hebben,
want ghy hebt doch een | | | | vrouwe gheuangen diet ghehoort heeft
1). Doen vraechden sy de vrouwe wat sy
van Eelken gehoort hadde. Antw. Hy heeft ghelesen die vier Euangelisten,
Paulus, Petrus, Joannes Epistelen, ende de Wercken der Apostolen. Doen wert
Eelken weder gheuraecht: Wat hout ghy van dat Sacrament? Antw. Ick en weet van
v ghebacken God niet. Vrag. Vrient siet wel voor v wat ghy spreeckt, want dese
woorden costen halsen. Wat houdy van die Moeder Godts? Antw. Vele. Vrage. Wat
seg//
+dy, heeft
de Sone Gods geen vleysch ende bloet van Maria ontfangen? Antw. Neen
2), Ick houde
daer af, dat de Soone Godts daer af tuycht. Vrag. Wat houdy van onse heylige
Roomsche Kerck? Ant. Ic en weet van v heylighe Kerck niet, ende ick en kense
niet, ick en hebbe van alle mijn leefdagen in gheen heylige Kerck gheweest.
Vraghe. Ghy spreect te mael spijtich, ick ben met v beweecht, (seyde een
Raetsheer) ende vreese dat ghy uwen hals sult verliesen. Sijt ghy niet gedoopt?
Antw. Ick ben niet gedoopt, maer my verlangt seer na den Doop. Vra. Wat houdy
van dese valsche Leeraers, die dus omloopen, ende doopen het volc? Ant. Van die
valsche Leeraers en houde ic niet, maer my heeft seer verlangt, om een Leeraer
te hooren die van Godt ghesonden waer. Sy seyden: Wy hebben nochtans gehoort,
dat ghy een leeraer sout wesen. Eelken seyde: Wie heeft my tot een Leeraer
gemaect? Sy seyden: Wy en wetens niet. Eelken seyde: Vraecht ghy my dat ghy
niet en weet, hoe soude icket dan weten? Ick en weet niemant, die my tot een
Leeraer gemaect heeft,
† dan
Godt heeft my gegeuen alle het gene dat ick van hem gebeden hebbe. Sy seyden:
Nv hebben wy alle dese articulen geschreuen, die wy v op dit pas afgheuraecht
hebben, ist dat hier nv yet is dat v berouwet, dat willen wy geern wt doen.
Ant. Meynt ghy dan dat ick Godt loochenen soude.
Eelken ende Fije hebben beyde haer Sententie ontfangen, ende so zijn
sy by malcander ghebrocht, daer omhelsden sy malcander, ia handen ende voeten
custen sy malcanderen, van grooter liefden, also dat alle menschen haer
verwonderden, diet saghen ende hoorden, die Witcouels
3) ende knechten lie//
+pen ende
seyden tot die Heeren: Noyt en hebben malcanderen menschen also lief gehadt,
als dese
4). Eelken sprack tot Fije, segghende: Lieue Broeder | | | | en
wijtes
1) my
niet, dat ghy door my in lijden comen zijt. Fije antwoorde: Lieue Broeder, laet
v dat niet duncken, want het is een cracht Gods.
Na de Sententie, werden sy noch opgehouden, tot aen den derden Dach.
Doen is Eelken ten eersten metten sweerde gerecht.
Item, als de Sententie van Fije gelesen worde, en hoorde hy daer
niet na, ouermits zijn groote blijschap, doch niet wetende wat Eelken geschiet
was, ofte gheschieden soude, maer hy sang ende sprang, Godt louende ende
danckende, ende sprack:
‡
Dit is de eenige wech. Ende sy leyden Fije int schip daer Eelken lach onthooft,
ende dat Radt
2) daer by, daermen Eelken op setten soude. Item,
de pael daer Fije aen staen soude om te verbranden, ende int Schip worden Fije
handen los van malcanderen, maer hy sat lijckewel
3) stil: Doen seyden die
Monicken: Bindt hem weder. De Diefhencker seyde: Bindt ghy hem, maer de
Casteleyn
4) geboot hem, dat hy Fije weder binden soude. Sommige vrouwen
diet aensagen, schreyden seer: Soo sprack Fije:
* Schreyt niet
ouer my, maer ouer uwe sonden. Voort seyde hy totten Scherprechter: Wat wildy
my doen? Antw. Dat sult ghy wel sien. Ja, ia, sprack Fije, doet uwen wille, ick
heb my al ouerghegeuen in mijns Heeren handen. Item, die Broeders gingen by hem
buyten mettet gemeyn volck, ende als Fije van zijn bekenden sach, riep hy,
segghende: Vrienden verblijt v met my, sulcke bruyloft als my is bereyt. Ende
als hy den Galghen Berch op quam, spraecken hem sommighe Broeders //
+ aen, die
haer seer verblijden met hem, seggende:
‡
Dit is de enge wech, dit is de wijnpersse des Heeren, hier hanghet die Crone
aen, Maer als de Casteleyn dat gheroep hoorde, soo riep hy, segghende: Niemant
en slae zijn hant aen desen, hy verbuert lijf ende goet. Item, de Diefhencker
hadde zijn ghereetschap vergheten
5): ende liep inde Stadt om die te halen. Ter wijlen hadde die
Casteleyn, met die twee Monicken Fije int Biechthuysken
6), hem seer tenterende met broot ende
wijn, maer sy en wonnen niet: Want Fije en dede anders niet, dan dat hy sang
ende sprang, God louende ende danckende, als sy op hem niet en consten winnen,
ende de Hencker weder quam, seyden sy tot Fije: | | | | Hoe zijt ghy aldus
hartsinnich, daer ghy segghet, dat ghy Christus Lidtmaten zijt? Waerom en wilt
ghy dan niet doen wercken der barmherticheyt, als dat ghy dit Wijn ende broot,
voor wijn ende broot ontfanghen wilt om onsent wille? Antwo. V Wijn ende Broot
en ben ick niet op verhonghert, maer my is een
*
spijs bereyt in den Hemel, Als sy niet op hem winnen en conden, soo spraecken
sy: Ghaet, ghy Ketter ghaet. Die Casteleyn seyde: Ick heb menighen Ketter
ghesien, maer noyt mijn daghen herder Ketter dan dese, maer Fije ter doodt
staende bereyt, sprack totten Scherprechter: Meyster hebt ghy v werck
volbracht? Hy antwoorde: Noch niet. Fije sprack: Jae hier isset Schaep, daer
ghy om beghaen zijt
1). Doen ginck die Hencker toe, ende schuerde
Fije zijn Hemdt op, ende nam hem die Mutse van zijn Hooft, ende vuldese met
Buscruyt
2). Fije aen den Pael staende, daermen hem worghen soude,
riep hy:
‡ O Heere ontfangt dijnen
Knecht. //
+ Daer nae
is hy gheworcht ende verbrant, ende is also in den Heere ontslapen:
‡ Dat gemeyn
volck riep, seggende:
* Dat was een
vroom man, is dat geen Christen, soo en isser niet een in de geheele
Werelt.
§ Een Liedeken van
Eelken ende
Fije, Nae de wijse, vanden lv. Psalm. Ofte, Mijn Liefken
siet my oeuel aen.
NAe v belooft, O goede Heer
† Wilt
troost van bouen senden
Die hier vast houden uwe leer
‡ Brengtmen
in swaer ellenden
* De
werelt mach niet verdragen
Sy dreygen haer met groot dangier
Sterct ons in dees quay dagen.
| | | |
Sy brochten twee geuangen voort
† Die welck
beleden Godes woort
En staende voor de Heeren
Segt, wie heeft v geoorloft dat
Het volck by een om leeren
‡ Godt,
antwoort hy haer pertinent
Voort van der Roomscher kercken
Vraechden sy hem, en t Sacrament
Maer hy bespotte haer wercken
Een sprack: Ick ben begangen
Met v, vrees dies te meer
Ist dat ghy zijt verdoopet weer //
Heb ick daer na verlangen.
De vasticheyt siende den Raet
Van dees twee vrome knapen
Oordeelden haer na dat placcaet
In vruecht sachmen dees Schapen
* Minlijck malcander cussen
† Siet der vyeriger liefden gloet
Die niet en is om blussen.
De vruechde was daer also groot
Na sijn Sentency totter doot
Geseyt van woort tot woorde
So seer hy hem verhuechden
Deed niet dan sang en spranc
Hy en dachte op geen bedwanck
Gaf hy den Heer met vruechden.
Seer wert gedrongen Eelken fijn
Dat hy biecht sou vermonden
Ick ken my een sondaer te zijn
En leet zijn my mijn sonden
Sprack hy, daerom sy seyden
Maer hy sprack Godt, niet de Paep aen
| | | |
Hem tot t Sweert doen bereyden.
Den leuenden metten dooden bey
Lietmen met een schip vueren
De vrouwen maecten daer geschrey
Fije sprack bly sonder trueren
* (Dus
heeft gesproocken Christus mondt
Als hy ter doot ginck henen.)
Twee Monicken waren ooc int speel //
+ Die
quelden hem, te weten
Met broot en wijn seer veel
† My is bereyt in sHemels cry
2)
Sprack hy met blijden schijne
3).
Die Monicken waren gram en quaet
Dat haer waer niet mocht gelden
Riepen vyleyn: ghy ketter gaet
Ick en sach noyt mijn dagen
Ick hebber veel gesien, maer geen
Meester hebt ghy v werck volent
Noch niet, de Hencker seyde
Ja hier isset schape present
Sprac Fije met claer bescheyde
Riep hy:
‡ O Heer
ontfangt dijn knecht
Gerust met tlief ghetale
4).
| | | |
Broeders schict v voort na betaem
* Slams bruyloft is al veerdich
Tgeloof en lieft laet zijn bequaem
En blijft in duecht volheerdich
Doet aen
†
sbruylofts gewaden
Dat ghy muecht weert gast zijn
Men sal met vruecht
† den
nieuwen wijn
En tbroot Gods sal versaden.
finis.//
|
1)De Criminele rolle van den Hove van
Friesland bevat onder 7 Juni 1549: ‘Die procureur Generael, claegher,
contra
Feije Bauckezoon, gevanghen. 't Hoff gedelibereert
hebbende op de confessie van den gevanghen, fiat justitia metten zwaerde
geexecuteert te worden het lyf op een rat ende 't hooft op eenen staeck
.... ende es gepronuncieert ende geexecuteert, Naederhant alsoe der
voorsz gevangen in zijn ongeloof persisteerde ende verhart bleeff, zoe es hy
gecondempneert by den scharprechter gebracht te worden hier buyten op 't
galgevelt ende aldair aen een staecke metten viere geexecuteert ende zyn
lichaem verbrant te worden ende es gepronuncieert ende geexecuteert den
VII en Juny anno XV cXLIX. Die Procur Gnal, claegher,
contra
Elcke Fouckez. gevanghen. 't Hof gedelibereert
.... fiat sentencie mitten zwaerde geexecuteert te worden het lyff op een
rat ende 't hooft op een staeck,....’ Eelken en Fije maken met
hunne opwinding, met dat elkaars handen en voeten kussen, dat zingen en
springen, die uitgelatenheid tegen den marteldood, eene uitzondering op de
anderen, die in het Offer des Heeren eene plaats hebben gevonden.
Blijkbaar predikte Eelken, hoewel nog niet gedoopt; leeraar acht of noemt hij
zich niet: 't zijn nog die zwevende toestanden, waarin de arbeid van
Menno en de andere oudsten allengs orde en regel heeft
gebracht.
1)Elisabet, de martelares van
fol. 25 v o vgg.? Zij zat althans te gelijk met Eelken te
Leeuwarden gevangen.
2)Dit ‘Neen’ is door de uitgevers
van het Groot Offerboek van 1615 met opzet uitgelaten. 't Was hun eene te
sterke belijdenis van die menschwordingsleer, die zij verwierpen. Zie over deze
en dergelijke plaatsen aant. 1 op fol. 121 r o.
3)Witkappen; praemonstratenser
monniken.
4)Dit oude bekende gezegde zal wel van de
hand van den verhaler zijn, die daarin kleedde wat ‘de menschen’
zeiden.
1)Zoo alle uitgaven; ook de Groote
Offerboeken. Van Braght heeft: ‘en wijt het mij niet’.
‡4.Esd.7.a.7. Mat.7.b.14.
2)Verzwaring van de doodstraf. Doel was het
publiek af te schrikken juist door die openbare tentoonstelling van het
afgeslagen hoofd; ook de straf te verergeren door het onteerende dat aan die
tentoonstelling kleefde.
4)Slotvoogd; vandaar kommandant van de
gevangenis.
‡4.Esd.7.a.7. Mat.7.b.14.
5)Al een heel zonderlinge
nalatigheid.
6)Dat bij eene gerechtsplaats zulk een
vertrekje was, blijkt elders niet.
1)Begonnen zijt. Of: om iets begaan, verlegen
zijn; nog in het Westfriesch.
2)Zie aanteekening 2 op fol. 245
v o.
*Ro.16.b.15.
1.Pet.5.b.14.
†Can.8.b.6.
1.Pet.1.d.22.
†Mat.26.c.28.
Apoc.2.a.7.
2)Afkorting van krijt of krijte: perk,
gebied.
4)Het bemind getal der uitverkorenen, die
door den Heer waardig zijn geacht met hun bloed voor Hem te getuigen en zoo de
hemelsche rust te beërven.
|
|