Het Offer des Heeren · dbnl

DBNL

Het Offer des Heeren

auteur: anoniem Het Offer des Heeren

editeur: S. Cramer

bron: S. Cramer (ed.), Het Offer des Heeren. Bibliotheca Reformatica Neerlandica, deel II . Martinus Nijhoff, Den Haag 1904

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl

DBNL vignet


§ * Na de wijse: Mijn Siele mach gheen troost ontfaen. + VErhuecht v Gods kinder alletijt En wilt nv veriolijsen Looft Godt den Heer gebenedijt Zijn naem is hooch te prijsen † Zijn licht schijnt nv soo claer als dach Dat welck men niet wel lijden mach + Daer af so willen wy singhen. Daer was een schaep Christlijck geaert Te Boolsweert binnen der stede Genaemt Frans ‡ recht en slecht vermaert Hy leefde in Gods vrede Hy wilde niet sweeren een eedt Dies waren die Heeren seer tonvreedt En lieten hem daer vangen. Op eenen Slee wert hy gesent Te Leeuwerden voor die Heeren Sy vraechden hem daer int present
[p. 506]origineel
Waerom wilt ghy niet sweeren? En houden met ons geen Auontmael 1) Ter Kercken in dat heylige sael Daer wilt ghy oock niet wesen. Ghy Edel heeren verstaet wel my Wy hebben een claer leere Mathei vijf spreect Christus vry * Geensins en sult ghy sweeren Ghy zijt niet geloouich nochte reyn ‡ Dus word ick niet met v gemeyn V sonden wil ick niet eten 2). Doen waren die Heeren seer verstoort Die Priesters daer beneuen Wy zijn geen dieuen, nochte moort En hebben wy niet bedreuen Ons dunct ghy hebt een valsche leer Der Ketters zijnder noch veel meer Die willen wy gantsch wtrooden. Ghy Edel Heeren hoort sprack hy En wilt v niet verstooren Ghy hooge Priesters leeret my Na Gods woort wil ick hooren Ick heb my also wel bedacht Den Bibel heb ick mee gebracht Daer wt so wilt my leeren. Die Heeren zijn gegaen te raet Jesabels Priesters mede Hy heeft ons met die Misse versmaet + Noch hout niet van ons seden † Wy hebben so stercken mandament Dus moet hy steruen, dats ons consent Dat moetmen gehoorsaem wesen. Int Jaer vijfenveertich getelt Recht des dages voor Palmen Wert Frans voor die Heeren gestelt
[p. 507]origineel
Dies looft nv God met Psalmen Dat vonnis ginck daer hert en fel Nochtans behaechdet hem al wel Dat hy tot asch sou bernen 1). Hy sprack: ick danck v Heeren vroet Den Geest moet v verlichten Dat ghy v betert metter spoet Ende in Gods woort wilt stichten Ick wil v al vergeuen dat Ick vaer al na een † heilige stadt Al in mijns Vaders erue. * Als een slachschaep wert hy geleyt ‡ Veel weenden tot dier stonden Hy sprack: Weest getroost en bereyt Nv te steruen v sonden Gelooft, dit is de rechte straet * Waer door men totten leuen gaet Maer weynich die hem vinden. Die Hencker heeft zijn ampt bereyt Dat Schaep stont ongebonden Hy heeft daer Godes woort verbreyt Die Christenen dat verstonden Hy sprack daer menich troostlijck woort Den Godureesenden tot confoort Die daer om aensien stonden. Hy heeft zijn cleeder heen gedaen ‡ En voor allen gebeden Hy sprack: * God wil mijn siel ontfaen En leydens in zijn vrede Na den post hy seer lieflijck trat Met zijn armen blijdelijck om vat ‡ Hy verlangde na zijn Vader. +Met eenen strick wel vast en goet De Hencker soud hem worgen De strick brack (zijt Hencker gemoet) Hy viel in ancxt en sorgen Aent lichaem en is geen vyer gespaert Van torf en hout na sulcker aert Om hem tot asch te bernen.
[p. 508]origineel
Nv hoort Gods volck seer wonderlijck Tvleys mochtmen niet verbranden Dat lichaem bleef euen gelijck Wat sy toogen te handen 1) God toonde daer zijn groote macht * Dat vyer verloor zijn rechte cracht Ten mocht hem niet verbernen 2). Dit wonder sachmen openbaer Die Heeren met tooren ontsteken Hy wert getelt Gods martelaer Sy wildent nochtans wreecken Aen den Hencker en zijn geslacht Niet houts genoech was daer gebracht * Als Christus was gestolen 3). Dit is een man van Godes aert ‡ Sijn huys heeft hy behinde Gebout op den Steen wel bewaert Voor regen, storm en winde Dit is Christus ghetrouwe Bruyt † Hy hoorde geen vreemder geluyt Laet ons zijn volgers wesen. Looft God al inder eewicheyt Van zijne wonderdaden Hy toont ons zijn genadicheyt * Sijn woort doet ons versaden Sijn geest ons ooc verlichten can Die daer is een rechte Leytsman Al na dat eewich leuen. Ontwaect Princen en Coningen al Bekent doch God den Heere † Gelooft Gods woort groot ende smal Geeft hem prijs ende eere +Hy wil alleen de Rechter zijn
[p. 509]origineel
Sijn kinderen helpt hy wt de pijn † Wie mach tegen hem vechten. Alsmen dit liedeken eerstmael sanck Dat was op Palmen daghe Al hooren wy alsulck geclanck Laet ons doch niet versagen O Vader helpt ons wter noot V kinderen cleyn ende groot Door Christum onsen Heere.	[n^o. 2.] 2) 2)Dit lied op Frans van Bolsward - volgens het sententieboek van het Hof van Friesland is ‘Frans Dammasz den 28sten Martii 1545 gecondempneert gebrant te worden ende zijne goederen verclaert geconfisqueert’ - is volgens het laatste couplet op den dag na zijn dood ‘voor 't eerst gezongen’, d.i. gedicht: Wieder, bl. 107. In no. 1 en 2 van dit Lietboecxken, 1563 en 1566, wordt als zangwijze opgegeven: Nun frewt euch lieben Christen gmeyn: zie mijne Inleiding bl. 39. Eene eedsweigering schijnt de aanleiding te zijn geweest, dat op Frans als ketter de hand werd gelegd; zie het 2de en 3de couplet. In de gevangenis dichtte hij het lied: ‘Wel hem die in Gods vreeze staet’, dat reeds in de Veelderhande Liedekens van 1559 (?), zie Wieder, bl. 142 vgg. en in tal van latere liedboekjes voorkomt, door Wackernagel, Lieder der niederl. Reformierten, 1867, S. 97, is afgedrukt, en in Ein schon Gesangbüchlein, een doopsgezind liederenboek dat tusschen 1565 en 1569 het licht zag, vertaald is opgenomen: Wolkan, Die Lieder der Wiedertäufer, 1903, S. 98. Over het wonder bij Frans' dood zie aanteekeningen 2 en 3 op fol. 5 ro. +Van Frans van Boolsweert ghedoot tot Leeuwerden, int iaer 1545 op palmavont. †Ro.13.b.12. +Fol. 4 r^o.* ‡Job.1.a.8. 2.a.3. 1)Is dit lied inderdaad van 1545, dan moet toen reeds die naam (voor mis of communie) in ons land vrij algemeen zijn geweest. Dat was hij ook reeds c. 1530 bij de hervormingsgezinden, Gnapheus, de Doopers. Hier kan hij wel door den doopsgezinden dichter aan de rechters zijn in den mond gelegd; evenals de benaming ‘predikant’ en ‘leeraar’ (voor pastoor) op fol. 7 v^o wel meer het spraakgebruik van den dichter dan dat van de landstreek, waarover zijn verhaal loopt, zal weêrgeven. Mat.5.d.34. Jaco.5.b.12. ‡Eph.5.b.11. 2)Gij zijt geen geloovigen; met uwen zondigen eeredienst wil ik dan ook (in het eten bij de communie) geene gemeenschap hebben. +Fol. 4 v^o.* †Joan.19.a.7. 1)N^o. 7, 1580 heeft hier en verder voor ‘bernen’ ‘branden’; de latere uitgaven weêr ‘bernen’. Evenzoo heeft alléén n^o. 7 fol. 4 r^o en 15 r^o ‘wtroeien’ voor ‘wtrooden’; elders ‘moeght’ voor ‘mueght’; enz. †Apo.21.a.2. Esa.53.b.10. ‡Luc.23.c.26. Mat.7.b.14. ‡Acto.7.f.60. Act.7.f.59. ‡2.Cor.5.a.8. +Fol. 5 r^o.* 1)Wat zij ook ter hand namen, deden. Sap.19.c.20. 2)Een nog grooter wonder wordt bij de executie van David verhaald, fol. 17 r^o. Zie over dat wondergeloof aanteekening 2 aldaar; die op fol. 5 v^o; en (nog in 1582 bij de Staten van Holland) Doopsgezinde Bijdragen, 1899, bl. 142. Mat.28.c.13. 3)Om het wonder natuurlijk te verklaren - bedoelt de vervaardiger van dit lied - verzon men, dat er geen hout genoeg op den brandstapel was geweest, evenals de overpriesters om aan het ledige graf van Christus en dus aan de opstanding het wonderdadige te ontnemen verzonnen hadden, dat de discipelen het lichaam hadden gestolen. Intusschen 'tgeen hier als een verzinsel wordt voorgesteld is inderdaad te Gent bij de offerande van David en Levina voorgekomen: zie de aanteekening op fol. 17 r^o. ‡Mat.7.c.24. †Joan.10.a.5. Deu.8.a.3. Mar.4.a.4. †Mar.1.b.15. +Fol. 5 v^o.* †Acto.9.a.5.