Het Offer des Heeren · dbnl

DBNL

Het Offer des Heeren

auteur: anoniem Het Offer des Heeren

editeur: S. Cramer

bron: S. Cramer (ed.), Het Offer des Heeren. Bibliotheca Reformatica Neerlandica, deel II . Martinus Nijhoff, Den Haag 1904

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl

DBNL vignet


§ * Na de wijse: De Mey staet nv in zijnen tijt. + ICk sal met vruechden singen een Liet Wilt v daer in veriolijsen
[p. 522]origineel
Van dat tot Antwerpen is geschiet Al tot des Heeren prijsen Ick bid v, en verschrict v niet Met ancxte oft met swaer verdriet Maer wilt met herten mercken Hoe God die zijne can stercken. Achab ende die Priesters Jesabel Die sachmen daer vergaren Om doen den Christenen gequel Die binnen Antwerpen waren Sy zijn geweest so seer verwoet Dat sy zijn gegaen met wreden moet Al voor den Marcgraef clagen Sy woudent niet langer verdragen. Doen sy die clachten hadden gedaen Moest hy deen oft dander kiesen Dat hy de Christenen souden vaen Oft zijn Officy verliesen † Met Pilato hy hem beraet Wattet hem iaerlijcks wel baet Het docht hem beter al voren Te branden Gods wtuercoren. Hy heeft een corten raet bedacht En zijn Schaerianten 1) gesonden Die verspieders hebbense gebracht + Ter plaetsen daer sy drie vonden De Heer heeft daer zijn werck gewrocht Sy hebbense so seer gesocht God deed haer oogen verblinden Sy conden daer geen meer vinden. Daer is wat sonderlincx geschiet Een Meysken ionck van Jaren Viel wt een venster sonder verdriet En ginct sommige broeders verclaren De dienaers hielden haer so stil
[p. 523]origineel
Met eenen voorbedachten wil Sy meynden de Christen met hopen Op die vleyschbanc te vercopen. Jan doutste dede een schoon vermaen Sijn vrou om haer kinder te leeren Met geen valsche leeraers sy om sou gaen Dan die hebben die vrees des Heeren Sy spraken alle drie onbelaen Om die vrouwen niet te verslaen 1) * Nv moeten wy ons verblijden Dat wy weerdich zijn te lijden. Sy waren also seer verblijt Met malcanderen gelijcke O Heere lof moet v zijn altijt Dat v glorie sal blijcken Sy custen malcander alle drie Alsulcken vruecht en sachmen nie 2) Sy loofden des Heeren name Verbreydende zijn fame. Een groote vruecht is daer geweest In * Annas huys van Papen En die † Cooplieden daermen af leest Gingen daer ghenoechte rapen Sy seyden totten Marckgraef danck Nv zijn sy in yser geclanck Sy en sullent niet ontcomen Of tleuen wort haer benomen. Roept nv v Sophisten ouer al Laet v trompetten blasen + Ghy Phariseen sonder getal Ghy Babylonische Hasen 3) Ende alle ghy Saduceen Vergadert v alle by een En drinct nv als te voren Van tbloet der wtuercoren. Subtijl waren sy alle pleyn Die Marcgraef met zijn Papen En veel Doctoren int gemeyn Quamen tot die arme schapen Van Lueuen ende oock daer by Sy meynden vele kettery
[p. 524]origineel
En valsche leer wt te rooden Maer ten wasser niet van nooden. Coemt Marckgraef en vertelt de reen Wat wonder dat ghy hoorden Doen ghy te samen waert by een Hoe lieffelijck sy antwoorden Ende al met des Heeren woort Dus waert ghy met v geleerde verstoort En met toornicheyt ontsteecken Sy en condent niet ‡ weerspreecken. Sy vinden haer bedrogen pleyn Die haer tegen Gods volck stellen Sy beroemden 1) groot ende cleyn Die Christenen neer te vellen Maer het viel haer also suer Te strijden tegens die schriftuer Het wort haer al aengewesen Sy mochtent seluer lesen. Sodanigen goeden getuychenis Heeft die Marcgraef van haer gegeuen Bleef ick veerthien daech by haer gewis Ick soud met haer steruen en leuen Want ick hoorde met claer bescheyt Dat de Schrift anders niet en seyt My verwonderde bouen maten Van der ionger mannen praten. Een schoon belijdt hebben sy gedaen + En haer geloof beleden Van alle dinck na Schrifts vermaen Voort Ader geslacht ter steden Vant * Doopsel ende † t Sacrament Door Gods geest int hert geprent Want daer sy vol af waren Gauen sy wt sonder sparen. Oordeelt ons recht, spraken sy soet En wilt nv vonnis geuen Oft dat geloof is recht en goet Daer voor wy laten ons leuen Ende willen daer niet wijcken of En dat al tot des Heeren lof
[p. 525]origineel
‡ Die ons niet en heeft verlaten Doen wy int duyster saten. Sy brachten veel Schriftueren voort Dat hier is te lanck om lesen En alle die dat hebben gehoort Die gauent gelijck te wesen Doen spraken die broeders alsoo Hoe zijt ghy doch aldus snoo Dat ghy de wech des Heeren Also verkeert gaet leeren. Hoort wat sprack een Sophiste vry Dat coemt by sulcke plaghen In geen * steenroots en willen wy Met v nv zijn geslagen Ouer seuen oft acht Jaren tijt So wil ick noch wel doen profijt Dan sal ick de waerheyt verbreyden Maer corts is hy van hier gescheyden. Eylaes (dit was der broeders vermaen) * Ghy hebt auont noch morghen Ghy bekent, wy hebben niet misdaen Waerom wilt ghy ons worgen? Doen sprack daer den geheelen Raet Dat doet des Keysers Placcaet Die heeft aldus gebooden Dus moeten wy v dooden. + Roept vry tplaccaet in doordeel snel Siet wat het v sal baten Oft v dan wel beurijden sel Ick ducht ghy sult zijn verlaten Daer door zijn die Propheten gedoot Ende den † ouden Eleazar groot ‡ Die moeder met haer sonen seuen Worden dus benomen tleuen. Doen nv de vre gecomen was Sijn sy tsamen opgeresen Al na t Stadthuys, daer die schapen ras Ter doot werden verwesen Door condemnacy sonder saeck Te branden elck aen eenen staeck So is dat vonnis gegeuen Om dat sy volstandich bleuen. Veruruecht waren dees drie gemeen
[p. 526]origineel
Den eenen metten ander Ende oock so seere wel te vreen Vermaenden en troosten malcander Den Raet die sach den ioncsten aen Bidt den Marckgraef hy sal v ontslaen Och neen, sprack hy ten tijden Met mijn broeders wil ick voor de waerheyt lijden. So blijdtlijck, men macht vertellen niet Sijn sy aen den staeck getreden En riepen tot malcander: O Broeders siet Dus reysen wy na thuys van vreden Sy riepen in nooden aldermeest * O hemelsch Vader ontfangt onsen gheest † Sy baden oock voor die Heeren Verlicht haer ist dat zijt begeeren. Die ons dit Liedeken heeft gestelt Hy bidt v altesamen Dat ghijt niet ydel singt oft vertelt Maer doorsiet de Schrift met namen ‡ Want alle Christenen door haet Moeten van de werelt zijn versmaet + Dus laet ons int gebet beclijuen Dat wy dus volstandich blijuen.	[n^o.* 5]. 2) 2)Zie over het randschrift ‘Van drie vrome Christenen’ aanteekening 2 op fol. 88 vo van het Offer des Heeren, bl. 183. Zooals daar is vermeld, luidt het in de eerste uitgaaf van het Lietboecxken, 1563 (dus 9 jaren na het gebeurde): ‘Van drie vrome Christenen genoemt Jan Pluen ende Peter, Derwelcker Brief ende Belijdinghe staet, Fol. cv ende cxxj.’ (van het Offer des Heeren) ‘ende zijn gedoot tAntwerpen int iaer 1551.’ In die uitgaaf staat dan ook bovenaan de bladzijden: ‘Een Liedeken van Jan Pluen ende Peter.’ Maar in No. 2, 1566 is dat randschrift al geworden: ‘Van drie vrome Christenen’, al is ‘Een Liedeken van Jan Pluen en Peter’ nog boven aan de bladzijden blijven staan. In No. 3, 1567 hetzelfde korte randschrift, maar bovenaan de bladzijden: ‘Van iij vrienden.’ En in het éénige bekende exemplaar van No. 1 zijn de namen in het randschrift zoowel als aan den bovenkant der bladzijden met de pen doorgehaald. Toch moet het lied op deze drie mannen zijn gedicht en zijn die veranderingen alleen te verklaren als gevolg hiervan, dat de uitgevers van ons Lietboecxken na 1566 hen liever niet meer genoemd zagen; hen, wier aandenken maar al te zeer aan een voorspel van de beeldstormerij van dat jaar deed gelooven. Er is toch geen ander drietal te Antwerpen geëxecuteerden, op wie de verzen betrekking kunnen hebben. De Bibliographie vergist zich in hare meening, II, p. 707, 708, dat zij zijn geweest Jan Lievens, 14 aug. en Peeter Van den Broecke, 18 aug. 1550 aldaar levend verbrand (Antwerpsch Archievenblad, VIII, bl. 389, 390), benevens een ongenoemde lakenbereidersknecht, die, toen Peeter Van den Broecke ‘op de groote Meerct in het vier gaen soude, hem quam cussen, hem vermanende dat hy vromelyck soude stryden tot der dood; desen wirt terstont gevanghen ende Dynsdach (20 aug.) daernaer wirt hy oock gebrant, sonder dat hy syn dwalinghe affgaen wílde’. Zoo verhaalt het Antwerpsch Chronykje, dat echter van Jan Lievens niet weet, terwijl de antwerpsche boeken der Hooger Vierschaar zoo min als de schoutsrekeningen iets van dien voldersknecht vermelden. Doch het lied handelt uitdrukkelijk niet over twee, maar over drie te gelijk gedooden. En nu zijn wel 21 october 1551 te Antwerpen geen drie, maar vijf Anabaptisten geëxecuteerd, zie aanteekening 2 op fol. 85 ro van het Offer des Heeren; maar onder dezen behooren juist de drie genoemden bij elkaâr. - Het Groot Offerboek van 1615 heeft van dit vrij kleurlooze lied evenals van al de liederen uit het Lietboecxken een bericht gemaakt en het gebeurde in 1550 gesteld. Alle volgenden namen dat over, ook Van Braght, die echter het jaar 1551 noemt. De namen Jan, Pluen en Peter vermeldt geen van die lateren. Natuurlijk niet: zij raadpleegden zeker niet No. 1, 1563, maar een der jongere drukken van het Lietboecxken. +Van drie vrome Christenen. †Mat.27.c.25. 1)Sergeanten. +Fol. 11 v^o. 1)Zij spraken onbezwaard om niet de vrouwen verslagen te maken. Act.5.e.42. 2)Nooit. Joan.18.b.12. †Apo.18.a.3. +Fol. 12 r^o. 3)Zie over dit scheldwoord (bloodaard; een gek; enz.) het Woordenb. der ned. taal. ‡Luc.21.b.14. 1)N^o. 1, 1562 ‘beroemden haer’. Daar reeds en in alle uitgaven is ‘bij’ voor ‘groot en klein’ uitgevallen. +Fol. 12 v^o. Mt.28.b.18. †Mt.26.c.25. 2.Cor.11.c.22. ‡Eccl.2.b.12. geuanckenis. Pro.27.a.2. Jac.4.b.13. +Fol. 13 r^o. †2.Mac.6.c.18. ‡2.Mac.7.a.1. Luc.23.e.46. †Mt.5.e.44. ‡Mat.10.b.22. Mar.13.b.13. +Fol. 13 v^o.*