dbnl · digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren

pas lettergrootte aan

DBNL

Het Offer des Heeren

auteur: anoniem Het Offer des Heeren

editeur: S. Cramer

bron: S. Cramer (ed.), Het Offer des Heeren. Bibliotheca Reformatica Neerlandica, deel II . Martinus Nijhoff, Den Haag 1904

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl

DBNL vignet


§ * Na de wijse: O Heer al in der eewicheyt. + GHy Christen al te samen Bereyt v totten strijt Wilt v Gods woort niet schamen Voor de menschen vol van spijt Maer vromelijck belijt Op dat v niet versake Christus na zijne sprake Al in der Engelen crijt 3). † Wacht v voor valsche Propheten Die comen in Schaeps gewaet ‡ Die der weduwen huysen eten Binnen zijnt Woluen quaet Want Godes woort door haet + Soecken sy te versteken Alsoot wel is ghebleken Te Ghent, so hier na staet. Alsmen vijfthien hondert schreue En vierenvijftich claer
[p. 532]origineel
Dauid seer vroom van leuen Die wert geuanghen daer Hy was seer ionck van Jaer Hy heeft te Ghent ter stede Sijn ghelooue vroom beleden Vrymoedich openbaer. Doen hy was in tormenten In quelling en verdriet Van hare Sacramenten Vraechden sy hem tbediet Hy sprack: Ick achtet niet Ick houde my aen gheene Al sout ghy al met eene My dooden door v ghebiet 1). Een Pape al met verseeren 2) Sprack als een ypocrijt Ghy zijt verdwaelt so veere Dat ghy nv so subijt V ghelooue hier belijt Men sal v tlichaem crencken Wilt ghy v niet bedencken Eer den tijt ouerlijt 3). Dauid daer op antwoorde Met woordekens seer soet Na Christenen behoorte * Ick ben bereyt met moet Te storten nv mijn bloet Ja hier ter seluer stede † God is mijn salichede Die my nv hier behoet. De Paep met stoute reden Ten sal niet zijn so goet 4) Dat ghy ter seluer steden Sult storten noch v bloet + Sprack hy met wreeden moet Maer men sal v met schanden Aen eenen staeck verbranden Al op de Merct onsoet.
[p. 533]origineel
In de Vierschaer voor allen Heeft hy vonnis ontfaen Als dat hy was gheuallen In Ketterijen saen 1) Teghen tghelooue plaen Hy sprack: Ist Ketterije Men salt tot gheenen tije Met Schrift my wijsen aen. Daer wert oock mee verwesen Daer sy waren versaemt Een vrome vrou gepresen Leuina was sy ghenaemt Om Godes woort toequaemt 2) Sy liet achter ses kinder Maer tdeed haer gheenen hinder Christelijck was sy befaemt. Als sy tschauot op quamen Wou Dauid doen zijn gebet Na Christenen betamen Maer sy deden hem belet En staken hem voort bet 3) Al met verstoorde sinnen Lijdtsaem was hy om winnen * De Croon van God beset. Nv staende int benouwen Aen den staeck met ootmoet Dauid sprack totter vrouwen Verblijt v Suster soet Noch seyde hy met spoet † Tgheen dat wy hier nv lijden Gelijckt tot geenen tijden By dat eewige goet. Als sy haer offeranden Doen souden, riepen meest ‡ Vader in uwe handen + Beuelen wy ons gheest Buspoer gafmen haer eest 4) Daer na sachmen haer branden
[p. 534]origineel
Int openbaer met strops banden Maer wonder bleeck int lest. Na tverbranden so isset vuere En branderen wt ghedaen Dauid deed thooft noch rueren 1) Dit wonder sachmen plaen Het volck dede vermaen Siet, men siet hem noch leuen De Buel was daer beneuen Hoort wat hy heeft gedaen. Hy nam (tis claer ghebleecken) De vorck al in zijn hant En heeft daer mee ghesteecken Driemael in zijn ingewant Ontrent der herten cant Tbloet isser wt geloopen
[p. 535]origineel
* Op Godt stont al zijn hopen Dus quam hy niet te schant. Als dat nv was volcomen 1) So heeftmen op dat pas Noch leuen aen hem vernomen De Buel die bant seer ras Een keten aen staeck en hals En dede zijn hals breken Met cracht, en heeft ghesteken Wie weet of hy doot was? † Wilt v doch niet versaghen Cleyn hoopken voor torment Tis des Vaders welbehagen V te gheuen trijck seer ient Blijft vast opt ‡ Fondament Twelck is Christus verheuen * Al staen sy na v leuen Druck neemt hier corts een ent. † Als sy v in haer Scholen Brenghen voor Vorsten fier + Gods Gheest sal onuerholen Spreken in sulck ghetier Door uwen monde schier 2) Dus wilt den Heere prijsen Door v zijn lof laet rijsen Tot alle stonden hier. ‡ Die Godsalich willen leuen So ons de Schrift beduyt Die worden al verdreuen Wy claghent ouerluyt Heer dat ghy v lief Bruyt Sult goedertier ontfermen Ontfanghen in v ermen Daer op maeck ick besluit.	[n^o. 7.] 2) 2)Wij kennen David Van der Leyen en Levina Ghyselins, weduwe van Willem van Luevene, insgelijks te Gent verbrand, alleen uit dit en nog een tweede lied (zooals al meer is opgemerkt, is het gentsche sententieboek over dat en de voorafgaande jaren verloren), welk laatste begint: ‘Och Heer, ick moet u claghen, Ontfanct mijn reden soet,’ benevens uit de korte vermelding van het wonder bij hun dood in berichten van tijdgenooten. Zie daarover en over dat wonder zelf, dat in beide liederen voorkomt, aanteekening 2 op fol. 17 ro. Het lied ‘Och Heer, ick moet u claghen’ heeft meer dan één couplet en bovendien eenige paren regels woord voor woord met: ‘Ghij Christen al te samen’ gemeen; in andere coupletten munt het boven dit laatste uit. Het komt reeds in het Nieu Liedenboeck van 1562 en in verscheidene latere verzamelingen voor en is door Wackernagel, Lieder der niederl. Reformirten, S. 132, 133, afgedrukt. In dat ‘Och Heer, ick moet u claghen’ zegt de dichter uitdrukkelijk in het derde couplet: ‘Ick hebbe, verstaet mijn rede, Ghesien in 't openbaer, Te Ghent al binnen der stede enz.’ Iets dergelijks wordt op fol. 22 vo gezegd. +Van een ionc gesel genaemt Dauid, ende een vrou genaemt Leuina, gebrant te Gent, int iaer 1554. 3)Perk, gebied. Zie aanteekening 2 op fol. 250 v^o van het Offer des Heeren. †Mat.7.b.15. ‡Mat.23.b.13. +Fol. 16 r^o.* 1)Gebod, bevel. 2)Kwetsen, bedroeven, kwellen. 3)Voorbijgaan. Act.21.b.13. †Psa.27.a.1. 4)Zoo goed, met onthoofding, zult gij er op die plaats (gerechtsplaats) niet afkomen: de smadelijke dood op den brandstapel wacht u. +Fol. 16 v^o.* 1)Eigenlijk ‘spoedig’: hier louter stopwoord om 't rijm. 2)Het kwam toe, gebeurde. 3)Beter; hier: erger. 4.Esd.2.e.43. Apo.2.b.10. †Rom.8.c.18. ‡Psa.13.a.6. Luc.23.e.46. Act.7.f.59. +Fol. 17 r^o.* 4)Voor ‘eerst’: om 't op ‘gheest’ te laten rijmen. Evenzoo fol. 28 v^o; en meer in gedichten van dien tijd. Zie Oudemans. - ‘Buspoeder’ is buskruit: zie aanteekening 2 op bl. 426 boven. 1)Zie over meer dergelijke wonderverhalen aanteekening 2 en 3 op fol. 5 r^o. In het hier verhaalde geval bezitten wij een voorbeeld van de wijze, waarop zulke wonderen in de wereld komen. Het wordt n.l. ook verhaald door twee tijdgenooten. De Chronycke van Ghendt van Jan van den Vivere e.a., uitg. door Frans de Potter, Gent 1885, verhaalt bl. 196: ‘In dit jaar, den XXIII Sporcle (Sprokkelmaand), waeren upde Vrijdachmaerct verberrent van herdooperie de wed^e van Willem van Luevene, Schoemaeckere, die hier te vooren ooc ter selver causen verbrant was; ende met haer wiert noch verbrant eenen David vander Leyen, ooc om de zelve saecke; maer den scheerprechtere, ghierich zijnde, spaerde het haut, want de stadt geeft hemlieden om zulcke justicie te doene een zeker ghetal van haute, ofte de weerde daervooren; soo dat naer dat tvier gheblust was, hy David zweyfde zijn hooft up ende nedere, zoo menich meinsche sach, zoo datter een remoer onder tvolck was; in somma den scheerprechtere nam een groote ijseren vurcke ende stack hem duer de bust, ende ghinck boven dien hem den necke nederbuyghen ende breken, dat hem tseevere ten monde uuytliep. Sij hadden nocthans te vooren met coorden ghewoelt gheweest; maer aen de vrauwe en sach men gheen leven. Dese faulte der justicie was des scheerprechters schult, want soo gheseyt es, hij hadde te luttel hauts ghenomen ende bluste tvier ooc te tijlic, om noch tzelve haut, dat daer was, uuyt den brande te ghecrijghen, daer hij niet dan schande aen en behaelde.’ En het Memorieboek der stad Ghent, II^de deel, 1853, bl. 278, vermeldt uit een werk van een anderen tijdgenoot, van een schrijver ten minste uit de tweede helft der 16^de eeuw: ‘In dit scepen dom den XIIIJ^en in Sporcle was up de Vrindachmaert deser stede verberrent Livine Ghyselins, weduwe van Willem van Luevene, die hier te vooren ooc verberrent was, omme huerlieder gheloove, ende noch eenen David van der Leyen, die, naer dat 't vier uutgheghoten was, noch leefde en wart doe van den hangmeestere met eender vurcke deerlick vermoort’. Zooals men ziet, stemmen de beide berichten wat den datum der executie aangaat, niet overeen. De zoon van Willem van Luevene en Levina heeft insgelijks den marteldood voor 't geloof geleden in 1573; hun kleinzoon Jan Doom was in 1617, toen het Groot Offerboek van dat jaar voor 't eerst hunne namen opnam, nog leeraar te Haarlem. Dat Offerboek evenals de volgenden, ook Van Braght, geeft te onrechte het jaartal 1554 op. Psal.25.a.2. 1)Volbracht, vervuld was. †Esa.41.b.14. Luc.12.d.32. ‡1.Cor.3.b.11. 3.Re.19.b.10. †Mat.10.c.19. Luc.12.b.11. +Fol. 17 v^o. 2)Welhaast. ‡2.Ti.3.b.12.