dbnl · digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren

pas lettergrootte aan

DBNL

Het Offer des Heeren

auteur: anoniem Het Offer des Heeren

editeur: S. Cramer

bron: S. Cramer (ed.), Het Offer des Heeren. Bibliotheca Reformatica Neerlandica, deel II . Martinus Nijhoff, Den Haag 1904

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl

DBNL vignet



[p. 563]origineel
§ * 2) Nae de wijse: Adieu reyn bloemken 1). + AEnhoort Godt hemelsche Vader Ons clagen in deser tijt Och Heere weest ons bewaerder O Godt Vader ghebenedijt Den Satan is beuangen met nijt Om onse sielen te verderuen En om v leden te doen steruen Dat bewijst hy met grooter spijt 3). Och Heere God almachtich + Ick clage v mijnen noot Datter om die waerheyt crachtich So vele steruen die doot En lijden hier so menighen stoot Met onthoofden, verdrencken, verbranden Comen sy hier tot schanden Ist niet een iammer groot. Dit heeftmen wel connen aenschouwen Tantwerpen in corten termijn Hoe veel datmer 4) sach benouwen Die voor de waerheyt gestoruen zijn So seggen wij, o Heere fijn Geeft v knechten moet ten desen Als sy so veruolget wesen Dat sy aenschouwen v aenschijn. Joncker Jan van Jmmercelen + Is gecomen binnen der stadt Marcgraef geworden, hoe soud ict helen Int Jaer duysent vijfhondert plat + En vijfenvijftich, verstaet wel dat Heeft hy beginnen te ontleden 5) Die sochten te leuen in vreden
[p. 564]origineel
En wandelen den rechten pat. Ten eersten oock al voren + Peter met den cruepelen voet + Jan droochscheerder wilt hooren + Hans borduerwercker, zijt dit vroet + Frans sweertveger metter spoet Dese zijn vrymoedich gebleuen Op de Merct verlieten haer leuen En verwachten den Bruydegom soet. + Tanneken vander Leyen Een ionge dochter van Gent Die en sal niet meer schreyen Inde Schelde haer leuen geent + Bartholomeus potbacker bekent + Daer na Rommeken 1) gepresen God haddese wtgelesen Sy storuen op de Merct present. Int Jaer van sesenvijftich + Sijnder twee gegaen in vre Seer wijs en oock voorsichtich + Abraham die seer wel dee + Ende Jan de Cudse 2) oock mee Op die Merct haer leuen gelaten Saechtmoedich, willet vaten Tantwerpen binnen der Stee. Int Jaer seuenenvijftich + + Marten saeyweuer ras + Joris doudecleercoper niet listich + Willem droochscheerder op dat pas + Peter die backer oock daer was + Victoor en ginck niet bezijden Op de Merct moestense lijden + Int vleys broos als glas. + Na huys was Jeronimus verlangen + Met Lauwereys van Gelder aensiet + Peter die muelenaer was mee geuangen + Jacob van Iperen, vaet dit bediet + Marten die Wael vergaten sy niet Omdat sy op God betrouden Syn sy den hals afgehouden
[p. 565]origineel
Dit is op den Steen geschiet. + Margriet Jeroons huysurouwe + En Janneken op Dexterlaer + Claerken was oock getrouwe Op den Steen verdroncken, niet openbaer Int Schelt geworpen daer naer Daer heeftmense sien drijuen Opt water, met schoone witte lijuen Dat bleeck wel also claer. Int iaer achtenvijftich + wilt mercken + Jacob die Metser metten breydel an 1) Vrymoedich als den stercken Op de Merct voor menich man + Lowijs die Weuer quammer niet van Op den steen onthooft sonder sneuen 2) + Janneken isser oock gebleuen + En Nohele 3) in den tobbe dan. + Frans Tibau wilden sy niet verschonen Op den steen onthooft sonder geschal + Cleynen Dirck, Godt salt hem loonen Op den Steen onthooft verstaget 4) al + Henrick leeruercooper sonder afual + Anthonis wilde hem verneeren + Dirck die schilder moest mee passeeren Om te knielen voor den Buel seer mal. + Hans de duytsch 5) wilde lieuer verkiesen Op den Steen te storten zijn bloet Dan Godes rijck te verliesen Dat bewees hy met cloecken moet Voor tquaet sal hy hebben dat goet Sy dooden hem met gewelde En smeten zijn lichaem int Schelde
[p. 566]origineel
+ Als sotte menschen onuroet. + Hans de smit wilde niet swichten + Noch Sander oock aldaer + Hans van Borculo doort verlichten 1) + En Peter in de vette waer + Geert perssement wercker eerbaer + Arent al sonder verdrieten Sy ghinghen haer bloet vergieten Op de Merct voor de gheheele schaer. + Grietken en wilde niet versaken + Tanneken en spaerde niet haer lijf + Noch oock Stijnken van Aken + Met Lijnken Henricks Joncwijf Bleuen by der waerheyt stijf Dese ginghen sy verdrencken Op den Steen, willet ghedencken Crom gebonden, ist niet een vuyl bedrijf? Int Jaer negenenvijftich + laetstleden + Fransken de vroeyvrouwe aenhoort + Naenken leervercoopster met goede seden + Pluenken vander Goes ooc ruste oorboort 2) Die storuen inden tobbe ongestoort + Gielis van Gent heuet sweert ontfangen + Met Adriaen aenden staeck ghehangen Storuen op den Steen met goet accoort 3) + Mariken Frans met goet betrouwen + En Neelken een dochter snel Sy wilden Gods rijcke behouwen + Betken beweest oock also wel + Mayken Cadts en sochte niet el 4) + Magdaleenken wt God geboren + En Aechtken van Sirckzee vercoren Sy en waren niet rebel. + Het oude Mayken vol goede zeden Is † dubbelder eeren weert + Grietken Bonauentuers heeft gheleden + Met Mayken de Corte doort sweert De ‡ Croone hebben sy begheert Hoe cant de Marcgraef verweruen
[p. 567]origineel
+ Vroukens doort sweert te doen steruen So iammerlijck, dat elcken deert. + Andries Langedul sonder beyen + Mattheus potbacker met hem + En Lauken vander Leyen Waren als een Lammeken tem 1) * En hoorden na des Heeren stem Bleuen inder waerheyt onuerdoruen Daerom zijn sy doort sweert gestoruen Om te comen int nieu Jerusalem. Int Jaer tsestich +, vaet dese reden + Anthonis Claessen, dit verstaet + Joris heeft † den engen padt ghetreden + Thielman beweest oock metter daet + Hans de backer was niet desperaet Daerom zijn sy inden Tobbe verdroncken ‡ Nieuwen wijn sal haer werden geschoncken By onsen Vader delicaet. + Gommer metser een vroom broeder + Peter van Spaengien 2) moester by staen + Jacob goutsmit zijnder sielen behoeder Inden tobbe moesten sy saen + Doof Betken en wilde niet afghaen + En Betken van Gent sonder trueren + Noch Lijsken smits tot geender vren Inden Tobbe moesten sy haer baen. Ten laetsten verstaet ons dichten + Een broeder Lenaert Plouier + Janneken en wilde niet swichten Altijt int wesen goedertier + Mayken van Aken heeft geleden hier Sy sullen ontfangen de * Croone Int eewich leuen seer schoone + Sy zijn beproeft † alst gout int vyer. Dese hebben alle gheleden + Al voor de waerheyt reyn + Tantwerpen al binnen der Stede +
[p. 568]origineel
En betrouden op Christum haer greyn Wy bidden v broeders gemeyn + Wilt Godes woort doorgronden Schout alle loose vonden En fondeert v op Christum alleyn. Jan de Tasmaker sit noch geuangen 1) Als wy dit stelden, nemet in danck Nae Godts rijcke was zijn verlangen Hy was int vleys so cranck En hy was meer dan eens ter banck Maer om zijn broeders niet te beswaren En wilde hem seluen niet sparen Vyerighe liefde hem daer toe dwanck. Och houdet ons ten goeden Dat wy hier hebben ghedicht Wilt v tot duechden spoeden 2) En wandelt altijt int licht Met een open claer ghesicht Het is gheschiet wt liefden reyne Oorlof broeders en susters gemeyne Siet dat ghy uwen naesten sticht.	[n^o. 16.] 2)De opgaaf in dit lied komt overeen met de lijst der geëxecuteerden, uit antwerpsche archiefstukken opgemaakt door Génard: Antwerpsch Archievenblad, XIV, bl. 20 vgg. Daar worden de meesten naar hunne geboorteplaats genoemd, in deze verzen naar hun beroep. In onderscheiding van verscheidene andere liederen is dit louter een klaagdicht; het is nog in 1560 vervaardigd: zie het voorlaatste couplet. Ook in het Nieu Liedenboeck, 1562. 1)N^o. 1, 1563: ‘Bloemken rosiere’. +Van lxxij. Christenen binnen Antwerpen ghedoot, tusschen tiaer lv. ende lx. 3)Kwaad, onrecht. +Waer ghy aldus een # siet, daer beginnen telcken nieuwe offerhanden. 4)Men er. +Fol. 30 v^o.* +Anno 1555. 5)Niet eigenlijk dooden, maar iemand van een zijner leden berooven, verminken. Hier om 't rijm. +#.1. +.2. +.3. +.4. +#.5. +#.6. +#.7. 1)Rombout Smit. +Anno. 1556. +#.8. +#.9. 2)Van Cutsegem of Cussegem. +Anno. 1557. +#.10. +.11. +.12. +.13. +.14. +Fol. 31 r^o. +#.15. +.16. +.17. +.18. +.19. +#.20. +.21. +.22. +Anno. 1558. +#.23. 1)Met iets in den mond gestopt om hem het spreken te beletten. Later heeft Alva daarvoor het tongschroefje in zwang gebracht. +#.24. 2)Aarzelen. +.25. +#.26. 3)Noëlle Mazille, vrouw van Antonis Rocke. Deze laatste is insgelijks 11 Juni des nachts op den Steen geëxecuteerd ‘overmidts zijn quaet geuoelen ende dat hij hem hadde laten herdoopen’; zijn naam is echter in dit lied weggelaten om de omstandigheid (Dr. Wieder, bl. 105, heeft dit terecht opgemerkt), dat ‘hij openbaerlijck peniteert ende tot het herdoopsel bij simpelheyt onnoselijck gebrocht is’: Antwerpsch Archievenblad, VIII, bl. 444. Ook Gillis van Aken (†10 Juli 1557) is wegens zijne herroeping niet in het lied opgenomen. +#.27. +#.28. 4)Verstagen, verlengd uit ‘verstaan’. +#.29. +.30. +.31. +#.32. 5)Hans Phleynshorn uit Neurenberg. +Fol. 31 v^o. +#.33. +.34. +#.35. 1)N.l. van Gods geest; door de verlichting met Gods geest. +.36. +.37. +.38. +#.39. +.40. +.41. +.42. +Anno. 1559. +#.43. +.44. +.45. 2)Ook rust geniet; orboren is profijt van iets trekken. +#.46. +.47. 3)Eenstemmigheid, samenstemming. +#.48. +.49. +.50. +#.51. 4)Anders. +.52. +.53. +#.54. †1.Tim.5.c.17. +.55. +.56. ‡4.Esd.2.f.43. +Fol. 32 r^o. +#.57. +.58. +.59. 1)Hetzelfde als tam; lijdzaam. Joan.10.c.27. +Anno. 1560. +#.60. +.61. †Math.7.b.14. +.62. +.63. ‡Math.16.c.28. +#.64. +.65. 2)‘Pedro de Soza, Spaegniaert, die metten voirs. Jaques (Jacques Schot, goudsmid, en met Gommare de Clercq, metselaar), omme dat hij herdoopt was, opten Steen verdroncken is geworden’: Antwerpsch Archievenblad, IX, bl. 11. Hij liet geene goederen na. Spaansche kooplieden en uitgewekenen waren er vele te Antwerpen: men denke aan Enzinas, eenige jaren vroeger. +.66. +#.67. +.68. +.69. +#.70. +.71. +.72. 4.Es.2.f.43. +Jaco.1.b.12. †Psal.66.a. +Zach.13.b.9. +Sap.3.a.5. +1.Pe.1.b.7. +Fol. 32 v^o. 1)'t Bewijs, dat dit lied nog in 1560 is vervaardigd. Immers de drie, die het laatst zijn genoemd, Lenaert Plovier, Janneken Eeghels en Maeyken de Hont werden 4 April 1560 terechtgesteld; en de doopsgezinde martelaars, die dan volgen, Jan Cleeren 9 Aug., Willem Cleermaker 4 Oct., enz. kent de dichter nog niet. Is Jan de Tasmaker misschien Jan Cleeren, die in de rekeningen van den markgraaf ‘de hertekensmaeckere’ wordt genoemd? 2)Evenals fol. 40 v^o en vgg.: zie Inleiding, bl. 496.