Het Offer des Heeren · dbnl

DBNL

Het Offer des Heeren

auteur: anoniem Het Offer des Heeren

editeur: S. Cramer

bron: S. Cramer (ed.), Het Offer des Heeren. Bibliotheca Reformatica Neerlandica, deel II . Martinus Nijhoff, Den Haag 1904

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl

DBNL vignet




[p. 649]origineel
§ + * Na de wijse: Een eeuwige vruecht die niet en vergaet. + Alsmen schreef duyst vijfhondert Jaer Ende twee en tsestich mede Sachmen te Gent dits openbaer 2) Vrome Christenen ontleden 3) Om tgetuygenisse Christi soet Twelck sy beleden met ootmoet Totter doot sonder verflouwen Haer Fondament alleen Was * Christus de verworpen steen, Alleen op hem stont haer betrouwen. Ick moet v clagen Heer mijne noot Hoe lang salmen dit noch hooren
[p. 650]origineel
+ † Datmen rontsom Jerusalem 1) doot En stort het bloet der wtuercoren ‡ De Lichamen uwer knechten excellent Sijn den vogelen en dieren als nu present Al tot een spijse gegeuen * So wie van tquaet aflaet Ende doet na Christus raet Die moet tot allemans roofs 2) wesen. Hoe iammerlijck worden sy vermoort Die Gods Woort recht beleuen † Een gaepspel, van der werelt verstoort 3) Sijn sy al hier beneuen Een yeghelijcx verworpsel me Somen nu siet in alle ste Alsmen wel mach vermonden Haer leuen, lijf, en goet Was voor den Name Christi soet Ghelijck als dese nu zijn beuonden. + Vrymoedich, cloeck, en excellent * Heeft Peter van Maldegem al voren Sijn geloof beleden voor de Heeren blent * Met Peter van Male sonder stooren * En daer toe oock Jacques Bostijn, * Met Lowijs Alaerts cloeck en fijn Sy streden voor des Heeren Name * Nv rusten sy onder den Outaer So Joannes tuycht openbaer Met witte cleederen bequame. * Vijnken en Goudeken de Joncheer * Met Janneken ionck van dagen Dees dry gesusters bleuen by Gods leer Totter doot sonder versagen * Betken van Maldegem hielt totten endt * Met Cijnken van Geldere ongeschent Dus sullen sy ten seluen stonden Als Christus haer Bruydegom soet Henlieden sal comen te gemoet
[p. 651]origineel
* Als reyne Maechden zijn beuonden. + Guillame van Dale met cloecken moet Heeft om der waerheyt zijn leuen Verlaten, en oock gestort zijn bloet Dus wort hy van Godt verheuen Hy en vreesde sweert noch gloet Dus loefde hy den Heere goet En sal tot zijnder vromen 1) Dat Rijcke der Hemelen fijn In eewicheyt besittende zijn Een eewige vruecht niet om sommen 2). * Int Jaer van drientsestich dit wel beuroet * Dierick Lambrechts ionck van dagen Streedt voor tgelooue wel gemoet Totter doot sonder versaghen * Christiaen van Wettere wilde ooc mee * Met Anthonijn de Wale na de ste Dus sullen sy hebben te loone † Cleederen wit en reyn Al met Gods Wtuercoren gemeyn Daer toe ‡ des leuens croone. * Int Jaer vierentsestich wel aenmerckt * Steuen de Graet seer vierich * Met Cijnken zijn moeder wel gesterct In ouderdom seer goedertierich Dus sullen sy dits openbaer Hier bouen by de Hemelsche schaer Louen den Heere schoone * En singen dat nieuwe Liet Als ons Joannes bediet Al in des Hemelsch throone. * Perijnken Ketels wel bekent Heeft om der waerheyt, wilt hooren Sint Peters int Clooster haer leuen gheent * Met Leenken haer moeder sonder stooren 3) † Dus sullen sy worden gheloont Ghelijck als Esdra was vertoont Op den Berch Sion gepresen Al met een croone playsant
[p. 652]origineel
En Palmtacken in de hant Vant Jongelinck 1) hooge verheuen. + Perijnken en Martijnken van Male coen * Twee gesusters, wilt aenmercken Met vleesch noch bloet haer niet beuroen 2) Want Godt condese wel stercken † Peter van der Muelen corts daer naer Streedt voor t gelooue openbaer * Int Jaer vijfentsestich mede * Willem de duyck gemeyn 3) Verliet oock des werelts pleyn Dus zijn sy nu in goeden vrede. * Int Jaer achtentsestich dit beuroet * Jan Parijs al na tbetamen * Pierken van Cleue wel gemoet * En Lauwerens Peters bequame * Hendrick Maesschap 4) seer vailliant Was met haer leuende verbrant Dus sullensy allegader Hooren een lieffelijck woort ‡ Coemt ghy gebenedijde voort By mijnen Hemelschen Vader. * Jan de Smit na mijn onthou Streedt cloeck al sonder sneuen 5) * Corts daer na Daniel de Pou Beleedt Christus woort verheuen * Daniel van Voren wel bekent * Met Passchier Weyns seer excellent En wilde Gods woort niet schamen Dus salse Christus fijn * Schencken den nieuwen wijn Hier bouen, al na tbetamen. * In 't Jaer negenentsestich dit aenhoort * Roelant Stayaert ten desen
[p. 653]origineel
* Joos Goethals en sloech niet bloot 1) * Peter Stayaert oock beneuen * Janneken Roolants zijn echte wijf * En Janneken de Joncheer verliet haer lijf Dus zijn sy vroom gebleuen † Als tgout beproeft int vier Dus salse de Heer goedertier + Sijn Hemelsche Rijcke geuen. * Christoffel Buyse was ooc bereyt * Lauwereys van Rentergem mede Het cruys te dragen met goet bescheyt ‡ Op den engen wech na sHemels stede * Joos Messenier tot zijn behoet * En Grietken Baets seer wel gemoet Dus sullen sy wilt hooren Int nieuwe Jerusalem fijn Want Christus haer licht sal zijn Het eewige leuen sal haer gebueren. * Jacxken Terlinck bleef vast gebout Op Christum den Heere gepresen Haer vijf kinderkens sy den Heere betrout Die sorcht voor haer; beneuen 2) * Tanneken vander Muelen reyn, * Met Jacxken van Hussele gemeyn 3) Hoe vrolijck sullen sy wesen Als der Basuynen geschal 4) Coemt hier mijn liefste getal By mijnen Vader hooch verheuen. Alle dese hebben haerleuen geent Gheleden voor de Waerheyt reyne In Vlaenderen binnen der stadt van Gent Sachment al in gemeyne 5) Ick bidde v crachtich Vader goet V Wtuercoren geeft doch moet Die nu als noch tentijden
[p. 654]origineel
Met druck in banden, torment 1) Bewaertse O Heere ongeschent Al die om uwen Naem zijn in lijden. Ick dancke Godt den Vader door Christum soet Die zijn wtuercoren als voren 2) Verlost heeft door zijn genade goet Van valsche leere, wilt hooren Bewaert ons O Heere al te saem Wy die noch pelgrimagie gaen In groot perijckel met dangier + Geeft ons O Heere, uwen gheest * Als wy beproeft zijn met tempeest Als tgout ende tsiluer door het vier. Broeders en Susters int gemeen En vreest druck, banden, noch lijden Christus ons Coninck en anders geen Wil ons vantquaet beurijden Dus blijft vast op hem gebout Van zijne wegen niet en flout 3) So sult ghy salich wesen Hier mede neme ick mijn endt Beuele v Godes Gheest excellent Sijnen Naem blijft eewich gepresen.	+Fol. 53 v^o. [n^o. 1.] 1) 1)In dit lied komt, 't blijkt uit vergelijking van den inhoud met de lijst, door de Bibliographie, I, lxxvi et suiv., uit tal van andere gegevens opgemaakt, meer dan ééne vergissing voor. Dat is ook niet te verwonderen. De vervaardiger heeft, naar 't schijnt, alleen zijn geheugen geraadpleegd: ten minste, men moet dit uit ‘na mijn onthou’, fol. 55 ro, afleiden. Zoo komt no. 9, Cijnken van Geldere, in geen ander bericht uit het jaar 1562 voor; ontbreekt Willem de Duyck, 1565, eveneens in iedere kroniek; heeft het Groot Offerboek van 1615 den naam van no. 4 verbeterd, ‘Lowijs’ in ‘Louwerens’; heet no. 34 Janneken de Joncheere, terwijl wel elders blijkt dat in 1562 - niet in 1569 - iemand van dien naam is gedood (no. 6 of no. 7 van dit lied) maar van de zes martelaressen, die in het lied voor 1569 worden opgegeven, slechts vier in andere berichten worden vermeld. Opmerking verdient, dat het lied van geen enkel slachtoffer uit 1566, 't jaar van den beeldenstorm, en 1567 weet. Ook de Bibliographie vond nergens gewag gemaakt van eenig doopsgezind martelaar, die tusschen 1 Januari 1565 en 30 Maart 1568 zou zijn geëxecuteerd. De in dien tijd gevonnisten zijn schuldigen aan dien beeldenstorm. In 1577 is in dergelijke uitgaaf als de Twee schone Brieven.. van Hendrick Verstralen uitgegeven: Een corte Bekentenisse.. van Herman Timmerman. Achter dit boekje evenals achter den herdruk daarvan, die in 1578 verscheen, is ons lied opgenomen. Verband tusschen beide is niet te ontdekken. Herman Timmerman toch, de man, die zich in 1560 in geschrifte zoo krachtig heeft verzet tegen Menno en Dirk Philips en beider strengheid in 't bannen, schijnt te Antwerpen te hebben gewoond, waar hij 25 Mei 1569 verbrand is. Dan kan dus het lied niet van hem zijn. Intusschen ben ik niet zeker, of de dikwijls genoemde waterlandsche oudste wel dezelfde Herman Timmerman is als de martelaar van dien naam. +Van xlj. Christenen binnen gent gedoot tusschen tiaer lxij. ende lxix. Waer ghy aldus een # siet, daer beginnen telcken nieuwe offerhanden. 2)Het is algemeen bekend; dit weet iedereen. 3)Eigenlijk ‘verminken’; hier natuurlijk: ‘dooden’. Ps.118.22. Esa.28.16. Mat.21.42. Mar.12.10. Luc.20.17. +Fol. 54 r^o. †Acto.4.11. 1.Pet.2.7. Psal.79.5. 1)Letterlijk uit psalm 79:3. ‘Rondom’ Jeruzalem, d.i. het heiligdom, de ware gemeente van Christus, past hier eigenlijk slecht. Bedoeld zal wel zijn: ‘overal waar zich geloovigen bevinden’. ‡Psa.79.2. Esa.59.15. 2)Slachtoffer van rooverij, van geweld. †1.Cor.4.13. 3)‘Een schouwspel van (voor) de booze, de op hen vertoornde wereld, zijn zij hier nog bovendien (‘beneven’) in ieders oog verworpelingen.‘ +Ann.1562. #1. 2. 3. 4. Apoc.6.11. #5.6. 7. 8. 9. #10. +Fol. 54 v^o.* 1)‘Zal te zijner bate het heerlijk hemelrijk enz.’ 2)‘Niet om op te sommen’; niet te beschrijven. An.1563. #11. #12. 13. †Apo.6.18. ‡Sap.14.8. 4.Esd.2.43. 2.Tim.4.9. An.1564. #14. 15. Exo.14.3. #16. 17. 3)Zij hebben in St.-Pietersklooster den dood ondergaan zonder te ontstellen, zonder verbijsterd te worden. †4.Es.2.45. 1)‘Zij zullen worden geloond’ (zes regels vroeger) ‘van den jongeling’, volgens 4 Ezra 2:46 de Zoon van God. +Fol. 55 r^o. 18.19. 2)Te rade gaan. Eigenlijk: ontvingen niet van vleesch en bloed haar licht, inzicht. †20. An.1565. #21. 3)Gemeenschappelijk, te samen met hen. An.1568. #22. 23. 24. 25. 4)Het Groot Offerboek van 1615 - de verzamelaars daarvan behoorden alle of voor een deel tot families van uitgeweken Vlamingen - noemt hem Hendrick Maelschalck en bericht, dat hij en de drie voorafgaanden ‘noch met de Ghemeente niet vereenight waren, maer aenkomende vrienden ende tot vereenighen bereyt’. Op 't schavot zongen zij het bekende ‘Ick roep U o hemels Vader aen’. Dat Offerboek deelt ook een brief van Hendrick mede. ‡Mat.25.34. #26. 5)Zonder falen of zonder aarzelen. #27. #28. 29. Mat.26.28. Mar.14.25. An.1569. #30. #31. 1)‘Een bloote slaan’ is: ergens geen eer mede inleggen, schipbreuk lijden; overeenkomende met het duitsche ‘fehlschlagen’. 32. 33. 34. †1.Pet.1.7. +Fol. 55 v^o.* #35. 36. ‡Mat.7.13. Luc.13.22. #37. #38. #39. 2)‘Bovendien’. De kommapunt voor ‘beneven’ is door mij ingevoegd. 40. 41. 3)Gemeenschappelijk, te zamen. 4)De maker van dit lied vindt er geen bezwaar in om ter wille van 't rijm woorden weg te laten, die men gemakkelijk bij 'tgeen er staat bijdenken kan. Zoo ook acht regels verder: ‘in banden, torment’, n.l. zijn. Hier: ‘klinkt’. 5)N^o. 11, 1599: ‘in 't gemeene’. Voor ieders oogen, in 't publiek. 1)Zie aanteekening 4 op de vorige bladzijde. 2)Of: ‘gelijk te voren’, ‘voorheen’; óf: ‘vóór alles’, ‘bovenal’. +Fol. 56 r^o.* *1.Pet.1.7. 3)Verflauwen.