gebruikt exemplaar

exemplaar universiteitsbibliotheek Leiden, signatuur: S.Ned. 29-4403, 4404, 4405, 4406

algemene opmerkingen

Dit bestand biedt, behoudens een aantal hierna te noemen ingrepen, een diplomatische weergave van jaargang 2004 van Raster, bestaande uit de nummers 105, 106, 107 en 108.

redactionele ingrepen

Aan het begin van elk nummer is een kop tussen vierkante haken toegevoegd.

Nummer 107, p. 53: Aaan → Aan: ‘Aan de achterkant’.

Bij de omzetting van de gebruikte bron naar deze publicatie in de dbnl is een aantal delen van de tekst niet overgenomen. Hieronder volgen de tekstgedeelten die wel in het origineel voorkomen maar hier uit de lopende tekst zijn weggelaten. Ook de blanco pagina's (p. x, xx en xxx) zijn niet opgenomen in de lopende tekst.

Nummer 105

[voorkant omslag]

[pagina 1]

RASTER NR 105

TIJDSCHRIFT IN BOEKVORM DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE VAN DE BEZIGE BIJ AMSTERDAM

[pagina 2]

Raster verschijnt viermaal per jaar. Losse nummers kosten € 15,00 in de boekhandel. Een jaarabonnement kost € 45,00.

Om u te abonneren kunt u contact opnemen met klantenservice en abonnementen, postbus 611, 1000 AP Amsterdam. Tel. 020-5518732/ fax 020-6231870 of e-mail: debezigebij@wpguitgevers.nl

Wij maken u er op attent dat aan ons verstrekte gegevens zoals naam, adres en telefoonnummers van abonnees worden opgenomen in ons gegevensbestand. Dit bestand is aangemeld bij het College bescherming persoonsgegevens door wpg uitgevers bv, verantwoordelijk voor uw gegevens. Uw gegevens worden gebruikt voor onze abonnementenadministratie, voor de uitvoering van met ons gesloten overeenkomsten en om u op de hoogte te (laten) houden van interessante informatie en aanbiedingen van producten en diensten van de verschillende wpg-uitgeverijen. U kunt uw eigen gegevens opvragen en verzoeken om ze te laten corrigeren of te verwijderen door een kaartje te sturen aan ons Klanten Service Centrum, Postbus 611, 1000 ap Amsterdam.

Of een e-mail te sturen naar: debezigebij@wpguitgevers.nl.

Een jaarabonnement gaat in op moment van aanmelding. Een abonnement wordt zonder schriftelijke opzegging stilzwijgend verlengd. Op buitenlandse abonnementen worden portokosten in rekening gebracht.

Vorige nummers blijven leverbaar en kunnen worden nabesteld.

De redactie heeft geprobeerd alle rechthebbenden te traceren. Als er personen zijn die wij niet hebben kunnen bereiken en die menen rechten te kunnen doen gelden, wordt hun verzocht zich tot de uitgever te wenden.

Redactie: Piet Meeuse, Marjoleine de Vos, K. Michel, Jacq Vogelaar, Willem van Toorn, Kees Nieuwenhuijzen (vormgeving),

Caroline Mulder (secretariaat).

Redactieraad: Hans W. Bakx, Pieter de Meijer, Nicolaas Matsier, Bernlef, H.C. ten Berge, Hans Tentije, Cyrille Offermans.

Redactieadres: Raster, De Bezige Bij, Van Miereveldstraat 1, 1071 dw Amsterdam.

raster@debezigebij.nl

Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de betrokken auteurs. Copyright 2004 © De Bezige Bij, Amsterdam.

Druk Hooiberg, Epe

isbn 90 234 1432 2

nur 322

[pagina 3]

RASTER 105 / 2004 INHOUD

[pagina 4]

[pagina 191]

Vorig nummer
Denkoefeningen Raster 104

Dit nummer is een hommage aan het ‘essayisme’, het ongebonden denken. Cyrille Offermans schreef een pleidooi voor dit soort denken, een mentaliteit; zijn betoog is tevens een eerbetoon aan een groot Nederlands essayist: Sem Dresden, van wie een nagelaten essay staat afgedrukt.

Andere denkers van dit type die in dit nummer worden voorgesteld zijn Georg Simmel, Gustav Herling, Dick Hillenius, Simon Vestdijk.

De reflecterende schrijver is ook altijd een lezer; wat dat betreft spreekt de titel van Enzensbergers bijdrage boekdelen: ‘Nomaden in de boekenkast’.

Nicolaas Matsier ging op ontdekkingsreis in het Woordenboek der Nederlandsche Taal, Dirk van Weelden herlas Themerson, Arjan Mulder las Plato en Freud naast elkaar, en Stefan Hertmans maakte notities bij zijn vertaling van Hölderlins Empedokles.

Anne Brassinga schreef een eerste deel van haar leeskroniek en Willem van Toorn besloot zijn vierdelige serie lezingen over poëzie.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

[pagina 192]

Volgend nummer
De plek Raster 106

Een nummer waarvoor we een groot aantal regelmatige medewerkers - onder wie Nicolaas Matsier, K. Schippers, Patricia de Groot, Paul de Wispelaere, Martin Bril, Bianca Stigter, Gerrit Krol, Stefan Hertmans, Martin Reints, Tonnus Oosterhoff en Tijs Goldschmidt - zullen vragen een beschrijving te geven van een plek die voor hen intrigerend is. Dat kan een plek op een schilderij zijn, maar ook een ruïne, de plek van de misdaad, een graf, een heilige plaats, een wachtkamer of een hut op een schip, een ‘non-lieu’ in de betekenis van Marc Augé, de werkplek, een stuk braakland, een slagveld, het eigen, zo gewoon lijkende huis, of een kamer daarin.

- Jacq Vogelaar schrijft over Ryszard Kapuscinski. Willem van Toorn draagt ‘Aantekeningen van het Franse platteland’ bij. Bernlef begint een nieuwe kroniek over vertaalde poëzie en Anneke Brassinga vervolgt haar leeskroniek. Verder van Piet Meeuse een omvangrijk essay over de technologisering van het menselijk lichaam en nieuwe poëzie van Marc Tritsmans.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------

Raster

Redactie

Jacq Vogelaar, Marjoleine de Vos, Piet Meeuse, Willem van Toorn, K. Michel, Kees Nieuwenhuijzen (vormgeving), Caroline Mulder (redactiesecretaris)

Ja, ik teken in op een abonnement van Raster en ontvang 4 keer per jaar het tijdschrift tot wederopzegging. Ik ontvang een acceptgiro. Kruis aan wat van toepassing is:

Nummer 106

[voorkant omslag]

[pagina 1]

RASTER NR 106

TIJDSCHRIFT IN BOEKVORM DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE VAN DE BEZIGE BIJ AMSTERDAM

[pagina 2]

Raster verschijnt viermaal per jaar. Losse nummers kosten € 15,00 in de boekhandel. Een jaarabonnement kost € 45,00.

Om u te abonneren kunt u contact opnemen met klantenservice en abonnementen, postbus 611,1000 AP Amsterdam. Tel. 020-5518732/ fax 020-6231870 of e-mail: debezigebij@wpguitgevers.nl

Wij maken u er op attent dat aan ons verstrekte gegevens zoals naam, adres en telefoonnummers van abonnees worden opgenomen in ons gegevensbestand. Dit bestand is aangemeld bij het College bescherming persoonsgegevens door wpg uitgevers bv, verantwoordelijk voor uw gegevens. Uw gegevens worden gebruikt voor onze abonnementenadministratie, voor de uitvoering van met ons gesloten overeenkomsten en om u op de hoogte te (laten) houden van interessante informatie en aanbiedingen van producten en diensten van de verschillende wpg-uitgeverijen. U kunt uw eigen gegevens opvragen en verzoeken om ze te laten corrigeren of te verwijderen door een kaartje te sturen aan ons Klanten Service Centrum, Postbus 611, 1000 ap Amsterdam.

Of een e-mail te sturen naar: debezigebij@wpguitgevers.nl.

Een jaarabonnement gaat in op moment van aanmelding. Een abonnement wordt zonder schriftelijke opzegging stilzwijgend verlengd. Op buitenlandse abonnementen worden portokosten in rekening gebracht.

Vorige nummers blijven leverbaar en kunnen worden nabesteld.

De redactie heeft geprobeerd alle rechthebbenden te traceren. Als er personen zijn die wij niet hebben kunnen bereiken en die menen rechten te kunnen doen gelden, wordt hun verzocht zich tot de uitgever te wenden.

Redactie: Piet Meeuse, Marjoleine de Vos, K. Michel, Jacq Vogelaar, Willem van Toorn, Kees Nieuwenhuijzen (vormgeving),

Caroline Mulder (secretariaat).

Redactieraad: Hans W. Bakx, Pieter de Meijer, Nicolaas Matsier, Bernlef, H.C. ten Berge, Hans Tentije, Cyrille Offermans.

Redactieadres: Raster, De Bezige Bij, Van Miereveldstraat 1, 1071 dw Amsterdam.

raster@debezigebij.nl

Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de betrokken auteurs. Copyright 2004 © De Bezige Bij, Amsterdam.

Druk Hooiberg, Epe

isbn 90 234 1584 1

nur 322

[pagina 3]

RASTER 106 / 2004 INHOUD

[pagina 192]

Vorig nummer
Lettres Raster 105

Frankrijk is een groot land met een grote literatuur, maar in dat land zijn er minder bekende regionen en zo ook vindt men in de literatuur buiten de autoroute nog velerlei grillige, verrassende en vaak onbekende routes.

In dit nummer enkele auteurs uit de Franse schaduwbibliotheek: uit de 18e eeuw Denis Diderot; uit de 19e eeuw het werk van Amiel en van Georges Darien; uit de 20e eeuw Raymond Queneau, Georges Perec en Italo Calvino; uit de 21e eeuw bericht Erik Lindner over de nieuwste poëzie in Frankrijk.

Daarnaast een dossier gewijd aan Michel Serres, een denker die zich op verschillende terreinen beweegt. Anneke Brassinga vervolgt haar leeskroniek.

En verder een Bourgondische verzameling op verzoek geschreven gedichten over eten en een presentatie van het werk van de Taiwanese dichteres Hsia Yü.

Volgend Nummer
Poëzie Raster 107

In dit nummer aandacht voor nieuwe poëzie in binnen- en buitenland. Gedichten van Tonnus Oosterhoff, Nicolaas Matsier, Marc Tritsmans, Hans Kloos en het debuut van Bärbel Geijsen. Presentatie van poëzie van Bei Dao (China), Louise Glück (usa), Vasko Popa (Joegoslavië), Elke Erb (Duitsland), Kostas Montis (Griekenland), Valerio Magrelli (Italië), Anna Swir (Polen). En verder de leeskroniek van Anneke Brassinga en de kroniek van Bernlef over vertaalde poëzie.

Nummer 107

[voorkant omslag]

[pagina 1]

RASTER NR 107

TIJDSCHRIFT IN BOEKVORM DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE VAN DE BEZIGE BIJ AMSTERDAM

[pagina 2]

Raster verschijnt viermaal per jaar. Losse nummers kosten € 15,00 in de boekhandel. Een jaarabonnement kost € 45,00.

Om u te abonneren kunt u contact opnemen met klantenservice en abonnementen, postbus 611, 1000 AP Amsterdam. Tel. 020-5518732/fax 020-6231870 of e-mail: debezigebij@wpguitgevers.nl

Wij maken u er op attent dat aan ons verstrekte gegevens zoals naam, adres en telefoonnummers van abonnees worden opgenomen in ons gegevensbestand. Dit bestand is aangemeld bij het College bescherming persoonsgegevens door wpg uitgevers bv, verantwoordelijk voor uw gegevens. Uw gegevens worden gebruikt voor onze abonnementenadministratie, voor de uitvoering van met ons gesloten overeenkomsten en om u op de hoogte te (laten) houden van interessante informatie en aanbiedingen van producten en diensten van de verschillende wpg-uitgeverijen. U kunt uw eigen gegevens opvragen en verzoeken om ze te laten corrigeren of te verwijderen door een kaartje te sturen aan ons Klanten Service Centrum, Postbus 611, 1000 ap Amsterdam.

Of een e-mail te sturen naar: debezigebij@wpguitgevers.nl.

Een jaarabonnement gaat in op moment van aanmelding. Een abonnement wordt zonder schriftelijke opzegging stilzwijgend verlengd. Op buitenlandse abonnementen worden portokosten in rekening gebracht.

Vorige nummers blijven leverbaar en kunnen worden nabesteld.

De redactie heeft geprobeerd alle rechthebbenden te traceren. Als er personen zijn die wij niet hebben kunnen bereiken en die menen rechten te kunnen doen gelden, wordt hun verzocht zich tot de uitgever te wenden.

Redactie: Piet Meeuse, Marjoleine de Vos, K. Michel, Jacq Vogelaar, Willem van Toorn, Kees Nieuwenhuijzen (vormgeving),

Caroline Mulder (secretariaat).

Redactieraad: Hans W. Bakx, Pieter de Meijer, Nicolaas Matsier, Bernlef, H.C. ten Berge, Hans Tentije, Cyrille Offermans.

Redactieadres: Raster, De Bezige Bij, Van Miereveldstraat 1,1071 dw Amsterdam.

raster@debezigebij.nl

Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de betrokken auteurs. Copyright 2004 © De Bezige Bij, Amsterdam.

Druk Hooiberg, Epe

isbn 90 234 1585 x

nur 322

[pagina 3]

RASTER 107 / 2004 INHOUD

[pagina 192]

Vorig nummer
De plek Raster 106

Wat is een plek? Wat onderscheidt een plek van een plaats, en wat brengen plekken teweeg?

In dit nummer proberen schrijvers, filosofen, een fotograaf en een landschapsarchitect een zo precies mogelijk beeld te geven van plekken die voor hen een speciale betekenis hebben, of van de ervaringen die door een bepaalde plek teweeg gebracht zijn.

Johanneke van Slooten in gesprek met landschapsarchitect Kees Hund; Tijs Goldschmidt ontmoet in Tanzania een letterzuil van beeldhouwer Marc Ruygrok.

Plekken in Frankrijk worden beschreven door Stefan Hertmans, Willem van Toorn, René Puthaar en Martin de Haan. Herta Müller schrijft over de pijnlijke verhouding tot haar Roemeense geboortedorp en Gaston Bachelard over het nest als een speciale plek.

Ook in dit nummer: poëzie van Rutger Kopland en Hans Tentije en essays van Piet Meeuse, Dirk van Weelden en Arjen Mulder over de verhouding tussen technologie en lichaam.

Volgend nummer
Nee Raster 108

Nee is een woord van protest en kritiek - begrippen die gedateerd aandoen, maar aan de orde van de dag zijn. Protest is een nee tegen het zwijgen, tegen de sprakeloosheid waaraan Raster al eens eerder een themanummer wijdde.

Op zich is nee een loos woord, algemeen en nietszeggend, altijd afhankelijk van dat waartegen nee wordt gezegd. Soms is het een verkapt ja, en als ontkenning, weigering of afwijzing kan het een gevaarlijk woord zijn. In dit nummer gaat het om het nee in en van de literatuur. Ulysses van Joyce besluit met een volmondig Ja van Molly. Ja is ook de titel van een roman van Thomas Bernhard.

Niettemin staat de moderne literatuur en filosofie in het teken van het nee. Nihilisme, scepticisme, cynisme. Melville schiep met Bartleby een schoolvoorbeeld: de kopiïst die op elk verzoek antwoordt: I would prefer not to. Na hem kwamen neezeggers van Dostojewski, Walser, Kafka, Brecht en Beckett.

De vraag die de redactie stelt is: hoe moeilijk is het om nee te zeggen? Tegen modes op alle gebied, tegen paradigma's in de wetenschap, enzovoort. Met bijdragen van en over o.m. Melville, Dostojewski, Deleuze, Klaus Heinrich en Günther Anders.

Nummer 108

[voorkant omslag]

[pagina 1]

RASTER NR 108

TIJDSCHRIFT IN BOEKVORM DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE VAN DE BEZIGE BIJ AMSTERDAM

[pagina 2]

Raster verschijnt viermaal per jaar. Losse nummers kosten € 15,00 in de boekhandel. Een jaarabonnement kost € 45,00.

Om u te abonneren kunt u contact opnemen met klantenservice en abonnementen, postbus 611,1000 AP Amsterdam. Tel. 020-5518732/ fax 020-6231870 of e-mail: debezigebij@wpguitgevers.nl

Wij maken u er op attent dat aan ons verstrekte gegevens zoals naam, adres en telefoonnummers van abonnees worden opgenomen in ons gegevensbestand. Dit bestand is aangemeld bij het College bescherming persoonsgegevens door wpg uitgevers bv, verantwoordelijk voor uw gegevens. Uw gegevens worden gebruikt voor onze abonnementenadministratie, voor de uitvoering van met ons gesloten overeenkomsten en om u op de hoogte te (laten) houden van interessante informatie en aanbiedingen van producten en diensten van de verschillende wpg-uitgeverijen. U kunt uw eigen gegevens opvragen en verzoeken om ze te laten corrigeren of te verwijderen door een kaartje te sturen aan ons Klanten Service Centrum, Postbus 611, 1000 ap Amsterdam.

Of een e-mail te sturen naar: debezigebij@wpguitgevers.nl.

Een jaarabonnement gaat in op moment van aanmelding. Een abonnement wordt zonder schriftelijke opzegging stilzwijgend verlengd. Op buitenlandse abonnementen worden portokosten in rekening gebracht.

Vorige nummers blijven leverbaar en kunnen worden nabesteld.

De redactie heeft geprobeerd alle rechthebbenden te traceren. Als er personen zijn die wij niet hebben kunnen bereiken en die menen rechten te kunnen doen gelden, wordt hun verzocht zich tot de uitgever te wenden.

Redactie: Piet Meeuse, Marjoleine de Vos, K. Michel, Jacq Vogelaar, Willem van Toorn, Kees Nieuwenhuijzen (vormgeving),

Caroline Mulder (secretariaat).

Redactieraad: Hans W. Bakx, Pieter de Meijer, Nicolaas Matsier, Bernlef, H.C. ten Berge, Hans Tentije, Cyrille Offermans.

Redactieadres: Raster, De Bezige Bij, Van Miereveldstraat 1, 1071 dw Amsterdam.

raster@debezigebij.nl

Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de betrokken auteurs. Copyright 2004 © De Bezige Bij, Amsterdam.

Druk Hooiberg, Epe

isbn 90 234 1672 4

nur 322

[pagina 3]

RASTER 108 / 2004 INHOUD

[pagina 4]

[pagina 192]

Vorig nummer
Poëzie Raster 107

Een nummer vol poëzie uit binnenen buitenland, waarin een aantal minder bekende buitenlandse dichters worden geïntroduceerd met inleidingen en royale selecties uit hun werk. Zoals de Amerikaanse poet laureate Louise Glück, de Koreaanse Yi Won, de Pool Darek Foks, de Duitse Elke Erb en de Zweed Tomas Tidholm. Ook is er nieuwe Nederlandse poëzie van Lloyd Haft, Erik Menkveld, Hans Kloos, H.C. ten Berge, Marc Tritsmans en debutante Bärbel Geijsen. Bernlef bespreekt vertaalde poëzie in zijn poëziekroniek en de Arabische dichter Adonis voert een gesprek met de Chinese Yan Liang over lyriek. Proza, ten slotte, is er van Sandro Veronesi en Anneke Brassinga.

Volgend nummer
Filippica Raster 109

De redevoering is een literair genre dat bijzondere retorische vaardigheden vereist. In dit nummer aandacht voor de kunst van het overtuigen, en voor diverse beroemde redevoeringen uit de literatuur, zoals de toespraak tot de hoofden van Lebak, Don Quichots redevoering over ‘de wapens en de letteren’. Aan Demosthenes, een van de beroemdste redenaars uit de Oudheid, die uitvoer tegen Philippus van Macedonië, danken we de term filippica: een redevoering die zich richt tegen iets of iemand. De redactie vraagt een aantal Nederlandse schrijvers zich uit te leven in een filippica of een lofrede.