[p. 28]
Roman van den Riddere metter Mouwen
Den
Haag, Koninklijke Bibliotheek, Hs. 129 A 10
[p. 29]
Dat begin vanden Riddere metter mouwen
Dat coninc Artur op dese
ure2
Hilt een hof soe over groet3
4
In die stat te Kardeloet,4
Recht op enen tsinxen dach,5
Die coninc hi droech crone
doe7
8
Entie coninginne mede
alsoe.8
Daer was menech riddere te hove,
Stout ende van goeden
love.10
Die coninc hadde oec doen
maken
12
Roet samijt ende
scarlaken12
Mantel ende roc, vif hondert paer,13
[p. 30]
Vol hermerijns wit ende
claer,14
Ende dor op blau sindael dor
houwen.15
16
Daer waren ridderen ende
joncfrouwen,
Met diren clederen ende met goeden17
Geaetsemeert, die hem wel
stoeden.18
Daer waren Vm ridders snel,19
20
Van prise goet, wetic wel.20
Doe ginc die coninc messe
horen21
Met menegen riddere ut vercoren.22
Erec ende Ydier, wet vor
waer,23
24
Gingen vorden coninc daer
Met tween guldinen
roeden25
Ende weerden die te bi stoden.26
Ydiers vader hiet coninc Verminc,
28
Eres vader was Lac die
coninc;28
Dese waren edel ende rike.
Die coninginne dire gelike30
Volgede na met sconen
joncfrouwen
32
-Vierwerf XX mochtmer scouwen-,32
Die alle gecleet sierlijc sijn33
[p. 31]
Met diren clederen sidijn.34
Der conninginnen leide Walewain
36
Ende Perchevale in dat plain35-36
Ende Lanceloet ende
Ductalas
Leetden Claretten, sijt
seker
das.38
Dus heefmen messe begonnen daer.39
40
Men sanc met noten scone ende claer40
Ende doen die dienst was
gedaen,
Brachtmen water ende ginc
dwaen.42
Daer was ten etene gedient
wale.43
44
Wat soude daer af
lange tale?44
Elc hadde daer sijn
gevoech45
Dies hi wilde ende meer dan gnoech.46
Doen terde gerechte daer was
geten,47
48
Swoer die coninc ende liet daer weten,48
Datmen niet soude eten vord49
Eer daer niemare ware
gehord,50
Noch scoenlaken ward op gedaen.51
52
Ende niet lange daer na saen52
[p. 32]
Quam een bode met
haestecheden53
Al tote vore die zale gereden.54
Hi beette neder ende sijn
paert55
Vorden coninc ende groetten met sinne57
Ende daer
na die coninginne.
Hi seide hi brachte ene niemare
60
Die hem liver comen
ware60
‘Bi enen anderen dan bi
mi.’61
Doe sprac die coninc: ‘Segt
mi wat si,62
Want ic moet ene niemare weten63
64
Eer hier heden werd
volgeten.’64
Doen seide die knape met
droven
mode:65
‘Here Tristram, die goede,66
68
Licgen doen ic henen voer.68
Ysauden minne, sijns oems
wijf,69
Heeft genomen sijn lijf70
[p. 33]
Ende si es oec om sinen wille
doet.71
72
Marcus, sijn oem, heeft rouwe groet72
Beide om hem ende om
hare.73
Here, uwen orlof ic vare;74
Ic moet elre boetscap dragen.’75
76
Doen hoerdemen sere clagen76
Beide heren ende oec vrouwen.
Die coninginne sprac met
rouwen:78
‘Here, gereit u, vaert ten like.’79
80
Artur seide doe sekerlike:80
‘Ic sout harde node laten.’81
Hi bat doe alle die daer
saten,82
Dat si met hem souden varen.
84
Si gereiden hem alle
sonder
sparen84
Ende die coninc es vore gereden,85
Daer hem
menech volgede ter steden.86
¶ Die dach was scone ende
claer,87
88
Die vogle songen oppenbaer.88
Doen hi niet verre was
gereden,
[p. 34]
Quam een knape van sconen leden90
Ridende op een dravende part.91
92
Doen hi der liede geware ward,92
Vrachdi wie die here ware.93
Men seit hem al oppenbare,94
Dat Artur ware, die coninc.95
96
Die knape voer na dese dinc96
Tote Arture ende groettene
daer naren97
Ende alle die met hem waren.
Doe sprac hi: ‘Edel coninc
fijn,99
100
Hoe gerne soudic
riddere
sijn100
Van uwer hant mochtet
wesen.’101
Die coninc antwerde hem na desen:
‘Vrient, ic ben nu haestech sere.103
104
Vaerd te Kardoel; alsic kere104
- Dat snieme sal sijn sonder
waen -,105
Ic sal u riddere maken
saen.’106
‘Dat lone u God,’ sprac hi daer naer107
108
Ende bevalse Gode
alle daer108
Ende es gereden met haesten groet109
[p. 35]
Altehant tote Cardeloet110
Ende beette ende ginc in die zale.111
112
Sin pard was
ontfangen wale,112
Want daer waren gersoene gereet113
Die niet el en daden, Godweet.114
Die knape groette die coninginne
Doe seide die knape: ‘Ic gemoette hier bi117
Minen here, den coninc vri,118
Die mi hiet beiden om die
saken119
120
Dat hi mi riddere
soude maken
Scire, alse hi weder quame.’121
Die coninginne seide: ‘In Goeds name.’122
Doen si dus spraken, hordense
daer
uut123
124
Van ere joncfrouwen
groet geluut.124
Die coninginne sach udeward gereet125
Ende sach waer een riddere reet.126
Ene geessele haddi in die hant mede,127
128
Daer hi groet leet
met
dede128
Ere joncfrouwen, die riep:
‘Owach’,129
Dire hi gaf menegen slach.130
[p. 36]
Si riep: ‘Arme, dit motic gedogen!’131
132
Hi sloechse dat haer
dbloet int ogen132
Waer die coninginne was gestaen134
Tere vinsteren om udeward sien.135
136
Si sprac der coninginnen ane mettien:136
‘Ay coninginne, wel edele vrouwe,137
Ontfarme u hier van minen rouwe138
Die mi dese riddere nu doet.’
140
Die coninginne ginc
metter
spoet140
Daer her Keye siec lach141
Ende clagede hem dit, doe sine sach,142
Hoe een riddere ene
joncfrouwe143
144
Sere mesvord, ‘die mi op trouwe144
Bat, dat icse bescudden dade.145
Nu benic sere tenden rade:146
Hiers een riddere te hove
niet.’147
148
Keye seide: ‘Gaet ende besiet148
Oft die knape die daer quam
nu,149
Riddere wilt werden hier doer u.150
[p. 37]
Hi saelt harde gerne doen,151
152
Hine si van quaetheide ontfloen.’152
Die coninginne ginc thant daer naer153
Ende bat hem riddere te
werdene daer
Ende dat hi die joncfrouwe
bescudden
vare,155
156
Die hi daer sach in
groten mesbare.156
Die knape sprac doe: ‘Edele vrouwe,
Dat doe ic gerne, semmine
trouwe!158
Tirst dat ic riddere ben
gedaen159
160
Ende ors ent wapene,
ic volge hem saen.’160
Die coninginne was blide des161
Ende dedene wapenen, sijt
gewes,162
Met goden wapenen ende dire.163
164
Daer na deetsi
bringen
scire164
Enen swerten wapen roc
saen165
Een knecht ende brachte een
ors snel,
168
Verdect ende gebreidelt
wel.168
Her Keye lenet der coninginnen.169
Een swerd brachtmen hierenbinnen,170
Een dat beste dat daer
was.171
172
Die coninginne, sijt
seker
das,172
[p. 38]
Gordet hem ende sprac hem an:173
‘Nu vaerd, God maec u goet man.’174
Doe quam Clarette gegaen175
176
Ute ere cameren ende gaf hem saen176
Ene witte mouwe ende seide:
‘Here,aant.
Pijnt om die ere vroech ende
spade179
180
Ende dient Gode in al
uwe dade180
Ende sire moder, onser Vrouwe,
Ende sijt hovesch ende
getrouwe.182
Hord messe gerne in elker
stede.183
184
Dien gi hort prisen van goder
sede,184
Daerna werct, dat radic u
wel.185
Wacht u daer af in allen
tide.187
188
In u herberge soe
sijt blide188
Ende gelt oec gerne uwe scout.189
Weduwen ende wesen sijt altoes hout,190
[p. 39]
Daer mense wilt veronrechten iet.191
192
Dese erenberge, here, nu
siet,192
Die gevic u hier te desen,193
Dat gi altoes min ridder selt
wesen194
Ende min
vrient, waer gi sijt.195
196
Nu volget den riddere, het es tijt.’196
‘Joncfrouwe, God lone u,
ende tuwen wille,’197
Sprac hi, ‘benic lude ende
stille.’198
Die coninginne sprac doe saen:
200
‘Clarette, dit was wel gedaen.’
¶ Dus voer die riddere wech
ter
vard201
Ende Keye sprac ter coninginnen ward:202
‘Vrouw, min ors voerd hi daer henen;203
204
Nembermeer sidi den
genen,204
Hine volget den roden riddere
niet.
Al waerre X, hi soutse verslaen,207
Kindine, hine volgede hem
niet.209
Maer Clarette heeft wel
bespiet210
Haer scoenheide te gevene
enen
man211
212
Die vele bat derschen can212
Ofte met ere ploech
eren,213
[p. 40]
Dan vor enen riddere hem verweren.’214
Die coninginne sprac: ‘Her
Keye, u tale215
216
Es quaet; ic rade u wale216
Dat gijs meer gewaget vor
mi.’217
Die riddere was daer noch soe bi,218
Dat hijt algader heeft
gehort219
220
Ende sweech alstille
ende reet
vord220
Ende pensde, hi souts
gewroken
werden,221
Hine ontsonke hem inder
eerden.222
224
Daer quam hi tere
wegesceden;224
In elke sach hi hoveslage baren.225
Doen ne wisti welken varen.226
Daer vernam
hi een magedekijn saen,227
Sijn ors vaste te hare ward229
Ende vrachde hare met snelre vard230
Om enen riddere ende ene
joncfrouwe.231
232
‘Here, si riden daer; groten
rouwe232
Moet den riddere geven onse Here.233
[p. 41]
Hi sleet daer ene joncfrouwe soe
sere.234
Vaertse bescudden, des biddic u235
Ter rechter hant, seldi weten!’237
Die riddere es na hen
gesmeten238
240
Daer vogle in songen
menechfout.240
Die sanc bequam hem harde
wel.241
Mettien sach hi den riddere fel242
Ende riep dat hi ontbeiden
soude.243
244
Die rode riddere niet
en woude
Ontbeiden, noch hine sach omme245
Ende sweech al stille alse di
stomme246
Ende sloech die joncfrouwe maer te
meer.247
248
Dies hadde die swerte
int herte seer248
Ende sprac: ‘Her riddere, bi
mire trouwen,249
Tfernoy dat gi deser joncfrouwen250
Doet, sal u berouwen sere.’
252
Die rode keerdem met
enen kere252
Ende sprac: ‘Du best een sot
vor waer,253
Dat gi mi comen dorst dus
naer.254
[p. 42]
Bestaect mi, ic soudi te handen255
256
Hier beten doen met groten
scanden.’256
Die swerte ridder sprac doen saen:257
‘Mochtic uwes gedreiges ontstaen,258
Ic waende wel ontstaen uwer
daet.259
260
Bi Gode, gi sijt fel ende quaet,260
Dat gi dese joncfrouwe dus
slaet.’261
Alse die rode dat verstaet,262
Sloech hi met sporen ten
swerten ward263
264
Ende die swerte op hem ter
vard264
Ende die rode stac met crachte
Den swerten dorden scilt
onsachte,266
268
Stac den roden daer ter stede
Int canteel vanden scilde
weder,269
Dattie rode viel ter neder
272
Nu scinen hier mine
overdade.272
Gi sijt wel over mi
gewroken:273
Mijn arm ende III rebben sijn te
broken.’274
Ende doen die joncfrouwe hoerde
dat,275
[p. 43]
276
Dat hi dus genade bat,
Dankes sijs den riddere
sere277
Ende Gode onsen liven Here.
Doe sprac si: ‘Edel riddere vri,279
280
Slaet hem thoeft af ende gevet mi.’280
‘Bi Gode, scone maget, dat si.’281
Hi trac tswerd. Doe bat
genadeaant.
284
Gi moet die overdaet
copen saen,284
Die gi der joncfrouwen hebt gedaen.’
Dat hi werden wilde haer man,287
288
‘Ende van al in u
genaden staen.’288
Doe seide die swerte riddere saen:
‘Joncfrouwe, also helpe mi
God,
Hi biet u een scone gebot.291
‘Al dat gi raed willic anegaen.’293
Hi maget al noch beteren
wel,295
296
Ende vaerd met hem te
Kardoel hier bi296
Tot Genevren, der coninginnen vri.
Ende groetse mi
oppenbare298
Ende alle die gi vint met hare,299
[p. 44]
Datse groet die selve man
Die si heden riddere dede302
Selve, met groter
hoveschede,303
304
Om dat ic u bescudden soude nu.304
Goddanc, ic hebbe bescud u.
Nu sit op ende vaerd
gereet306
Tote Kardoel ende dat u
heet307
308
Die coninginne, dat seldi
doen.308
Soe hebdi van uwer mesdaet perdoen,309
Ende segt mi heren Keyen
saen,311
312
Dat ic meer come in Arturs hof,312
In heb mi eer gewroken daer of313
Vanden lachtere die hi mi op teech,314
Heden doe ic van hove creech.’315
316
¶ Die riddere seide:
‘U gebot316
Salic doen, alselp mi Got.317
Ic hebbe becocht min overmoet.318
Nie en dedic joncfrouwen
goet.319
320
Heden gemoettic dese joncfrouwe vri320
[p. 45]
Ende enen riddere, dat seitsi mi,
Dat haer broder was die gene;321-322
324
Ward die joncfrouwe
om hem saen.
(Groet leet hebbic haer sint
gedaen)325
Dien doetdic onverdient,
Godweet.’326
‘Nu vaerd ter coninginnen
gereet327
328
Ende valt hare hier
af te voet;328
Sine doet u nembermer els dan
goet.329
Ende dat ic u Keyen secgen hiet,330
Ic bids u, en vergetes niet.’331
332
Doe seide die maget: ‘Gi hebt an mi
Ene vrindinne, soe waer ic si;333
Oec salic wesen u getrouwe.’334
Doe sprac die riddere metter mouwe:
336
‘Wistic dat gijt wel sout helen,336
Ene dinc soudic u gerne
bevelen.’337
[p. 46]
‘Jaic,’ sprac si, ‘met
goeder
trouwen.’338
‘Alse gi comt tot mire vrouwen,339
340
Daer suldi ene wile
bi dagen340
Ende na Claretten van Spangen vragen.
Ende alse gijs die stade
siet,342
Groetse mi en latets niet,343
344
Stillekine, niet oppenbare,344
Ende segt van minenthalven hare,345
Dat icse minne ende sal na desenaant.
Haer lief ende haer riddere wesen.346-347
348
Ende canic met wapinen verdinen dan,348
Datmen mi priest ende werde goet man,349
Soe doe mi doch in haren sen,350
Ende vernemtsi dat ic blode ben,351
352
Soe sijs quite ende
alle wijf352
Te pensene iet om min
lijf.’353
Die joncfrouwe seide: ‘Nu
geloves mi,
[p. 47]
+167ra
1aventure:
verhaal.
2ure: tijd.
3hof: hofdag; over
groet: ontzaglijk
belangrijk.
4die
stat te
Kardeloet: de stad
Kardeloet.
5Recht:
juist, precies; tsinxen dach:
pinksterdag.
6gelijc
des: een dergelijke
hofdag (letterlijk: het
gelijke daarvan).
7hi: herhaald onderwerp
(vgl. Stoett par. 34); doe:
toen, bij die
gelegenheid.
8Entie (= ende die): en
de; mede
alsoe: eveneens.
10Stout: dapper; van goeden
love: van zeer
goede naam,
voortreffelijk.
12samijt:
zijdeachtig fluweel; scarlaken: een kostbare
stof, gewoonlijk rood, maar
ook wel van andere kleur. Het
laatste woord zou ook een
bijv. nmw. kunnen zijn met de
betekenis ‘rood’, maar een
overeenkomstige plaats in de
Renout
van Montalbaen:
‘Hem allen dedi cleder maken:/
Groenen samijt ieghen root
scarlaken’ (vs. 407-408), doet
veronderstellen, dat we ook in
dit vers uit de RRmM met een
zelfst. nmw. te doen hebben.
De syntaktische funktie van
dese regel is waarschijnlijk
die van een bijw. bep. van
middel (eigenlijk meer van
materiaal) met de betekenis:
‘van rood fluweel en
scharlaken’. Dit type wordt in
Stoett bij de bepalingen in de
accusatief overigens niet
genoemd.
13Mantel ende
roc: moet hier
wel als een meervoud opgevat
worden; roc:
het onder de mantel gedragen
kleed.
14Vol
hermerijns: vol
hermelijn (partitieve
genitief; in hermerijns,
lat. hermelinus, assimilatie
van de 1 aan de r); wit ende
claer: helder
wit.
15dor:
waarsch. een verschrijving,
anticiperende op dor houwen;
sindael: een
zijden stof, een soort taf;
dor
houwen:
doorgestikt; de mantels waren
dus met blauw sindael
gevoerd.
17diren:
kostbare; zie voor de
woordvolgorde in dit vs.
Stoett par. 137.
18Geaetsemeert:
getooid; uitgedost; stoeden: stonden (vgl.
vL. I, par. 61a).
19Vm:
5000; ridders
snel: wakkere
ridders.
20van
prise goet: