Hoe die riddere metter mouwen Claretten wan
1788
Daventure seget ons
vord,aant.
Datmen te hove hevet verhord,1789
Dat doet es der joncfrouwen
stiefvader,
Dise onteerft hadde algader,
1792
Ende dattene een
riddere versloech,1792
Die ene witte mouwe droech.
Doen wisten sijt algader
wel,1794
Dat hijt was ende niemen el.
1796
Dies dreef rouwe die coninc,1796
Dat hi hem aldus ontginc,1797
Ende dedene soeken menegen dach.
Alse hijs vinden niet en mach,1799
1800
Dedi crieren ter selver uren1800
Enen tornoy, die soude
geduren
Drie dage om Claretten wille,
Ende dine verwonne lude oft stille,1803
1804
Datmen hem
Claretten
geeft.
Dus salmenne vinden, eest
dat hi leeft,1805
[p. 109]
Want si wisten wel ant horen,1806
1808
Doe sinde die coninc
boden uut1808
Dit te secgene over luut1809
In allen landen, wide ende
siden.
Cefalus nam oec te desen
tiden,
1812
Des ridders
sciltknecht metter
mouwe,
Tenen wive die scone joncfrouwe,
Die in dat wout mesvord was.1814
Omden dienst, sijt seker das,
1816
Dien hi hare dede, nam sine bloet,1816
Doen haer stiefvader was doet.
Ic lecge hier af di tale neder1818
Ende kere ten messelgiren
weder,1819
1820
Die lipen al die lande dure
Daer die riddere begeven was.1822
Hi sach die zegelbusse na das1823
1824
Ende kinde dat teken
harde
wale.1824
Hi ginc hem an met soeter tale1825
Ende vrachde hem daer om niemare.
Die bode seide doe oppenbare,
1828
Dat een tornoy beropen es
‘Om Claretten sijt seker des1829
Van heden opten XIIsten dach,1830
Ende die den tornoy verwinnen mach,
1832
Hi sal hebben die maget rene
Ende haer
goet al gemene.1833
Si wilt hebben enen man
[p. 110]
- Mach sine vercrigen ens haer God an
-1835
1836
Die vrome es ende
riddere
goet.’
Alse die riddere dit verstoet,
Dat hi die scone sal verlisen,
Waendi sinen inde kisen.1839
1840
Hine hadde scilt noch spere,
Al haddi der ward groten gere,1841
Noch ors dat hi mach riden.
Nochtan en sal hijs niet vermiden,1843
1844
Gevallet hem quaet ofte goet,1844
Hine salre sijn, al waerd te
voet.1845
¶ Hi dede den knape wel tegemake1846
Ende es gegaen na dese sake,
1848
Daer hi sinen here den abt vant
Ende seide hem sijn wesen
thant1849
Ende hoe hise lange heeft
gemint.1850
‘Nu staet si in presente: dise wint1851
1852
In enen tornoy, si
es sine.
Comter mi goet af ofte pine,1853
Ic sal ember ten tornoye wesen.1854
Al ne waendics meer genesen,1855
1856
En ontride mi nieman
die leeft.1856
Ic bidde u dat gi mi orlof geeft1857
Ende penninge, wapine ende
een ors.aant.
U ne saels niet wesen te wors:1859
[p. 111]
1860
Eest dat ic den prijs gewinne1860
Ende die scone die ic minne,
Ic sal den cloester rike
maken.’
‘Broder’, seit hi, ‘te desen
saken1863
1864
Sone gevic u nembermer
raet.1864
Laet varen, broder, hets
baraet.1865
Ic sal u maken nu treserier,1866
In dien dat gi wilt bliven
hier.’1867
1868
Doen dit onder
tcovent quam,1868
Ende baden dat hi bleve daer.
En bescoet hen allen niet een haer,1871
1872
Wat dat si gebidden mogen.
Dat hi bi ridderscape ende bi eede
Dordine te houdene sworet mede,1875
1876
‘En ware oft gi mocht gewinnen1876
Claretten, dit bespraectire
binnen.1877
En condi des volbringen niet,1878
Soe brecti u ordine. Nu besiet
1880
Wat gi wilt dan anegaen1880
U ziele sal dan in vresen staen.’1881
+Hi sprac: ‘En canicker niet
gewinnen,
Soe willic weder comen hier binnen1883
1884
Ende hier wesen al
mijn lijf;1884
[p. 112]
Nembermeer begeric wijf.1885
Ic moet ember sijn ten
tornoye,1886
Gaet mi te vromen oft te vernoye,1887
1888
Daer ne mach noch af
noch toe,1888
Nu geeft mi raet wat ic best doe.’
Dabt seide: ‘Waendi deilen ende kisen?1890
Gi moet ember u ordine verlisen,1891
1892
Oft u cledere van
hier binnen1892
Houden tot dat gise moget gewinnen.’
‘Soe willic mijn cledere
ende min abijt1894
Ane houden tote dier tijt
1896
Ende mine scoen
gebonden ter
stede,1896
Totdat icse hebbe gewonnen
mede.’
Hi eiscede sine wapine doen te tiden,1898
Hine wilde niet langer daer ontbiden.
1900
Des ander dages
harde vroe
Wapedemen den riddere doe
Over algader sijn abijt,1902
Maer sine cappe, des seker sijt,1903
1904
Droech hi boven al
sine wapene an.
Men brachte een ors den
stouten
man,
Die stegerepe waren houtijn
beide,1907
1908
Alse die moenke te voerne plagen.1908
Doen begans hem wel behagen
Ende dancte den abt alre
doget,1910
[p. 113]
Dine also hevet verhoget.1911
1912
Hi nam orlof ane dat covent,
Dabt gaf hem C besante
groet1914
Ende bat hem, oft hem
geviele noet,1915
1916
Dat hi weder te
cloestere
come,
Het soude wesen sine vrome,1917
¶ ‘God loent u,’ sprac die edel man.1918
Met derre talen voer hi van dan
1920
Ende elcs nachs dedi
den raet,1920
Dat hi daer een cloester
staet
Herberge ember heeft
genomen,1922
Onthier ende hi ten tornoye
es comen.1923
1924
Dat was in ene scone prayerie;1924
Daerbi stont oec ene abdie,
Daer voer hi in, als hi daer quam;
1928
Om dat was hire wel ontfaen,1928
Maer alsi hadden verstaen
Sine saken ende wie hi
es,1930
Waren si alle blide des
1932
Ende daden hem ere groet oec
mede.
Dus bleef hi daer tot dier stede,1933
Dattie tornoy soude wesen.
Des ander dages, alst quam te desen1935
1936
Dattie tornoy vergaderen soude,1936
Hordi messe alsoe houde,1937
[p. 114]
Ende wapende hem wel ter cure,1938
Ende reet ten tornoye ward ter ure
1940
Alse een moenc met
sire cappen nu.aant.
Ten tornoye quam hi, secgic
u,
Sere gereden tot bider
scaren.1942
1944
Ende waenden winnen sijn goede
part,1944
Dat sijn gewichte van selvere
was ward.1945
Si waenden den moenc scire af
steken,1946
Dies hem sere sal willen
wreken.1947
1948
Daer sloech een an
hem die
hant.
Die colve hi hem scire ontprant,1949
Die eyken was ende groet
gnoech;1950
Dat was sere wel sijn gevoech.1951
1952
Hi ginc daer slaen
onder
hoep;1952
Sine cochten nie so diren coep.1953
Hi sloechse dat si ter eerden
lagen.1954
Die vanden castele, doen sijt sagen,1955
1956
Die heren vander tafelronden
Die daer biden coninc stonden,
Die slage die de moenc sloech,
Het docht hen allen wonder gnoech.1959
1960
Hi sloechse neder bi
II, bi drien.
Men sach daer meneghen
achter
tien1961
[p. 115]
Ende seiden, dattie duvel
ware.1962
Dus dor reet hi al die scare.
1964
Een riddere quam op
hem gereden
Ende waende sijn part winnen ter
steden.1965
Dien stac hi vanden orsse goet
Ende gaeft enen die daerbi
stoet,
1968
Die een cranc part
hadde gereden.1968
Hi heeft saen dat ors bescreden
Ende dankes den moenc saen
daer af,
Die hem dat goede part gaf.
1972
¶ Die moenc reet vord in di
porsse1972
Ende velder
menegen
vanden
orsse.
Hine sach een twint niet achterward
Noch om man noch om part.
1976
Coninc, vrouwen, joncfrouwen,aant.
Die ten castele udeward
scouwen,1977
Si mercten alle ende
sagen1978
Den moenc menegen riddere dragen1979
1980
Metten spere uten
gereide.
Daer was nieman, hine seide:1981
‘Hets die duvel, ens geen man,1982
Die dus die ridders vellen can.
1984
Wanen comt ons gene
cloestier?1984
Hier nes ridder geen so fier,
Die sijns nu iet dar hier
beiden.’1986
Hi dreefse alle vander
heiden,1987
1988
Gene ridders bi
groten
scaren;1988
Waerward dat hi quam gevaren,
Nieman dorste comen in sijn
gemoet,1990
[p. 116]
Sider datmen daer verstoet1991
1992
Dat grote wonder dat
hi wrochte.1992
Elc vloe van hem dat hi mochte.1993
¶ Dus heeft hise alle verdreven
Ent velt es hem allene bleven.
1996
Voer hi daer weder
ende
vord,1996
Ende boet sijns speren
oerd1997
Alse die joeste begeerde,1998
Daer ne was nieman diet weerde.1999
2000
Doe kerde die moenc
ombe sijn part
Ende neech ten torre ward,2001
Daer hi den coninc Arture sach,
2004
+Naden riddere metter
mouwe,
Daer hi om hadde grote rouwe.
Clarette heefter oec na
gesien
Ende hemelijc sere na doen spien,2007
2008
Maer sine condens vinden niet.2008
Die moenc doe van den velde
sciet
Ende es ten cloestre gevaren
saen,
Daer hi doe wel was ontfaen,
2012
Om dat hi hadde den prijs bejaget.2012
¶ Des ander dages, alst verdaget,2013
Hordi messe ende ontbeet daer saen
Ende wapende hem ende es gegaen
2016
Te sinen parde ende reet opt velt
Seerre dan sinen vollen
telt.2017
Doe sine sagen, warense vervard
[p. 117]
Ende trocken som achterward2019
2020
Ende som ripense:
‘Were, were,2020
Hier comt die duvel, di covelere,2021
Die ons gisteren menegen toren
2024
Ende tirst dat hi
Claretten siet,
Die minne en liten resten niet.2025
Hi seinde hem ende voer
in.2026
Ander bejach noch ander gewin2027
2028
Ne geerde die riddere metter mouwe
Dan te winne die joncfrouwe.
Wie hem daer quam te gemote,
Hi dedem opward keren die vote.2031
2032
Selc waende daer
den prijs
bejagen;2032
Men moesten van den velde dragen.
E
Si vloen alle ten tenten ward,
Nieman dorste comen in sine vard,2035
2036
Ende dat velt bleef
hem allene.
Die coninc ende alle dandere
gemeneaant.
Gaven den moenc daer den
prijs.2038
Dus voer hi wech in derre wijs2039
2040
Ende alsi voer ten
cloester
ward,
Quam een riddere in sine vard,
Die verbolgen was harde sere,
Dattie moenc hadde al die ere.
2044
Hi riep: ‘Her
covelare, sonder waen,
[p. 118]
Aldus en seldijs mi niet ontgaen.’2045
Die moenc es hem jegen gereden;
Daer moesti van sinen parde
sceden.2047
2048
Dien riddere stac hi
daer ter
neder.
Die moenc nam tpart ende keerde weder.
Doe riep menech van buten ent binnen:
‘Wat waendi anden moenc winnen?’2051
2052
Die moenc leidde tpart te cloester
ward
Ende gaeft den abt, sinen
waerd.2053
Hi hads, seidi, wel verdient.2054
Die abt was blide ende seide:
‘Vrient,
2056
Es enege dinc die gi hier begard,2056
Die willic dat gi nine spaerd.’2057
¶ Men dede den riddere
tegemake doe.2058
Des ander dages harde vroe
2060
Es hi weder op
gestaen
Ende gereiddem ten
tornoyeward
saen.2061
Hi ginc tirsten messe horen.2062
Daer bat hi Gode als te
voren
E
2064
Ende onser Vrouwen,
der maget
soeten,
Dat hi den prijs moge gewinnen2066
2068
Hi ontbeet ende
wapende hem met2068
Ende reet ten tornoyeward
ongelet.2069
[p. 119]
Daer die tornoy vergadert was,2070
Reet hi inden meesten tas2071
2072
Ende deet bat daer, sonder waen,
Dan hi te voren hadde gedaen.
Doen dit die grote heren
sagen,
Dat hi den pris soude bejagen,
2076
Die om Claretten te
winnen quamen,
Begonsten sijs hen alle
scamen.
Si LX wel tenen male2078
Reden op hem bi getale,2079
2080
Som van vore, som van achter.
Si brachtene gerne inden lachter.2081
Dit sach die coninc ende Perchevale
Ende alle die ridders vander zale
2084
Ende clageden den
moenc al dare.2084
Doe die oec ward geware,
Dat si alle op hem dus voren,2086
Hi noepte sijn ors metten
sporen2087
2088
Ende dore reet al
die scaren,2088
Haer alre ondancs die daer waren.2089
Daer ontfinc hi menegen slach
Die groet was ende sere
wach2091
2092
Op sinen widen
caproen grijs.2092
Dus gewan hi daer den prijs
Ende doe hi ten bloten velde
quam,2094
Sine witte mouwe hi nam
2096
Ende vestetse an die
coyfie mede2096
[p. 120]
Ende warp
sine covle ut ter
stede2097
Ende liet sine moywe blaien daernare.2098
Doe des Clarette ward geware,
2100
Doen riep si lude al in een,2100
Sevenwerf eer si gefeen:2101
‘Dits hi, dits hi, die wi menen!2102
Desen willic ende el ne
genen!aant.
2104
¶ Doe keerdi ten
genen dine
begeren,2104
Ende ginc hem manlijc verweren.
Dit sach coninc Artur ende sine man.
Ende die tirst ut comen
can,2107
2108
Hine beitde des anders twint.2108
Si slogen inden tornoy
omtrent;2109
Percheval ende min her Walewain
Daden wonder in dat
playn.2111
2112
Den tornoy die riddere al verwan;2112
Dit tornende daer menegen man.2113
Dus sciet die tornoy altemale.2114
Die coninc keerde weder in sine zale
2116
Metten riddere
vrolike
Ende alle sine riddere die
gelike.2117
1789verhord:
vernomen.
1792versloech: had
gedood.
1794sijt: zij het
(het wijst vooruit naar
vs. 1795).
1796dreef
rouwe: gaf
uiting aan zijn
droefenis.
1797hem (...) ontginc: van
hem weggegaan was.
1799hijs (= hi es): hij
hem.
1800crieren: afkondigen
(l.v. is Enen
tornoy ...
wille en dine ...
geeft).
1803dine
verwonne: die
't zou winnen; lude oft
stille: geheel en al,
volledig.
1805eest
... leeft: als
hij in leven is.
1806ant
horen: van
horen zeggen.
1807hadde
vercoren: liefhad.
1808sinde:
zond.
1809over
luut: in het
openbaar.
1814mesvord:
mishandeld.
1816dede: had
bewezen; bloet: klaarblijkelijk,
blijkbaar.
1818Ic
... neder: ik
houd op hierover te spreken,
te vertellen.
1819messelgiren:
boodschappers.
+172ra
1821ter
ure:
toen.
1822begeven was:
in het klooster gegaan
was.
1823Hi: de RmM; zegelbusse: de
doos waarin de bode het zegel
draagt van de afzender; na
das: vervolgens.
1824dat
teken:
kenteken, hier: het
koningszegel.
1825ginc hem
an: sprak hem
aan.
1829Om
Claretten: met
Clarette als inzet.
1830Van
... dach:
vandaag over twaalf
dagen.
1833haer
goet al gemene:
al haar bezit, land.
1835sine: zij hem; ens (=
en es)... an: indien God het haar
vergunt.
1839sinen inde
kisen: te sterven.
1841der
ward groten
gere: groot verlangen om
daarheen te gaan.
1843vermiden:
nalaten (te gaan).
1844Gevallet: of het ...
uitvalt.
1845Hine
salre sijn:
maar hij zal er zijn.
1846dede (...) wel tegemake:
liet van het nodige
voorzien.
1849seide ...
wesen: legde hem zijn
positie uit.
1850hoe:
dat; lange heeft
gemint: allang
liefhad (Stoett par.
250).
1851staet
(...) in
presente: vormt
de inzet; dise: indien iemand
haar.
1853Comter (...)
af: komt er uit
voort.
1854ember: in elk
geval, beslist.
1855ne
... genesen:
vreesde ik er niet levend van
af te komen.
1856En (= et en)... leeft:
geen sterveling zal me
ontkomen.
1857orlof: verlof
om heen te gaan.
1859saels: zal
daardoor; te
wors:
slechter.
1860Eest
dat: als, indien.
1863te
desen saken: in
deze zaken.
1864So-: expletief; nembermer: volstrekt
niet, in geen geval; raet:
steun.
1865Laet
varen: zie er
van af; baraet: schone
schijn.
1866treserier:
thesaurier.
1867In
dien dat: op
voorwaarde dat.
1868dit:
nl. het voornemen in vs. 1854
geuit; tcovent: de broeders van
het klooster.
1869tornech:
verdrietig.
1871En (=
et en) bescoet (...) niet een
haer: het
baatte volstrekt niet.
1873leide
(...) vor
ogen: wees erop.
1875Dordine:
(klooster)gelofte; sworet: had
gezworen.
1876En
ware oft:
tenzij.
1877dit
bespraectire
binnen: dit voorbehoud
hebt u gemaakt.
1878des: nl. Clarette
veroveren.
1880anegaen:
beginnen, gaan doen.
1881in
vresen staen:
in gevaar verkeren.
+172rb
1883hier
binnen: nl. in
het klooster.
1884lijf: leven.
1885begeric
wijf: wil ik
meer een vrouw hebben.
1886ember: zie vs.
1854.
1887Gaet ...
vernoye: of het
mij voordelig of nadelig
is.
1888Daer ...
toe: daar valt
niets aan te
veranderen.
1890Waendi deilen ende
kisen: denkt u
te kunnen doen wat u
wilt.
1891ordine: geestelijke
stand.
1892cledere van hier
binnen:
monnikskleed.
1894Soe
willic: dan zal
ik.
1896mine
scoen gebonden:
mijn schoenen (sandalen)
aangebonden houden; ter
stede: synoniem met tote dier
tijt.
1898eiscede: vroeg.
1902algader sijn
abijt: al zijn
monnikskleren.
1903cappe:
monnikskap. Dit was een losse
kap aan een schoudermantel,
die over de wapenrusting
gedragen kon worden.
1906gereide:
zadel.
1907stegerepe:
stijgbeugels; houtijn: van
hout.
1908te
voerne plagen:
plachten te hebben.
1910dancte: hi
dancte; alre
doget: voor al
het goeds.
1911verhoget:
verblijd.
1913sent:
sindsdien.
1914besante groet:
gouden byzantijnen (een
munt).
1915oft
hem geviele
noet: als hij in
moeilijkheden kwam.
1917Het
... vrome: het
zou in zijn belang
zijn.
1918loent:
lone het.
1920dedi den
raet: regelde
hij het zo.
1922Herberge ...
genomen: steeds
zijn intrek heeft
genomen.
1923Onthier
ende: totdat;
ten
tornoye: op de
plaats van het
toernooi.
1924prayerie:
landstreek.
1927sire
ordine: van
zijn orde.
1928Om
dat: daarom.
1930Sine
saken: wat hij
te doen had.
1933tot dier
stede: tot de
tijd.
1935alst ...