terug  begin  verder
[p. 188]

Roman van den Riddere metter Mouwen
Brussel, Koninklijke Bibliotheek, Hs. IV 818

[p. 189]
 
+Hi hadde die moetheyt al verloren,aant. E 1
 
Diene zeere dwanc te vorenaant. E 2
 
Dor haren wille dien hi begart.aant.3
4
Met beeden nam hi tswart4
 
Ende ginc slaen slach in slach
 
Op dien hi vor hem sach.
 
Al haddi drievout wapen an,7
8
Hen besloet hem niet nochtan,8
 
Hine hadde dar tlijf verloren9
 
Die so condich was dar voren.aant.10
 
Hi ontfinc so menege wonde,
12
Dat hem crankede sine gesonde.12
 
Het was scire met hem gedaen,13
 
Die herte besweec hem saen,
 
Hi viel neder al met alle.aant.15
16
Die erde donrede vanden valle,
 
So swaer was hi ende soe groet.
 
Dus bleef hi verslegen doet.aant.18
 
Dus can die minne werken19
20
Ende elken man gesterkenaant.
 
Dien herte leget an. E 21
 
Wat sal nu doen die edel man?
 
Sijn ors was gefalgiert23
24
Ende sinen helm gefaucsiert,24
 
So dat hijs nemmermeer begerde:25
 
Hi lach te stucken op die erde.
[p. 190]
 
Nu ne heeft hi scilt no spere.
28
Dartoe haddi eene dere: E 28
 
Boven an sijn vorhoeft
 
Was hem die huut int tween gecloeft,aant.
 
Nalecs tote den beene.31
32
Hine hadde wonde anders ne geene,
 
Danc hebbe Cepalus,
 
Die hem te siere zuster huus
 
Den goeden halsberch gaf; E 35
36
Hen besloet hem niet een caf,36
 
Diere met swerden op sloech:
 
Hen deerde hem niet diene droech.38
 
Nu ne weet die ridder wat bestaen,39
40
No war trecken no war gaen.aant.
 
+H e hadde wapenenaant.
 
Sonder swart endeaant.
 
Hi moeste daneaant.
44
Est hem quaetaant.
 
Dien langen da
 
Ende clagede sijnaant.
 
Die hi daer ha
48
Ende hi dane mo
 
Daer toe was d
 
Neder gelopen do
 
Nochtan deerde
52
Ende dat sire herten
 
Ic mach u seggeaant.
 
Die ridder en hadd
 
Maer hine wilde s
56
Waen hi was ende ho
 
Doere sijn moeder afaant.
 
Die eens conincs doc
 
Versenden soene ter s
60
Dat was zine oude
 
Dat har noetsakeaant.
 
Anders waer soe bleaant.
 
TE dien tiden wasaant.
64
so wat joncvrouwaant.
 
Anders dan soe met
 
Dar mense steende a
 
Dies ne mochte gee
68
Indien dat ment moc
 
Om aldus gedane diaant.
 
Was harde menich joaant.
[p. 191]
 
Te dien tiden geleid
72
Si dogeden horen arbey
 
Die joncvrouwe met listaant.
 
Sine wilde niet dat iemeaant.
 
Al gesciede hem dorperheyde75
76
Dor te behoudene lijf ende lede.
 
Dus waest den ridder comen,77
 
Als gi mi hir hort nomen,78
 
Ende dogede menich swaer gepens E 79
80
Op ende neder hare ende gens.80
 
+n hier dasaant.
 
was
 
 
84
heet
 
mintaant.
 
gewint
 
ren
88
 
 
ende dach
 
ettel verdrach
 
bevaenaant.
92
no wat bestaen
 
wach
 
cloester lach
 
ogen grijs
96
in elker wijs
 
ongemakeaant.
 
sine zake
 
ende wideaant.
100
rideaant.
 
comen was
 
nede das
 
scoene
104
n crone
 
nen eenen man
 
hadde an
 
 aant.
108
om sine vrame
 
monc wortaant.
 
behortaant.
 
menne dar in doet
112
e ne geen goet
 
en drinken mach ende eten
 
dat men can weten
 
wonden sijn genesen.
[p. 192]
116
Die ridder dancte hem van desen. E
 
Hi hadde van gemake noet. E 117
 
Hi ginc dar hem die abt geboet E
 
Ende daer men sire wonden plach;aant. E 119
120
Hi heelde daer men toe sach.aant. E 120
 
+Ende teersten dat hi gevoelt121
 
Ende sijn rouwe was vercoelt,aant.122
 
Ginc hi achter in dat hof E 123
124
Metten monken op ende of.124
 
Dier te sere sinen sin can leidenaant.125
 
Dor sine groete hovesscheide.aant.126
 
Ende die abt als te vorenaant.127
128
Haddene int harte vercorenaant.128
 
Dor dat hi was wel geraect129
 
In alre doeght ende vulmaect,129-30
 
So salne die abt wel ontsienaant.131
132
Ende ginc hem an met dienaant.132
 
Ende daer toe mede dat covent,
 
Die hem waren omtrent,134
 
So lange, dat sine monc makenaant.
136
- Ic mach u seggen dor welke zaken -
 
Om te versierne hor hof.137
 
Met rechte gaven si hem lof, E
 
Die gene diene kinden.
140
Men soude sijn gelike niet vinden,
[p. 193]
 
Die ginge dese werelt dore,141
 
No soe scone creature
 
Ende wel geraect in sine tale.143
144
Aldat hi dede sat hem wale.144
 
Also hi inden cloester ginc
 
Ende die grise cleeder ontfinc,
 
Namen si sine sekerhede.147
148
Hi swoer bi ridderscepe mede
 
Ende dar toe bi sinen ordinen,149
 
Dat hise tote sine finen E 150
 
Houden soude ende niet ne brake, E
152
Hen ware alleene bi eere zake,152
 
Of noch geinde aventure,153
 
Dat hi die scone creature,
 
Clarette, mochte gewinnen.
156
Dit heeft hi besproken binnen.156
 
So wildi die covele begeven157
 
Ende hem wegen in den stride158
 
Ende alse hi dies die
160
Heeft hi gedaen dien eet, E
 
+Dat hi die ordine niene begeeft161
 
Dor I mensche die nu left, E
 
Want hi wert ter doget bekeert.163
164
Hi was clerc ende hadde geleert164
 
menne vant,165
 
in Ingelant.
 
scole X jaer,
168
Oec was met hem vonden dar
[p. 194]
 
Beede grau ende bond169
 
Ende in selvere C pond,170
 
Dar hi mede was geliertaant.171
172
Ende ter doget wart bekiert.aant.
 
Sider scaemdi hem das,173
 
Dat hi vondelinc was,
 
Ende vor wech vandaer175
176
Ut hoer lande VIII jaer,aant.176
 
Om te soekene sinen vader.aant.
 
Des haddi gehort algader.aant.178
 
Te Cardeloet quam hi geraect,aant.179
180
Dar hi ridder was gemaect.
 
Nu draecht hi die covele an
 
Ende es een begeven man,182
 
Dat onlange sal gewaren.183
184
Wille God sijn leven sparen,
 
Hi sal noch aventure bestaen,
 
Meerre dan hi heeft gedaen.
 
Nu was hi inden cloester daer
188
Lettel meer dan I jaer,
 
Dar hi lief was ende wart189
 
Hen gaf dat hi
 
Bede de m
192
Maer hin
 
Ver sco   inctaant.
 
Hem selven d   hi ontfinct
 
Mijns heer Waleways nichte.194-95
196
Dor har versuchte hi gedichte196
 
Die hem gaf die witte mouwe
 
Daer te   grote   we
 
Ende   harre   en
200
Dat   lve die conincineaant.
[p. 195]
 
+Alsoe hem   swartaant.
 
Ende ridder d   wart
 
Om h   hi in vel
204
Ende
 
Dar hi de   ridder af trac
 
Dat hem die luchter arm brac206
 
Beed   es   et slach
208
Dor haren wille was menege dach
 
Sijn herte
 
Ende dor sinen wille
 
Hir si waren naest so comen,aant.211
212
Dat Cephalus hadde genomenaant.
 
Die joncvrouwe teenen wive,aant.
 
Die hi vant in swaren live214
 
Buten den Fellen Woude, al naect,aant.
216
Dar soe sere was mesmaect216
 
Biden naen, diese verriet217
 
Ende die hare niet ane liet.218
 
Hi hadde hare genomen al reyne,aant. E 219
220
Sonder hor hemde alleyne.
 
Ic mochtu wel seggen hoe,221
 
En dadic niet te lange dar toe aant. E 222
 
Dat se Cephaluse gewan223
224
Endeaant.
 
 
 
Dat hi doet verslegen was
 
Har ondadege stiefvader,aant.
228
Diese ontherft hadde algader,aant.228
 
Ende dattene een ridder versloech229
 
Die eene witte mouwe droech
 
In eenen swarten s   gesaant.
232
Hi hadde hem genomen tleven.
 
Doen wisten si alle gader wel,aant.
 
Dat hijt was ende niement el,aant.
 
Die die witte mouwe draget.
236
Die coninc droevet ende claget
[p. 196]
 
Dat hine in hem niet vaant.
 
Hem selven
 
Hi deden soeken menegen dach. E 239
240
Alsmen vinden niet en mach, E 240
 
+Doe bat hi sinen liede, E
 
Dat si hem daer toe gerieden. E 242
 
Ende die liede weder quamenaant. E 243
244
Ende sire niet af vernamen,244
 
Hadde die coninc so swar gewach, E 245
 
Dat menne verhogen niet en mach. E 246
 
Hoe men best mochte gewinnen,aant.247
248
Daer ne was niemen binnen,
 
Dies hem mochte berechten,aant.249
 
No ridders no sciltknechte,aant.
 
Sonder alleene die conincinne.aant.251
252
Doe soene soe droeve sach van sinneaant.
 
Was sijs sere tongemake253
 
Ende seide: ‘Here, bi eere zake254
 
Suldine gecrigen, wetic wel,
256
Den ridder ende niewet el.aant. E 256
 
DOet eenen tornoy gebieden,aant.
 
Ende maket cont uen lieden,
 
Die drie dage geduren sal,aant.259
260
Ende dien gevet geval,260
 
Dathi op tfelt den prijs bejaget,
 
Men sal hem geven die scone maget,
 
Claretten, teenen wiveaant. E
[p. 197]
264
Ende houdense te sinen live264
 
Ende tgoet datter toe behort.
 
Doet dese niemare dragen vort
 
In allen lande hare ende tare.aant.267
268
Als hi gevreyschet dese niemare,aant.268
 
Hi sal ten tornoye comen,
 
Deerst dat hijt heeft vernomen,aant. E 270
 
Es levende hi ende gesont.
272
Want hi hevet lange stont E
 
Claretten gemint, wetic wel,aant. E 272-73
 
Vele meer dan iemen el.
 
Hets mi dicke comen te voren,275
276
Dat hise met herte heft vercoren
 
Ende pine doget dor hare.aant. E 277
 
Als hi gevreesschet die niemare,aant.
 
Hi sal comen haestelike;aant. E
280
Hi en liet niet om een conincrike.’aant. E 280
 
+Doe ne was niemen in die zale,aant.
 
Sine volgeden alle diere tale282
 
Die die conincinne seide.aant.
284
Doe ne was dar ne gene beide,284
 
Teerst dat die coninc verstoet,285
 
Sendi uut tors ende te voet
 
Boden die waren snel, E
288
Ende hi beval hem allen wel,288
 
Dat sire nauwe omme spien289
 
Ende of sine connen versienaant.290
 
Dat si cortelike wenden. E 291
292
Hi salre Waleweine omme senden,
[p. 198]
 
Diene bringhen sal bi sire beden293
 
Ende bi sire groter hovesscheden. E 294
 
‘Dat hopic an onsen here,295
296
Den ridder, dien ic begere zeere.’
 
Doe namen die boden orlof
 
Ende ruumden des conincs hof.
 
Si sochten den ridder menech dach,aant.
300
Alsoe verre als men tornoys plach,aant.300
 
Ende maectent den riddren cont.
 
Doe quam I bode teenre stontaant.302
 
In den cloester te herbergen,303
304
Die sochte dese bederve,304
 
Dar die ridder was begeven305
 
Ende dogede I swar leven306
 
Dor Claretten wille van Spangen,
308
Walewayns nichte van Bartangen.aant. E 308
 
Ic wane hi lettel dochte,309
 
Wat niemare die bode brochte, E
 
Die droech an sire zide
312
Eenen zegel bosse wide,312
 
Dar des conincs teken stont an.aant.313
 
Dat versach die edel man314
 
Die dar met sire covele ginc.
316
Den bode hi harde wel ontfinc,
 
Doe hine comen sach int hof.317
[p. 199]
 
Sijn herte verlichte dar of;318
 
Hi vragede om niemare
320
Ende wane hi comen ware.320
+1ra
1Hi: nl. de RmM; moetheyt: vermoeidheid.
2dwanc: bevangen had.
3begart: begeert, verlangt naar. Het antecedent van dien ligt in haren besloten: daarom zou men die verwachten.
4Met beeden: met beide handen (elliptische formule).
7haddi: had hij, nl. de stiefvader; drievout wapen: een drievoudige wapenrusting.
8Hen ... niet: het zou hem niet geholpen hebben (zie MNW I, 1063).
9Hine hadde: maar hij zou hebben; tlijf: het leven.
10condich: hoogmoedig.
12Dat ... gesonde: dat hij erdoor verzwakt raakte.
13scire: spoedig.
15al met alle: helemaal (loze formule terwille van het rijm).
18verslegen doet: tautologie.
19Dus ... werken: zo'n uitwerking kan de liefde hebben.
21Dien ... an: die moed heeft.
23gefalgiert: bezweken (vgl. RRmM, vs. 1739).
24gefaucsiert: vernield (vgl. MNW II, 781, i.v. fauceren).
25hijs: hij hem (nl. de helm).
28Dartoe: daarbij, bovendien; eene dere: een wond.
31Nalecs tote: bijna tot op.
35halsberch: maliënkolder.
36Hen ... caf: hij schoot er totaal niets mee op.
38diene: die hem (nl. de maliënkolder).
39wat bestaen: wat te gaan doen.
+1rb
75Al ... dorperheyde: al zou hem schande ten deel vallen.
77waest ... comen: was het de ridder vergaan.
78nomen: vertellen.
79Ende ... gepens: die diep nadacht.
80Op ... gens: overal over, over alles wat hem betrof.
+1va
117van gemake noet: behoefte aan rust.
119plach: verzorgde.
120Hi ... sach: hij genas zienderogen (vgl. MNW VIII, 470).
+1vb
121teersten: zodra. Men zou hier het object dat verwachten, verwijzend naar vs. 120.
122rouwe: pijn.
123Ginc: wandelde.
124op ende of: heen en weer.
125De betekenis van deze regel is ons niet duidelijk.
126hovesscheide: hoffelijkheid, wellevendheid.
127als te voren: bovenal.
128Haddene (...) vercoren: had hem lief.
129Dor dat: omdat.
129-30was ... geraect / In ... doeght: uitstekende eigenschappen bezat.
131ontsien: respekt nebben voor.
132ginc (...) an: trachtte te overreden; met dien: terstond.
134Die ... omtrent: die bij hem, om hem heen waren (waren is meerv. ad sensum bij covent).
137Om te versierne: om een sieraad te zijn van; hof: kloostertuin (pars pro toto voor ‘klooster’).
141Die ... dore: wie ook de hele wereld doorging, al ging men...
143wel ... tale: zo wel bespraakt.
144sat hem wale: paste precies bij hem.
147sine sekerhede: zijn gelofte.
149dar toe: bovendien; ordinen: kloosterorde.
150tote sine finen: tot het eind van zijn leven.
152Hen ware: tenzij; bi eere zake: om één reden.
153geinde (eig. gehinde): toestond.
156besproken binnen: zich vast voorgenomen. Vgl. RRmM, vs. 1769.
157So: dan; die covele begeven: de monnikspij afleggen, uit het klooster gaan.
158hem ... stride: ten strijde trekken (MNW IX, 2047).
+2ra
161begeeft: verlaat.
163doget: deugdzaamheid, het goede.
164clerc: een geletterd man.
165vant: vgl. vs. 174. Vgl. ter aanvulling van de vzn. 165-167 RRmM, vs. 1772-1774.
169Beede ... bond: kleren van of met grijs of bruin bont. Vgl. RRmM, vs. 1776.
170in selvere: in zilver.
171Dar (...) mede: waarmee, ten koste waarvan; was geliert: onderwezen werd. De vzn. 170-171 zijn een herhaling in omgekeerde volgorde van de vzn. 163-164.
173Sider: later, sedertdien.
175vor: reed.
176hoer: nl. van zijn verzorgers.
178Des: daarover.
179quam (...) geraect: is beland.
182een begeven man: een kloosterbroeder.
183gewaren: duren.
189lief (...) ende wart: geliefd.
194-95De betekenis van deze vzn. is onduidelijk.
196Dor har: om harentwil; gedichte: dikwijls.
+2rb
206luchter: linker.
211naest so comen: bijna zover gekomen (?).
214in swaren live: in een ellendige toestand.
216mesmaect: mishandeld.
217verriet: in het ongeluk had gestort.
218niet: niets; ane liet: liet behouden.
219genomen al reyne: alles (volledig) ontnomen.
221mochtu: zou u kunnen.
222En... dar toe: als ik daar niet te veel tijd voor nodig zou hebben (vgl. MNW II, 249).
223Cephaluse: onderwerp in de datiefvorm.
228ontherft: onterfd.
229versloech: had gedood.
239deden: liet hem.
240Alsmen: toen men hem.
+2va
242gerieden: raad gaven.
243Ende: toen.
244vernamen: gehoord hadden.
245gewach: druk, zorg (MNW II, 1845).
246verhogen: opvrolijken, in een opgewekte stemming brengen.
247men (= men en): men hem (nl. de RmM); gewinnen: ‘te pakken krijgen’. Deze zin is het proleptisch ld. vw. bij vs. 249.
249berechten: vertellen.
251Sonder alleene: behalve.
253sijs: zij daarom; tongemake: bedroefd.
254bi eere zake: door één middel.
256ende niewet el: door niets