[p. 1]
[Tekst]
Prologhe.
+
aant.
Dicke hebbic die gene bescouden,
+
Die hem ane die boeke houden,
+
Daer sy clene profijt inne leren,
+
Alsoe sijn geesten vanden heren,
+
5
Van Pertelpeuse, van Amedase,
+
Van Troyen ende van Fierenbrase
+
Ende menich boec datmen mint
+
Daer men luttel orboers in vint;
+
Nochtan half logene es ende mere
+
10
Ende anders en hebben engene lere,
+
Dan vechten ende vrouwen te minnen
+
Ende lant ende stede ende borge te winnen,
+
Daer anders niet inne en leit
+
Dan der werelt ydelheit;
15
Ende leggen die boeke onder voet,
+
Daer
1)
men wijsheit, doget ende goet
+
Ende troest van allen goeden rade
+
An leren mach vroech ende spade.
+
In weet wat sire inne menen.
+
20
Dese slachten wel den genen,
+
Die liden doer enen bogaert,
+
Die met vruchten sijn bewaert
+
Ende netelen ende distelen plucken gaen
+
Ende die goede vrucht laten staen,
+
25
Die goet sijn ende van smake soete
+
Ende van evelen geven boete.
+
Aldus
2)
eest ende anders niet,
+
Die de dinc te rechte besiet.
+
Die den tijt onledich maken
+
30
Met onoerboerliken saken,
+
[p. 2]
My dunct dat sy zere ri[e]sen,
+
Want sy den tyt verliesen,
+
Die nemmermeer no wijf no man
+
Daer na weder verhalen en can.
+
35
Want die tijt es ons
ghegeven,
1)
+
Omme dat wy in dit leven,
+
Dat overlijt soe cortelike
+
Verdienen soude[n] hemelrike;
+
Ende die hier luttel sayen
+
40
Selen ginder luttel mayen.
+
Daer omme behoren sy ten vroeden,
+
Die ghene die hem hier soe spoeden
+
Te sayene dat goede sait,
+
Daer men ginder af ontfaet
+
45
Honder[t]fout van lone.
Te Antwerpen daer ic wone
+
Soe quam my een boec ter hant
+
,
Daer ic in bescreven vant
+
Vele duechden ende wijsheden
+
50
Ende leringe van goeden seden
+
Ende hoe die mensce soude leven.
+
Dit boec was in Walsche bescreven
+
Sonder rime in slechte woert.
+
Doen werdic daer toe becoert,
+
55
Dat ic dit boec woude maken
+
Uten Walsche in Dietsche spraken,
+
Sonder rime alsoe ic sach,
+
Dat hy inden Walsce lach,
+
Omme dat ic van dier edelre leren
+
60
Een woert [niet] woude anders keren,
+
Dant
2)
die edele wise clerc
+
Selve dichte in sijn werc.
+
Want rime, alsoe wijt vinden,
+
Doet
3)
dicke die materie winden
+
65
Anders danse die makere seide
+
Ende ierstwerven int scrift leide.
+
Die de materie sal leggen wale
+
Van ere tale in een ander tale,
+
Die sal den text leggen dan
+
[p. 3]
70
Soe hy alre gelijcxt can.
1)
+
Dit sal van rechte sijn sine sede,
+
Alsoe alse sinte Jeronimus dede,
+
Die de bybele ende menich ander werc
+
Int latijn dichte als een clerc
+
75
Uten Grixe, dat hy conste wale,
+
+
Ende oec ute Ebreusche tale.
+
Hy en deder toe noch af
+
Anders dant dauctor ute gaf.
+
Die anders doen, sy doen quaet.
+
80
Hoets hem elc, dats mijn raet.
+
Dat ic dit werc ierst ane ginc,
+
Dat en dedic omme gene dinc
+
Anders dan dat ic niet en woude,
+
Dat dese edele leringe soude
+
85
Den Dietscen lieden verholen wesen,
+
Die geen Walsch en connen lesen,
+
Noch geen Walsch en verstaen.
+
Want ic hope sonder waen,
+
Dat sy selen daer omme bedi
+
90
Vriendelike bidden voir my,
+
Omme dat ic die pine bestoet.
+
Want die leringe die es goet
+
Beide ter zielen ende ten live,
+
Die
2)
ic hier na bescrive.
+
95
Die boec, daer icse ute trac,
+
Es geheten die wise Sidrac,
+
Na enen clerc, wijs ende fijn,
+
Was philosophe ende astronomijn,
Die God alsoe hadde vercoren,
100
Dat hijt al wiste te voren,
+
Dat in de werelt soude gevallen
+
Ende hoe sy inden soude met allen;
+
+
[Van firmamenten ende van planeten,
Hoe der inglen coor sijn gheheten,
105
Dit was hem algader cont.
Hout voor eenen vont,
[p. 4]
Die beter es menichfout
Danne ghesteente, zelver of gout,
Want vele beter es wijshede
110
Danne enighe erdsche rijchede.
+
Want dese bouc hevet in
Der warelt fundament ende beghin
Ende oec zal hi doen verstaen,
Hoet metten achtersten zal gaen,
Daer de warelt zal nemen fijn;
(115)
Ende de welke behouden zal sijn
Als God de warelt zal domen
Ende hoe si ter bliscap sullen comen
Metten inglen daer boven;
Ende oec die werden verscroven
(120)
Ende gheworpen in die pine,
Hoe hem in die helle staet te sine,
Van vagheviere ende van paradise mede
Ende oerbare leringhe in menigher stede,
Waer of wi ons zouden hoeden,
(125)
Die Sydrac leerde, die vroede,
Eenen onghelovighen coninc,
Hiet Boctus, die hem leerde dese dinc.
Doe hine metter gracie van Gode
Hadde bekeert te sinen ghebode.
(130)
Dit was naer Noe VIIIc iaer
Ende XLVII daer naer.
Dese Sydrac was van Gode vercoren
Ende van den geslachte van Japhette geboren.
Nu bid [ic] Jhesum van Nazarenen,
(135)
Dat hi mi wille verlenen
Macht, sin ende ghesonde
Ende te levene zo langhe stonde,
115
Dat ic dit werc bringhe toe
Ende mijn leven betren zoe,
(140)
Dat ic daer naer sciere
Come te ghenadighen vagheviere.
Daerbeit zal mi wesen zwaer,
120
Want ic oud was vichtich iaer,]
(145)
+
Doen ic
1)
dit werc ierst began,
+
[p. 5]
Ende hebbe versleten nochtan
Met dichtene minen sin,
+
Daer sonder ic nemmeer en ben.
+
125
In dichte niet, dat weet wale,
+
(150)
Dien boec ute altemale:
+
Vanden cruden latic uut
Ende vanden stenen die virtuit,
+
Ende oec eenderhande
sotterie
1)
,
+
130
Die men sonder astronomie
+
(155)
Niet toe gebringen en can;
+
Het es te swaer elcken man;
+
Ende oec some ander dinc,
+
Die my int herte niet en ginc,
+
135
Hebbic al gelaten uut.
+
(160)
Nu hulpt my Goids bruit,
+
Maria vol van genaden,
+
Ende staet my in staden
+
Voer des Vaders Sone van hemelrike,
+
140
Dien ghi
droecht
2)
menschelike.
+
(165)
O Maria, reine vat,
+
Wanen soe quam u dat,
Dat God ende ghi allene
Enen sone hebt gemene.
145
Hy es Vader gebenedijt
Des Soens daer ghi moeder af sijt,
Ende die selve Sone es God.
Seker hy es herde sot
Ende vele meer dan ontsint,
150
Die dese vrouwe niet en mint,
Die de Vader alsoe minde,
Dat hy sinen heylegen Geest sinde
In hore omme die dinc,
Dat sire den Sone by ontfinc.
155
Dus quamen in hare scone
Beide die heilege Geest ende die Sone,
Die een God sijn metten Vader.
Dus heeft
sy
3)
algader
Die drievuldicheit in hare;
160
Daer by eest openbare
Dat haer niet en es ontseit
[p. 6]
Vander edelre Godheit,
Daer by sy es ghevoeget scone
Daer boven inden oversten trone,
165
Daer die ingelen singen hoge.
Hier met latic dese prologhe.
+
K
+
Dickent - de gone ghesc.
+
an bouken
+
si - oorbare in
+
Also - van h.
+
Paerkenomeuse - Amidase
+
Firabrase
+
E. van menighen bouken die -
+
Ende d.m. litel oorbaren -
+
Ende dat alf loghene -
+
(en
om.
) - ghene
+
Danne - vrauwen m.
+
steden (ende borge te
om.
)
+
in ne l.
+
legghen de bouken
1)
hs.
Dier
+
doghet, wijsheit e.g.
+
troost (goeden
om.
)
+
In vinden m. vro -
+
Inne - in meinen
+
ghenen
+
duer enen boongaert
+
vr. staen b.
+
nettelen - plocken
+
E. goede cruden 1. st.
+
smaken zoete
+
v. allen ev.
2)
hs.
Anders
+
Aldus eist
+
anesiet
+
de t. - make
+
onhoorberlijc zake
+
Mi dinct - si - riesen
+
Dat si altoos d.t.v.
+
(eerste
no
ontbr.)
+
D. naer verhalen can
1)
hs.
gheheven
+
de t. es onghegheven
+
wi
+
zo
+
zoude
+
Die gone d.h. litel zayen
+
Zullen gonder litel m.
+
Daer bi b. zi
+
Die gone (soe
om.
)
+
Te z. dat zaet
+
gonder of
+
Al tandworpen
+
Zo q. mi een bouc te h.
+
ghescr.
+
dogheden
+
leringhe - zeden
+
E.h. dat de mensche z.l.
+
Die bouc - ghescr.
+
Zonder - slichter woort
+
Doe wordic - becoort
+
den bouc
+
Dietscher
+
Zonder r. also ic zach
+
hi in dat Walsche
+
der e.l.
+
woort niet anders wilde
2)
hs.
Dander es die e.w.c.
+
Dant de
+
Zelve
+
als
3)
hs.
Doe
+
Doet de materie dickent w.
+
de maker z.
+
eerstwaerf in scriften
+
Die ene m.z. zegghen w.
+
V. eenre - ene andre
+
Hi zal - legghen
1)
die zorge dat zijn vertaling de tekst zo nauwkeurig mogelijk volgt.
+
Zo hi alreghelijxt
+
zal - zede
+
Also s. Jher.
+
bible (menich
om.
)
+
In latine leide
+
Griexen, also hi
+
(2r)
+
uter Ebreeuscher
+
Hine - no -
+
dan die auctoer uutgaf.
+
Diet - si
+
Elc wachts hem -
+
eerst ane gh.
+
Dan d. anders o. gh. d.
+
Danne dat - ne -
+
lere z.
+
Dietschen
+
gheen - ne
+
gheen - ne
+
zonder
+
sullen bi di
+
Gode bidden over mi
+
de p.
+
W. de leringhe es g.
+
Bede der ziele enten l.
2)
hs.
Dat
.
+
Die - scrive
+
bouc - uut
+
Es gheh. Sydrac
+
Naer
+
h. wiste al
+
zoude gh.
+
enden z.
+
(Het nu volgende deel ontbreekt in O., en wordt geciteerd uit K.)
+
Het hier volgende deel ontbreekt in alle andere Nederlandse en in de Nederrijnse hss. Misschien is het een interpolatie in K
.
+
(Hier gaat O weer verder:)
1)
hs.
Maer doen ic
...
+
Doe ic - eerst -
+
zin
+
Der z. ic niet bin.
+
Ic ne d.n.w.w.
+
Den bouc
+
steenen
1)
hs.
soterie
.
+
Ende eenrande zotterie
+
zonder
+
bringhen ne
+
Zoe - zwaer elken m.
+
som
+
mi
+
Die latic altemale uut
+
helpt mi Gods bruut
+
vul gh.
+
mi
+
Voor sVader Zone
2)
hs.
draecht
.
+
Die ghi droughet
+
(Vs. 165 v.v.
om.
in K)
3)
hs.
hy
.
