EENE ONTLEDING.
Wanneer wij hulp behoeven, dan zoeken wij die bij de menschen;
daarom is het goed dat wij onder menschen leven; want indien wij alleen waren,
dan konden wij geene hulp bij anderen zoeken.
(Anslijn,
Aanleiding, blz. 35, No. 6).
Zinsontleding.
Samengestelde volzin, bestaande uit 3 zinnen, de tweede is aan den
eersten verbonden door het redengevend voegwoord daarom, de derde aan de
vorige door het redengevend voegwoord want.
De eerste zin is samengesteld en bestaat uit den hoofdzin dan
zoeken wij die bij de menschen en den voorwaardelijken bijzin wanneer
wij hulp behoeven.
De tweede zin is samengesteld en bestaat uit den hoofdzin
[p. 47]
daarom is het goed en den zelfstandigen bijzin dat wij onder
menschen leven, het eigenlijke onderwerp van den hoofdzin.
De derde zin is samengesteld en bestaat uit den hoofdzin dan
konden wij geene hulp bij anderen zoeken en den voorwaardelijken bijzin
indien wij alleen waren.
| 1. Wanneer wij hulp behoeven |
Bepaling van
zoeken. |
| a. wanneer |
Bepaling van
behoeven. |
| b. wij |
Onderwerp. |
| e.
hulp |
Bepaling van behoeven (lijdend
voorwerp). |
| d. behoeven |
Gezegde. |
| 2.
dan |
Bepaling van zoeken. |
| 3.
zoeken |
Gezegde. |
| 4.
wij |
Onderwerp. |
| 5. die |
Bepaling van
zoeken. |
| 6. bij de menschen |
Bepaling van
zoeken. |
| 1. daarom |
Bepaling van is
goed. |
| 2. is goed |
Gezegde. |
| 3.
het |
Onderwerp. |
| 4. dat wij onder menschen
wonen |
Onderwerp. |
| a.
wij |
Onderwerp. |
| b.
wonen |
Gezegde. |
| c. onder menschen |
Bepaling van
wonen. |
| 1. indien wij alleen waren |
Bepaling van
konden. |
| a. indien |
Bepaling van alleen
waren. |
| b. wij |
Onderwerp. |
| c.
alleen waren |
Gezegde. |
| 2. dan |
Bepaling van
konden. |
| 3. konden |
Gezegde. |
| 4.
wij |
Onderwerp. |
| 5. geene hulp |
Bepaling van
zoeken (lijdend voorwerp). |
| 6. bij
anderen |
Bepaling van zoeken. |
| 7.
zoeken |
Bepaling van konden. |
[p. 48]
SPRAAKKUNSTIGE ONTLEDING.
| Wanneer |
Voorwaardelijk
Voegw. |
| wij |
Pers. Vnw. van den 1en Pers.
Meerv. 1e nv. |
| hulp |
Gem. Znw. Vr. Enk.
4e nv. |
| behoeven |
Pers. Regelm. Gelvl. Bedr.
ww. 1e Pers. Meerv. v. d. Teg. tijd der Aant.
wijs. |
| dan
1) |
Bijwoord. |
| zoeken |
Pers. Onreg.
Gelvl. Bedr. ww. 1e Pers. Meerv. v. d. Teg. tijd der Aant.
wijs. |
| wij |
Pers. Vnw. v. d. 1en Pers. Meerv.
1e nv. |
| die |
Aanw. Vnw. Vr. Enk.
4e
vn. |
| bij |
Voorzetsel. |
| de |
Lidwoord
Mannel. Meerv. 4e nv. |
| menschen |
Gem. Znw.
Mannel. Meerv. 4e nv. |
| daarom
2) |
Redengevend Voegw. |
| is |
Pers.
Onr. Onz. ww. 3e Pers. Enk. v. d. Teg. tijd der Aant.
wijs. |
| het |
Pers. Vnw. v. d. 3en Pers. Onz.
Enk. 1e nv. |
| goed |
Bijv. nw. (naamwoordelijk
gezegde). |
| dat |
Voegw. |
| wij |
Pers.
Vnw. v. d. 1en Pers. Meerv. 1e
nv. |
| onder |
Voorzetsel. |
| menschen |
Gem.
Znw. Mannel. Meerv. 4e nv. |
| leven |
Pers.
Regelm. Gelvl. Onz. ww. 1e Pers. Meerv. v. d. Teg. tijd der Aant.
wijs. |
| want |
Redengevend
Voegw. |
| indien |
Voorwaardelijk
Voegw. |
| wij |
Pers. Vnw. v. d. 1en Pers.
Meerv. 1e nv. |
|
1) Dit woord staat op de grens van de
bijwoorden en de voegwoorden. Ik breng het tot de bijwoorden, omdat het alleen
nog eens wijst op hetgeen door den geheelen bijzin uitgedrukt
wordt.
2) Wanneer men daarom een
samengesteld bijwoord noemt, kan men daar goede gronden voor hebben, m.i.,
betere, dan die waarop men het tot de voegwoorden
brengt.
|
[p. 49]
| alleen |
Bijv. nw.
(praedicatief). |
| waren |
Pers. Onreg. Ongvl. Onz. ww.
1e Pers. Meerv. v. d. Onv. Verl. tijd der Aant.
wijs. |
| dan
1) |
Bijwoord. |
| konden |
Pers. Onreg.
Gelvl. Bedr. ww. 1e Pers. Meerv. v. d. Onv. Verl. tijd der Aant.
wijs. |
| wij |
Pers. Vnw. v. d. 1en Pers. Meerv.
1e nv. |
| geene
2) |
Lidwoord met
de ontkennende g. |
| hulp |
Gem. Znw. Vr. Enk.
4e
nv. |
| bij |
Voorzetsel. |
| anderen
3) |
Onbep. Vnw. Zelfst. gebr. Meerv. 4e
nv. |
| zoeken |
Pers. Onreg. Gelvl. Bedr. ww. Onbep.
wijs. |
J.A. van Dijk.
|
1) Zie de noot 1 op de vorige
bladz.
2) Ander is afgeleid van
and (tegen): de andere is de tegengestelde.
3) Die Lulofs' Kakographie
gebruiken, zullen zich herinneren dat in het voorbeeld van stijl met verouderde
woorden gesproken wordt van een vader, die negeen vaar kende. Vaar is
vrees, en neg-een is de ontkenning van een (dus ons
geen). Van dit ontkennende neg, dat van ne afgeleid is,
hebben wij dus in niet, nooit, nergens, enz. het voorste - in
geen het achterste deel. De eigenlijke zuivere ontkenning is ni,
dat later verzwakt werd tot ne en vervolgens in en overging. Dit
is de reden dat ik geen eveneens heb genoemd als ik een hier
noemen zou.
|