[p. 66] Hagiografie De twee fragmenten die nu volgen zijn enigszins anders dan de overige teksten in deze bloemlezing. We hebben hier te maken met de beschrijving van een heiligenleven. De ervaringen die beschreven zijn, bereiken ons - anders dan bij voorbeeld bij Hadewijch - indirect. Zij komen tot ons, gezien door de ogen van de hagiograaf. In een hagiografische tekst als het ‘Leven van Sinte Lutgart’, waar deze fragmenten uit gehaald zijn, spelen twee aspecten een belangrijke rol. Ten eerste is dat de ‘historische beschrijving’ die de hagiograaf wil geven en daarnaast de uitdrukking van zijn gelovige bewondering voor de heilige. Deze twee aspecten beïnvloeden elkaar voortdurend. Dit stelt een nogal zware eis aan de lezer; het lijkt niet goed mogelijk deze aspecten te scheiden. Men moet niet zoeken naar een historische beschrijving die zou beantwoorden aan onze criteria voor historische juistheid. In de hagiografie staat de geschiedschrijving immers in de dienst van de gelovige bewondering en de vertolking daarvan. Het eerste fragment beschrijft een visioen van sinte Lutgart. De ic is hier de hagiograaf, si is sinte Lutgart. In het tweede fragment laat de hagiograaf sinte Lutgart zelf aan een vriend verhalen hoe zo'n visioen zich aan haar voltrekt. Lutgart, boek II, hoofdstuk 10, rr. 2561-2857.  Aldaer die vrowe op enen dach  Geknilt in harre beden lach  Die hare wel te handen ginc, 3	3  waaraan zij zich volledig overgaf.
[p. 67]    Wel grote joye si ontfinc  Ilanc so meer int herte binnen, 2    Die hare van der Godes minnen  So rive quam daer in gevloten 5  Dat hare algader wart onsloten  Die Gods verholne eenechheide, 6    So dat faillirde al sonder beide 7    Van buten harre sinne cracht,  Die nit ne conden hare macht 10  Behouden noch vergronden nit  Wat hare aldoe bekinnen lit  Van binnen Got van paradise  Want daer si lach in derre wise  Wart si harselven al ontgeven; 15  Oc wart tin stonden opgeheven  Daerboven wert die gheest van hare 7ev   16    In ere stat, die was so clare  Ende oc so utermaten schone,  Dat si daerboven in den trone 20  Daer Got den sinen feeste makt  Altoes, wel waende sijn gerakt.  So was si oc, dat wanic wel;  Want si ne sach daer niwent el 23    Dan grote cirheit daer die stede 25  Algader was vervroijet mede.  Aldar Lutgart, die maget goet,  Al dosterwijs verheven stoet  Daer si die joye migel vant,  Began si schowen altehant 30  En vision dat ic u al,  Opdat ic can, vertrekken sal. 31	2  Ilanc...meer: hoe langer hoe meer.  6  verholne eenechheide: heeft betrekking op het mysterie van de drieëenheid.  7  al...beide: onmiddellijk.  7ev  So...van hare: beschrijving van het weggerukt worden in de schouwing.  16  Daerboven...wert: opwaarts.  23  niwent el: in 't geheel niets anders.  31  Opdat: zoals.
[p. 68]    Si sach, aldaer si was gestaen  Met groten wonder al bevaen,  Gode, onsen eeweliken Vader,  Din hogsten coninc, die algader 5  Berekket dese werelt wijt.  Din sach die magt gebenedijt  Op enen troen schone ende clar  Wel mechtechlike sitten daer,  Verheven schone alse hem betam. 10  Dat wonderlike wel bequam  Lutgarden, die te haren vromen  Daer was tire hoger steden comen.  Oc sach si daer met groten scharen  Die ingle comen ende varen, 15  Die alle songen enen sanc  Daer si met eerden sonder wanc  Ende oc feesteerden blidelike  Den coninc van den hemelrike.  Oc sach si daer in enechore 20  Die xxiiii seniore, 20    Die alle teenen ringe saten  Cirlic gecronet utermaten  Ende alle songen: Sabaot, 23    Almechtech Vader, sute Got, 25  Gebenedijt so motti wesen.  Oc sach si sitten daer mettesen  Die iiii Gods evangeliste,  Die daer oc nemmer en gechisten  Van lovene allewege sere 30  Den hogsten coninc, onsen Here.  Daer sach si oc die patriaken,  Din ouden Noë metter arken  Ende alle dandre, die geseten  Oc waren daer mettin propheten,	20  Die...seniore: de 24 oudsten (Apoc. 4, 10).  23  Sabaot: (Hebreeuws) dit staat voor de zinsnede Dominus Deus Sabaot (De Heer, de God der hemelse machten).
[p. 69]    Die alle loveden wel schone  Den coninc, die sat in den trone.  Oc sach aldaer die maget reene  Die Gods apostlen algemeene, 5  Die saten alle teenen ringe  Ende alle songen sonderlinge  Met clarre stemmen oppenbare  Dat Got, die coninc, werdech ware  Die in den trone sat daerboven, 10  Dat menne moste gerne loven.  Oc sach aldaer die maget goet  War sente Yan Baptiste stoet,  Die Gode doepde in die Jordane,  Daer ons alnoch geleget ane 14   15  Die van Adame comen sijn,  So vele, alse het wel es in schijn, 16    Dat wijs en mogen nit ontberen. 17    Daer sach si oc die marteleren  Met roeden stolen wel gecleedt, 20  Die sente Steven heft geleedt 20    Vor Gode; ende alle songen dus:  Sit benedictus Dominus. 22    Oc sach si comen altesamen,  Die songen lude aldaer si quamen, 25  Die Godes confessore mar;  Ende alse quamen die bat naer 26    Din hogen coninc, die daer sat,  So seide si: Fiat, fiat, 28    Gelovet motti sijn, Got Here, 30  Nu ende altoes ende emmermere.  Oc quamen daer die magedine	14  waar wij nu nog de vruchten van plukken.  16  es...schijn: blijkt.  17  dat wij 't niet kunnen missen.  20  Steven: Stephanus, de eerste martelaar.  22  De Heer zij gezegend.  26  bat naer: naderbij.  28  Fiat: het geschiede, waarlijk.
[p. 70]    Cecilie ende Katerine,  Die brachten leidende een conroit  Van mageden schone ende groet,  Meer dan ic u geseggen can. 5  Din sach die maget hebben an  Van witten stolen din abijt  Tematen lanc, tematen wijt,  Die hen wel stonden int gevoech; 7-8    Ende elke en rijs gebloiet droech 9   10  In hare hant; ende alle also  Blide ende in hogen ende vro 11    So quamen si met schoenre scharen  Daer si wel willecomen waren,  Want si daer songen enen leec 15  Van minnen, die wel Gode leec, 15    Die in din trone sat verheven.  Oc sach die maget daer beneven  Op enen troen van hogen prise  Die moeder Gods van paradise, 20  Die vrië maget, onser vrowen.  Darna began die maget schowen  Dat alle die daer waren doe,  Ende oc die daer noch quamen toe,  Feesteerden met gestaden sinne 25  Die alre hogste coninginne.  Doe dit algader was gedaen,  So sach die fine magt opstaen  Din sone Gods, Kerste, onsen troest,  Daerbi wi alle sijn verloest, 30  Die wilen waren hirtevoren  Onthopet lange ende al verloren. 30-31    Doe sos die Godes sone vri 32	7-8  goed passend.  9  rijs gebloiet: bloesemtak.  11  in hogen: opgewekt.  15  leec: behaagde.  30-31  Die...Onthopet: die eertijds zonder hoop waren.  32  sos: zo.
[p. 71]    Was opgestaen, so ginc hi bi  Den vader staen aldaer hi sat,  Ende alle sine wonden nat  Van bloede hi heft getoget hem 5  Ende seide: Vader, siet, ic bem  U sone, Kerst van Nazareene;  Ic ben degene, die alleene  Die werelt al mettesen wonden  Verloessede eer van haren sonden. 10  Ic ben die goede middelere,  Die tuschen u ende din sondere  Din alre irsten vrede nam  Die sider wel te staden quam; 13    Want voren din dat ic din vrede 15  Din armen menschen hebben dede,  Noit ander dis en hadde macht,  Want allen menschen dat ontfacht. 17    Dis biddic u, wel sute vader,  Die vordeit uwen wille algader, 19   20  Dat u ontfarme der sonderen  So dat si mogen hen verweren  Jegen din viant, die gereet  Hen es te doene arch ende leet.  Oc offere ic mi over hen 25  U, vader, Here; want ic ben 24-25    Har middelere, har advocaet,  Har troest ende al har toeverlaet.  Daeromme comic selve nu  Alse advocaet te biddene u 30  Dat u ontfarme, vader mijn,  Der menschen, die in sonde sijn.       Doe dese bede har inde nam,  Gegaen met hastechheiden quam  Aldaer Lutgart, die maget, stoet,	13  te...quam: geholpen heeft.  17  ontfacht: ontbrak.  19  vordeit: ten uitvoer brengt.  24-25  over...U: voor hen aan U.
[p. 72]    Jhesus, die Godes sone goet.  Aldar so sprac hi dese wart  Ende seide: Kare mijn, Lutgart,  Hebdi gesin hoe ic algader 5  Mi hebbe goffert minen vader  Vor alle menschen die met sonden  In erterike sijn gebonden?  Hebdi vernomen hoe ic dede  Vor die sonderen mine bede 10  Aldaer ic vor den Vader stont?  So willic u dan wesen cont, 11    Lutgart, dat ic van u begere  Dat gi oc weset middellere  Tuschen die menschen ende mi. 15  Dartoe so willic oc dat gi,  So welken tijt dat gi bestaet  Te biddene over die mesdaet 16-17    Van din sonderen, altemale  U offert mi, so dat gi wale 20  Betoget dat gi hebt verstaen  Dat ic hir hebbe nu gedaen,  Daer mi toe dwanc die karitate;  Want dit exempel ic u late  Van minenthalven, schone brut, 25  Te houdene uwen tijt al ut.  Nu houdet dan getrowelike  Also, Lutgart, dat het mi like,  Voertane meer in uwen dagen;  So seldi van der groeter plagen, 30  Die al die werelt sal dorloepen,  Wel saen die pine al avecoepen.  Mar hoe gi selet dit begaden  So dat het moge staen in staden 33    Der werelt al, salic u wisen:	11  wesen cont: bekend maken.  16-17  So...biddene: steeds wanneer jij aan het bidden bent.  33  staen...staden: ten goede komen.
[p. 73]    Gelikerwijs dat gi van spisen  Nu hebt u seven jaer onthouden,  Die gi mi hebbet wel vergouden  So dat ics mi belove sere - 3-4   5  Want gi dat dadet dor min eere  Ende op den troest van mire minnen -  So seldi moten noch beginnen  Te vastene andere vii jaer.  Mar dis u soude sijn te swar 10  Te darvene alles dis men ett,  Gelijc dat gi dis nit nontbett 11    Die vii jar die leden sijn,  So willic dat gi, kare mijn,  Nutt een pulment met uwen broede 15  Voertane meer, dat gi nit noede  En motet doen; want ic u dis  Geve orlof ende toe den kis  Van welken dis gi wilt ontbiten. 18    Nu vart u dan enwege quiten 20  Van desen stukken, werde maget;  Want mi u vasten so behaget,  Dis sijt gewes, dat ic u al  Dat hondertfout vergelden sal  Hirboven in den hogen trone; 25  Want ic u sal doen spannen crone  Met allen desen magedinen,  Alsic u sal van alre pinen  Te joncst verlaten ende geven 28    Hirboven deewelike leven. 30  Antwerde gaf op dese wart  Die wel gerakde magt Lutgart  Ende seide: Kerst, almechtech Got,  U bispel schone ende u gebot  Hebbic onthouden harde wale;	3-4  waarin gij mij goed gediend hebt, zodat ik u zeer dankbaar ben.  11  dis...nontbett: niets at.  18  welke maaltijd gij wilt gebruiken.  28  Te...verlaten: op de jongste dag bevrijden.
[p. 74]    Hoe gi uselven altemale  Nu hebbet goffert uwen vader,  Dat hebbic wel gesin algader;  Dis benic wel terechte vro. 5  Mar wildi dan dat ic also  Miselven, Got, wel sute Here,  So welken tijt voertane mere  Dat ic u selven bidden sal,  Vor elken mensche u offere al, 5ev   10  So biddic u omodelike,  Genadech Got van hemelrike,  Dat gi also ontfanget mi  Vor die sonderen, alse gi  Van uwen Vader waert ontfaen, 15  So dat in staden moge staen  Din armen menschen dat ic ben  Gereet te biddene over hen.  Oc biddic u noch, Here goet,  Dat gi verleenet mi den spoet 19   20  Also te vastene elken dach  Van vii jaren, alse het mach  Allen sonderen best te vromen  Ende oc te vordernessen comen.       Do sprac dos weder toter vrowen 25  Die Godes sone: In goeden trowen  Willic u des gehingen gerne;  Gi biddet dis ic nit ne werne,  Want ic u alles goedes an. 28    Lutgart, nu vart enwege dan 30  Ende alles, dat u es geseget  Hirboven, ginder tale pleget 31    Gestadelic al sonder wanc;  Dis seldi harde groten danc	5ev  Mar...al: Maar als gij, God..., wilt dat ik mijzelf geheel aan u offer ten behoeve van alle mensen door voortdurend te bidden.  19  spoet: gunst.  28  an: gun.  31  ginder tale: daar beneden.
[p. 75]    Van mi bejagen ende loen.  Do was gesproken dit sermoen,  So quam die gheest her weder lise  Van boven utin paradise 5  In dat porprijs van din lichame.  Doe vant die magt van groten name  Harselven noch in kniegebede  Daer liggende op die selve stede  Aldaer si op den selven dach 10  Tevoren harre beden plach.  Doe stont si op al sonder beide  Blide ende in hogen, ende seide:  Gedanket motti sijn van din,  Genadech Got, dat ic gesin 15  U hebbe aldaer ic was gevurt.  Al heft onlangen tijt gedurt  Mijn spaciëren ginder boven,  Nochtan so magics mi beloven  Met rechte wel; so do ic oec, 20  Want dat ic uwes it gebroec  Darboven daer ic was gerakt,  Dat heft mijn herte vro gemakt;  Oc hebbic wale onthouden al  Ende emmermeer onthouden sal 25  Dat gi mi wiset ende leeret  Doe gi te miwert u bekeeret  Ende oc bevaelt met uwen monde  Dat ic dat vasten onderstonde  Noch anderwerf van vii jaren; 30  Dit salic, Here, al sonder sparen  Met blider herten onderstaen. Lutgart, boek III, hoofdstuk 10, rr. 1847-1941.  Op enen tijt so sat die vrowe  Bi eenen vrint, die hare op trowe 2	2  op trowe: met een beroep op haar trouw.
[p. 76]    Ene edele questie heft gevraget,  Die hem solveerde so die maget  Dat sijs bejagde eere ende prijs.  Die vrint hi vragde in welker wijs 5  Ende hoegedaen si plage sien 5    Dat overschone Gods anschin,  Alse hise visenteeren quame.  Antwerde gaf van suten name  Die maget weder ende seide: 8-9   10       Die melde Gods ontfarmechheide 10    Verleen u dat gi mogt verstaen  Dat gi mi vraget, want mi mijn waen  Also gedregt dat mensche en es 12-13    In dese werelt, die u des 15  Terechten wel berechten soude.  Want een die hem dis pinen woude,  Al hadde hi alre tongen tale,  Nochtan en soude hi u nit wale  Solveeren dis gi mi begrutt. 19   20  Mar Got hi geve u dat gi moett  Geraken daer ghijt eewelike  Moett schowen; want in erterike  En mach noch mi, noch u geschin  Dat wijt te vollen mogen sien. 25  Mar so ic u met corter spraken  Best can berecten van der saken  Die gi mi vragt, dat salic don.       Alsic hantere en orison 28    Ende ic dan late int herte binnen 30  Din gheest gewerden metter minnen,  So comt bi wilen daer en schijn  Gevlogen, die den ogen mijn	5  plage: placht te.  8-9  van...maget: de maagd met de zoete naam.  10  melde: milde.  12-13  want...es: want ik ben van mening dat er geen mens is.  19  begrutt: vraagt.  28  als ik in gebed ben.
[p. 77]    Es al te starc ende al te claer;  Mar lange nit en lett hi daer,  Want mensche in erterike nie  En wart geboren, die der zie 4   5  So wel gebroec dat hi in dogen 5    Din claren schijn mochte al gedogen.  Daeromme en lett hi, alsic wane,  Daer lange nit, want hi tontfane  In dogen sonder wederstoet 8-9   10  Es allen menschen al te groet.  Ende alse dese es leden dan,  Dis ic dorgronden nit ne can  Noch mijn noch meer, ende ic dan sla  Mine ogen op, ende ic sie na 15  Dat licht dat daer enwege vert  Tin hogen paradise wert,  So vindic daer na desen schine  En ander licht, dat sonder pine  Ende onverstaert mijn ogen sien. 20  Mar alsic dan sijn schone anschijn  Die mi daer visenteeren quam,  Dat mi te schowene eer benan  Dat irste licht, daer binnen soeke 22-23    Ende ic denghenen, dis ic roeke, 25  Daer schowen waene, en vindics nit.  Dis doegic menech swar verdrit  Ende ongedout groet utermaten.  Want wilde hi hem beschowen laten  Gelic dat ikken gerne sage 30  So ware al leet, ende alle clage,  Ende al verdrit van mi geverret.  Mar neen hi nit, want hi ne merret  Daer langer nit dan ic en doe  Mine oge op ende weder toe;	4  der zie: het zien.  5  gebroec: gebruikte - dogen: de ogen.  8-9  want...dogen: want dit licht in de ogen te verdragen.  22-23  Dat...licht: bepaling bij anschijn.
[p. 78]    Mar dat nes gnoch nit mine ghere. 1    Oc seggic u dat mi so clere  Sine ogen dunken ende fijn,  Dat hem ne mach dat sonneschijn 5  Geliken nit na minen wane  Meer dan der sonnen doet die mane,  Of dan dat sterrelicht en doet  Den dage, daert af wesen moet  Verdonkert ende wederslegen. 9   10  Nu moet ons beiden dan gewegen  Tin schonen paradise wert  Die selve Got, die dat verclert  Al met hem selven ende geven  Dat wine int eewelike leven 14   15  Beschowen moten sonder inde.  Want die u des in velen ghinde 16    Berechten soude, en wart geboren  In hondert jaren hir tevoren.  Dis gi mi vragt, dis motti nu 20  Hir met gepaijt houden u. 20    Want nit te meer dan ic en can,  Op welke tijt dat hi mi an 22    Dat ic sijn werdelike anschin  Also ter liden mach besin, 24   25  Tevollen sijns versaedt gewesen,  So nes in mi dat ic van desen 26    Berechte u bat, dis gi mi vraget.	1  Maar dat stilt mijn begeerte niet.  9  wederslagen: verdreven.  14  wine: wij Hem.  16  in...ghinde: preciezer.  20  gepaijt houden: voldaan achten.  22  an: gunt.  24  ter liden: in het voorbijgaan.  26  nes...mi: is het mij onmogelijk.