III.
De volgende, twee fragmenten werden vroeger naar een afschrift van Bilderdijk uitgegeven door Clarisse in Dr. de Jagers Taalk. Mag. III. 163-222. Het origineel is thans het eigendom van Dr. M. de Vries. Zie nader de Inleiding.
fol. 1. a.
I.
+............
Die bede hovesche waren ende wijs,1
Ende vele van manieren wisten,
Sone mochten si bi ghene listen
Tswijfs herte daer toe bringen,
5
No met crachte, no met bedwingen,
Dat si bi wilen dinc anders dade
Dan si selve worde te rade,
So wien so lief ende betrouwe,
Want elke es haerre herten vrouwe.
10
Bander side siin si, dat wet te voren,
Bi naturen vri geboren,
Niet dat ene eens wesen al
Ende haren wille laten sal,
Ende doen algader san gebod:
15
Nature en es oec niet [so] sot,
Dat si doet werden Marioene
Allene om enen Robetsoene,
Na mire besten wetenscepen;2
Maer sonder twivel si heeft gescepen
20
Elken man, na dien Latine,
Elken wive gemene te sine,
Ende elc wijf elken man gemene;
Niet te wesene eens allene
Alle die daghe, die si sal leven.
25
Hier boven heeft si hem gegeven
Orlof te doene al dat si willen,
Sonder helen ende verstillen;
Ja, sonder dat cracht ende recht verbiet:
Dit segt die wet, die ons verbiet;
30
Dat weten wale some die clerke.
Maer nu es die Heilege Kerke
Met haren gebode hier jegen comen,
Ende heeft hem dese vriheit genomen,
Ende elken heet hebben siin proper wijf,
35
Die niet wille leden suver lijf,
Ende die wille hebben te huwen,
Om sonden ende om keefsdoem te scuwune
Daertoe gramscap ende nijt,
Sceldinge, slachtinge ende strijt,
40
Ende naturelike vruchte te winne,
Ende de te voedene ende te minne
Met betren nerenste onder hem beden,
Dan of si waren messcien versceden
Ende ontbonden van haren trouwen.
45
Om dat dit merken dan die vrouwen,
Dat hare vriheit dus wert verloren,
Die bi naturen hem soude siin geboren,
So pinen si hem vele te meer
Vri te wesene nu als eer,
50
Ende volgen haers selfs wille gerne,
So wie dat hem verbiet of werne,
Of wien dat scat oec of vroemt,
Daer dicke menich vernoy af coemt,
Ende quam hier vormaels, dies es menich dach,
55
Eer men huwelic te doene plach,
Doe tfolc al gader was gemene;
Want elkerlijc, waest groet of clene,
Wilde hebben die hem bequame,
Updatse hem starker niene name,
60
Ende lietse, wildi, also saen
Als sine genochte was gedaen,
Dat die menege dicke becochten,
Hier omme streden ende vochten,
Ende lieten hare voedinge gaen te quiste.3
65
Van sulken discorde, van sulken twiste
[p. 250]
fol. 1. b. c.
+Mochtic u menich exempel setten,
Waendi1 u niet te lange letten,
Eer ie die tale brochte ten ende.
En doch, ten minsten dat ic vende
70
In ouden jesten noch gescreven,
Dat willic u te kennen geven.
Hier vormaels bi Elenen tiden
Was menich orloge ende striden
Dor haren wille, na minen wane,
75
Tusschen die Grieken entie Troiane,2
Daer menich ridder goet om starf,
Ende gedochden menich warf
Anxene, pine, swaer verdriet.
Maer dese en was die eerste niet,
80
Noch die achterste oec sal wesen,
Daer groet vernoy af es geresen
Die menege, die hare herte binden
Met wijfs minne ende haers bewinden,
Daer die menege bi verriesen,
85
Ende menich werven daer omme verliesen
Siele ende lijf, al eest swaer,
Ende sullen verliesen noch hier naer,
Sal dese werelt iet lange duren.3
Nu neemt u goem dan van Naturen,
90
Hoe wonderlike cracht si heeft
In elke creature die leeft.
[A]en siet dat wilde vogelkiin
Eest merle, listre of....iin,4
Dat inden woude es gevaen,
95
Ende sint in muten wart gedaen,
Daer ment hout wel tederlike,
Ende voet wel delicaetlike,
Het singet, het maket van buten feeste,
Recht alst ware in dien foreeste,
100
Daert siins selfs gebruken mochte;
Nochtan so doet hem so onsochte,
Dat sire vriheit es comen af,
Die hem Nature wilen gaf,
Dat laet siin eten ende stert
105
Somen tiden, ende loept vertert
Binnen al omtrent die mute,5
Ende soect tgat te vliegene ute
Weder in dat grone wout,
Daert sijns selfs mach hebben gewout
110
In sine vriheit. Als dies gelike
Eest metten vrouwen namelike.
Men machse nemmer so nauwe houden,
So wel gecleet, so wel gevouden,6
Sine soeken wech, dits ongelogen,
115
Hoe si harre vriheit vercoveren mogen,
Eest openbaerlic ofte stille,
Te vorderne haren vrien wille,
Hen doe sonderllnge gracie.
Hier af seget ons dus Oracie,
120
Die vele wiste van vrouwen dade:
Die ene scare sette uter stade,
Si soude weder springen daer in.7
Die oec wel merct in sinen sin,
Elkertiere creature
125
Kert weder gerne in hare nature:
[p. 251]
fol. 1. d.-2. a.
+Dat en wilse laten niet, dies seker sijt,
No dor gelof, no dor arbijt,
No dor crachte, no dor violente,
No dor wijsdoem, no dor sciente,
130
Hen doe die hulpe van onsen Here.
Dat soude met rechte onsculdegen sere
Venus ende oec andre vrouwen,
Of si breken ede ende trouwen,
Ende boven haren man mesdoen:
135
Naturen crachte si doet hem doen,
Die alle erdsche dinge berect,
Ende meer dan C. ossen trect:
So weldich es si ende so crachtich.
Hi soude oec wesen herde machtich
140
Ende vele van beliendicheden connen,
Die bi naturen niene werde1 verwonnen;
Want men vint, dit2 wel verstaet,
Dat hare cracht vor leringe gaet.
Die een niewe voelinc vole name,
145
Alse sniemen alst vander moeder quame,
Ende hielt bi nachte ende bi dage,
Daert ghene merie en sage,
Dies het ware comen te sinen jaren,
Ende ledent dan daer merien waren,
150
Daert noit en [gene] hadde gesien,
Het soude beg[innen eerstwerf] mettien
Daerwert te w[renscene ende te n]eyene,
Ende loepter......... eyene,
Ende breke[t uut sleders hant]
155
Breidel, haeltre ofte bant.
Om te soekene siin deliit.3
Dus eest metten vrouwen some tijt,
Die dien bant van huwelike
Hout ende bint so nauwelike,
160
Dat si haers en mogen gewouden,
Ende hem an enen moten houden
Die daghe die si bede leven,
Die vriheit, die hem es ontbleven,
Soudsi bider minnen rade
165
Gerne vercoveren, hadsiis stade,
Met enen andren, wien lief of leet,
Al soudsi breken trouwe ende eet.
Maer sulke sijn dies treeken achter
Dor scame ende dor der werelt lachter,
170
Sulke van scamen, sulke om vaer
Van pinen, diere mochte naer
Comen: omme niewet el.
Dit wetic bi mi selven wel;
Want doe ic was van uwer maten,
175
Haddict van scanden niet gelaten.
Ic hadde wonders meer gewrocht,
So menichwarf wasic versocht
Van menegen sconen jongelingen,
Die tote mi quamen ende ghingen,
180
Ende ontfarmelic op mi saghen,
Ende mi van minnen te biddene plagen,
Also si some connen wele,
Ende mi verhogeden met haren spele,
Dat mi so dor bequame dochte,
185
Dat ict vertellen niene mochte.
Ic en neme ute clerc no moneke,
Ridders, porters no canoneke,
So wat abite dat si dragen,
Die comen sijn te haren dagen,
190
Sine souden meer der vrouwen roeken,
Dan si doen ende4 hem versoeken
Minnen ende dienst te voren lecgen,
Maer dat si duchten dwedersecgen,
Ende haerre begerten wanen faelgieren.
195
Maer kenden si der w[iven manieren]
Of hare [heimelike gedochten],
Sine souden hem een twint niet dochten,
Sine souden versoeken blidelike,
Ende siin ontfaen also haestelike,
200
Daer siis bi wilen minste vermoeden.5
Menich huwelic, na miin bevroeden,
[p. 252]
fol. 2. b.
+Soude men oec breken achter lande,
Over ere onde over scande;
Dan soudemen laten, sijt wijs daer of,
205
No dor trouwe, no dor gelof,
No dor gedreech, no dor gebod,
Hen ware somech keytijf of sot,
Die so verwonnen ware van minnen,
Dat hi ware ene wilde minnen,
210
Ende [woudese] laten om el ne gene,
Maer [minnese altoes], alsic mené.1
Die hem dus vaste met minnen binden,
Soudemen, ic wane, lettel vinden.
Up dat ic noch ware int saysoen,
215
In soude met meerre luste doen
Haer herte verroren ende verwandelen,
Moesten si een stic met mi wandelen.
Nature ons meestert ende verwint,
Die onser herten ghenoehte mint,
220
[Bi] den welken ver [Venus] was
[Vele min te blameerne], sijt seker das,
[Dat si Mars hare minne j]an,
[Ende so sere bedroech haren] man
[Met liste,] bede stille ende openbare,
225
[So dat hijs niet en wart geware,]
Dat [was bi] daghe ende bi nachte;
Ten jonxsten dede hi [nauwe] wachte,
Dat hise bede tegader vant
In enen bedde, ende al te hant
230
Togede hise den goden, die doe waren,
Dier omme loegen ende hilden sceren,
Ende maectent wide ende side mare.2
Dies was Vulcane te moede sware,
Dat hi swoer to meneger stont,
235
Hi liet hem costen hondert pont,
Ende hijs den goden niene hadde gewagen,
Want dese II, alsi versagen,
Dat si den lachter dorcomen waren,
Noit sider twint sone wildsi sparen,
240
Sine daden te gader al open doren,
Dat si stolinghe daden te voren.
Doe droefde Vulcanus utermaten,
Hem ware liever, haddi gelaten
Dat bedde te nopene, doe hi sach,
245
Dat deen in sanders armen lach,
Hine hadde wederkeert ter vaert
Uter cameren, ende hadde gebaert
Als niet hadde gewesen van dien,
Dan dat hijt dede den goeden sien,
250
Die wijdden ende bredden sinen lachter,
Haddi nemmermeer daer achter
Begert te hebne raet of daet,
Of goet samblant, of goet gelaet
Van Venuse, der scoenre vrouwen.3
255
Hier op souden die gene scouwen,
Die siin wijf of oec sijn lief
Hoet ende wacht als een dief,
Dies hise ducht van andren man,
Ende met sire dulre wacht dan.4
260
Doet hi so vele dat hise bevart
Met haren amise, sijt dies gewart,
Sine sal te bet niet doen daer naer,
Maer vele te wers, dat wet vorwaer;
Ende nemmermeer na die wile,
265
Dat hise dus voert met sire ghile,
Ne sal hise te pointe vaen,
No goet gelaet van hare ontfaen.5
Grote dulheit es dan met allen
Dus in jalousien vallen;
[p. 253]
fol. 2. c. d.
270
+Want jalousie, die maecte algader,
Es ene der onsalechster qualen,
Die der jalousien minres herten
Torment met sorgen ende met smerten,
Ende doet leven met arbeide.1
275
Maer dese, daer ic u eerst af seide,
Die haren amijs tijt andre amien,
Sal wachten sulker jalousien.
Die toget sise buten in gelike,
Ende claget haer selven gevensdelike,
280
Om te verledene dien musaert
Met haerre bedriegeliker aert
Ende an hare te haelne te bat.2
Ic weet oec wel die waerheit te bat,
So sine meer aldus versoect
285
Ende maect gelaet, dat si sijns roect,
Ende sine begerte ende sinen sinne
Meer sullen bernen in hare minne:
Dies en darf si twiflen niet.
Es oec dat sake dat hem gesciet,
290
Ende hine gewerdege tonsculdegene hem,
Ende seget, om hare te makene grem,
Dat hi een lief hevet boven hare,
Vertoge hare drove in hare gebare,
Maer wachte hare, dats hare niet int herte ga
295
Ne gene droefheit, maer segge daerna:
‘Maer vrient ende lief vor al dat levet,
Sint dat u herte geworpt miins hevet,
Ende mint enen andren boven mi,
Scone of lelic, wie so soe si,
300
So hebdi mi te sere gehoent.
God ne laet u niet ongeloent,
Als hi en sal, hen doe geluc,
Sint ghi mi doet sulken tuc,3
Ende jegen mi oec maect dus vremde,
305
So eest tijt dat ic mi tu verwende:
So salic oec ghewaerliken.
Metten selven salic mi wreken,
Ende sal enen andren amijs bejagen,
Ende saels u genen orlof vragen,
310
Hoe naer dat dan mire herten gaet.’4
Als dan die gene dit verstaet,
Hi sal in swaren pointe siin5
Ende meer besorget int herte siin,
Dan hi was, mint hise twint;
315
Want man, die wijf met herten mint,
Ne mach van sinen lieve niet horen
Sonder tale, sonder toren,
Ende hine wane van hare wesen
Te hant gelaten, ende mettesen
320
Sal hem dese weder versoeten....
II.
Dat ware te lettel, bi mire trouwe,6
Maer ghi sult hebben, bi sente Symoen,
Wanten, surcoet, roc ende scoen,
Wel ghescepen na uwen doene.
5
Wildi brunet ofte groene,
Gevoedert wel na uwer ghise,
Enen pelse van goeden grise
Met warmen mouwen ende met groten,
Daertoe warme dicke boeten,
10
Die beste die ic vinden moge,
Segdi mi niemare, die mi doge,
Van hare, daer ic mi om versla.’7
Mettesen segetsi, dat ic ga
Up dien torre, daer mi die soete
15
Heeft gemaect te sprekene moete
Met hare, so wien dat comt te banen.8
[p. 254]
fol. 3. a. b.
+Ende eer si sceden wille van danen,
Dede si mi op trouwen vevstaen,
Te welker dore ic in soude gaen,
20
Harde vriendelike ende gherne.
‘Vrient,’ seit si, ‘ene fauce posterne
Es ane den torre beneden bachten:
Comt al dat in, ic sal u wachten
Ende salse u openen sonder wanc.
25
Aldaer es die behendelicste inganc,
Ende die geswaselicste sonder waen.
Dese dore en was ondaen
Dies es langer dan een jaer.’1
Ic seide: ‘Vrouwe, bi sente Omaer,
30
Dit wisen cost mi C pont.’
Wel, mi gedochte ter selver stont
Miins liefs gesellen, die mi hiet
Genoech geloven, die mi riet,
So hoet metten gelden ghinge:
35
Ic dede also namondelinge.2
Als dat die quade abreye horde,3
Si was blide van dien worde,
Ende haeste haer ende ghine vore,
Ende ic volgede hare toter dore,
40
Die si mi wijsde al onvernomen.
Alsic vore die dore ben comen,
Hadsi van binnen mi ondaen,
Ende heeftse aenkerre laten staen.4
Doe wasic blide ende trac daer binnen,
45
Ende sloetse toe. Die God der Minnen
Ghinc met mi ende al siin here
Sonder enege weder were,
Ende geloefde mi bi te staen
Jegen die kuusce wel gedaen,
50
Gevielt so dat ics hadde noet.
Dies danctic hem met joien groet.
Dien hogen steger ic doe op clam
Met groter haesten, ende alsic quam
Boven in die overste sale,
55
Vandic daer die scone smale
Metten hovescen Sconen Ontfange,
Dien ic hadde begert so lange.
Of ic was blide, dar niemen vragen!
Ten iersten dat si mi versagen,
60
Stonden si op wel hoveschelike
Jegen mi, ende vriendelike
Hieten si mi willecome wesen.
Ic grootse weder ende mettesen
Nam si mine hant in haer hant,
65
Die witter was dan een raven cant,5
Ende leedde mi, bevaen met minnen,
Tote in hare camere binnen,
Die scone was van hogen doene.
Up die versche biesen groene
70
Ghingen wi sitten vor een bedde.
Ic daer dies leggen wel mijn wedde,
Dat geen so diere was int lant.
Si began ende seide te hant:
‘Jonchere,’ seit si, ‘van uwen hoede,
75
Dien ghi mi sendet dor uwe goede,
Moeti6 hebben groten danc.’
Ic seide: ‘Joncfrouwe, al sonder wanc,
Ghine sijt mi clene no grof
Sculdech te dankene daer of;
80
Neware ic mach u danken mere
Van uwer hoefscheit ende van uwer ere,
Die ghi mi, joncfrouwe, daet daer ane,
Dat ghine werdeget tontfane;
Ende wet dal gewaerlike,
85
Ic en hebbe dinc op erderike,
Het en si uwe ende tuwen gebode
Vor alle die leven onder Gode.
Ende waer dat sake dat ic7 doen mochte
Dienst, die u bequame dochte,
90
Dien soudic doen, wien quaet of goet,
Om te stortene mijn bloet:
Dan willic laten om geen verdriet.
Of ghi hier af oec twivelt iet,
So proeft mi doch in eneger maniere,
95
Ende ic u oec ter noet faelgiere,
Sone moetic hebben nemmermere
Ruste, goet, bliscap no ere
Van goede, van lichame ende van leden.’
‘God moet u lonen uwe hoefscheden,’
100
Sprac die scone, ‘al des gelike
[p. 255]
fol. 3. c. d.
+Seggic u weder gewaerlike.
En es dienst no dinc en gene
In dese werelt, groet no clene,
Die satelic ende eerlic ware,
105
Inne soudse stille ende openbare,
Daer ghise begeret, doen dor u
Tallen tiden ende nu.1
In hebbe dinc en gene so goet,
Die u beviele in uwen moet,
110
Ghine mochter over gebieden wale,
Alst uwe ware al tenen male,
Ghelijc mi selven in allen sinne,
In goeder vrienscap ende in minne,
Sonder heesch ende wederbot.’
115
Ic seide: ‘Joncfrouwe, dit lone u God,
Dat ic u bem dus [sonderlang]e,
Sint ghi orloeft w[at ic verla]nge,
Ghelijc dat ghi iet beghiet,
Sone willic langer beiden niet
120
Tanevaerde dinc, die behort te u;2
Want ghi hier bi u hebt al nu
Sulke dinc in uwer geleeste,
Daer mijn herte meerre feeste
Ende meerre joie maken soude,
125
Haddicse, dan van al den goude,
Dat Alexander die coninc hilt,
Doe hi leefde, in sire gewilt,
Of enich ander verre of bi.’
Mettesen so verhaestic mi,
130
Ende nam die goedertiere fine
Vriendelic in den arme mine,
Om te plucke hare Rose fijn,
Met te vervulne den wille mijn;
Want bedi ic waende wale
135
Ane hare sachte, simple tale,
Ende ane haer meinderlic gelaet,
Dat verwandelt waer hare raet,
Ende dat lichtelike soude sijn gedaen;
Maer het ghinc anders sonder waen.
140
So doet oec vele dat riese pensen
Gaet dicke anders dan sijt vensen.
Soe deed mi, want doe ic die Rose
Plucken waende sonder nose,
Ende ic mine hande daerwaert boet,
145
Riep si Dangiere, diet mi verboet,
Daer toe Scamelhede ende Vare,
Die op mi riepen: ‘Ware, ware!
Vliet henen ute, quaet pautenier!
Die duvel brochte u weder hier,
150
Die u weder ute sal leden
Ende doen met lachtre henen sceden,
Ghine maect u wech van voet te voet.
Dies ghebreect oec lettel goet,
Wine souden u uwe hersenen cloven,
155
Of van den liefsten lede roven,
Ne lieten wiis selven dor Gode niet.
Hets al om niet dat ghi spiet:
Aldus ne suldi ons niet versotten.
Ghi siit der scoenre rose botten
160
Ten naesten, dat ghire nemmermere
Comen sult bi eneghen kere,
Hoe lettel of vele dat u hande.’
Mettien so namen bede mijn hande
Met crachte ende stakense achter waert.
165
Ic was drove ende sere vervaert,
Want icse sach gemeenlike
Verbolgen so nerenstelike,
Sine wisten wesen van wat voeren;
Si clageden, si vlieken ende si swoeren
170
Stoc ende stene, sante ende santinnen:
Al dat ic daer ane soude winnen,
Ic mocht in enen wetsteen knopen.
Daerna began mi sorge nopen.3
Doe sprac die scone maget gestade
175
Te mi bi deser drier rade:
‘Segt mi,’ seit si, ‘quaet verradre,
Wildi mi scenden al te gadre?
Entrouwen, ja ghi, dat sie ic wale!
Qualic verstondi mine tale,
180
Hoe ic u op in eren boet
Al dat ic hadde clene ende groet,
- Want mire herten niene rochte, -
Ende naemt, die ic vort brochte,
Simpelike na den sin,
185
No die verstannesse die was daer in:4
Dats ane uwe dade wel [anscijn].
[p. 256]
fol. 4. a. b.
+Daer oec die vriende [te gader sijn],
Ende deen den andren [dan gereit]
Biet sinen dienst of [scoenheit],
190
Dats te verstane in goeder wise,
Na dien dat seggen ons die wise,
Al neest niet sonderlinge vermont.1
Dat ghi min tale dan els verstont,
Dan mine meninge was daer inne,
195
Dat quam bi uwen rumen sinne;
Ofte neen, ghi sijt ghewone
Bi costumen dus te doene,
Ende conterfeit den vroeden sot.
Ic en ben so dul niet, wete God!
200
Dat ic u mine Rose bode.
Ic soudse u bieden oec wel [node],
Want het ne ware, Godeweit,
No weder ere, no hovescheit,
Dat icse u bode, ende ghise wout,
205
Of dat ghise mi oec bidden sout,
Of nemen sonder eesch of bede.
Als ghi mi bood nu hier ter stede
Al uwen dienst ende al u goet,
Wat peinsdi in uwen moet?
210
Daeddi dat om mi te hoenne,2
Ende omme uwe loesheit te verscoenne,
Die ghi [penset int] herte binnen,
[Op sulken] tekine van minnen,
Om mi dus te pluckene die Rose mijn?
215
Mi dincke, ja ghi, dats anschijn
Ane uwe dade, sonder waen.
Hadde uwe begerte oec vort gegaen,
So haddi mi al op ontheert;
Maer neen ghi niet, God sijs geheert,
220
Die ter noet te helpen [tiet]:
Al dat ghi pijnt, dats inmer niet.
Die Rose ne wert u nemmermere,
Al soude van torne ende van sere
U herte breken in C sticken;
225
Daer waert en dordi nemmeer micken,
Dies sijt seker ende wijs.
Maer mi[cti te] rumene dit porprijs
Met haesten, [eer] ghi doet iet el,
So doedi vroetscap ende wel.
230
Tere ander tijt maectic u scu
Dor ene mesdaet; so salic nu
Al u leven, sonder waen.
Gaet elre nu u hoenre vaen:
Hier en begeric uwes comens twint.3
235
Wel was si van sinne kint,
Die sulken ries hier comen dede
Bi haren rade, bi haerre bede;
Maer si niet kinde u gedochte,
Doe si u comst an mi versochte.
240
Hadsi te voren wel ghewiste
[U] quade [verraetnesse], u arger list,
Sine hads mi dorren raden nie.
Alte sere bedrogic mi,
Dat ic u alte vriendelic ontfinc,
245
Ende in mine camere met u ghinc,
Ende togede u vriendelic gelaet,
Daer ghi na minen lachter staet,4
Ende hebt gedaen oec tander stont.
Mi es ghesciet als die den hont
250
Roit over twater met scepe; want
Als hine heeft geset ant lant,
Hi bast up hem ende wilne biten:
Andren verscat sone wilhi quiten.
Dat mach hi winnen ane sine weldaet.5
255
Aldus so wint hi, die den quaet
Eert; hi doet hem lachter weder.
Nu maect u henen, ende gaet neder
Den graet van vrienscepen ende van minnen,
Of ic roepe hier sulken binnen,
260
Die u hoefdelike af sal steken,
[p. 257]
fol. 4. c. d.
Overwanech, sot, fel tyran,
Quaet smekre, ongetrouwe man,
Wat hebbic jegen u mesdaen,
265
Dat ghi mi hebt verhaet dus saen,
Ende ghi mi dus loselike wilt verraden,
Ende beroven te minen scaden
Die werde rosebotte fijn,
Daer al ane staet die welvaert mijn?
270
Hoe dorsti wesen nie so coene,
Dat te peinsen of te doene,
Daer ghi mine herte mede onthuecht?
Ende ic u hebbe sulke duecht
Ende sulke hovescheit nu gedaen,
275
Dat ic u hebbe hier ontfaen.
Ic hebbe u gemaect te sprekene stade
Buten Jalousien rade
Ende alle mire vriende wille,
Die om ons spien lude ende stille,
280
Ende ons souden doden te waren,
Mochten si mi dus bi u bevaren;
Ende boet u dienst ende scoenheit mede,
Daer ic dulheit groet ane dede,
Want om dit selve, dat ic ane u
285
Hebbe gedaen eer dan nu,
Sal mine vancnesse so2 siin vernouwet,
Dat ghi mi nemmermeer en scouwet,
Na u,3 wien soet comt te banen.’
Mettien sprongen hare die tranen
290
Van erren moede uute beden ogen.
Doe mochtics niet gedogen,
Ende vele vor hare op mine knien,
Ende anespracse aldus mettien:
‘Ay, edele joncfrouwe, mijns genade
295
Van deser groter overdade
Willic tuwert bliven al.
Es si groet of es si smal,
Die dulheit die ic hebbe gedaen,
Die dede mi Minnen cracht bestaen,
300
Die mijn herte dwanc daer toe
Mits uwer scoenheit; ware so hoe
Dat daventuren comen sijn,
Emmer sijn die sculden mijn,
Ende niemens el, volmaecte soete:
305
Bedi eest recht dat icse boete
Te uwen wille, Godeweit.
Dies benic altoes gereit
Up sulke vorwarde, joncfrouwe goet,
Dat ghi mi uwen evelen moet
310
Ende uwe wanconste wilt vergeven.
Ic wille mi wachten al mijn leven
Te vechtene of te doene sake,
Daer ghi omme moget sijn tongemake.
In deser wijs, ende boven al desen
315
Willic getrouweliker wesen
U eygijn dienstman al mijn lijf,
Up sulke vorwarde, scone wijf,
Dat ghi u jegen mi gemaet,
Ende mi verholenlike laet
320
Met u bliven gevaen hier boven...
+fol. 1. a. b.
1Rose, II. 102, 14822 (14078) - 113, 15170 (14426). Verg. vs. 12739 vlgg.
2Rose, II. 102, 14826 (14082):
Verg. bl. 216, aant. 2, en vooral die van Clarisse op deze plaats in Dr. de Jagers Taalk. Mag. III. 201.
Car Nature n'est pas si sote,
Qu'ele féist nestre Marote
Tant solement por Robichon.
3Rose, II. 103, 14858 (14114):
Lees in vs. 63 Dier. Voedinge is hier even als norreture in de beteekenis van kroost.
Et la lessast, s'il li pléust,
Quant son valoir fait en éust;
Si que jadis s'entretuoient,
Et les norretures lessoient.
+fol. 1. e. d.
1Lees: Waendic.
2Rose, II. 104, 14870 (14126):
Jadis au temps Hélène furent
Batailles, que les cons esmurent.
3Rose, II. 104, 14876 (14132):
Lees in vs. 82: Dien menegen.
Car ce ne fu pas la première,
Non sera-ce la darrenière,
Par qui guerres vendront et vindrent
Entre ceus qui tendront et tindrent
Lors cuers mis en amor de fame,
Dont maint ont perdu cors et ame,
Et perdront, se li siècles dure.
4Rose, II. 104, 14888 (14144):
Ik meen nog zeer flauw seriin te kunnen lezen.
Li oisillon du vert boscage,
Quant il est pris et mis en cage,
5Rose, II. 105, 14898 (14154):
Lees in vs. 104: vertert, van vertreden, vertreden, en in het volgende vers misschien verert.
Tous jors i pense, et s'estudie
A recovrer sa franche vie.
Sa viande à ses piez démarche,
Por l'ardor qui son cuer li charche,
Et vet par sa cage traçant.
6Rose, II. 105, 14906 (14162):
Over gevouden geeft het origeel geene uitkomst. Het is niet anders dan gevouwen, plicatus, gehuld in de plooien van het kleed, gedrapeerd in haar sluier, en in ruimeren zin: opgeschikt.
toutes fames,
Soient damoiseles ou dames,
De quelconque condition, etc.
7Dat hier op Horatius' bekenden regel:
Naturam expellas furca, tamen usque recurret, gezinspeeld wordt zal wel duidelijk zijn, hoezeer de vertaling den zin zeer onduidelijk teruggeeft, en de vertaler waarschijnlijk het origineel niet heeft begrepen.
Rose, II. 107, 14966 (14220):
Naturam expellas furca, tamen usque recurret, gezinspeeld wordt zal wel duidelijk zijn, hoezeer de vertaling den zin zeer onduidelijk teruggeeft, en de vertaler waarschijnlijk het origineel niet heeft begrepen.
Rose, II. 107, 14966 (14220):
Qui vodroit une forche prendre
Por soi de Nature desfendre,
Et la boteroit hors de soi,
Reviendroit-ele, bien le soi.
+fol. 2. a.
1Hs. werden.
2Hs. diet.
3Rose, II. 108, 14999 (14254):
In vs. 144 is zeker voelinc of vole, beide veulen, bij vergissing ingeslopen.
In vs. 153 is misschien te lezen:
Keien, volgens Dieffenbach, Gloss. Lat. German. i.v. coire, voor geheien, komt voor in een oude Vocab. larius (zie ald. XVIII), en is van den wortel hei, uridus. Zie Graff, IV, 709, Benecke, Mhd. Wtb. I. 647.
Qui norrir un polain sauroit
Qui jument véue n'auroit,
Jusqu'à tens qu'il fust grans destriers
Por soffrir seles et estriers,
Et puis véist jument venir,
Vous l'orriés tantost hennir;
Et verriés contre li corre,
S'il n'iert qui l'en péust rescorre.
In vs. 153 is misschien te lezen:
Ende loepter up om te geheyene.
4Hs. ane.
5Rose, II. 110. 15066 (14322):
Je n'en met hors prélaz ne moines,
Chevaliers, borjois ne chanoines,
Ne clerc ne lai, ne fol ne sage,
Por qu'il fust de poissant aage,
Et de religions saillissent,
Quant requise d'amors m'éussent;
Mès se bien mon penser séussent
Et nos condicions trestoutes,
Il n'en fussent pas en tex doutes.