Boek V.  Die werelt die vergroyt steet,  Die roese die uten botten gheet,  Die boeme die gebloyt staen  En doen mi dit gedichte niet anevaen 5  Te volmakene, en dade ene  Die miin herte heeft allene  Met hare doget al verwonnen.  En es man onder der sonnen,  Plage hiere iet te wandelne mede 10  Ende sage hare welgheraecthede,  Hine moeste hare siin naturlec vrient;  Si heeft jegen mi oec verdient  Dat icse minne vore al dat leeft  Ochte erterike binnen heeft; 15  Dies soe moetse god die goede  Euwelike [nemen] in sine hoede,  Ende siin moeder, onse lieve vrouwe,  Want miin herte es hare getrouwe.  Evax die nu henen vaert 20  Haesteliic te Vranckerike waert,  Ende quam soe langen tiit gevaren  Dat hi quam tOrleins twaren,  Ende vragede om Echites sere,  Ende men berechtes den here 25  Datti metten coninc ware  Vore Sessoen oppenbare,  Te orlogene den grave Robbrechte,  Ende wel met goeden rechte.  ‘Maer wildi here verdienen goet, 30  Soe radic wel wat ghi doet,  Soe vaert te Stamps, ridder wiis,  Tusscen hier ende Pariis,  Daer hebben die lantliede noet,  Want daer leghet een cudde groet 35  Van roeveren, die hem dagelike  Nemen wat si hebben op erterike;  Vaert daer ende siit haer leidsman,  Daer modi wel winnen an,  Si hebbent den coninc doen weten, 40  Maer hi heeft die stad beseten  Ende heeft daer te doene vele,  Dat hi in erenste of in spele  Hem en can niet gestaen in staden,  Want hi es daer genouch verladen; 45  Die grave es herde wel geboren,  Ende laet op des coninx toren  Sine porten open staen;  Noch nie en worden si toe gedaen  Dore alle des coninx here, 50  Dats Vranckerike ene quade mere;  Hier op siin die roeveren coene;  Ic raet u wel, stont u te doene,  Dat ghi den lieden stont in staden  Dien die roeveren verladen.’ 55  Her Evax peinsde in sinen moet:  ‘Ic wane mi ware noch alsoe goet  Dat ic bestoede die mordeneren,  Quamic dus int here geveren  Ongeproeft ende ongestreden, 60  Hoe mocht ic mi van manliichede  Beroemen, in hads geproeft te voren?’  Orlof nam die ridder vercoren  Ende voer recht te Pariis waert,  Soe lange voer hi op die vaert 65  Datti quam die ridder vri  In ere milen Stamps bi;  Doe waendi met payse liden,  Mettien quam van besiden  Si viere ghereden dapperlike, 70  Ende riepen vromelike:  ‘Beit her ridder, wi willen u spreken,  En beidi niet ghi wert dorsteken.’  Her Evax die dat verstoet,  Die peinsde te hans in sinen moet: 75  ‘Dit siin gesellen der quadien  Die hem hier houden met partien.’  Doe quamen te hem alle viere,  Doe seide een riddere sciere:  ‘Sidi riddre ofte knecht? 80  Dies willic dat ghi mi berecht;  Maer gheeft ons ter vaert  Uwe wapene ende u paert,  Ende dan segt ons wie ghi siit.’  Evax seide te dier tiit: 85  ‘Waer af sal ic u dit gheven?  Eist hier van rechte bescreven,  Of wildiit bi fortsen nemen?  Het sal eer hondertwarf bedemen  Eer ic u ene slee sal gheven; 90  Ghi hebt hier darme volc verdreven,  Dat sal tuwen scanden wesen.’  Die roeveren antwerden mettesen:  ‘Slawi doet den glottoen,  Hi moet nu sinen ende doen.’ 95  Doe gingen si hem alle ane,  Ende hi weerdem met slane  Soe crachteliic, dat wonder was  Dat enich siins slages genas;  Den enen slouch hi doet, 100  Dandre daden hem pine groet,  Doe slouch hi den andren tswaert  Boven op thoeft, dat innewaert  Toten kinne daer weder stoet;  Tswert was anxtelike goet; 105  Den derden slouch hi af den arm,  Den vierden alsoe warm  Slouch hi met af siin hoeft;  Dese hebben genouch geroeft;  Die gene die den arm verloes, 110  Dore al die scade die hi coes,  Soe voer hi noch gesellen halen,  Ende brachter in corter talen  .VIII. ghewapent herde wel;  Nu heeft hi cleine spel, 115  Want swaerliic voeren si hem ane  Ende begonstene soe sere te slane  Dat gode mochte ontfarmen,  Maer hi werdem metten armen  So vromeliic ende soe met crachte, 120  Dat hi saen hadde die achte  Ghemindert tote op hem drien;  Ic wane dat noit was gesien  Dat een ridder allene vacht  Met soe overgroter cracht. 125  Dandre drie gingen hem toe,  Maer die twee slouch hi doe  Dat si liggende bleven doet,  Die derde hadde den rouwe groet  Ende waendem ontflien, 130  Maer en mochtem niet gescien,  Want hi was hem al te snel,  Ende herhaelde den ridder fel,  Ende wouden oec slaen te doet,  Maer dat hi die hande boet; 135  Hi seide: ‘her ridder hebt miins genade,  Soe modi scuwen uwe scade,  Want onser gesellen es hondert;  Ic waens u sere wondert,  Ende ic ben alder here, 140  Laet mi leven, soe bliift u ere,  Ende soe sal ic betren mi  Ende miin geselscep al daerbi,  Ende soe es u grote ere ghesciet,  Dat ghi bedwongen hebt, dat niet 145  Die coninc van Vranckerike en conde  Bedwinghen te ghere stonde.’  Evax peinsde in sinen moet:  ‘Entrouwen mi es herde goet  Dat ic hoere na desen raet; 150  Doedicken dat ware quaet,  Ende haddic scade hier boven.’  Dus dedi hem sinen zede verloven  Ende dedem comen met goeder minnen  Met hem te Stamps binnen, 155  Ende eer siere comen waren  Was daer die niemare vort gevaren,  Dat daer quame een ridder welgedaen  Die Caboetsen brachte gevaen,  Die meester was den morderen; 160  Die doe tfolc hadde sien gebaren  Van bliscepen die si dreven,  Het soudem wondren al siin leven.  Die riddre was wel ontfaen,  Ende Caboetse, al was hi gevaen. 165  Doe geboet Caboetse sinen lieden  Ende algader sinen maysenieden,  Dat si quamen te Stamps binnen;  Si mochten daer wel comen met minnen,  Want hi soudem pays maken, 170  Op alsoe ghedane zaken  Dat si nemmer roeven en souden,  Noch op straten no op wouden.  Doe die bode te hem quam  Waren siis alle gram, 175  Doch moesten siit doen ende quamen,  Ende verswoeren hare zeden te samen  Ende hilden vort gestaden vrede.  Nu hoert wat her Evax dede;  Hi nam orlof ende voer vort 180  Tote Pariis in die port,  Daer hi dien nacht in lach;  Smargens alst was dach  Stont op die ridder onververt  Ende voer te Sessoen wert, 185  Snachts lach hi in den inganc,  Daer hi goede herberge vant,  Ende daer men hem dede verstaen  Dat Echites ware ghevaen  Van dies dages daer te voren, 190  Dies die coninc hadde toren  Ende hilt altoes gewapent vore de stad;  Nochtan en sloten si om dat  Hare porten en twint niet,  Wat heere men metten coninc siet. 195  Alse dat her Evax vernam  Wert hi utermaten gram,  Ende swoer bi der goeder sente Sophien,  Hi sal Echites van Ermenien  Weder hebben ofte sterven, 200  Doe en woudiis nemmer derven.  Sanders dages doe hi den dach  Scone ende claer verbaren sach  Stont op Evax die scone  Ende beval hem gode van den trone, 205  Ende reet weder int here  Dat altenen hilt wiichghere,  Maer ten porten en dorsti niet riden.  Evax hi sach tien tiden  Die porten al open staen, 210  Ende menegen man welgedaen  Binnen in die porte houden,  Die hem sere weren souden  Waert dat mense bestoede;  Ende her Evax die goede 215  Reet daer gheen here ter porten wert,  Alse een die seere begheert  Te stridene op die van binnen;  God hi latene noch ghewinnen  Gheluc, priis ende ere, 220  Want hi aventurt hem sere;  Hi voer enen scalken striit beginnen,  Maer sere weerden hem die van binnen,  Ende Evax vacht vromelike,  Soe dat die coninc van Vranckerike 225  Seide dat sente Joriis ware  Of sente Morissiis oppenbare,  Dat wonder dat hi werken siet,  Want hine kinde sridders niet.  Mettien hem te helpen quamen 230  Die van buten diet vernamen,  Ende daer toe menich Fransoys;  Die grave van Vermendoys  Die miin her Herbrecht hiet,  Hem torent sere dat hi niet 235  Die Fransoyse conde achter gedoen,  Hi was sgraven broeder van Sessoen,  Ende voer op Evax slaen,  Diene ontfinc herde saen  Utermaten blidelike, 240  Want hi dochtem vorbaer ende rike,  Ende peinsde: mochti desen vaen  Echites soude wel ontgaen.  Dies reet hi hem swaerliic toe.  Die Fransoyse dreven doe 245  Binnen muere die van binnen  Dat mense qualiic mochte winnen;  Die grave van Vermendoys was erre  Datti ter porten was soe verre,  Ende waender wel binnen vlien, 250  Maer Evax ontmoete dien  Ende grepene bi den breidel doe,  Fransoyse quamen daer toe  Diene hem vaste holpen houden;  Bi Evax soe verbouden 255  Die Fransoyse ende wouden weder,  Die porten warp men ter neder  Maer dat mense soe vaste sloet,  Doe was buten bliscep groet,  Want wel waest hem vergaen tien stride 260  Ende binnen droeve banderside.  Miin her Evax die ridder coene  Voer int heer met sinen gersoene  Ende met hem die gevangen grave,  Hine wiste waer beten ave 265  Noch waer sine paerde doen,  Hine hadde logie no pauwelioen,  Maer die coninc dedene halen  Ende ontboeten met hovesscer tale;  Doe voer hi metten coninc wecht, 270  Hi entie grave Herbrecht,  Ende tierst dat die coninc vernam  Dat die vremde ridder quam,  Ontfinc hine weerdelike,  Enten grave rike, 275  Doe dede men ghinder tafelen maken,  Daer was gedient van allen zaken  Ghenouch ente poente wale,  Over etene seide dese tale  Evax, die bi den coninc sat, 280  So dede sgraven broeder van der stad;  Dat was Evax teren ghedaen.  ‘Here, seiti, woudi anegaen  Minen raet, ic wane wale  Datti ons goet ware te male; 285  Die van der stad hebben gevaen  Enen ridder welghedaen  Ende es sgraven sone van Athenen,  Ende van daer comic henen,  Woudi ons here wisselen laten, 290  Den grave om hem, merre baten  Souden wiere hebben ave  Dan wi hebben van den grave,  Hi es utermaten vrome,  Hem eist dat ic souken come.’ 295  Die coninc seide: ‘bi gode here  Dat begheric herde sere  Dat wi den riddre mochten vercrigen,  Want hi can striden ende wighen  Gheliic enen riddre coene, 300  Hi es van soe vromen doene.’  Doe sendense enen bode in die stad,  Die vragede den grave dat,  Ofti woude wedergheven  Den ridder die daer gevaen es bleven, 305  Men soudem den grave wedersenden.  Men soude cume enegen blider venden  Dan die grave van Sessoen was,  Ende sendet weder, als ict las,  Echites in des coninx here; 310  Evax hadde groten ghere  Te spreken jegen sinen here;  Hi liep utermaten sere  Jegen Echites daer hine vant,  Ende doene sach die ridder faliant, 315  Hiet hine willecome wesen,  Entie niemare liep binnen desen,  Dat Evax al hadde verslagen  Die roevers die in Stamps lagen,  Ende daer ware peis tien tide; 320  Dies was die coninc herde blide,  Soe was die stoute Echites mede;  Entie coninc hi dede  Den grave Herbrechte met eren  Weder in die stad keren, 325  Dies si binnen blide waren,  Buten en was daer moederbaren  Si en priisden den vremden here,  Ende men dedem grote ere.  Dus soe bleef hi liggende daer 330  Vore Sessoen oppenbaer  Lettel meer dan .II. daghe.  Evax naemt in overdraghe,  Ende seide: ‘here wat liggen wi hier  Ledich, ende menich ridder fier, 335  Dat men wel betren mochte,  Waert dat men die stad sochte.’  Echites seide: ‘hoe mochte dat siin?  Si en hebben poerte no poertkiin  Si en steet besloten vaste, 340  Si vruchten cleine van overlaste.’  ‘Ende wattan lieve here?  Wi selense hem doen ontsien sere.  Nemen wi spec ende smout,  Stroe ende droege hout, 345  Ende maken wi vore die porte een vier  Dat vreeseliic si ende onghier,  Ende berren wi dene porte ave,  Hem saels ontsien te meer die grave;  Ene andre porte selen wi tien tiden 350  Asselgieren ende bestriden,  Ende selense daer onledich maken.’  Echites seide: ‘dese saken  Her Evax, dunct mi goet.’  Smargens doe die dach ontscoet, 355  Soe hadde Echites doen ghereiden  Sonder enich langher beiden  Ende oec sonder des coninx weten,  Dat her Evax hadde geheten,  Ende Evax deedt vore die porte voeren 360  Ende settent al ter aventueren;  Echites voer banderside  Ende bestont die porte met stride.  Doe die van der stad vernamen  Dat die Fransoyse quamen 365  Hare porten asselgieren,  Met ontplokenen banieren  Reden si hem ten gemoete;  Dat ontmoet was onsoete;  Daer was ghestreden herde sere, 370  Maer Echites die here  Die vacht soe vromelike,  Dat die coninc van Vranckerike  Seide, dat meer dade die ridder hier  Dan Roelant of Olivier 375  Die in haren levene daden.  Die van binnen waren verladen  Entrouwen met hem te sere,  Ende miin her Evax die here,  Die banderside die porte ontstac, 380  Dat was den portren ongemac;  Ende doe si verborren was al  Hadden si meere ongeval,  Want miin her Evax reter dore  Ende bestreetse van achter ende van vore; 385  Die Fransoyse haddene bestaen,  Hi riep: ‘hets met hem gedaen,  Weerdi, edele Fransoyse wel!’  Miin her Evax was hem te fel,  Den portren, alst hem wel sceen; 390  Hi slouch op hem al in een.  Ende doe Echites wiste dat  Dat her Evax was in de stad,  Was hiis utermaten blide,  Ende reet in de porte met nide 395  Ende slouch den grave Herbrechte  Op thoet met Mimminge te rechte,  Dat hem ten scoudren in woet;  Doe seide die riddre vroet:  ‘Her grave gheeft op die stad, 400  Ende dat striden, mi duncke dat.’  Die Fransoysen diet sagen toe,  Reden alle binnen doe  Ende scoffierden die stad sere,  Ende her Evax die here 405  Vacht boven geloeve wel,  Hi was den portren al te fel,  Want alsi waenden vlien  Thuus wert, ontmoeten si mettien  Desen vreeseliken wederstoet, 410  Want watter quam in siin gemoet  Moesten een let ten minsten laten,  Doe waende in ere andre straten  Die grave van Sessoen ontvlien,  Maer en mochtem niet ghescien, 415  Her Evax was hem te bi,  Ende seide: ‘her grave gheloeves mi,  Ghi moet nu mine gevangen wesen.’  Die grave antwerde mettesen:  ‘Here dat willic gherne siin, 420  Siit in die helpe miin.’  Evax seide: ‘gherne;’ doe voerde hi  Met hem den grave vri  Ter porten wt die Echites wan,  Ende Evax die edele man 425  Voer met crachte dore die stad;  Die portren waren alle mat.  Hi dede steken op die ure  Des coninx teeken op dien mure;  Tierst dat dat die coninc sach, 430  Riep hi lude wat hi mach:  ‘Die stad es ghewonnen miin!  Ghebenediit moeten si siin  Diese sonder miin weten wonnen.’  Mettien quam een knecht geronnen 435  Ten coninc ende seide: ‘here  U heeft Echites gedaen groet ere,  Hi heeft u ghewonnen de stad,  Ende siin ridder, ic seggu dat,  Hi brinct u den grave gevaen, 440  Dit orloghe es wel vergaen.’  Doe dese sine bodscap hadde gedaen,  Quam Evax ghereden saen  Te Echites die comen was,  Ende seide: ‘gheloeft mi das, 445  Hier es die grave van Sessoen.  Wat willen wi met hem doen?’  Echites seide: ‘ic wille dat wi  Hem leveren den coninc vri.’  Evax seide ter goeder uren: 450  ‘Ic wilt met aventuren.’  Doe reden si ten coninc wert,  Diese herde sere beghert,  Ende presenterden hem den grave,  Daer hi blide was ave, 455  Doe dede die coninc die stad besetten  Ende voer wech sonder letten  Ten Louwen wert ende toech ave,  Ende voerde met hem den grave.  Lodewiic die coninc lofsam, 460  Doe hi weder te Louwen quam  Ontfinc hi die ridders eerlike  Die hem suverden Vranckerike  Van roevers ende van quadien;  si suverden hem al Normendien, 465  Vermendoys ende Sampaengen mede  Ende meneghe goede stede,  Dies dedem die coninc grote ere;  Daerbi piinden si hem sere  Te diene armen ende riken, 470  Dat men niet en conste geliken  Van dogeden van ghenen ridders hen,  Sine stoeden na gheen ghewen,  Maer na ere ende na priis tontfane,  Dies begonste haer priis te gane 475  Vranckerike ende tlant al dore  Hadde men genouch te seggen ter core  Van hem ende van haren gesciene,  Alle die werelt gheretse te siene.  Dus siin die ridders in Vrankerike 480  Metten coninc Lodewike,  Die haers met eren plach;  Enewarf op enen kerstdach  Quam een eraut in des coninx zale  Vore die heren altemale, 485  Beriep enen tornoy groet,  Dat menich mensce verstoet,  Tusschen Colne ende Bonne;  Die Griexsche die gherne ere gewonnen  Warens utermaten blide, 490  Ende vrageden om den wech tien tide,  Ende men seidem, of siere wesen wouden,  Dat si henen riden souden  Van Limborch dore sertogen lant;  Doe peinsde Echites altehant: 495  ‘Dat es jonfrouwe Mergrieten vader.  Doe verteldiit Evax algader  Wat hi int wout hadde vernomen,  Ende hoe hi was te helpen comen  Den kinde, dat hars broeder was. 500  Evax was blide das  Dat si was van soe hogen lieden.  Mettien dat si hem berieden  Dat si wouden ten tornoye varen.  Die coninc leverdem twaren 505  Orsse, paerde, ghelds ghenouch,  Dat wale was hare ghevouch,  Ende si ghingen ridders onthouden  Ende baetseleers die met hem wouden,  Dus porrenden si ten Colne waert; 510  Soe langhe reden si darwaert  Dat si in dertien avonde te samen  Alle binnen Limborch quamen.  Doe die hertoge vernam dat,  Dat daer vremde ridders waren in de stad, 515  Dedi vragen sonder sparen  Wanen si gheboren waren.  ‘Inne weet ofter iet siin  Van Athenen die ridders fiin,  Die soe vrome siin gheheten, 520  Dat soudic herde gherne weten.’  Die knapen seiden: ‘ic seggu waer,  Si siin alle beide van daer.’  ‘Wacharmen! en mochten si niet  Van miere dochter weten iet, 525  Die men mi seide dat thAtenen ware?’  Enen ridder hiet hi dat hi vare  Den ridders bidden vriendelike,  Dat si metten hertoghe rike  Des anders daghes eten comen. 530  Die ridder hevet wel vernomen,  Ende voer daer hi Echites vant,  Ende bat hem altehant  Van sertogen halven, dat hi quame,  Ende in ghenen arghe name, 535  Sanders dages met hem eten.  Echites die gherne hadde geweten  Die maniere van den here,  En liet hem niet bidden sere,  Maer seide, dat hiit gherne dade 540  Ende seits hem grote ghenade.  Doe keerde die ridder weder boven  Ende seide: ‘here si beloven  Hem harde sere,  Ende comen gherne, sem mine ere.’ 545  Die hertoge was blide ende dede gereiden  Ghenouch jeghen hem te volheiden.  Sanders dages quamen te hove  Die .II. ridders van groten love,  Entie hertoge quam hem jeghen; 550  Doe hi anesach den deghen,  Dochtem wel dat hi sach ane  Margrieten die welghedane.  Die hertoghe ontfincse hoveschelike,  Soe dede die hertoginne rike 555  Ende alle hare gesellen mede;  Haer scone gelaet, haer scoene zede,  Haer lant ende hare mayseniede,  Ende soe vele hogher liede,  Alle die te dien hove waren, 560  Behageden Echites wel te waren  Ende peinsde in hem selven wale,  Dat selke borch ende selke zale  Onghereet sinen vader ware,  Ende waerse oec oppenbare 565  Des hertogen dochter, dat si  Ware weert beters mans dan mi.  Otte die hertoge ontfinc wale  Die heren altemale.  Doe die messe was ghedaen 570  Quam die drossate vort gegaen,  Ende seide: ‘here hets al bereet,  Wildi gaen eten.’ ‘Hets mi leet,  Sprac die hertoge, dat wi iet staen.’  Doe quam die hertoghinne ghegaen 575  Ende nam Echites bi der hant;  Scone cnapen die men vant,  Stonden daer, die water gaven;  Daer namen water .II. graven;  Doe ghinc sitten die hertoginne, 580  Ende nam met enen bliden sinne  Bi hare Echites van Ermenie,  Ende soe geseten waren die,  Ghinc bi hem sitten die grave van Cleve,  Ende bi hem siin lieve neve, 585  Die stoute grave van Ghelre;  Die hertoge ende Evax gingen elre  Sitten, tere andre stad,  Ende daer den ridder gedient was bat  Dan ic vertellen mochte. 590  Miin her Echites dochte  Dat ware alsoe eerlike dinc  Alse ofti ware een coninc,  Want doen daer mee liede waren,  Dant waren te voren in .VII. jaren; 595  Daer omme peinsde Echites vele.  Die vrouwe vragedem in spele:  ‘Here om wat zaken peinsdi nu?  Ic waent verre es van u  Dat u nu peinsen doet. 600  Ay here, dat u god gheve goet,  Ende vernoye u niet dat ic u vraghe:  Sidi van Grieken ende hebdi mage  Binnen Athenen der stad iet?  Twaren inne vrages in arge niet.’ 605  Echites antwerde der vrouwen:  ‘Ja ic vrouwe, bi mier trouwen.’  ‘Ic mach u seggen waer bi  Ics u vraghe, her ridder vri:  Het es leden .V. jaer 610  Ende oec meer, dats waer,  Dat miin here soude varen jagen,  Dat ic emmermeer moet clagen;  Mine .II. kinder voeren daer,  Deen en sagic nie daer naer, 615  Dat was miin dochter, een scone kint,  Maer een coeman seide mi sint,  Dat si hem ontfoert was in Athenen;  Nu es miin sone gevaren henen  Ende soucse darwert soe hi meest mach. 620  Mi en can gedincken den dach  In drien jaren dat ic henen iet  Van hem vernam, dus es mi gesciet,  Ende hebbe mine kindre dus verloren;  Wi siin rike ende wel gheboren, 625  Gheloeft si god! van groten lande,  Maer onse vernoy es menegherande.  Hadden wi gehadt onser dochter hier,  Wi hadden die maget fier  Wel bestaedt hoechelike, 630  Ane den coninc van Vranckerike,  Die miere suster dochter heeft;  Maer neent, onse gheluc sneeft;  Maer dore god biddic u  Here, dat ghi mi berecht nu 635  Of ghi in Grieken iet vernaemt,  Of in Athenen, alse ghiere quaemt,  Van soe ghelegender jonfrouwen,  Si heet Margriete.’ ‘Bi miere trouwen,  Sprac Echites ter vrouwen mettien, 640  Vrouwe ic hebse daer ghesien;  Si quam met enen scepe in gevaren  Ende woende metten grave twaren  Van Athenen, nu woent si  Van Grieken metten keyser vri; 645  Vrouwe noch wanen die Grieken al  Dat si noch trouwen sal  Van Athenen den jongen grave;  Inne wane niet hine waers nu ave,  Haddi gheweten oppenbare 650  Dat si uwerlieder kint ware  Ende van soe edelen lieden comen,  Hi hadse nu te wive ghenomen;  Ende ane hem leit huwelec groet,  [Want naer] siins oems coninx doet 655  Van Ermenien, soe bliift hi  Coninc, vrouwe, geloeves mi;  Sciede oec die grave henen,  Hi bleve met grave van Athenen;  Hier bi leit groet huwelec an heme.’ 660  Die vrouwe seide: ‘als ic verneme  Soe mach siit doen wel te rechte,  Si es van soe hoghen gheslechte,  Ic hope dare si hare wel houden sal;  Here, dat u god gheve gheval, 665  Alse ghi weder comt te lande  Doet hare ere menegherande  Ende helpt hare dat si hier come.’  Doe antwerde die ridder vrome:  ‘Bi gode vrouwe, ghine dorves mi 670  Niet bidden, sagic die maget vri  Ic soude hare doen alsoe grote ere  Alse ghi sout of miin here.’  Mettien weende die vrouwe sere.  Doe seide Evax toten here 675  Ten hertoge: ‘wat heeft messeit  Miin here, dat miin vrouwe screit?’  Die hertoge seide: ‘in weet wat si,  Of si iet spreken si ende hi  Om onser dochter die wi verloren; 680  Wie es die ridder welgeboren?’  Evax seide: ‘here wildiit weten,  Echites soe es hi gheheeten  Ende es sgraven sone van Athenen;  U dochter si es darwert henen, 685  Hoerdewi in onse herberge gewagen,  Ens niet een jaer dat wise sagen  Te Constantinople in de stad;  Daer wert ridder, ic seggu dat,  Miin here ende ic beide te samen; 690  Tskeyseres dochter ende si dit vernamen  Gaven si ons paruren diere.  U dochter, die maget fiere,  Woende met miins heren vader  Ende met siere moeder, daer si algader 695  Tlant minde ende hadde lief,  Si was soe wetende ende soe gerief  Dat wel gerief skeysers was,  Ende namense mier vrouwen, geloeft mi das,  Ende deedse met sier dochter siin; 700  Nu woent daer die maget fiin,  Ende doe wi ridders worden gemaect  Gaf die jonfrouwe welgheraect  Minen here die wapene die hi draget;  Waer bi dat dede die hovessche maget 705  Dat en can ic niet geseggen wale,  Maer ic sie te desen male  Te meneger stad hier gescreven,  Si es hier, dunct mi, wel verheven.’  Doen her Otte, die hertoge goet, 710  Heren Evax verstoet,  Versuchti utermaten sere,  Ende seide: ‘dore god, segt mi here,  Van wat geborten seit si dat si es?’  ‘Ic segt u here, gheloeft mi des, 715  Si seit, dat een mate coeman  Was die vader diese wan,  Ende dat sine bi Athenen verloes,  Dat hevet si gheliit altoes.’  Die hertoge seide: ‘die selve coeman 720  Brachter mi ierstwerven an,  Ende seide dat si noch levende ware  Ende bi Athenen sciet van hare,  Doe voerse souken miin sone  Dien god bescerme van den trone, 725  Ende hebse beide te male verloren;  Inne can vernemen no gehoeren  Van hem niet een twint twaren,  Warwert dat hi es ghevaren.’  Evax die verstoet den here, 730  Die hem bedroefde sere  Dore van sinen kindren tferlies,  Sere ontfarmdem dies,  Hi seide: ‘here ic vernam  Ane minen here dat hi quam 735  In die stad te Meylaen,  Entie gravinne welgedaen  Hadde van uwen sone een kint,  Dat scoenste dat hi vore no sint  Ieweren hadde gesien je, 740  Dat dede haren man den grave wee,  Ende woude tkint verberren doen,  Maer miin here hi slouch den glottoen  Doet ende verloeste tkint,  Dat die moeder hadde gemint, 745  Omdat men seide oppenbare  Dat een des vroemsten ridders ware  Die erterike hevet binnen.’  Doe wert die hertoge in allen sinnen  Verbliit om dat scone kint, 750  Ende seide: ‘na dat miin herte versint,  Soe heeft mi gedaen u here  Ane mine kindre grote ere.’  Mettesen quam inghegaen  Een cnape die liet verstaen 755  Den hertoge, dat die tornoy ware  Opghenomen oppenbare,  Om onpays diere ware int lant,  Ende miin her Echites wert te hant  Verdroeft daer af herde sere 760  Ende Evax die stoute here.  Nu heeft men in die zale gheten;  Echites die hem heeft vermeten  Ten tornoye wert te vaerne,  Begonst sinen lieden toppenbaerne 765  Dat hi te Vranckerike keren woude.  Doe die hertoge sach dat hi soude  Keren ende sceden van hem,  Seidi: ‘here, bi gode, ic ben  U ghetrouwe vrient, haddiis te doene; 770  Miin liif, miin lant, her ridder coene,  Ende oec al miin goet, bi gode,  Dat staet al tuwen ghebode,  Dies ghi hebt herde wel verdient  Ane mine kindre ende an mine vrient, 775  Ende dor god of ghi weder quaemt  Daer ghi van miere dochter vernaemt,  Troestse doch ende helpt hare  Dat si te lande weder vare,  Hadde si oec goets te doene 780  Leent hare, ridder coene,  Ic woude vore enen .d., dats waer,  Gherne een pont senden daer.’  Miin her Echites peinsde doe:  ‘Grote macht hort desen lieden toe.’ 785  Ende seide den hertoghe, hi soude hare  Dienen soe waer si ware,  Ende hi nam orlof met derre tale  Ane alle die waren in de zale,  Ende mede ane die hertoghinne, 790  Diene met goeden sinne  Te gode beval, ende Evax mede;  Doe voeren si wech tier stede  Ende bereiden hare vaert  Weder te Vranckerike waert, 795  Entie hertoge entie hertoghinne  Bleven een deel vertroest van sinne,  Ende Echites banderside  Was utermaten blide,  Ende vragede Evax hoe hem behaecht 800  Tgheslachte Margrieten der maget;  ‘Ende ware si bleven in den lande,  Si hadde gehadt in den hande  Vranckerike ende ware conincghinne;  Wat magics dat icse minne; 805  Si es beters wert dan miin wiif tsine;  God moet hare verden alle pine.’  Evax seide: ‘ghi segt waer,  Hadden wi dit wel gheweten daer  Dat wi nu hebben vernomen, 810  Het ware nu tenen ende comen.’  Miin her Echites ende siin geselle,  Daer ic dogeden vele ave telle,  Quamen weder te Louwen gereden,  Daerse ontfinc met bliitheden 815  Die coninc ende siin ghesinde,  Diese met goeder herten minde,  Daer waren si enen langen tiit,  Ende hadden groet joliit  In tornoye, in tavelronden, 820  Dat die liede niet en conden  Die daet [volprisen] die her Evax dede,  Ende Echites [was] emmer mede  Vrome ende hadde den name sere,  Want hi was Evax here. 825  Te half merte alse van der sonnen  Die loep soe hoghe was gheronnen  [Dat si] te halven gecloven was,  Sat die coninc, als ict las,  Van Vranckerike, in die zale 830  Ende vele baroene te dien male;  Quam vore hem gaende een bode,  Ende seide: ‘here die macht van gode  Moet u behouden in u ere;  Here u ontbiet miin here 835  Die rike coninc van Arragoen,  Die van sorghen en weet wat doen,  Want hi es tsaermeer van tide;  Nu es hi in elke side  Beleghen van heydenen lieden 840  Die hem willen tlant verbieden,  Ende seggu here waer bi:  Miin here heeft ene vrouwe vri  Ghetrout ende een kint maer,  Ende es dochter, dats waer, 845  Miins heren sconinx van Cecilie,  Ende miin vrouwe heet Sibilie;  Nu wilt die coninc van Arabie  Minen here nemen die,  Ende heeften beleghen in die stad; 850  Nu bidt hi u om gode dat,  Dat ghi hem sent helpe ende troest;  Sal hi iet werden verloest  Dat moet bi uwer helpen siin.’  Doe antwerde die coninc fiin: 855  ‘Soe es sine macht herde clene,  Machen van Arabien allene  Die coninc houden beseten.’  ‘Neen hi here, wildiit weten,  Daer es met die coninc van Persi 860  Ende oec van Damas, geloeves mi;  Dit siin siere broedre twee,  .VII. ammirale ende mee  Hebben si in hare hulpe bracht;  Nu hebben si met harre macht 865  Gedreven miin here in de stad te Vausecur,  Al siin si hem quaet ghebuer  Sine moghen hem niet wel deren,  Alsoe langhe alsi hebben wat verteren,  Dies sent hi an u om helpe here, 870  Nu succoersten dore u ere.’  Lodewiic die coninc van Vranckerike  Antwerde den bode hevesschelike:  ‘Bi gode verstaet mine tale:  Het staet mi soe, in mach niet wale 875  Met orloghen uten lande varen,  Ende wie soude miin lant achterwaren,  Oftic voere in Arragoene?  Twaren mine staets niet te doene;  Maer wilt enich miere liede twaren 880  Den coninc te hulpe varen  Hets mi utermaten bequame,  Soe varen dan in gods name.’  Die bode seide: ‘dits ene bate,  Dat ghi den ridders opent die strate 885  Die jeghen die heydene willen striden;  Es oec iemen diere wille riden,  Miin here gheeft hem tsout gereet.  Mi ware utermaten leet  Dat minen here goets ghebrake; 890  Hi heeft te doene soe grote zake;  Ende hi ghevet oec soe mildelike,  Wie ane hem comt wert rike.’  Miin her Echites die gheboert  Dus heeft des boden wort, 895  Seide te Evax sinen gheselle:  ‘Ic ware nu liever in die helle  Dan ic hier altenen laghe  Ende ruste mi van dage te daghe;  Die coninc en heeft ons te doene 900  Nemmeer, varen wi in Arragoene  Ende laet ons daer onsen cost winnen;  Men sal ons te vorder kinnen.’  Evax seide: ‘ghi segt waer,  Ic woude wi nu waren daer.’ 905  Doe die bode sine tale  Hadde geseit te poente wale,  Doe nam hi te hans orlof,  Met rouwen rumdi sconinx hof,  Om dat hi cranckelec was ontfaen. 910  Echites die ridder welghedaen,  Ende her Evax alle beide,  Ghingen ten coninc ende seiden:  ‘Here, god moet u achterwaren  Ende vort meer in dogeden sparen; 915  Ons hebdi grote ere ghedaen;  Van gode moetiis loen ontfaen.  Wi willen orlof nemen nu,  Here latet lief wesen u,  Wi moeten varen in andren lande; 920  Ghi hebt peys in uwen lande  Ende u rike altemale,  Ghi moget ons onberen wale;  Banderside soe ligghen hier  Ende rusten die ridders fier, 925  Noch en tornieren no en jostieren,  Ende ligghen alle daghe ende vieren;  Dies moeten wi here elder varen,  God die moet u achterwaren.’  Lodewiic die coninc van Vranckerike 930  Antwerde Echites goetlike:  ‘Here, sidermeer dat ic niet en can  U behouden, daer ic an  Ghenouch verliese na minen wane,  Soe radic u altoes te stane 935  Na priis ende na lof te ghewinnen,  Soe sal u al die werelt minnen,  Gheliic ghi hebt mi ghedaen;  Waer ghi u bekeert, sonder waen  Soe hebdi enen vrient ane mi; 940  Van minen goede soe wat dat ghi  Begheert, sal ic u gheven doen.’  Miin her Echites die baroen  En hadde van siere ghichten niet te doene,  Maer Evax die coene 945  Nam van hem een scone pert  Ende Hantecleer dat goede swert,  Dat hi sider verloes al,  Van enen ridder diet hem stal;  Doe namen die riddren orlof beide, 950  God die si in hare gheleide!  Ende voeren te Arragoen waert,  Berch ende dal onghespaert,  Menich dorp ende menege stad,  Soe langhe dat si vernamen dat 955  Dat si quamen in Arragoen;  Doe vragede Evax die baroen  Den lieden, waer die coninc ware;  Si antwerden oppenbare  Dattene menich fel ghebuer 960  Hadde beleghen te Vansecuer  In de stad; doe vragede hi  Ochtet noch iet verre si?  Si seiden: jaet, noch .XX. milen.  Si reden vort te dier wilen, 965  Soe langhe dat si tier stad quamen;  Tierst dat siere waren, si vernamen  Die stad liggen vol soudeniere,  Dies waren die herbergen diere,  Doch hadden si herberge goet. 970  Miin her Echites, die ridder vroet,  Ende siin geselle van groten love,  Ghingen tote des coninx hove;  Echites vragede den coninc,  Diese herde wel ontfinc, 975  Ofti soudeniere woude onthouden  Die hem gherne dienen souden?  Pyrreus die coninc seide:  ‘Ghi heren, dore u edelheide  En verstaet in arghe niet, 980  Dat ic u segge, mi es ghesciet  Dat ic ridders nemmeer en wille,  Die selve die hier siin liggen stille  Ende sien die viande vore haer oegen  Alle daghe hem vertoghen 985  Ende latense onbestreden keren,  Wat souder mi meer, ghi heren?  Ic ben selve een out man  Die an striden niet en can,  Ende mine soudeniere en doen niet, 990  Dier men nochtan hier vele siet;  Dies doet u beste, radic u,  Inne wille nemmer ridders nu.’  Echites sach op Evax doe,  Ende seide: ‘geselle raet hier toe: 995  Miin here die coninc heeft ons ontseget,  Sonder vorder raets ghevreget,  Willen wi keren ten lande weder?’  Doe quam die conincginne neder  Van der cameren in die zale 1000  Ende sach ghene ridders gescepen wale;  Het dochten hare vrome ridders siin,  Ende seide: ‘bi der trouwen miin,  Dese ridders willic onthouden beide.’  Miin her Echites hi seide: 1005  ‘Ghi siit soe scone creature,  Ic set oec al in aventure,  Miin liif, vrouwe, dor uwen wille.’  Miin her Evax sweech al stille  Die de vrouwe anesach; 1010  ‘God, seiti, diet al vermach,  Nu dunct mi dat scoenste wiif  Die nie ontfinc van moeder liif;  Dese heeft in toe minen sen  Al eyghen hare, soe waer ic ben.’ 1015  Doe gelovediit te bringen mede  Ende te diene der vrouwen van der stede;  Doe keerden si ter herbergen neder;  Scone ende claer was dat weder.  Dien nacht sliepen si met ghemake, 1020  Hem en ghebrac ghene zake  Dan dat Evax te vele peinsde  Ende sine herte te hoge leide,  Alse die ghene dies niet en weet  Ende die hem oec es onghereet. 1025  Smerghens die dach verclaerde  Ende hare die scone sonne verbaerde,  Stont op Echites ende siin gheselle  Daer ic dogeden vele af telle,  Ende ghingen ten muere van der stad, 1030  Ende sagen hoe ende wat  Die viande daden, ende hoe si quamen  Tote vore die porte vele te samen  Ende scoten inwert sere,  Ende sagen hare comen ende hare kere; 1035  Doe versaghen die heren  Hare wtvaren ende haer keren;  Niet verre van daer een bosscelkiin,  Dat dochtem hare gevoech wel siin.  Echites seide: ‘wi selen versien 1040  Marghen bat, ende selen tien  Vrouch houden in ghene bosscaelge,  Ende alse comet hare battaelge,  Selen wise bestriden van achter,  Dien van binnen saelt siin lachter, 1045  En staen si ons niet in staden.’  Die ridders keerden dus beraden  In die herberge met ghemake,  Hem en ghebrac ghene zake  Dan dat Evax minde die vrouwe, 1050  Dat was hem die meeste rouwe.  Sanders dages ter sonnen opgange  Stonden op die ridders, die noede langhe  Vieren souden, ende voeren wt,  Wel ghewapent toter huut, 1055  Ende reden in die bosscaelge houden.  Nu moet god wouden,  Ende behoudense in haer ere,  Si selent aventuren sere.  Tierst dat die sonne opclam 1060  Ende men in dat here vernam,  Quamen .II. ammirale  Vore die stad bereit wale  Met menegen man eerlike,  Alsoe si plagen dagelike, 1065  Ende scoten ter stadwaert in,  Dat was dageliix haer beghin.  Die .II. ridders die dit saghen,  Quamen wten bossche daer si in laghen,  Ende riepen: ‘sla doet die quadien!’ 1070  Ende reden in ghene pertien  Ende slougen menegen doet.  Die heydene die de noet  Sagen een deel van achter comen,  Een deel wert hare troest benomen, 1075  Want si duchten datter noch versamen  Souden danen die quamen;  Dies waren si tongemake sere,  Maer Evax die stoute here  Hi vacht met Hanteclere soe, 1080  Dats die heydene waren onvroe,  Ende ontsagens hem te mere.  Hi slouch menege wonde sere  Op die vule Sarrasine,  Nuwe minne dedem pine, 1085  Diene nochtan verstercte sere;  Ende Echites die stoute here  Liet Mimminge oec toe gaen;  Niemen en mochte vore hem staen;  Si slougen vele volcs doet. 1090  Die Sarrasine die de noet  Sagen op hem van .II. heren,  Begonsten te hemwert keren  Ende weerden hem met groter cracht;  Wat waendi hoe sere dat vacht 1095  Die ammirael van Brando,  Entie ammirael alsoe  Van Antiochen, der goeder stad;  Niemen en gheseidu dat.  Van Antiochen die ammirael 1100  Wert roeder vele dan .I. sindael  Van ernessen, dat hi sach  Dat hi den riddre niene mach  Bedwingen maer .II. allene;  Sine gesellen troesti ghemene 1105  Dat elc vromeliic vochte;  Hi voer vort ende sochte  Miin her Evax den coene,  Dies hi sal hebben te doene  Die doet, eer hi van hem sceet. 1110  Die ammirael hem ghereet  Te Evax wert vollike,  Die hem weert vromelike,  Ende slouch hem Anteclere boven  Dat alle die kerstine loven, 1115  Op thoeft, dat hem toten gordele woet;  Die ammirael achte lettel goet  Waerwert dat siin ors gheet,  Maer Sathanas nam die ziele ghereet.  Die Antiochen die dat saghen, 1120  Haren here liggen verslagen,  Waren si droeve utermaten;  Die ghene die op die mure saten,  Soudeniere ende andre liede,  Sagen dwonder dat daer gesciede, 1125  Van .II. riddren gescien,  Reden some wt mettien,  Ende bestonden die Sarrasine.  Wat waendi hoe grote pine  Dat miin her Evax [dade], die toesach 1130  Dat die conincginne lach  Ten tinne ende sach den striit;  Eert nemmer was premtiit,  Haddense de heydene soe versaget  Dat daer was grote jacht 1135  Van den heydenen die vloen;  Ende her Evax die baroen  Slouch met soe groten slagen,  Dat alle diene saghen  Seiden, dat die vroemste ware 1140  Van der werelt oppenbare.  Die conincginne diene anesach,  Seide: ‘mi dunct wel dat ic mach  Mine ridders prisen sere;  Twaren tghene es .I. vroem here 1145  Die den scilt van kelen voert  Vore met enen cruce roet  Opheven van goude.  Nochtan verdient bat dat men soude  Prisen den ridder metten leeuwe. 1150  Men soude niet tusscen .II. sneeuwe  Vinden niewer hare gelike.’  Mettien soe quam grammelike  Ridende dammirael van Brando,  Ende woude Evax toe, 1155  Ende slouch opten scilt enen slach,  Daert die conincginne toesach,  Ende Evax nammene om sine side  Ende voerdene uten stride  Ondanc hem allen dier waren, 1160  Ende quammer met in de stad gevaren.  Echites die buten was,  Street altenen in enen pas  Op die heydene vromelike;  Nie en sach man die gelike, 1165  Hi jagese weder int here;  Dandre soudeniere hadden ghere  Ten goede dat si daer vonden,  Doch soe en onderwonden  Si hem van den goede niet, 1170  Tote dat Evax quam ende hiet  Elken nemen dat hi hadde ghewonnen;  Niemen souts hem veronnen,  Ende die marghen woude wedercomen,  Of god woude, het soudem vromen. 1175  Die soudeniere waren blide,  Ende deilden tgoet tien tide  Ende voerdent in die stad,  Ende seiden met enen monde dat:  ‘Wi willen alle met hem varen, 1180  Niemen en soudem nu sparen,  Wi hebben oec die ons leiden,  Die vol siin van vromicheiden.’  Dus reden si weder inne  In die stad met bliden sinne. 1185  Echites ende Evax die scone  Die wel mochten dragen crone  Vore elken man met vromicheiden,  Voeren onder hem beiden  Ter herbergen in die stad. 1190  Die conincginne si vernam dat,  Ende ontboetse beide te hove;  Die ridders van groten love  Voeren metten bode daer;  Daer worden si oppenbaer 1195  Van den coninc wel ontfaen.  Die coninc seide ten heren saen:  ‘Ghi heren siit willecome mi,  Dore onsen here, ghi ridders vri,  Staet mi in staden, ic hebs noet; 1200  Die heydene doen mi lachter groet  Ende inne caent wederstaen,  Dat doen die dage die mi avegaen;  Dies helpt mi dore gode weren de stad.’  Diewile die coninc seide dat, 1205  Quam die conincginne ghegaen;  Doe wert Evax soe sere ondaen  Dat hiis hadde int herte rouwe,  Dat nieman en mercte dan die vrouwe.  Doe peinsde die conincginne vri: 1210  ‘Die ridder mint, in weet wient si,  Ene jonfrouwe die mi geliket iet;  Hi wert soe ondaen alse hi mi siet.’  Mettien groetese die heren,  Ende seide: ‘mine ridders moeten met eren 1215  Noch volenden haren tiit;  Acharmen! wi hebben cranc deliit,  Om die heydene die ons dwingen,  Ende in groter pinen bringen,  Ende so vaste belegen houden; 1220  Al ware dat sake dat wi wouden  Wech varen, wine conden,  Wine moesten wachten dien stonden.  Nu sidi hier ghi ridders stout,  Die hier dienen comt om sout, 1225  Al clagen wiit, u gheets niet ane;  Ghi comt hier om priis tontfane,  Dat wetic sere wel;  Onse vernoy es u maer spel;  Onser ghichten, her ridder coene, 1230  Dunct mi, en hebdi twint te doene,  Maer wi ghevense u om den sede  Gherne, ende willen u die stede  Entie soudeniere onderdanich maken.’  Echites antwerde te derre saken: 1235  ‘Siit seker welgheraecte vrouwe,  Sem miin liif ende mine trouwe,  Wi selen u sere in staden staen  Eer wi u nemmermeer ontgaen,  Of bliven in den wille doet.’ 1240  Evax hads oec ghere groet,  Ende seide: ‘vrouwe sidermere  Dat u ghelooft heeft miin here,  Dienic u metten live.’  Doe antwerde die vrouwe rive: 1245  ‘Twaren soe doedi ons ere groet,  Ende god laets ons sonder u noet  Verdienen, eer ghi ons ontfaert.’  Die conincginne dede ter vaert  Ontbieden van der stad die heren 1250  Entie soudeniere sonder keren,  Dat si quamen in die sale,  Dat si daden altemale.  Doe die heren vergadert waren,  Seide die coninc sonder sparen: 1255  ‘Ghi heren, ghi wet alle wel,  Dat hier liggen die heyden fel  Die ons willen al verjaghen,  Ende ic ben tsaermeer van daghen  Ende en can ghestriden niet, 1260  Ende ghi moget qualiic iet  Ghedoen, ghine hadt leidsman;  Nu siin ons hier comen an  .II. ridders, geloeft moets god wesen,  Die u selen in allen resen 1265  Gheleiden, nu doet haren raet;  Het scinen liede sonder baraet.’  Doe die portren van der stad  Entie soudeniere verstonden dat,  Waren si utermaten blide, 1270  Ende seiden doe tien tide:  ‘Si siin ons herde willecome,  Twaren het siin riddren vrome,  Nu raden ons, dat bidden wi hen,  Wat margen sal siin onse beghen.’ 1275  Evax seide: ‘bi miere eren,  Es dus den wille miins heren,  Soe sal ic margen buten muren  Mi varen aventuren,  Ende die willen twaren 1280  Mogen alle medevaren,  Entie heydene selen comen,  Om die scade die si hebben genomen,  Machteger dan si heden daden,  Ende dan selen wi met staden 1285  Van achter comen op hem slaen,  Ende dan sal miin here saen  Die porte ondoen ende wteriden,  Ende selense dus in allen siden  Bestaen van achter ende van vore, 1290  Ende breken hare scare dore,  Ende scoffierense crachtelike,  Opdat ghiit raet ghemeenlike.’  Her Echites diet wel verstoet,  Seide: ‘dese raet es goet; 1295  Laet sien, wie sal met Evax varen?’  Doe seiden vele diere waren,  Die gherne ere ende priis ghewonnen:  ‘Wi willen marghen vor der sonnen  Porren ende varen mede, 1300  Wildi heren, uter stede.’  Derre was .vc. wale;  Miin her Echites die haer tale  Wel bequam, was herde blide,  Ende doe sciet die raet tien tide. 1305  Echites bleef savons te hove,  Entie ridder van goeden love  Evax, siere voestermoeder kint,  Die soe sere met herten mint  Die conincginne, hine mochte geduren; 1310  Minne wrachte bi naturen  In hem wonder al te groet,  Sine sorge ende sine noet  Was swaer, want hi wale weet  Dat siin herte te hoghe gheet 1315  Ane die scone, die welgeraecte,  Die hovessce entie welgemaecte,  Die de werelt hevet inne;  Daer toe die mechtege conincginne,  Ende van conincgen al wt geboren, 1320  Ende oec weet hi wel te voren  Dat hi si een arm baetseleer,  Ende ongebortich, dats wel cleer,  Dies en mach hi maer ghewinnen  Doghen ende leet in allen sinnen, 1325  En ware dat hi hem troeste doch  Dat ver Venus siins noch  Woude ontfarmen, ende haer sone  Cupido, die hare brinct scone  Den ghetrouwen minre vore doghen, 1330  Hi sal noch vele pinen doghen,  In oetmoete, in vromicheden,  Hi salse enichsins verleden.  Dus sat hi in groter vreesen,  Ende men ghinc eten binnen desen; 1335  Doe ghinc die coninc dwaen,  Ende miin her Echites saen,  Entie conincginne tier stede  Nam heren Evax mede,  Ende gingen tere tafelen sitten; 1340  Die sere begonste verhitten  Ende vercoelen oec daer naer,  Dat was Evax oppenbaer;  Hi peinsde vele ende en at niet,  Dat niemen en merct none siet 1345  Dan die scone conincghinne;  Den coninc ghinc els inne  Ende sprac jegen Echites om raet,  Want sine dinc qualiic gaet,  Ende hier met sat die here 1350  Ende Echites onledich sere.  Sibelie die scone conincginne,  Die scoender was dan ene godinne,  Sach op Evax ende seide:  ‘Twaren her ridder, mi dunct met leide 1355  Ende met vernoye leidi den tiit,  Mi dunct dat ghi verwonnen siit  Met minnen altemale.  God laets u ten hovede comen wale,  Dies onstic u utermaten wale.’ 1360  Evax antwerde na der tale:  ‘Vrouwe dat lonu god,  Het sciint wel dat ic ben sot,  Ende dat ic te haesteliic besta  Dinc die mi gheet te na, 1365  Want dat doe ic u cont vrouwe,  Dat miin herte es herde nouwe,  Ende haestelec es comen toe,  Ende ic en weet selve hoe,  Daert mi oec te hoghe si 1370  Ende niet en mach, dat dunct mi,  Vrouwe enichsins van miere minnen  Troest of raste ghewinnen,  Dats die dinc die mi doet swinen;  Waendic met doghene of met pinen 1375  Vercrigen miere vrouwen houde,  Siit dies seker, dat ic soude  Noch hopen eneghen troest tontfane,  Dies ic en ben in ghenen wane.’  Die hovessche conincginne Sibille, 1380  Die verhoerde des ridders wille,  Seide: ‘her ridder troest u wel,  Nie en was vrouwen herte soe fel  Men verwanse met dogeden wale  Ende met vromicheiden altemale, 1385  Al ware si conincginne van live,  Si en heeft maer therte van enen wive;  Ende en dorrediit hare seggen niet,  Proeft u wel, ende alsiit siet  Dat ghi gherne siit bi hare 1390  Ende u grote doget oppenbare,  Si sal u wel stade maken,  Ende dan vertelt hare u zaken,  Ende u vernoy doet hare verstaen,  Si sal u gherne, hopic, ontfaen; 1395  Ende ghi moget u hier bi  Wel ghetroesten ridder vri.’  Hier binnen was gheten in de zale  Ende men dede op altemale;  Evax nam orlof an siere vrouwen, 1400  Die hem een deel siins rouwen  Ghemindert bi desen troeste heeft,  Hi peinst noch, opdat hi leeft  Hi sal dienen met vromicheiden  Om siere vrouwen hulde; doe gingen si sceiden, 1405  Ghene ridders ter herberghen weert  Stouteliic ende onververt;  Ende reet wech Echites ende siin gheselle  Daer ic dogeden vele af telle,  Ter herbergen, ende ghingen slapen, 1410  Soe deden die ridders entie cnapen  Die doe scieden van hove;  Maer die quame gherne in love  Dat was Evax, die in sinen sinne  Hadde ghedaen die conincginne, 1415  Hi lach dus dien nacht al dure;  Her Echites sliep wel ter cure;  Te hem selven Evax seide:  ‘Ic ben in ellendicheide  Comen, god, dore ene vrouwe, 1420  Toren, ghepeins ende rouwe  Bliift mi van hare euwelike;  Si es mechtige ende rike  Ende ic een arm baetseleer,  Dies en maghic nemmermeer 1425  Van hare eneghen troest gewinnen,  Maer wiste si iet van mier minnen  Ende verstoede siit in spotte  Soe waric bescerent geliic enen sotte,  Alst wel ware recht; 1430  Ic ben maer een arm knecht,  Ende was eer ic ridder wert,  Nu hebbic ghesopen herde haert,  Dat ic mine minne wille doen  Ane die conincginne van Arragoen, 1435  Dies ic te minen groten onvromen,  God en does mi avecomen.’  Dus hadde die riddere menichfout  Swaer ghepeins ende ongedout,  Dat lanc was eer hi ontsliep, 1440  Soe groet ghepeins ende soe diep  Haddi al die nacht al dore,  Ende Echites sliep wel ter core.  Smergens doent dagen began  Stont op Evax die edel man 1445  Ende wapendem vromelike,  Die soudeniere quamen dapperlike,  Die priis ende ere wonnen gherne  Waren ghewapent niet in scerne  Maer voeren met Evax buten mure, 1450  Die hem sere sette in daventure  Dore der conincghinnen minne,  Ende voeren enen bossche inne,  Daer bleven si toter sonnen opgange.  Die heydene, die bi bedwange 1455  Sanderdages waren ghevloen,  Ende hadden verloren menegen baroen,  Ende senden weder vore de stad  Lieden ghewapent bat,  Ende oec soe quammer mede 1460  Die van Damas vor die stede  Met vieren andren ammiralen  Die hare scade wouden verhalen,  Ende quamen die porten asselgieren  Crachtelike sonder vieren; 1465  Maer Echites reet hem jeghen  Met meneghen stouten degen;  Daer was een herde fel ghemoet,  Menich heyden wert daer te voet  Ghemaect te gane van dien van binnen; 1470  Die heydene die in allen sinnen  Piinden te werne vromelike,  Daden menich pongiis rike,  Enten kerstinen grote noet,  Maer Echites dede de were soe groet 1475  Dat wonder te vertelne es;  Wat dat gheraecte Echites  Dat bleef ghehelike doet,  Doch daden si den sinen grote noet.  Die coninc van Damas entie sine 1480  Daden den onsen grote pine  Ende drevense met crachte in de stad.  Alse Evax versach dat,  Seidi: ‘ghi heren varen wi na,  Nu eist tiit dat mense besta.’ 1485  Doe slouch wt die baroen,  Ende riep lude: ‘Arragoen!  Weerdu, hets tiit, ghi vrome heren!’  Die doe hadden sien keren  Den riken coninc van Damas 1490  Jegen Evax, geloeft mi das,  Hi soude seggen oppenbare  Dat hi een vrome ridder ware,  Ende ontmoeten vromelike,  Ende slougen crachtelike 1495  Opten scilt, dat cume was  Evax ware ghevallen int gras,  Doch onthilt hem die baroen  Met crachte vore an siin aertsoen,  Ende doe hi becomen was 1500  Hief hi tswert, als ict las,  Ende sloughen boven opten helm  Dat hi bleef in een bedwelm,  Ende bleef in onmacht int gereide;  Miin her Evax hi seide: 1505  ‘Her coninc, mi dunct u vaect;  Waerdi noch aldus geraect  Ghi liet die stad met gemake.’  Den coninc bequam doen sine zake  Qualic dochte gaen ter cure, 1510  Hi waende weder keren dure,  Maer Evax ontfincken weder  Ende slouchen op thoet, datti ter neder  Al plat viel op die erde,  Evax vinc weder ten swerde 1515  Ende waendem thoeft afslaen,  Maer die coninc boet saen  Die hande ende gaf hem op,  Daer hi mede ondrouch den crop,  Want Evax ontfincken blidelike, 1520  Ende prosenteerden hovesscelike  Der conincginne van der stad,  Diene wel ontfinc, omdat  Si waent te poente daer met comen,  Si danckes sere den ridder vrome 1525  Die wonder wrachte op ende tale  Onder die heydene ammirale  Ende onder hare volc ghemeine;  Watti geraecte groet of cleine,  Dat moeste al die doet ontfaen; 1530  Die margenstonde heefti gedaen  Soe wel ende soe vromelike,  Daert toesach die coninc rike,  Entie conincginne mede  Ende menege vrouwe van der stede, 1535  Datti den meesten priis ontfinc  Die nie ghewan jongelinc;  Maer Echites die vrome here,  Die vacht soe over sere,  Hi slouch .II. ammirale doet, 1540  Ende Evax enen in die noet,  Die vierde sette hem ter vlucht.  Ic wane ghi mi cume geloeven mocht  Hoe dapperliic si henen vloen;  Doe volgeden die van Arragoen 1545  Vromeliic tote int here,  Dat ghereet was ter were,  Want si hare stade hadden ghenomen  Ende souden weder der stad siin comen,  Doe hief daer een vreeselec striit, 1550  Het was omtrent priemetiit,  Die coninc van Arabie  Entie coninc van Persie  Quamen Echites ten ghemoete,  Diese ontfinc herde onsoete, 1555  Ende slouch den riken Persiin,  Daert toesach die Arabiin,  Dat hi tumelde int gras;  Tghejach datter doe was  En mochtu vertellen gheen man; 1560  Si ghingen alle Echites an  Ende daden hem wel groet verdriet,  Die sine en connen hem niet  Te staden ghestaen dore tferdrach;  Alse dat her Evax sach 1565  Slouch hiere toe vreeselike,  Die Persiin was haestelike  Weder vermonteert ende quam hem jegen,  Ende slouch den jonghen deghen  Soe diep in den roeden scilt, 1570  Weder hi wilt of en wilt,  Hi moeste siin swert daer laten;  Evax geraecten bat te maten,  Ende gaf hem enen slach soe groet  Dat dors met hem vorwert scoet 1575  Ter stad weert tote wten here;  Evax die siins hadde ghere,  Ende reet hem na dapperlike  Ende vinc dors; die coninc rike  Lach bedwelt, hine wiste hoe; 1580  Een cnape quammer gereden toe,  Dien beval Evax die wise  Datti voerde den coninc van prise  In die stad der conincghinnen,  Ende hise hem groeten in allen sinnen; 1585  Die cnape seide, hi sout doen;  Doe slouch weder die baroen  In den wiich vromelike;  Wat waendi hoe crachtelike  Echites van Athenen vacht 1590  Jeghen die heydenen, met groter cracht  Slouch hi enen ammirael doet,  Die ziele voer in Belsebucs scoet.  Meneghen heyden verslouch hi,  Daer sere verbliden bi 1595  Die duvelen diere wachten na,  Dat hem die ziele niet ontga.  Evax wrachte wonder groet  In dat heyden conroet,  Ende alle die kerstine sonderlike 1600  Vochten herde vromelike.  Nu laticse striden wale  Ende willu tellen ene andre tale:  Die cnape voerde den coninc gevaen  Ter conincginne wel saen, 1605  Ende groetense wel sere  Van Evax weghen den stouten here,  Ende seide: ‘vrouwe u sent hier  Evax die riddre fier  Tenen prosente met mi 1610  Den riken coninc van Persi.’  Die conincginne dies was blide  Danctem sere te dien tide,  Ende seide: ‘gheheert moeti wesen,  Hi heeft mi verbliit in desen.’ 1615  Sibelie die conincginne  Priisde wel in haren sinne  Dat hare die ridder heeft ghesent  Van .II. conincgen een prosent,  Sine weet bi wat saken 1620  Si sach den ridder wonder maken  Vore hare oegen om haren wille;  Te haer selven seidsi stille:  ‘Dese ridder dede mi bekinnen  Datti was bevaen met minnen 1625  Daert hem te hoghen si;  Niet en wetic ofti mi  Mint ofte ene andre vrouwe;  Meint hi mi, sem mine trouwe,  Soe es sine pine al verloren, 1630  Doch wetic wel te voren  Dat hi si vrome utermaten;  Maer mindi mi, ic souden haten  Bi mieren trouwen ende verdriven,  Daermet en sout nochtan niet bliven.’ 1635  Doe was die vrouwe herde ongenedich  Den ridder, die herde onledich  Was in den striit om haren wille,  Nietemeer en hilt hi stille  Dan die wolf onder de scape doet 1640  Daer hise vint onbehoet,  Ende vacht utermaten sere,  Ende Echites siin here,  Dat wonder te vertelne ware,  Soe dorebraken si die scare. 1645  Echites quam ghereden  Stridende met willegen leden  Jegen den coninc van Arabie,  Vromeliker en street ridder nie,  Ende slouchen opten helm boven 1650  Dat wonder was hine ware gecloven  Helm ende hoet beide te male,  Doe viel hi ende dors te dale.  Doen dat sagen die Arabine  Haren here in die pine, 1655  Quamen si op Echites alle;  God die hoeden van mesvalle!  Ende ghingen op hem striden  Soe vreeselec in allen siden  Dat wonder te vertellen es, 1660  Doch weerdem Echites  Soe datti die scare breet  Met groter cracht dorereet  Ende was buten een deel gereden;  Mettien quam met haesticheden 1665  Die ammirael van Prisont,  Sere bitende alse een hont,  Met .II. dusent Sarrasinen,  Die hem sere ghingen pinen  Echites te bringene onder; 1670  Coenheit groet ende wonder  Dede die ridder van Ermenien;  Ne ware die coninc van Arabien  Quam met crachte toegeslegen  Met menegen Sarrasiinscen degen 1675  Ende vingen Echites met crachte,  Diet verdrouch herde onsachte  Ende sere clagede siin seer:  ‘Ay Margriete, nemmermeer  En sie ic u, maget vri, 1680  Noch nemmermeer en siedi mi,  Ic ben onder die Sarrasine!  Wat sal seggen die moeder mine  Ende miin vader die grave,  Vortmeer bliven si miins ave. 1685  God here van hemelrike,  Nu troest mi alsoe ghewaerlike  Als ic hier street op u viande  Om te wrekene u ande!’  Miin her Evax die sere street 1690  Op dander side, ende niene weet  Dat echites was ghevaen,  Te hem quam een soudenier saen,  Die hem seide met groten sere,  Dat men Echites den here 1695  Gevaen van den velde voert;  Wat waendi hoe dat beroert  Evax wart van ernessen;  Hi waende siins sins messen  Ende reet Echites na met crachte. 1700  Die coninc was van machte  Ende woude Evax wederstaen,  Maer her Evax verhief saen  Hantecleer dat goede sweert,  Ende slouch den coninc weert 1705  Van Arabie op sinen hoet  Dat toten kinne inscoet,  Soe dedi den here van Pisont;  Die ziele voer in der hellen gront.  Doe voer hi daer Echites was, 1710  Seide dWalsch daer ict in las,  Ende verslouch die Sarrasine  Die Echites daden pine;  Die ghene die dat versaghen  Dat hare here was verslaghen, 1715  Saghen wel si bleven verloren,  Die ierst mochte reet voren  Ende vloen daer si vlien mochten,  Entie andre diese sochten  Echites ende Evax mede 1720  Entie andre van der stede  Jagedense .II. milen verre;  Die Sarrasine vloen thuuswert erre,  Ende die kerstine keerden weder  Ende worpen die tenten neder, 1725  Ende loeden tgoet blidelike  Ende voerdent in die stad rike,  Daer si wel worden ontfaen.  Echites deilet hem allen saen,  Dies si alle blide waren. 1730  There was ten besten gevaren,  Die soudeniere scieden te hant,  Entie coninc hi besette siin lant  Ende Evax drossate daer ave,  Ende Echites, dien hi noede begave, 1735  Maecti van sinen huse drossate;  Hi dedem ere boven mate,  Want bi hem es hem goet gevallen,  Alsoe moet doen ons allen. amen.  Die coninc van Damas 1740  Ende van Anthiochen die was  Ghevaen, maecten haren vrede,  Ende worden sconinx man mede,  Ende daermet liet mense riden  Ende quite te dien tiden. 1745  Miin her Evax die ridder wiis  Viel in al der werelt priis;  Soe eerliic besteldi sconinx dinc  Dat hem belove die coninc,  Ne ware dat hi sere qual 1750  Van minnen, dat hi al  Alder werelt sere,  Ontsach hi der vrouwen ere  Ende oec siins selves vrede;  Wiste siit, hi verwrachtse daer mede, 1755  Soe ware hi levende doet;  Dies haddi den anxt groet,  Dus versmalt hiit allene  Dicke met claghen ende met wene;  Dus lach Evax te Nauperfont 1760  Ende Echites tiere stont,  Ende lagen in ene kemenade  Op hare bedde eens avons spade,  Ende spraken om menegerande dinc,  Echites die jongelinc 1765  Seide te Evax sinen geselle,  Daer ic grote doget ave telle:  ‘Bi gode Evax, geselle weert,  Mi langt sere thuus wert,  Dat ic emmer varen moet; 1770  Laet ons varen duncket u goet,  Bereiden wi ons haestelike,  Want ic wille varen endelike  Binnen derre weken weghe,  Ic wanic nemmermeer vercrege 1775  Raste, opdat ic bleve hier.’  Doe seide Evax die ridder fier:  ‘Bi gode here, ghi moget wel varen  Alse ghi wilt sonder sparen,  Want ghi siit rike man van lande, 1780  Voeric thuus, dat ware mi scande,  Ic die ben een arm man;  Quamic thuus, in wiste waer an  Mine hande slaen of toe vaen,  Ende hier es mi ere gedaen, 1785  Een groet goet magic hier winnen  Met groten peyse ende met minnen,  Dus eist beter dat ic blive  Hier metten coninc te minen live,  Dan ic voere ten lande wert, 1790  Daer dat mine ware saen vertert.’  Her Echites hoerde altoe  Wat Evax seide doe,  Ende seide: ‘geselle wat waendi?  Ghi en sout wesen met mi; 1795  Den dach dat wi beide leven  En soudic u niet begheven,  Ic soudu gheliic mi selven houden,  U pine en bleve niet onvergouden  Die ghi hebt dore mi ghedaen; 1800  Nemmermeer en soudic u avegaen.’  Evax seide: ‘des gheloevic wale,  Maer het steet soe tesen male  Dat ic hier nu bliven wile.’  Echites die niet en sweech stille, 1805  Seide: ‘bi gode hets mi leet  Dat u soe int herte steet,  Maer alst u soe int herte si  Dat ghi wilt keren, ghi vint an mi  Die u hout sonder begheven 1810  Den dach dat wi moghen leven.’  Mettesen ontsliepen si beide,  Si waren droeve van den gesceide.  Echites wert met slape bevaen,  Ende hem quam in droeme saen 1815  Dat vore hem quam ene conincginne,  Daer hem dochte dat inne  Enghene scoenheit en gebrac,  Te Echites si doen sprac,  Ende seide: ‘her ridder god groetu, 1820  Ic ben hier tote u comen nu  Omdat ghi selt te lande varen,  Ic hebbe enen ridder twaren  Dien sere na u comen lanct  Ende dies hem lettel bedanct 1825  Dat icken bi mi soe lange houde,  Maer dat hi leit in groter vroude,  Maer hem soude herde sere vernoyen;  Nu en willicken niet langer moyen,  Ic salne met u varen laten, 1830  Ende ghi en selten niet haten  Tierst dat ghine kent wel,  Na u ende na niemen el  Heefti ghebeit ene wile;  Die conincginne Sibile 1835  Sal hier Evax behouden,  Dies moet daventure wouden,  Ende ic seggu of ghi wilt  Hoe ghi te hem geraken silt;  Tierst dat ghi uten lande siit 1840  Soe riidt soe langhen tiit  Dat ghi comt in een lant  Dat Calabren es ghenant,  In ene stad ende heet Tabor,  Ende heeft menegen sconen tor; 1845  Daer vindi die conincginne faeliant  Jeghen den grave van Perant  Toneffeningen, om sridders wille  Die daer leit bi mi al stille,  Die ene camp soude hebben gestreden, 1850  Maer die grave bi behendicheden  Deden versten .II. jaer;  Nu willic dat ghi vaert daer  Ende ghebiet u gereet ten campe;  Den grave ontsiet hem van rampe 1855  Ende sal spreken om die soene,  Ende daerna vaert ridder coene  Vort tote ere cautsiede  Daer wandelen lettel liede,  Ende volgt vort tot enen cruce die, 1860  Ende aventurt vort wats gescie,  Dan vaert vort in dat wout,  Daer vindi feeste menichfout,  Mi enten ridder vol vromicheiden  Die alle na u comen beiden; 1865  Nu moet u god achterwaren,  Comt iet saen, ic moet varen.’  Die riddre ontspranc mettesen;  Te hem selven seidi: ‘wat mach dit wesen,  Dit vision dat ic sach? 1870  Mi wondert wat wesen mach.’  Maer hi peinsde te meer  Dat hi varen soude teer.  Smargens doe die dach ontspranc  Stont op die ridder sonder bedwanc 1875  Ende Evax die ridder coene,  Ende ghinghen met enen doene  Te messen, daer na ghingen si  Daer si vonden den coninc vri;  Echites seide: ‘coninc here 1880  God moetu lonen goet ende ere  Die ghi mi hebt ghedaen;  Uwen orlof, ic moet saen  Te miere vrouwen te lande varen.’  Die coninc seide sonder sparen; 1885  ‘Bi gode ridder, dats mi swaer,  Ghebrect u iet, segt oppenbaer,  Ic betert u sekerlike.’  ‘Neent here, maer endelike,  Het steet mi soe, ic moet varen.’ 1890  Die conincghinne te waren  Seide: ‘her riddre dats mi leet;  Her Evax, segt mi hoet u steet,  Seldi met ons bliven niet?  Wine begheven u endelec niet 1895  Den dach dat wi leven moghen;  Bliift bi ons in hoghen.’  Miin her Evax seide: ‘vrouwe  Ic blive met u dienende trouwe  Den dach dat ic leven moet.’ 1900  ‘Here god lonu al goet  Ende alle doget ende alle ere.’  Echites die hovessce here  Nam orlof cortelike,  Ende hem boet die coninc rike 1905  Orsse ende parde ende groet goet,  Dies niet en woude die ridder vroet,  Ende sciet hovesscelike van daer;  Hem was te moede swaer  Dat Evax achter hem bleef, 1910  Daer hi groten rouwe omme dreef.  Nu riidt Echites siere straten,  Die Evax heeft ghelaten  Ellendich in vremden conincrike,  Om den wech vragedi haestelike 1915  Die te Calabre wert lach,  Alsoe alse hiit in droeme sach;  Doe quam hi in dingaen van meye  In ene scone valeye  Ende sach vore hem ene scone stad, 1920  Enen herdekine vragedi wat  Stade ware dat hi siet;  Die herde en sweech langher niet,  Maer seide: ‘her ridder faeliant,  Die stad es Thabor ghenant.’ 1925  Mettien peinsde die grave:  ‘Dits die stad, daer mi ave  Die conincginne in droeme seide.’  Den herde vragedi sonder beide  Wat meren in die stad ware. 1930  Die herde seide oppenbare,  Dat die grave van Perant  Der conincginne dade groten pant  Om enen camp dien hi  Ghenomen hadde jegen den ridder vri; 1935  Doe vertelde hem altemale  Al wt ende wt te poente wale  Hoe die camp was ghenomen,  Ende hoe die ridder niene ware comen,  Nochtan ware margen die dach. 1940  Die ridder peinsde: ‘dat mach  Wel siin dat ic in droeme vernam;  Ic wille der vrouwen lofsam  Varen verlossen of ic can.’  Doe nam hi orlof an den man 1945  Ende voer in die stad.  Die portren, die vernamen dat,  Seiden: ‘miere vrouwen kempe es comen.  Ene herberghe heefti ghenomen  Ende voer hem ontwapenen daer inne.’ 1950  Mettien quam vore die conincginne  Niemare, dat comen ware  Hare riddre die ware dare.  Doe wert hare te moede wale.  Mettien quam Echites in die sale 1955  Daer hi den coninc vant  Enten grave van Perant;  Hi groete den coninc fiin  Ende alle die met hem siin  Ende ontboet hem goeden dach, 1960  Maer alsoe vele leeds alse vermach  Hem god gheven ende enich sant  Moet hebben die grave van Perant,  Dat hi nie soe edelen vrouwe  Hebben dede selken rouwe; 1965  ‘Siet her coninc, nu ben ic hier,  Alse goet ridder ende fier  Te volleistene miin gelof  Vore alle die siin in u hof,  Nu en mach hiis niet ontgaen 1970  Hine moet margen den camp bestaen.’  Die grave hoerde altoe  Datten Echites versprac soe;  Hi seide: ‘her riddre ghi hebt onrecht,  Ghine siit maer een clene wecht 1975  Jeghen mi, dats goet te siene;  Ic sloughe uwer wel tiene  Tenen male ende noch drie,  Maer dat ic die sonden ontsie,  Dies willic leven met ghemake; 1980  Siet ic loechene alder sake  Die ic van der vrouwen seide;  Bi miere trouwen, bi mier waerheyde,  Here her coninc, sonder waen,  Hets logene dat ic u dede verstaen 1985  Van der vrouwen miin;  Om dat ic met hare woude siin  Ende siis niet woude gehinghen  Ghingic dit wort wtbringhen;  Here nu moise wel quite laten; 1990  Her riddre nu vaert uwer straten.’  Echites hoerde den grave  Sere loechenen hier ave,  Ende seide: ‘her coninc es dit u ere  Dat hi u doet dese onnere? 1995  Ic hadde onrecht als ic verneme  Stredic meer jegen heme.  Nu segt mi, es quite miin vrouwe?’  ‘Jaes here, sem mine trouwe,  Si es goet ende sal bliven, 2000  Enten grave sal ic verdriven.’  Doe woude Echites wederkeren,  Ende hem danctens alle die heren;  Doe quam die conincginne gegaen,  Diene wel heeft ontfaen. 2005  Doe nam orlof die ridder weert  Ende voer ter cautsieden weert  Daer hem wiisde die conincginne;  Buten dier stad quam hiere inne  Ende reet tote hi ten cruce quam; 2010  Doe reet die ridder lofsam  Den wech ten woude wert in,  .II. milen lettel min,  Dat hi quam in ene prayorie;  Scoender stad en sach hi nie 2015  Dan die selve stad was,  Seide dWalsch daer ict in las;  Mettien heeft die ridder vernomen  Wt ere borch ghereden comen  Ene scare van sconen vrouwen; 2020  Te hem selven seidi: ‘bi mier trouwen  Dits een scone anesien.’  Entie vrouwen quamen mettien  Totem gereden in siin ghemoet  Ende grueten den riddre goet. 2025  Doen die vrouwen waren leden,  Quamen achter hem gereden  Een riddre ende ene conincginne,  Die hem dochte in allen sinne  Dat wel die selve wesen mach 2030  Die hi in sinen droeme sach;  Ende doen si vore den ridder quamen  Groeten sine bi namen,  Ende seiden: ‘Echites willecome!’  Die conincginne seide: ‘ridder vrome, 2035  Met mi moeti ter herbergen varen,  Ic sal u wel ontfaen twaren,  Ende dese riddere na u  Heeft ghebeit tote nu,  Sal met u siere straten riden, 2040  Ende ghi selt beide in corten tiden  In Grieken te gader wesen.’  Echites seide mettesen:  ‘Vrouwe ic doe gherne uwen wille.’  Doe hilden si onlange stille 2045  Maer voeren alle in die zale,  Daer si menegerande tale  Hadden savons onderlinghe;  Si ghingen alle tenen ringhe  Sitten, die ridders entie vrouwen, 2050  Der conincginne baden si met trouwen  Dat si hen berechten wille  Waerbi si soe langhe stille  Den ridder heeft bi hare gehouden,  Ende twi si niet en heeft vergouden 2055  Echites sine grote trouwe;  ‘Ja en sidi der trouwen vrouwe,  Hoe modi dan gerechte minneren  Soe langhe astrueren?’  Ver Venus die conincginne 2060  Sat met bliden sinne  Tusschen .II. tidders goet  Ende neven vele vrouwen vroet,  Si seide: ‘ghi wert gherne wiis  Ende wist gherne vele, wat meindiis, 2065  Dore dese heren die hier siin  Willic u die niemare miin  U een deel laten weten:  Ghi wet wel ic ben geheten  Vrouwe over gherechte minne, 2070  Ende waer ontrouwe es inne  Soe ben ic ene sware wrake  Ende wreke altoes dese zake;  Somer ende winter ben ic groene,  Ic ben altoes in saysoene, 2075  Wt mi spruut alle doget  Ende al dat die werelt verhoget.  Die mi oec dienen moeten siin  Gheset na die maniere miin;  Hi moet siin simpel ende goet; 2080  Wetende, oemoedich ende vroet,  Scamel, milde, ghestade, ghemate,  Wel helen, quite van barate,  Wetende, ghetrouwe, sonder waen,  Sal hi van mi loen ontfaen; 2085  Die dit heeft mach hem verlaten  Van mi te comene te baten,  Anders soe eist al om niet.  Dat si Echites beiden hiet,  Dat was, datti niet en kinde 2090  Wie die maget was die hi minde,  Maer nu kint hise wale  Ende hare vriende altemale.  Desen riddre hebbic oec hier gehouden,  Om dat si beide vergadren souden; 2095  Elc sal bi andren teren comen,  Want men mochte beide niet vervromen,  Maer nu willic dat si varen,  Want het heeft te doene twaren  Die keyser van Grieken entie sine; 2100  Want hem doet grote pine  Van Babilonien die soudaen,  Diene hout beleghen sonder waen  Met .xx. conincgen die ic u  Alle wille noemen nu. 2105  Daer es die coninc van Orient,  Die coninc van India omtrent,  Die coninc van der Roeder Zee,  Met .xxx. ammiralen ende mee,  Die coninc van Persi, die coninc van Putriin, 2110  Van Alexandre die coninc ende van Cordriin,  Die coninc van Nilo der vloet,  Die noch hout .xx. steden goet,  Die coninc van den woesten lande,  Die coninc van Makabeuscen sande, 2115  Die coninc van Indegge Esti,  Entie coninc van Synay,  Die heeft noch .xxx. steden goet,  Sonder daer nu es die vloet,  Sodoma ende Gomora mede, 2120  Die coninc van Egypten der stede,  Die coninc van der Doeder Zee,  Die coninc van Sichem oec mee;  Dese hebbent belegen altemale  Met .v. hondert ammirale, 2125  Dies willic dat ghi hem te staden  Vaert, want hi es verladen.’  Doen her Echites dat verstoet  Wert hi droeve in sinen moet,  Ende seide: ‘edele vrouwe vri, 2130  Modi iet berechten mi,  Twi hine belegen heeft  Ende watti wille dat hi hem gheeft?’  Die conincginne seide: ‘ic segt u,  Die keyser hi hevet nu 2135  Ene dochter herde scone,  Entie wilt die soudaen sier suster sone  Gheven, ende sine wilt,  Hier bi eist daer sere onstilt.’  Metten ghinc men ghinder eten; 2140  Echites was gheseten  Bi Heinrike den Limborchghere,  Dies haddi groten ghere  Te wetene wie hi ware;  Die conincginne seide oppenbare: 2145  ‘Ghi heren, ic liet u hier noch bliven  Maer dat ic niet late verdriven  En wille den keyser rike;  Vaerten bescudden tilike.’  Die conincginne seidem vele 2150  Goets dincs ende bispele,  Van minnen ende wat minne ware,  Dat ic vertellen soude oppenbare,  Maer dat mi ware te lanc  Ende ghiis mi cume sout weten danc. 2155  Die ridders gingen slapen beide  Toten dage in vromicheiden.  Doe die scone sonne opclam  Quam die conincginne lofsam  Ende hiet die ridders beide opstaen, 2160  Dat si daden herde saen,  ende gereiden hare vaert  Ende voeren te Grieken waert,  Ende namen orlof haestelike.  Nu wet wel dat ic overstrike 2165  Menegerande zoete tale,  Ende dat palays hoe wale  Het was ghemaect ende werdelike,  Dat latic al varen quite,  Want dWalsch en seges mi nemmeer. 2170  Die ridders namen haren keer  Soe si best mochten te Grieken waert,  Deen vragede [dander] op die vaert  Wie hi ware ende wanen hi quame;  Ende doe elc wiste anders name 2175  Ende wat Echites hadde ghedaen  Dore her Heinriic, doe wert hi saen  Van hem utermaten blide,  Ende reden wech tien tide.  Elc dede andren grote ere. 2180  Nu gheleidse god onse here.     Amen.