[p. 25]
Op- en ondergang van Mas Anjello
Eerste bedryf
Perrone. Mas Anjello.
perrone
1
Anjello, wel wat's dit, dus buyten 's weegs te waaren+?
anjello
Dat hem de blixem schen.
perrone
Wat is 'er gaans?
anjello
De haaren
Staan my te bergh.
perrone
Hoe dat, is u iet quaats ontmoedt?
anjello
Een bloedthondt, jaa een hondt, die zich met sweet en bloedt
5
En traanen mest, heeft my met schijn van regt te pleegen,
Berooft van al mijn vis en dat van 's Koninks weegen.
Nu geef den hemel, die my dus tot wreeken parst
Dat d'eerste dieze nut daar dadelijk aan barst+,
Al waar 't d'Aartshartoch zelfs en andre die de wetten
10
En 't regt des vryen volks vertreden en verpletten.
Dit knaagt my als een worm geduriglijk aan 't hart,
En elk, het zy wie 't zy, heeft deel aan deze smart.
Maar gy mijn vrindt, indien gy my tot hulp wou strekken,
Ik heb iets voor.
perrone
Wel wat?
[p. 26]
perrone
Iet denk ik dat eer galgt, dan 't Burgemeesters maakt+.
anjello
Een zaak, indien 't my lukt, die elk tot heyl kon dyen.
perrone
Wel wat?
perrone
20
Hoe! Gy?
anjello
Iaa ik.
perrone
Door wat voor midd'len toch?
anjello
Dat weet
Anjello best, kon ik maar slegs een makker vinden,
Die neffens my het stuk dorst moedigh onderwinden+,
Zoo stondt ik stout+, en gy Perrone waardt de man
Recht dien ik zogt, indien gy met my staat, men kan
25
Door klene magt gestijft dien hoek nu boven raaken+.
perrone
Daar is te veel aan vast.
[p. 27]
perrone
En of ik 't met u stont+, wat hebt gy voor de handt?
Wat macht, wat waapenen om dit dan uyt te voeren?
anjello
30
Men hoeft om deze twee trompet noch trom te roeren.
De meenigte is al ree ontelbaar in getal,
En ieder is vol wraak en bitterheydt; men zal,
Indien gy ons slegs met u aanhang zoekt te stijven,
Haast zien dat wy in 't kort ver boven zullen drijven,
35
Bestemdt gy dit+, zoo krijgt de zaak zijn volle kragt.
perrone
Wie leyt dan d'eerste steen?
perrone
Maar meendt gy 't geen ge zegt?
perrone
40
De zaak, naar ik bespeur, vereyst wat overlegh.
anjello
't Lang overleggen kan een braven aanslach krenken.
perrone
Het steeckt te vol gevaar.
anjello
't Gevaar heeft geen bedenken+.
perrone
Gy hebt u eygen zelfs ligt wat te veel belooft.
[p. 28]
anjello
Dat gaa zoo 't wil, men praat my dat niet uyt het hooft.
perrone
45
Men kan zich in zijn hoop wel ligt bedrogen vinden.
anjello
't Gaat vast+ indien wy ons slegts met dien bandt verbinden.
perrone
Maar mach+ men veylig zich verlaaten op uw woordt?
anjello
Ik zweer 't u heyliglijk.
perrone
Verhardt+ dan en vaar voordt
Ik zal u hulpzaam zijn, mits dat men't zoo besteeke+
50
- Want wie iet groots begrijpt, moet zich bedektlijk wreeken -
Dat d'een noch d'andre zich afzonderlijk bekladt+.
Mijn macht bestaat, zoo in als buyten dese stadt,
In zeven duyzendt die vast op een aanslach passen+,
Al rauw en rappich volk tot muyten opgewassen,
55
Die hier in dit gebergt vast swieren om en t'om.
Dees zal ik, als hun hooft, bedekt met stillen trom
Ontrent ter middernacht doen heymelijk vergaaren
By 't oude slot1, op dat zy alle zich verklaaren
Tot uwen dienst en hulp, hier op verlaat u vry,
60
Verzeekert van mijn trouw.
anjello
Wel aan, belooft gy my
Dit alles heyliglijk getrouw en stant te houwen?
perrone
Zijt maar gerust, gy moogt by eeden my vertrouwen.
En tot bevesting van zoo nauw en vaste bandt,
Hou daar+, kom, reyk my ook nu t'effens uwe handt.
Zy geven den anderen de handt.
[p. 29]
65
Ik zweer beneffens u die pesten te verdelgen,
Of anders dat my d'aard vry levendigh verswelge+.
anjello
Zoo moedt den hemel my met zijne blixem slaan,
Indien ik niet, als hooft, u moedigh voor zal gaan.
En hier op zullen wy, als scherper aan gedreven
70
Op uw beloften ons zoo naar de markt begeven.2
Ruk alles wat gy kunt slegs onderwijl by een,
Ik wagt u daar, vaar wel, en spoey my derwaarts heen.
bin.3
Pacevino. Rey van Napolitanen, met gevolgh van Fruytiers.
pacevino
Men zoek+ op deze wijs de voet hun dwars te zetten.
rey
Dat hun de blixem schen.
pacevino
De donder moetze pletten
75
En morzelen tot gruys, dat duyvelse gebroedt,
Zoo vet en glat gemest van tranen, sweet en bloedt
Des armen volks en ons.
rey
Den hemel moet hen schende,4
Die 't volk verdrukken en in d'algemeene elende
Zig zelfs verrijken uyt de lasten van 't gemeen,
80
En zulken helschen vondt noch met de naam bekleên
Als quaam 't uyt 's Koninks naam, ten dienst der legertenten
En 's Rijks behoeven voor uytheemse dreygementen
En laagen door den Frank+ zoo menighmaal gestut.
pacevino
Met zulken schijn, zo werdt+ het volk vast uytgeput
85
Door lasten dagelijks hun op den hals te laden.
[p. 30]
rey
Wie brouwt ons dit?
rey
Dit duurdt vast en dit heeft zoo jaren lang geduurdt.
Anjello. Barandino. Math. d'Amalfi. Pacevino. Marionet. Rey van Napolitanen. Gevolg van Fruytiers. Majombe.
anjello
Den hemel spaar de Vorst, dat die zijn Rijk vermeere,
90
En sterven die het volk door tyranny regeere+.
Slaa doodt die honden, weg met dat verduyveldt zaat.
Slaa doodt, slaa doot die zelf de hel en afgront haat.
d'amalfi
Hy heeft zigh eens erbarmt om u van druk en lijden,
En zoo veel schattingen nu entlijk te bevrijden.
anjello
95
Zoo werdt men endelijk gedreven tot de wraak.
Nu is 't het volk hun beurdt, nu hangt+ alleen de zaak,
O spitsbroêrs, om het stuk maar wakker uyt te voeren.5
Wie 't Rijk beroeren wil, moet eerst het volk beroeren.
Al wie stats recht beschermt, voldoet zijn eed en pligt.
100
't Gemene best vereyst dat niemandt oproer stigt,
Maar wie in Staatsbestier poogt dwinglandy te drijven,
En meer zich zelven zoekt dan 's Vorsten eer te stijven,
En zijne achtbaarheydt te heffen op de faam,
Om door een glimp van staat+ het volk uyt 's Prinssen naam
105
Te drukken door geweldt, en by zich zelven smeden
Een wet om ieder een dus op den nek te treden,
En af te vord'ren meer dan magt en staat vermach,
[p. 31]
En d'Opperhoogheydt zelfs te kreuken zijn gezach,
Die mach men in hun doen en moetwil veyligh stuyten.
110
En is 't om 't volk hun best, zoo is 't geoorloft muyten,
Zoo werdt den Staat geredt van Statenschendery.
Zoo werdt het regt des volks en d'eer der heerschappy
Verdeedigt met dien hoop en aanhang uyt te roeyen
Die d'alderminst des volks verdoemen en verfoeyen
115
Als oorzaak van al 't quaat en stigters van hun leet,
Die daaglijks zijn gewoon het bloed, gemengt met zweet,
D'onnoozele door dwang ten aad'ren uyt te parssen.
Dit voerdt ons aan, dit doed my op den tanden knarssen
Van spijt+: het Hof te zien vol monsters uytgebroedt
120
En 's volks geregtigheên vertreeden met de voet,
Hun oude handtvest en beschreven keur+ en wetten
Vernietigt, en wie zich hier tegens poogt te zetten
Als ballingen te zien, het Rijk en Stadt ontzeydt+,
Alleen om hun gezach en magt en achtbaarheydt
125
En schatkist door gewelt met schatten op te hoopen.
Dit klimt nu endlijk op+ en breekt de hemel oopen
En wagt van 's hemels troon een dubble wee en wraak.
Al wat hun bloedtdorst drijft, ten smaat des Rijks, dat braak
Den afgrondt uyt om dus op 't arme volk te woeden.
130
Maar om het Vaderlandt van dit gedroght te hoeden,
En hun+ vervloekte drift te stuyten door geweldt,
Vereyst nu dapperheyt. Wie zich met moedt verzeldt,
Zal door een kleene magt zijn vyanden verduuren+.
Al wie een lantplaagh delgt, werdt van zijn nagebuuren
135
En bontgenooten voor onsterfelijk geroemt.
De grijns van Staat, die 't al met 's Koninks naam verbloemt+,
Die moet men nu met magt tot morslen zien te breeken.
En zoo men 't met my staat, nu is het tijt van wreeken,
Om zich te redden van 't verderf dat ieder drukt.
140
Dit heb ik voor en zoo dien aanslach my gelukt,
Zoo zult gy in der yl den gantschen Staat zien keeren.
pacevino
Wat aanslach?
anjello
Om met magt den Adel af te zweeren,
En 's Koninks hofgezin, als hoofden van den Staat,
Te dempen hun gezach, en alle wie met raadt
[p. 32]
145
Hanthaven hun bedrijf ten smaat der heerschappye,
Te delgen tot de grondt. Zoo werdt+ de tyrannye
En 's Rijks verderf met macht ten Rijke uytgeschopt.
D'onnoozele gemeent belasten en beswaaren,
150
Een ieder klaagt vergeefs, de kerken en autaaren
Ontzeggen ons hun hulp, wy zien van dagh tot dagh
Ons recht vermindren en vermeerdren hun gezagh.
Men zoekt ons nu en dan met ydle hoop te payen.
Dies+ ruk ik 't al by een die brandt en oproer krayen
155
Om met een ruwen hoop van stropers en geboeft
Te redden 't vrye volk en dese stadt. Men hoeft
Om een geregte wraak geen uytgekeurde bende.
De noodt rukt al by een om moedtwil en ellende
Te stuyten, 't zy door list of krijgsvolk kleen van tal.
160
Een die zich wreeken wil, die dient zich van 't geval+.
Men laat zich niet te licht door dreygement vertzaagen.
Wie vry wil zijn die moedt het alderuyterst waagen.
Zijt moedigh dan, hou stant, en aarzel niet, ik zal
Dien aanslagh brouwen of vervordren zelfs mijn val.
165
Men+ roey die pesten uyt, die zonder eer en schaamte
Het volk, dat als een lijk en uytgeteert geraamte,
Verdrukken dagelijks, dat ieder kermt en steent.
Dus roept de gansche stadt en klagende gemeent,
Die onder zoo veel last nu leggen neêrgeboogen,
170
Dat ieder nauwlijks lucht of adem scheppen moogen.
Wie ziet dit aan die zich in 't harte niet erbarmt?
Wy sloven nacht en dagh en ieder blijft verarmt.
Al+ wat mijn daaglijks doen of visbank op mach haalen
Is niet dan om 't verloop der lasten te betaalen.
175
Dit kost my vlees en bloedt, zoo doet het elk in 't zijn,
En lijdt men dit, zoo zal dat doodlijk Rijksfenijn
Het arme volk op 't laast noch op 't gebeente knaagen.
pacevino
Wy stemden 't al met u, indien wy uytkomst zaagen.
rey
Zy zijn te veel in macht te stijven hunne zaak+.
d'amalfi
180
Veel meerder zijn zy, die niet wagten dan naar wraak+.
[p. 33]
pacevino
De wet des Rijks verbiedt ons met u aan te spannen.
anjello
Natuur gebiedt u weer te wreeken aan tyrannen.
pacevino
Het muyten valt te dier, d'onnoosle kost het bloedt+.
barandino
Hoe muyten? Keurdt gy dan hun handeling voor goet,
185
Soo laat u dan vry voorts dus knevelen en doeken.
pacevino
Wy keuren 't dat het Godt ten afgrondt toe vervloeken.
d'amalfi
Zoo handthaaft neffens ons dan 's volks geregtigheên.
pacevino
Wie scheuring wekt in 't rijk, is vyandt van 't gemeen.
anjello
Men mach 't gemeene best door middlen wel bevordren.
pacevino
190
Door middlen, dat staat vast, maar nimmer door onordre.
d'amalfi
Onord're heeft alree in 't Rijk nu d'overhandt.
barandino
't Is billik dan dat elk in tijts hier tegens kant.
Of niet, zoo+ gaat het regt des volks en al verlooren.
anjello
Dat lijdt ik niet, ik heb met eeden dier geswooren
195
En zweer noch andermaal, jaa by dit visschers tuygh,
Het gaa hoe 't wil, eer ik my voor het autaar buygh
En 't heylighdom genaak die dappre daat te waagen.
Haast zult gy zien hoe dan Anjello zich zal draagen.
Gy lagt misschien en denkt, zal dezen slegten gast+,
[p. 34]
200
Zoo arm, zoo naakt, zoo bloot+, het volk van d'overlast
Bevrijden, die gewoon de Stadt is deur te loopen,
Om zijne vis by elk tot nootdruft te verkoopen,
Die noch van eed'len stam, noch huys is opgevoedt,
Maar van zijn daaglijks doen en visbank leven moedt.
205
Is hy 't? Ja dezen is 't, die 't volk van slavernye
Zal delgen, 't zy dan Raadt of Staat of Amptgenoot+.
Ik weet: my naakt+ niet dan een smaadelijke doodt,
Men rabraak my+, men doe van lit tot lit my kerven,
210
Geen eerelijker+ doodt dan voor het volk te sterven.
Dit 's al mijn overlegh en daar op gaa ik aan+.
pacevino
't Waar noodigh ons hier op een weynigh te beraân.
Een luttel uytstel kan ons hinderen noch schaden
marionet
Wat uytstel nu? Men heeft zich lang genoegh beraden.
215
De mompling+ is alree, ja zelfs by 't hofgezin.
En aarzeldt gy, ik zal gelijk een krijghsheldin,
Gemoedigt met een troep van mijns gelijke scharen,
De gansche stadt nu door, straat in, straat uyt, gaan waren,
En hitsen ieder aan tot scheuring en tot wraak,
220
En stigten zelfs+ den brandt, dat alles brand en blaak,
En Napels op en neêr met moordtgeschreeuw beroeren.
majombe
Zoo dat gaat wel, mijn kint, en om dit uyt te voeren
Zal ik u hulpzaam zijn, en is hier noch een man
Die aarzelt, kom, men gordt my slegs den deegen an,
225
Ik zal uw voor gaan om die schelmen uyt te roeyen,
Die ons zoo goddeloos bekneevlen en besnoeyen,
Dat ieder zich erbarmdt die ons elende kendt.
pacevino
Wy alle zijn met u, maar hoe men 't keert of wendt,
Ik zie geen middel om iet heylzaams uyt te rechten.
Wy zijn te klein van macht.
[p. 35]
anjello
230
Om dit verschil te slegten
Zoo weet dat ik alree door heymelijk verstant+
Veel duyzenden vast heb gekreegen op mijn handt,
Die zich van hier en daar staan herwaarts aan te wende.
Perrone, hooft Bandit, gestijft met zijne bende
235
En ballingen, ontrent ses duizent in 't getal,
Die leggen vast verdeelt by d'omgesloopte wal
En 't oudt vervalle slot om op 't bekende teeken
Met magt Stats vestinge tot bystant in te breeken.
Dees heeft zich dezen dach met eeden dier verpligt
240
En aan mijn handt zijn trouw bevestigt, dat, eer 't ligt
Des hemels weer op nieuw ter kimme op zou dagen,
Hy neffens my gezint was 't uyterste te waagen.
Zoo wel is alles vast bezet en overleyt.
pacevino
Wy hopen dan iet goedts om door u moedigheyt
245
Te hebben deel aan 't geen gy u hebt onderwonden.
Perrone uyt.
Door scherp bezette wagt en 't zwieren van de ronden
Koom ik al heymelijk geloopen straadt op straadt.
Anjello, zijt gy hier? Hoe is 't, wat houdt den raadt+?
Wat hebt gy onderling te zamen hier beslooten?
250
De zaak die gaat naar wens, een deel der Amptgenooten+
Die hebben zich alree begeven op de vlugt.
Men zoekt u, zie wel toe, gy zijt alom berugt.
Dry duizendt ballingen, daar op gy vast meugt hoopen,
Zijn heymlijk al in Stadt bedektlijk ingesloopen
255
En hebben zich verdeelt by troepen kleen van tal.
Zy wagten naar mijn komst en u bevel; ik zal,
Terwijl gy beezich zijt het alles te beroeren,
Hun onder u gezach ter sluyk doen binne voeren.
Maar 't zamlen geldt hier niet, de zaak vereyst nu spoet+.
260
Het gaat tot noch toe wel, maar dit 's 'er af, men moet
Dien wegh nu kiezen, dien die ons 't geluk doed banen.
[p. 36]
Die hebben onder een gesworen desen dach,
Al quaam d'Aartshartogh zelfs of and're van 't gezach,
265
Geen lasten, cijns of tol der vrugten te betaalen,
Al zou men die door dwang of dreygementen haalen.
Zoo zeer is elk verhit, terwijl hun macht vast+ groeyt,
En zoo men hier in tijts niet dapper onder roeyt+
Om hunne magt door hulp of bystant t' onderschraagen,
270
Het zal gevaarlijk zijn dit heylzaam stuk te waagen.
Want al den Adeldom en Hoofden van den Staat,
Die hebben onderling beslooten in den Raad,
Om 't Graau+ (zoo noemt men ons) door waapenen te dwingen.
Wy zijn alree verklaart voor wederspannelingen,
275
Als vyanden van 't Rijk en van 't gemene best.
Wat toeft men dan? Roey uyt, roey uyt dat wolvenest!
Het staat ons schoon, indien wy moedig t'zamen spannen.
Geen zoeter wraak dan zich te wreeken aan tyrannen.
't Is togh vergeefs gehoopt op middlen van verdragh+.
Men dreygt ons...
anjello
280
't Is dan best te dreygen met den slagh+.
Dat 's regt den aart om eerst zijn vyandt te braveeren.
Wie dreygt in plaats van slaan, die moet door slagen leeren,
Dus doende+ heeft men vaak met dubble winst gestreên.
Santinelli. Spinelli. Anjello. Math. d'Amalfi. Barandino. Perrone. Pacevino. Rey van Napolitanen.
santinelli
285
Wie raadt u hier zoo stoudt+ te rotten dus by een
En elk tot scheuring, twist en oproer op te wekken?
Vertrek van hier, of niet, men zal u doen vertrekken,
En dat zich ieder een begeeve voorts van straat.
anjello
Wie raadt u hier zoo stout te komen, daar den raadt
Des volks vast beezigh is iet heylzaams te beramen?
santinelli
Den raadt des volks? Een hoop gekoppeldt om te
290
zamen
[p. 37]
Een welgestelden Staat door plondering en roof
Te stellen in gevaar.
anjello
Wat zegt gy?
santinelli
Dat ten hoof
Beslooten is om met de schatting voort te vaaren.
anjello
En ons besluyt is dit: (meldt dat) die Rijks-Barbaren
295
Geen lasten, schattingen te geven desen dagh.
spinelli
Zoo krenkt men 't wettigh regt en 't opperste gezagh
En 't geen der is beraamdt by Ridderschap en Raden.
anjello
Zegh reekels om hier door hun hollen balgh te laden+.
Wat wettigh regt, weet gy wel bloedthondt wat gy zegt
300
En waar gy spreekt of wien gy dit ten lasten legt?
Derft gy dus onbeschaamt ons dit in 't aanzigt vrijven?
Daar d'alderminst niet tragt dan 't regt des volks te stijven+,
Maar+ slegs de schattingen te weren van hun hals,
Dien gy zoo reukeloos, zoo onbedagt en vals,
305
Quanzuys+ ten dienst van 't hof, ons hier komt af te vordren,
Regt tegens 't wettigh regt des volks en 's Koninks ordren?
En dat om zoo een hoop als gy en uws gelijk,
Te mesten met het bloedt der burgeren en 't Rijk
Door zulke vonden slegs ten gront toe uyt te putten?
spinelli
310
Om+ 't rijk voor ongeval en oproer te beschutten
En 't ongereegelt grauw te brengen tot ontzagh.
d'amalfi
En+ wy om 't heylloos hof te brengen tot verdragh
En afstant van zoo opgehoopte schelmerye.
spinelli
Wy zijn u schelden moe.
[p. 38]
anjello
En wy de slavernye.
spinelli
315
Wijdt dat den Raadt, dat die van alles u ontslaat,
Maar niet aan hun die slegs by keuren van den Staat
Geregtigt zijn om dit te vord'ren van u allen.
anjello
Zy+ doen 't aan hun, maar hoe als schelmen te gevallen,
En medestanders, die deel hebben aan den buyt.
spinelli
320
Aan die+, die jarelijks miljoenen keeren uyt
Om 's Koninks pagten en 's Rijks tollen te betaalen.
anjello
Om hunne magt en pragt en staat in top te haalen
En 't volk te trotsen tot vermeerdring van hun smart.
Daar ieder woordt ons is gelijk een mes in 't hart,
325
Vertrek dan, en om hier geen reeden meer te spillen,
Zoo zegt den Raadt dat wy geen schatting geven willen.
Gaa, boodschap dit, en maak u voorts uyt mijn gezigt.
santinelli
Wy hebben last om u te dwingen tot uw pligt.
anjello
Te dwingen, booswigt, derft gy hier die woorden spreeken?
330
Zoo hebben wy dan last om u den hals te breeken.
Slaa dood dien schelm, slaa dood, dat hy ter neder stort!
barandino
Zoo moedt het gaan daar 't regt des volks gehanthaaft wordt.
Dat's 't eerste proefstuk en een tweede staat te hoopen.
Nu staat, o spitsbroers+, ons een brave toegang oopen
335
Om haast een eindt te zien van alle ons verdriet.
d'amalfi
Nu werdt+ vereyst dat elk van waap'nen zich verziet.
En om hier inder yl en spoedigh toe te raaken,
Is 't nodigh dat wy ons zoo voort gaan meester maaken
[p. 39]
Van Sant Laurens8, verzien met bussen, kruydt en loot,
340
Wel eer 's Rijks magezijn gekeurdt in tijt van noodt.
Hier door zoo zal men hun de wieken dapper fnuyken.
Wie 't rijk verdeedigt, mach 's rijks wapenen gebruyken.
Komt dit in ons geweldt, zoo zal de rest wel gaan.
anjello
Noch is 'er iet, het geen dat+ nodigh dient gedaan:
345
Don Genovino - die wel eer den staat bekleeden
Van 's volks verkoren Raadt en veele heeft geleden
Om 's Rijks gemene beste - dees+ moedt door ons geweldt
Uyt zijnen kerker voort in vryheyt zijn hersteldt,
Op dat hy ons ten dienst meer opening verklare,
350
Als zijnde in stadts regte en keuren best ervaren.
Het is een man vermaardt in oefening van staat.
Een trouwe raadtsman is een zeeker toeverlaat.
Gy, Barandino, zijt bequaam dien wegh te banen.
Voegh u dan derwaarts met Fruytiers en Peutzalanen,
355
Banditen, burgery om met gelijke magt
En onderling verdragh gezamentlijk te naght
(Wanneer dat ieder is te rust van straat geweeken)
Sint Iacobs Klooster (nu stats kerker)9 op te breeken,
Waar in dien vromen heer beslooten wert zoo vals.
360
Vermoord de slotvoogt, brengt vry alles om den hals
En al wat willens zoekt u macht te wederstreven.
Maar wie ons zijde kiest, dien zult gy vryheydt geven.
Gaa heen, den hemel stort u allen moed in 't hart,
Dat alles in der yl door u gehandthaaft werdt.
365
Ik zal my onderwijl met d'andre rest verpligten
De brandt ontrent de markt in 't naaste hof+ te stigten
Van Don Steffan, dien schelm die, naar 't by ieder blijkt,
Zigh door 's stats pachten heeft in 't korte zoo verrijkt
Dat hy, ten trots van elk, een Ridders staat kan voeren.
370
Dees, wel de snootste plaagh van borgery en boeren
En als de pest gehaat, die moet voor eerst van kant.
[p. 40]
+dus buyten 's weegs te waaren: zo op een afgelegen plaats rond te dwalen
+Dat [...] barst: dat de eerste die de van mij gestolen vis nuttigt, er meteen aan kapot gaat
+Een aanslach u t'ontdekken: u een onderneming te onthullen
+dat [...] maakt: dat iemand eerder aan de galg doet belanden, dan dat het burgemeesters maakt
+schattinge: belastingen
+het stuk [...] onderwinden: de zaak moedig durfde te ondernemen
+Zoo [...] stoudt: dan kon ik dapper standhouden
+dien hoek [...] raaken: nu aan die moeilijkheid ontkomen
+strekt: dient als
+En of ik 't met u stont: en als ik het samen met u verdedigde
+Bestemdt gy dit: stemt ge hiermee in
+is: wordt
+stukken: in stukken
+'t Gevaar heeft geen bedenken: het gevaar is niet bezwaarlijk
+vast: zeker, zonder twijfel
+mach: kan
+Verhardt: volhard, ga door
+mits [...] besteeke: als men het tenminste zo zal regelen
+Ik zal [...] bekladt: ik zal u behulpzaam zijn als we het tenminste zo regelen - want wie iets groots aanpakt, moet zich heimelijk wreken - dat de ene noch de ander verdenking op zich vestigt
+vast [...] passen: steeds alert zijn op een aanslag
1't oude slot: welk oud kasteel hier bedoeld wordt, is niet uit te maken; in 237 komt deze locatie terug als ‘'t oud vervalle slot’.
+Hou daar: pak aan
+Of [...] verswelge: of anders (dus als ‘die pesten’ niet verdelgd worden) moet de aarde mij maar levend verzwelgen
2de markt: het marktplein of de Piazza del Mercato, de plaats waar de opstand zal beginnen.
3bin.: afkorting van de regie-aanwijzing ‘binnen’, die aangeeft dat een personage het toneel verlaat.
+zoek: moet proberen
4Den hemel [...] gestut: de Rey beschuldigt de gezagsdragers ervan dat zij de zware belastingen, die zogenaamd voor defensieve doeleinden geheven worden, in hun eigen zak steken.
+den Frank: de Fransen (zie ook 512)
+werdt: wordt (zo ook in 95, 111, 112, 134 enz.)
+Raden: raadslieden, adviseurs
+sterven [...] regeere: (en late de hemel hen doen) sterven, die het volk door onderdrukking regeren
+nu hangt [...] uyt te voeren: nu, o strijdmakkers, is het alleen nog zaak de onderneming bedreven ten uitvoer te brengen
5Zoo [...] voeren: Anjello beargumenteert in deze claus dat een opstand onder de gegeven omstandigheden gerechtvaardigd is.
+Om [...] staat: om onder een staatkundig voorwendsel
+spijt: verbittering
+keur: privilege
+het Rijk en Stadt ontzeydt: (aan wie de toegang tot) het koninkrijk Napels en de gelijknamige hoofdstad ontzegd is
+Dit [...] op: dit neemt nu schielijk toe
+hun: nl. van de onderdrukkers (in 130 aangeduid als ‘dit gedroght’)
+verduuren: weerstand bieden
+De grijns [...] verbloemt: de dekmantel van staat, die alles uit naam van de koning verhult (zie ook 104)
+werdt: wordt
+vast: voortdurend
+ieder [...] opgepropt: een ieder die overladen is met bevoegdheden
+Dies: daarom
+'t geval: het toeval
+Men [...] steent: men moet die pesten uitroeien, die eer- en schaamteloos het uitgemergelde volk dagelijks zo onderdrukken dat iedereen kreunt en steunt
+Al [...] betaalen: alles dat mijn dagelijkse werk en vishandel op kan leveren, is niet meer dan wat nodig is om de belastingen te kunnen betalen.
+Zy [...] zaak: zij (degezagsdragers en hun volgelingen) zijn te machtig (om niet in) hun zaak te volharden
+niet [...] wraak: niets liever willen dan zich wreken
+Het [...] bloedt: muiten eist te veel, het kost levens van onschuldigen
+Of niet, zoo: gebeurt dat niet, dan...
+slegten gast: eenvoudige kerel
+naakt, bloot: synoniemen van ‘arm’
+Staatsharpye: monsterlijke regeerders
6Staatsharpye: een harpij is een monster uit de klassieke mythologie; het is roof- en vraatzuchtig en heeft het uiterlijk van een vrouw met de vlerken en klauwen van een roofvogel.
+'t zy [...] Amptgenoot: adviseur, regent of hoveling - het maakt niet uit wie (al die monsterlijke regeerders zal ik onschadelijk maken)
+naakt: staat te wachten
+Men rabraak my: al zal men mij doen radbraken
+eerelijker: eervoller
+Dit [...] aan: dit is wat ik van plan ben, die koers houd ik aan
+mompling: gerucht
+zelfs: eigenhandig, zelf
+verstant: contact
+raadt: het overleg; de instantie die de stad bestuurt (vgl. de tegenwoordige gemeenteraad). Dat deze laatste betekenis ook in het spel is, blijkt in 289 en 291 (‘raadt des volks’)
+Amptgenooten: hovelingen
+Maar [...] spoet: maar het hier bij elkaar staan haalt niets uit, de zaak vereist dat er nu vaart gemaakt wordt
+Fruytiers en Peutzolaane: fruittelers en inwoners van Pozzuoli
7Peutzolaane: Pozzuoli is een kustplaatsje even buiten Napels.
+vast: voortdurend
+zoo [...] roeyt: als men dit niet tijdig flink aanwakkert
+Graau: gepeupel
+verdragh: bemiddeling
+'t Is [...] slagh: goed, dan dreigen wij door meteen een klap uit te delen
+Dus doende: door als eerste te slaan
+stoudt: brutaal, aanmatigend (ook in 289)
+Zegh [...] laden: zeg maar rekels, die erop uit zijn hun holle buik vol te laden (d.w.z. zichzelf zoveel mogelijk te verrijken)
+Daar [...] stijven: en dat terwijl de allerminste niets anders probeert dan...
+Maar: (lees:) en
+Quanzuys: zogenaamd
+Om [etc.]: (lees:) nee, die belastingen zijn bedoeld om...
+En [etc.]: (lees:) en wij hebben besloten...
+Zy [...] buyt: (lees:) zij doen het voor zichzelf, maar dan wel als schelmen
+Aan die [etc.]: verwijt het dan aan hen die jaarlijks miljoenen aan belastingen betalen etc. (Spinelli vervolgt zijn eigen betoog v.a. 315)
+spitsbroers: strijdmakkers
+werdt: wordt
8Sant Laurens: de San Lorenzo Maggiore, een van Napels' oudste kerken; ten tijde van het oproer werden wapens en munitie van de stad in de toren bewaard.
+Noch [...] dat: er is nog iets dat...
+dees: deze Genovino
9Sint Iacobs Klooster (nu stats kerker): bedoeld wordt ‘de ghevangenisse van S. Jacob van Spanjen’ (Van den Bosch 1652, p. 67), d.i. de San Giacomo degli Spagnoli, die ten tijde van het oproer blijkbaar als gevangenis dienstdeed.
+'t naaste hof: het nabijgelegen paleis
+Elk voeght [...] handt: iedereen komt hier weer zo spoedig mogelijk terug
