|
|
|
| |
Floris ende Blancefloer
Nu hoert na mi, ic sal beghinnen
Ene aventure tellen van minnen,
Die den dorperen no den doren
Niet bestaet, dat sise horen.
5
Maer die redene merken connen
Ende van minnen hebben ghewonnen
Beide bliscap ende rouwe,
Sijt clerc, zijt leec, zijt hoefsche vrouwe,
Dien annics datter wese bi
10
Daer dese aventure vertellet si.
Oec en willics niet verbieden
Te hoerne allen hoefschen lieden,
Die evel ende ghoet bekinnen.
Hets al van ener ghestadegher minnen,
15
Beide van bliscapen ende van rouwen.
Nu merct, ghi heren ende ghi vrouwen,
Dies heeft die minne vremden zede,
Dat haer die rouwe volghet mede.
Men moet corten ende linghen
20
Die tale, sal mense te rime bringhen,
Ende te redenen die aventure.
Hets worden herde te sure
Dien seldijs danken ghemeenlike,
25
Dat hijt uten Walsche heeft ghedicht
Ende verstandelike in Dietsche bericht
Den ghenen, diet Walsche niet en connen.
Tierst heeft hi dus beghonnen,
Ende segt, hoe ghedane wijs
30
Blancefloer ende Florijs,
Twee scone kinder, worden gheboren,
Die in haren live meneghen toren
Hadden van minnen ende rouwen vele
Ende dicke bliscap met groten spele.
35
Soe wie so rechter minnen pleghet,
Ende si hem ghestadelike leghet
Vaste in siere herten binnen,
Dicke ghevalt dat hem van minnen
Gheschiet gheval na onghevalle,
40
Dies hebben wi ghenoech gheweten alle,
Ende na gheluc groot ongheval,
Als ic van desen tween tellen sal
In der historien, die ghi selt horen,
Hoe meneghen rouwe, hoe meneghen toren
45
Si beide ghewonnen in haren daghen
Van rechter minnen, die si plaghen.
Ooc waren si dicke zoe vro,
Dat si liever hadden te leven also
Dan te zijn in hemelrike.
50
Binnen dien quam een ongheval haestelike
Ende warpse beide van hoghen neder
Uter bliscap inden rouwe weder.
Daer zijn vele die dat segghen
Vanden ghenen, die haer herte legghen
55
Soe ghestadelike an die minne,
Dat hem comt van dommen zinne;
Dat selen wi over loghen houden.
Wi hebben ghehoort van Ysouden,
Hoe si minde haers mans neve Trustram,
60
Ende hoe Parijs minde Helenam,
Ende van anderen vele niemaren,
Die hovesch ende natuerlic waren,
Dier men seyt ende tellet vele
In aventuren ende in spele,
65
Maer des en quam mi niet te voren
Van dommen lieden ende van doren,
Dat si noit van herten minden.
Wilden sijs hem ooc onder winden,
Si souden die minne verwerken zeere.
70
Si beghevens bat ende doen haer eere
Dat si die minne niet verwerken,
Ende latenre pleghen hovesschen clerken,
Ende hovesschen ridderen ende hovesschen vrouwen.
Dat zijn die minnen met rechter trouwen
75
Ende emmer der minnen zijn onderdaen.
Haer en mach ghene cracht wederstaen.
Si en doet dat haer becomt te doene.
Dat scheen den wisen Salomoene:
Al hadde hi cracht ende wijsdom groot,
80
Hi moeste minnen als zijt gheboet,
Al ware hire gherne bleven sonder.
Bedi en darf niement hebben wonder,
Dat si dese twee kinder dwanc.
Die beide waren jonc ende cranc,
85
Daer ic of segghe daventure
Ende telle, al wort het mi te sure,
Een deel van harre gherechter minnen.
Nu hoort, hoe ic u sel beghinnen.
Wi vinden ghescreven, als ghi selt horen,
90
Dat bi ouden tiden hier te voren
Een heyden coninc uut Spaengen quam,
Tierst dat hi den somer vernam
Bringhen dat nuwe loof ende dat gras;
Fenus dies conincs name was.
95
Te scepe quam hi met vele lieden,
Als hem zijn vroede man rieden.
Hi sciere meerde an een sant,
Ende ghinc op inder kerstinen lant.
Roof ende brant dedi stichten,
100
Die mure breken, die borghe slichten;
Cloesters, monstre ende gods huus
Dede testoren die coninc Fenus.
Man ende wijf si al versloeghen,
Haren roof si te scepe droeghen.
105
Soe waest ghewoest in viertich daghen,
Dat si der kerstinen gheen en saghen
No en vonden der haven mee
Binnen dertich milen vander zee.
Als sijt al hadden ghestoort,
110
Menighe scone borch ende poort,
Gheboot die coninc, dat men loede
Die scepen metten groten ghoede.
Hier binnen quam hem te voren,
Dat hi viertich ridderen hadde vercoren,
115
Die duchtich ende van prise waren.
Wapenen dede hise ende hietse varen
Op die montaenge ende beriden
Die weghen, die straten in allen ziden
Ende roven die pelgrime of sise vonden;
120
Men soude binnen der selver stonden
Die scepen laden ende reden die vaert,
Te keerne weder te Spaengen waert.
Si wapenden hem haestelike
Ende voeren wech gheweldelike,
125
Ende beleiden die borghe in allen ziden,
Al daer wech was ende lide.
Si reden vort, si reden weder;
Doe saghen si vanden borghe neder
Pelgreme, die vele moede quamen.
130
Tierst dat sise vernamen,
Reden si hem tenen ghemoete,
Ende beghondense roven onsoete,
Ende sloeghen diese wilden slaen.
Die pelgreme en mochten niet ontghaen
135
No met crachte hem onthouden.
Doe si saghen, dat si sterven souden,
Si boden haer handen ende ghaven
Een groot deel van harre haven,
Ende verdingheden lijf ende lede.
140
Daer was oec een Fransoys mede,
Die grave was ende van edelen gheslachte.
Om dat hi hem weerde met crachte,
En wilden die Torke niet leven laten.
Die bleef daer versleghen inder straten.
145
Ene zijn dochter hi met hem hadde brocht,
Die een heylichdom soude hebben besocht
Te Rome, daerse haer bisscop sinde.
Haer man hadse ghelaten met kinde,
Daer hi was inden stride bleven doot.
150
Daer was si doe in groter noot:
Si sach verslaen haren vader.
Dat moestese ghedoghen algader
Ende nochtan vele meer daer toe,
Want si namen haer selven doe
155
Ende voerdense wenende ende claghende sere
Voor den coninc haren here,
Die hem so willecome was.
Doe hise sach, ghedacht hem das,
Doe hi vander coninginne sciet
160
In sijn lant, daer hise liet,
Dat si seide hoe gherne si name
Ene kerstijn joncfrouwe, of hire an quame,
Dat hise vinghe ende hise haer brachte.
Als hise sach ende hijs ghedachte,
165
Seide hi dat hise haer voeren soude,
Ende dede craieren dat hi varen woude.
Doe traken si alle te scepe waert.
Hem was wel verghaen haer vaert,
Si hadden ghewonnen herde vele,
170
Ende voeren wech met vollen zele
Ende worden in corter stont gheset
In Spaengen indie haven van Tolet.
Die niemare liep voren indie poort:
Die ierst ghevreischt, hi tellet voort;
175
Dus maket deen den andren cont,
Dattie coninc waer comen ghesont
Ende alle die waren inde vaert.
Die lieden liepen ter havenen waert
Ende waren blide van haren maghen,
180
Dat sise behouden comen saghen.
Men ontfinc den coninc met groter eeren,
Beide vrouwen ende heeren
Ende der kindren volghden vele.
Vrolike ghinc hi op die zele
185
Ende beghan te deelen zijn ghewin:
Somen gaf hi meer, somen min,
Dat conste hi wel bescheidelike.
Doen nam hi herde hovesschelike
Bider hant die ghevanghen vrouwe,
190
Die int herte droech groten rouwe,
Dat mochtmen wel an haer bekinnen;
Die ghaf hi te deele der coninginne,
Diese alte hant inde camere dede,
Ende gaf haer orlof haren zede
195
Te houden ende die selve wet,
Die den kerstinen lieden was gheset.
Haer wet hielt si alsoe redelike,
Harre vrouwen dienese ghetrouwelike
In allen tiden spade ende vroe,
200
Want het stont haer daer toe,
Si leerde haer Fransoys ghenoech;
Soe bewarf si ende bedroech
Dat si wart van groten love
Beide inden lande ende inden hove;
205
Het was goet al dat si wrachte.
Dat si was van hoghen gheslachte
Mochtmen an haer ghedochte merken.
Tenen tiden soudese werken
Haren heere den coninc ene baniere;
210
Si wrachter in menighe diere;
Indie middel wracht zire inne
Met den coninc die coninginne.
Daer wart die coninginne gheware
An haer ghelaet, an haer ghebare,
215
Daer sise sach roden ende bleiken
Ende metten handen ten lanken reiken
Ende menighe varwe ontfaen,
Dat si met kinde was bevaen.
Doe beghan sijt haer an tiën
220
Ende bad haer, dat sijt soude liën,
Of si kint droech, jeghen hare,
Ende welctijt het ghewonnen ware.
Doe seide sijt haer bescheidenlike.
Die vrouwe seide dier ghelike,
225
Dat si vanden selven stonden
Hadde kint ghedraghen, ende si begonden
Te rekenen, alse de vrouwen pleghen,
Datsi even langhe hadden ghedreghen
Ende binnen enen daghe souden ghenesen,
230
Ende even varinghe quite wesen.
Die tijt leed also God woude,
Dattie coninginne ghenesen soude
Entie termt volcomen was.
Eens Palmen sondaechs si ghenas
235
Van enen sconen knapeline.
Doe ghaven hem die maghesine
Uut haren boeken, na hare wijs,
Een sconen name ende hieten Florijs.
Dies selves daghes ghenas van kinde
240
Die ghevangen vrouwe, alsict bescreven vinde,
Ende brachte inde werelt een maghedijn.
Doe dedem hebben die moeder sijn
Na onse wet zijn kerstenhede;
Blancefloer zijt heten dede.
245
Doe waren die kinder beide gheboren,
Daer ghi daventure of selt horen.
Nu ghewan die coninc sijn kint
Soe lief ende hi haddet so ghemint,
Dat si peinsden, hi ende sijn moeder,
250
Wien zijt mochten bevelen vroeder.
Si mindent ghelijc haers selfs lijf,
Ende bevalent den kerstinen wijf,
Dat sijt soude houden ende voeden.
Maer men hiet haer des behoeden,
255
Dat sijt selve en soeghde niet.
Men bevalt te soghene ende hiet
Eenre heydenre voestre, diere toe dochte,
Dat si conincs kint soghen mochte.
Nu hadde die kersten die kinder beide;
260
Daer toe hadsi goede ghereide
In allen tiden spade ende vroe,
Ende dede, dat hem behoorde daer toe:
Te tide slapen, te tide waken,
Te tide haer bad ende bedde maken.
265
Soe lief had sise beide ghewonnen,
Dat wi ghelesen niet en connen,
Na dien datmen ghescreven vint,
Welc si hadde meest ghemint,
Soe haer dochter, soe des conincs zone.
270
Si was emmer dies ghewone,
Dat sise beide leide te samen.
Eer si tharen vijf jaren quamen,
Die minne scootse int herte richte
Ende wondese soe met enen schichte;
275
Dat schicht was van goeden ghewerke,
Ende deedse minnen even sterke.
Nu hoort vremtheit, die si daden.
Dat si te gader souden baden,
Herde goetliken si hem onder saghen,
280
Ende onder custen hem, daer si laghen
Beide te gader in ene wieghe.
Dat was al waer, ons en bedrieghe
Dese boec ende andre, daer wi inne
Al vinden ghescreven haer minne.
285
Als si waren comen tharen vijf jaren,
Van scoenre groten si beide waren
Ende tallen goeden werken ghekeert.
Diese ghewijst hadden ende gheleert,
Si waren waert van groten lone.
290
Die kinder waren beide so scone,
Datmen daer no in gheen lant
Soe scone twee kinder noit en vant.
Als die coninc hadde vernomen,
Dat zijn kint soe verre was comen,
295
Dat het mochte ter scole ghaen
Ende lettren kennen ende verstaen,
Riep hi te hem sinen zone,
Als hi dicke was ghewone.
‘Minne’, seit hi, ‘ic sal di ter scolen doen:
300
Di sal leren meester Gaydoen,
Een wijs meester ende een vroet.’
Florise bedroefde herde zijn moet,
Dat moeste hi daer te hant toghen;
Hem braken die tranen uten oghen.
305
‘Soete heere’, seit hi, ‘en mach niet wesen:
In sal moghen scriven no lesen
No der leringhen niet verstaen,
Ghi en doet Blancefloere met mi gaen.’
Doe gheloefde hem al daer zijn vader,
310
Dat hise zoude zenden beide gader
Ter scolen, ende hi dede alsoe.
Des waren die kinder beide vro.
Men dedese ter scolen, ende si leerden;
Si ghingen te gader ende si keerden.
315
Van harre ouden, van haren daghen
Consten si van minnen, die si plaghen,
Menighen raet ende vele treken.
Doe mochtsi vriliken spreken
Haer ghelijc andren sinen wille
320
Verholentlike ende stille.
Si ghingen ter scole gestadelike.
Si onder minden hem verholenlike.
Als deen bi den andren niet en was,
Vergat hi wat hi hoerde of las;
325
Ende wat so men hem seggen hiet,
Des en mocht hi onthouden niet.
Ter minnen hadden si goede stade.
Si waren beide van enen rade,
Van ere scoenheit, van enen sinne,
330
Ende even gestadech an die minne,
Dat si oec dicke lesen horden
Die treken, die ter minnen horden,
Ende mense oec te lesene sette
in Juvenale ende in Panflette
335
Ende in Ovidio de Arte Amandi,
Dat hem bequam ende dochte goet.
Dus hadden si ter minne spoet.
Die boeke dadense haesten so
340
Ter minnen, dat si dicke vro
Beide waren ende in sorgen groet,
Dat si hadden liever te wesene doet
Dan gesceden lange te sine.
Dus leefden si in soeter pine,
345
In soeten rouwe, in soeten bedwange.
Die nachte dochten hem vele te lange,
Die dage waren hem te cort vele
Te harre bliscap, te haren spele.
Sint dat si leren begonsten,
350
Binnen vijf jaren die kinder consten
Latijn spreken wel te maten.
Doe mochten si in wege ende in straten
Ende in den hove seggen in Latijn
Haerlijc andren den wille sijn,
355
Dattie leeke niet en mochten verstaen.
Dit hadden si so lange gedaen
Ende der minnen so lange geplogen,
Dattie niemare was gevlogen
Ende ment seide openbare.
360
Tierst dattie coninc die niemare
Ghevreeschte, dat Floris sijn kint
Blancefloere so hadde gemint,
Nemmermeer, die hem getame,
365
Ocht mens hem gehingede ende liet also,
Doe balch hi harde ende wart onvro.
Het dochte hem wonderlike dinc.
Erlike hi te sire vrouwen ginc
Ter cameren, daer hise vant inne,
370
Raet te nemene, hoe hi die minne
Van den kindren mochte testoren.
‘Vrouwe’, seit hi, ‘wi hebben verloren
Florise ons kint, so ict bevroede.’
Die vrouwe was van gestaden moede,
375
Te meer was sijs in groten vare:
An sine varwe wart si geware,
Dat hi gram was ende verbolgen,
Ende peinsde hoe si hem mochte volgen
Minlike ende met soeter spraken.
380
‘Ay here’, seit si, ‘bi welker saken
Selen wi onse kint verliesen?
Segt, ende wi selen kiesen
Den besten raet, die wi mogen vinden.’
‘Vrouwe’, seit hi, ‘ic wil u ombinden:
385
Floris heeft met al sinen sinne
An Blancefloere sine minne
So harde gekeert utermaten
Ende seit, dat hise niet sal laten
Alsoe lange als hi sal leven.
390
Vrouwe, wildire raet toe geven
Ende dunket u oec wel gedaen,
Ic wille haer thoeft doen ave slaen:
Alse dan die leede niemare
Florise te voren quame van hare,
395
Dat si doet es, so wanic wel weten,
Dat hi haers al sal vergeten
Ende sine minne an ene ander keren,
Die hi minnen moge met eren.
Dan willic, dat hi te sinen rechte
400
Neme een wijf van hogen geslechte.’
Tierst dattie conincinne vernam
Die sake, die den coninc mesquam,
Si was hoefsch ende goedertiere,
Ende bepeinsde haer harde sciere
405
Ende dachte, hoe si mochte verwerven,
Dattie joncfrouwe niet soude sterven,
Ende gesachten mochte des coninx moet.
‘Here’, seit sie, ‘dese raet es niet goet.
Na dien dat gi segt dat staet,
410
Salic ons geven betren raet.
Machlichte Floris heeft gemint
So gestadelike dat hoefsche kint,
Blancefloere, die scone es,
Dat ic mi sere ontsie des
415
Ende bens in harde groten vare,
Tierst dat hi gevreischte die niemare,
Dat hi lichte mochte bederven
Ende van groten rouwe sterven;
Dan ware onse scade ende onsen toren
420
Meerre dan hi was te voren.
Men gewons nemmer prijs no lof,
Noch vrome en quamer nemmer of,
Dat mense versloege, ende messate.
Hets beter dat mense leven late.’
425
‘Vrouwe’, seit hi, ‘nu raet daertoe.’
‘Here, ic segt u wat men doe.
Sijn meester sal hem siec maken
Ende onmachtech: bi derre saken
Seldine ter Montoriën ter scolen sinden,
430
Daer te leerne met andren kinden,
Des sijn meester es genesen.
Hi sal daer willecome wesen:
Vrouwe Sante, die vrouwe vander port,
Tierst datse dese sake hort,
435
Dat hi ene kerstene heeft gemint,
Ende hi daer omme si daer gesint,
Si salse hem met liste verleden.
Joncfrouwe Sibilie salne leden
Onder die kinder, haer gespele,
440
Die hi daer sal vinden vele,
Dor te cortene sinen dach.
Dies hi ne hort geen gewach
Daer hi spelen nu mede pleget,
Ende hem so na int herte nu leget,
445
Dan sal hi beginnen coelen,
Ende sijn herte in lanc so min gevoelen
Van Blancefloere der starker minnen,
Ende selke nuwe beginnen,
Die hem die oude sal verdriven.
450
Dus moghen die kinder levende bliven.
Maer alse Floris dat sal gevreischen
Hi sal wenen ende eischen,
Dat men met hem Blancefloere
Ter Montoriën ter scole voere.
455
Des selen wi hebben goeden raet:
Haer moeder sal maken een gelaet
Ende een gebaer ocht si siec ware.
Dit moet si doen: wi selent hare
Bevelen vaste bi haren live,
460
Dat si op haer bedde blive,
Ende si bidde, dat men harre dochter
Met hare late, want si haer sochter
Ende bat bewaren dan een ander sal,
Dus selen wi onse dinc vorachten al.
465
Dan seldi geloven over waer,
Dat gise hem selt senden naer
Binnen viertien nachten, daer hi es,
Ende hi niet en twivele des."
Dit dede men harde verholenlike.
470
Doe omboet die coninc haestelike
Florise, dat hi te heme quame.
‘Sone’, seit hi, ‘u si gename,
U meester es siec ende heeft gelegen,
Dat hi der clerke niet mach plegen,
475
No der scolen onder winden.
Bedi salic u ter Montoriën sinden,
Daer seldi willecome sijn ende wel ontfaen;
Ghi selt daer bliven enter scole gaen
Ende leren lesen ende scriven.’
480
‘Here’, sprac Floris, ‘waer sal dan bliven
Blancefloer?’ ‘Minne’, seit hi, ‘hier.’
Hem liepen die trane over sine lier
Ende began te weenne harde sere.
‘Dit en doet niet’, seit hi, ‘here;
485
Dit gebod waer mi te swaer.
Ghi en doet Blancefloere met mi daer,
In salre mogen wonen niet.’
Doe bad hem die coninc ende hiet,
490
Hi soude hem senden Blancefloere
Binnen viertien nachten oft eer.
Dat minderde hem harde sijn seer,
Al dede hijt node, hi lovet al dus.
Doen dede sijn vader, die coninc Fenus,
495
Roepen enen sinen camerlinc,
Die listech was ende vroet talre dinc;
Dien hiet hi varen met sinen kinde
Ter Montoriën, daer hine sinde,
Ende gaf hem al dies hem behoevede.
500
Maer Floris sere droevede
Ende weende al daer hi sciet
Van Blancefloere ende hise liet.
Doe al gereet was sine vaert,
Voer hi wech ter Montoriën waert.
505
Daer vant hi dien hertoge Goras,
Vrouwe Sante ontfingene blidelike;
Si dede harde hoefschelike
Harre dochter, joncfrouwe Sibiliën,
Onder die joncfrouwen van der port,
Dat hi soude horen selc wort,
Ende hi bi lichte mochte gewinnen
In die scole ene andre minnen,
515
Daer hi hem selven bi soude verhogen
Ende Blancefloere vergeten mogen.
Men wijsde hem vele ende leerde,
Daer hi lettel toe keerde
Sinen sin, so wat soet was.
520
Al dat hi hoerde ende las,
Altoes was hem die gedane te voren
Van Blancefloere, die hi hadde vercoren
Boven alle die hi nie gesach,
Die hem so vaste int herte lach,
525
Dat sine dede leven in groten bedwange.
Die wile dochte hem lange,
Beide bi dage ende bi nachte.
Dicke versuchte hi harde onsachte
Te halven woerde an sine sprake.
530
Dus leefde hi met ongemake,
Ende clagede dicke sijn ellende,
Eer die viertien nacht quamen ten ende.
Alse volcomen was die termt,
Daer hi omme hadde gekermt,
535
Entie viertien dage waren comen ten ende,
Ende men hem Blancefloere niet sende,
Doe was hi in sorgen groet,
Doe was hi droever dan hi was eer.
540
Die rouwe wies hem in lanc so meer,
Hine mochte haers niet vergeten.
Doe liet hi slapen ende eten,
Beide dat eten ende dat drinken,
Doghen begonsten hem ontsinken,
545
Want heme sijn vleesch al ave ginc.
Doe warts geware die camerlinc.
Haestelike hi ten coninc sinde,
Ende ontboet hem van sinen kinde.
Die niemare hem harde mesquam.
Ende riep die conincinne te hem.
‘Vrouwe’, seit hi, ‘en weet wie ic bem
Dus wonderlike comen an dese dinc.
Ons heeft ontboden die camerlinc
555
Van onsen sone quade niemare.
Nu siet, hoe menre best toe vare.
In weet, ocht si bi toveriën
Van Blancefloere, sire amiën,
Ocht hi verwoet si selve Florijs,
560
Dat si hem dus gedane wijs
Sinen sin al heeft genomen.
Men doese mi haestelike comen;
Ic wille haer te hant doen thoeft af slaen.
Hi saels lichte dan ave staen
565
Ende der minne al vergeten
Van hare, als hise doet sal weten.’
Here God, hoe groet es die dompheit,
Die de coninc heeft geseit,
Datse toverie soude hebben gedaen!
570
So tielic hadse die minne ontfaen,
Doe hise tierst minnen begonste,
Dat si no goet no quaet ne conste.
Si mindene weder utermaten.
Sint dat hise hadde gelaten
575
Ende hi haer ontvoer ter Montoriën waert,
Dat si nie sint blide en waert.
Met pinen leidde si haer leven,
Haer suchten ende haer beven
Hadde haer deten al benomen,
580
Maer des en hadsi niet vernomen,
Dat dus gedane tale om haer was.
Doe pijnde haer echter die vrouwe das,
Hoe sise mochte ledegen vander doot.
‘Ay here’, seit si, ‘het ware sonde groet,
Dat men so scone een kint verdade!
Hets beter, dat men Blancefloere
Te Nicle ter merct te cope voere.
Daer Sijn comannen comen van verren,
590
Die onlange selen merren.
Dat si so scone es ende het wert mare,
Si selenre haven vele omme geven.
Doet dit, hets best, ende laetse leven.
595
Si selense dan voeren so verre,
Dat ghire nemmeer omme wert erre;
Dan dorvedi manslachtech werden niet.’
Doet hem die vrouwe so harde riet,
Ende sijt erenstelike woude,
600
Seide hi, dat hijt doen soude,
Ende omboet twee portren vander stat,
Dien geboet hi ende gebat,
Want si lustege comanne waren,
Dat si te Nicle souden varen
605
Ende met hem senden ende voeren
Te cope die scone Blancefloere.
Si gereidden haer vaert ende namen
Blancefloere met hem, ende alsi quamen
Te Nicle ende sise ter marct brochten,
610
Doe vonden si comans, diese cochten
Met groten scatte, met vele haven.
Nu hoert, wat sire omme gaven,
Si gaven van goude sestich pont,
615
Van zilvere hondert bi getale,
Hondert pellene, hondert sendale,
Hondert bliaude purper sanguine,
Hondert mantele rode pelline,
Driehondert vogle, die goet waren:
620
Hondert valken, haveke, sporewaren,
Hondert ors groet ende snel.
Si gaven oec, dat weetic wel,
Na dien dat dystorie seit
Ende gewaget die rechte waerheit,
625
Enen cop gewraclit van goude.
Die nu so gedanen maken soude,
Hi soude groten cost doen daer toe.
No daer te voren, no sident, no doe
En sach nieman genen so goet.
630
Nu hoert, wat daer an gemaket stoet:
Daer stoet, hoe gedane wijs
Des coninx sone van Troien Parijs
Helenam voerde ende gewan
Ende hem na volgede haer man,
635
Die coninc Menelaus, verbolgen sere;
Ende hoe Agamemnon leidde there,
Des hi vele hadde utermaten;
Entie Grieken Troien besaten,
Ende si die mure met storme versochten,
640
Ende hoe si van binnen weder vochten.
An den scedel oec gemaket was,
Hoe Juno, Venus ende Pallas
Enen appel vonden van goude
Ende streden, welc harre hebben soude;
645
Want in den appel stont gescreven,
Dat menne der scoenster soude geven;
Ende hoe sijt keerden op Parise,
Dat hi tvonnesse te rechte wise,
Ende hi sciede sonder gedinge;
650
Ende hoe haer gelijc sprect sonderlinge;
Ende hoe hem Juno behiet rijcheit vele;
Pallas seit, dat sine maken wele
Den besten riddre die ie gewan lijf;
Venus behiet hem dat scoenste wijf,
655
Die nie van moeder wart geboren;
Ende hoe hi dat wijf heeft vercoren,
Ende hoe hi den appel Venuse geeft,
Ende seit, dat sine met rechte heeft.
Opten scedel stont een carbonkel steen;
660
Ens kelre so donker ne geen,
Al eiser in licht no vier,
Daerne in die hant hout die bottelgier,
Hi maket so licht daer binnen,
Dat men daer bi moge bekinnen,
665
So wat haven soet moge sijn,
Moraet, clareit ochte wijn.
Dien carbonkel hadde in den voet
Een vogel, die daer boven stoet.
Die den vogel sach, hem dochte,
670
Dat hi levede ende vliegen mochte.
Desen cop makede Vulcanus,
Dien ic hebbe bescreven dus.
Het brachtene uut Troien Eneas,
Doe die stat te storet was;
675
Sint liet hine ere sire amiën
In dat land van Lombardiën;
Daer naer wart hi gegeven voert,
Dat hi te Roeme quam in die poert,
In des keisers stat, ende hi verstarf
680
Vanden een opten anderen so menich warf,
Dat hi den keyser was comen toe;
Ende een dief hadden gestolen doe
Ende hadden te Nicle ter merct brocht,
Daerne die comanne hadden gecocht,
685
Diene om Blancefloere gaven voert,
Als ghi te voren hebt gehoert.
Die comanne der joncfrouwen blide waren.
So wel waenden si hebben gevaren,
Mochten si te Babyloniën comen binnen,
690
Dat sire twiscatte an souden winnen.
Si voeren wech, ende haer vaert
Beviel hem wel te Babyloniën waert.
Tierst dat si te Babyloniën quamen,
Blidelike si die joncfrouwe namen
695
Ende gavense te prosente den ammirale,
Dien si alte hant bequam so wale,
Tierst dat hise met oghen sach,
Dat hise hem tienvout met goude wach.
Dies waren die comanne harde vro,
700
Dat si hem was vergouden so.
Si dancten hem ende namen orlof,
Ende rumeden met bliscapen thof
Die joncfrouwe heeft so goede seden,
So goede gescepe van haren leden,
705
Die oghen so scone, die huut so claer,
So wale sit hare dat scone haer,
Datter die ammirael merct bi
Dat si van hogen geslachte si.
Hi was gewone al sijn lijf,
710
Elcs jaers te hebbene een wijf;
Die seden, seit hi, sal hi breken
Dor haren wille ende bespreken,
Dat hise sal nemen ende houden te wive,
Ende el ne gene bi sinen live
715
Nemmermeer ne sal minnen.
Hi deedse in enen tor binnen;
Daer vant si scone joncfrouwen in
Sevene ende twintech meer no min.
Alle dien beval hi met goeder trouwe
720
Goem te nemen te dier joncfrouwe
Doe seide hi ende bat haer gelijc
Dat sise troesten ende haer seiden,
Dat hi een jaer noch sal beiden
725
Eer hi haer wille genaken,
Ende hi dat doe bi derre saken,
Dat si die seden daer binnen sal leren;
Ende wilsi haren sin dan keren
Them ende haers rouwen vergeten,
730
Daer tenden mach si weten,
Dat men hare verwedemen sal
Dat lant van Babyloniën al,
Ende mense sal cronen eerlike
Ende makense vrouwe van den rike.
735
Nu es Blancefloer in vremden lande
Hoe sere wringt si haer hande
Met groter clage, met groten wene!
In al der werelt quam nie gene
Clusenersse no so godelic wijf,
740
Die so lettel acht om haer lijf
Alse Blancefloer doet om dat hare.
Sine weet van rouwen hoe gebaren;
Hoe dicke seit si: ‘keitivech wijf,
Hoe sere rouwet mi mijn lijf!
745
Mi heeft verloren die scone Florijs,
Mijn soete lief, mijn soete amijs.
Ter bliscap daden wi scone begin,
Maer wi waren onlange daer in.
Tierst leefden wi met soeten spele,
750
Nu moeten wi droeven vele
Ende bliven emmer in den toren.
Die wile dat ic wart geboren,
Die moet sijn vermaledijt.
Dit heeft beraden die leede nijt.
755
Hi si vermaledijt, diet beriet
Dat men Florise van mi sciet.
Ay nijt, hoe quaet es dine nature!
Ochtu best enege creature,
Dier goet of evel mach gescien
760
Entie men mach horen ochte sien,
Ende daer men toe moge spreken,
So moet mi God over di wreken
Ende moet di senden ter dieper hellen,
Daer di die duvele moeten quellen
765
Emmermeer al sonder ende.
Du heefs mi gesent int ellende;
Ic wane, du Floris oec heves doet,
Ochte bracht in also grote noet,
Dat hem rouwet dat hi levet
770
Dor den rouwe, die hi om mi hevet.
Ay arme, twi segic om mi?
En weet ic wel dat Floris si
Van Spaengien eens heidens coninc kint?
Al hebbicken domlike gemint,
775
Ic weet wel dat hi mi niet geteme,
Ende mi niet en bestaet van heme,
Ende hem niet van mi te rechte;
Hi es van so hogen geslechte,
Dat ic sijns werdech niet en bem,
780
Maer dat hi mi mint ende ic hem.
Florijs mint mi utermaten,
So doe ic hem, in caent gelaten;
Mijns en canic raet geweten,
Sijns en canic niet vergeten.
785
Mocht sijn dat ict gedade,
Dat ic vergate so groter scade
Ende mochte bliven sonder toren
Van Florise, die ic hebbe vercoren,
Dien ic so van herten minne,
790
Dat waer groet cracht van minen sinne.
Soete vrient, en mach niet sijn,
Die rouwe sal bliven int herte mijn;
Beide bi dage ende bi nachte
Saltu sijn in mijn gedachte;
795
Alsic dijns genoeme ende gewage,
Daer bi cortic mine dage;
Die rouwe sal bliven met ons beden.
Talrerst worden wi gesceden
Bi groten nide, wel soete vrient.
800
Du best so hoefsch, du heefs verdient,
Datti alle die gene minnen
Van dien lande, die di kinnen.
God ware werd van grote lone,
Die di maecte: du best so scone,
805
So hovesch, so goet, so goedertieren,
Men soude cume vinden hem vieren
In der werelt, die di geliken.
Du vermaets di getrouweliken,
Dattu mi niet en souds begeven;
810
Nu moetic dor dinen wille leven
Sonder bliscap emmermeer.
Dese rouwe ende dit grote seer
Ne magic meer nu verwinnen,
Floris, en si bi diere minnen.’
815
Al dus heeft Blancefloer geclaget
Dien rouwe, die si int herte draget,
Al daer si es in vremden lande.
Vor haer herte leit si haer hande,
Haer dunct dat hare herte sal breken,
820
Van rouwen mach si niewet spreken.
Die joncfrouwen, die bi haer saten,
Ende sagense so harde meslaten,
Entie grote clage hoerden,
Si troestense met soeten woerden
825
Ende seiden, si dorste haer niet ontsien,
Haer en soude maer al goet gescien.
Nu latic van Blancefloere bliven,
Ende wille u seggen ende bescriven
Vanden portren, diese brochten
830
Ter marct te Nicle ende daer vercochten.
Si hadden haers heren gebod gedaen,
Haer dinc was hem wel vergaen.
Si hadden gewonnen harde vele
Ende keerden weder met groten spele.
835
Met groter bliscap mense ontfinc,
Ende gavense op haren here den coninc,
Als hi geboet ende woude,
Dat silver metten groten goude
Daer toe die pellene entie sindale
840
Die heme bequamen harde wale,
Die bliaude purper sanguine,
Die mantele rode pelline,
Die valken, die haveke, die sporewaren,
Die ors, die harde goet waren;
845
Den guldinen cop si daer toe gaven,
Dien nam die coninc in sijn hant;
En was geen so goet in sijn lant,
Ende alle, die waren in die zele,
850
Si prijsdene ende besagene vele.
Nu hoert, wat doet die conincinne:
Si was noch droeve in haren sinne,
Dies en nam si gene ware.
‘Here’, seit si, ‘noch ben ic in vare
855
Ende ontsie noch ander ongeval,
Alse Floris weder comen sal
Ende om Blancefloere sal vraghen,
Wies wi dan best over een draghen,
Dat wi antworden, waer si es.
860
Ic ontsie mi ende sorge des
Alse hise hier niet en vint
Die hi so van herten mint,
Dat hem die droefheit entie smerte
So vaste moge liggen int herte
865
Ende hi den rouwe gewinne so groet,
Dat hi hem selven sla te doet
Ocht in eneger manieren verdoe.
List ende raet behoeft daer toe,
Wat men hem best geseggen moge,
870
Daer men sine droeve herte bi verhoge
Ende menne met list levende behoude.
Verliesen wine, hets bi onser scoude.’
‘Vrouwe’, sei hi, ‘gi segt wel,
Ic does uwen raet ende niet el.’
875
‘Here’, seit si, ‘gi selt doen touwen
Een graf ende dat van marbre houwen,
Beide van marbre ende van kerstale;
Dat doet maken ende bewerpen wale
Beide met zilvere ende met goude.
880
Dan mach menne ontbieden houde,
Ende als hire omme vraget, so mogen wi
Doen seggen, dat si begraven si.
Hi en sal niet lange merren,
Dat mochter ons lichte ane werren,
885
Des selen wi te harder haesten daer mede.’
Te hant die coninc ombieden dede,
Na dien dat sijn moet gedroech,
Goede meestre ende diere genoech,
Ende daer toe diere goutsmede.
890
Hi wijsde hem ene scone stede
Ende seide, dat si namen goem.
Doe begonnen si werken onder enen boem
Vor enen monster een eerlijc graf,
Daer men wonder mag seggen af.
895
Het was van kerstale ende van marberstene,
Si en stonder in gescreven:
Die vogel die in die lucht sweven,
Serpente, liebarde met andren dieren,
900
Ende vissche die in der rivieren,
In des zeewes gronde swemmen.
Met dieren stenen ende met gemmen
Scierden die goutsmede haer werke.
Ten hoefden setten si opten serke,
905
Daer ment best moge bescouwen,
Een beelde van finen marbre gehouwen,
Beworpen van zilvere ende van goude
Ende van varwen menichfoude,
Blauwe, roet, gelu ende groene.
910
Bider wijsheit van Salomoene
Ende bi haers selfs list groet
Makeden sijt, dat emmer boet
Sijn hant ter sonnen waert gerect,
Al waest metten swerke bedect;
915
Ende also die sonne daer ane sceen,
Sone was man in die werelt geen,
Die so claer hadde die oghen
Dat hi den scijn mochte gedogen.
Si setten midden op dien sarc
920
Twee kinder, die werd waren meneger marc,
Ocht mense vercopen soude.
Si waren al gewracht van goude
Ende waren harde rijclijc.
Deen was Florise ane gelijc;
925
Dat ander stoet in diere gebare,
Ocht Blancefloer sine amië ware.
Blancefloer hadde van goude roet
In die hant ene rose, die se boet
Ende hilt vor dansichte haers amijs.
930
Al dies gelike hilt Florijs
Ene lylie vor sire amiën.
Die bloemen waren bi meestriën
Naturlic gemaect ende scone.
Haergelijc hadde ene guldene crone
935
Opt hoeft wonderlike goet.
In Florijs crone een carbonkel stoet,
Diet so licht om hem maecte,
Weltijt sore iemen bi genaecte,
Dat hi also claer daer bi gesach
940
Ocht sonne scijn waer ende middach.
Hoert noch wat men lesende vint:
Daer mocht men sien den wint
Ende lange pipen, daert waide dore;
Alle den genen, diere leeden vore,
Van den winde, die dor die pipen ginc,
Waest so gemaect met luste,
Dat deen den andren dicke custe,
Beide custe ende helsede vele.
950
Al waiende stoeden si met spele.
Als die wint weder gelach,
Haer gelijc bleef staende ende sach
Vriendelijc ins anders oghen.
Doe begonden si die bloemen toghen,
955
Die si in haer hande droeghen;
Als ocht si hem onder loeghen
Ende leefden, also gebaerden si;
Dat dochte hem allen dier waren bi.
Daer was oec een boem geplant,
960
So gedanen vint men genen int lant,
Die was geset int graf ten hoefden;
Sine swige bloeiden ende loefden
In allen tiden van den jare,
Dat was die waerheit openbare.
965
Dien boem willic u noemen:
Hi hiet ebenus, sine bloemen
Sijn hout hadde nature groet:
Al warp ment in een vier binnen,
970
En mochte vier no brant gewinnen;
Den soetsten roke, dien ie man roec,
Ende soeter dan wi geseggen connen.
Ten voeten stoet oec jegen der sonnen
975
Een boem, die heet tyrebijn;
Sijn roke mochte niet soeter sijn.
An die rechter side stoet een crismier,
Ende an die luchtre een balsemier,
Die gerechte balseme gaf;
980
Daer mocht men die balseme sien vallen af;
Van den crismiere droep crisme neder.
Van dien tween bomen en was no weder,
Hi en gaf den roke so goet,
Dat hem dochte dier onder stoet,
985
Dat hi ware int paradijs.
Die dese viere bome plante, was wijs.
Alle die gode, die waren doe
Doe hise sette, hi beswoerre toe.
Die gode die daden die boeme groeien,
990
Alt jaer loeven ende bloeien.
Daer boven plaghen altoes te sine
Ende in te singene vogelkine,
Die nie en worden so bedwonghen,
No somer no winter, si en songhen.
995
So soete geluut si onder hem maecten,
Weltijt dat si twee daer genaecten,
Eneghe joncfrouwe met enegen jongelinge,
Die gelieve waren onderlinge,
Die hovesch ende naturlec waren,
1000
Die moesten te hant haer minne baren;
Van selker naturen was die sanc,
Tierst dat si horden dat geclanc,
Si liepen te samen haestelike
Ende onder custen hem vriendelike.
1005
Die minne was soeter, die si dreven,
Dan ic u telle of vinde gescreven.
Maer was een dorper ocht een dore,
Als hi lieden soude daer vore,
Tierst hi hoerde der vogle sanc,
1010
Hi gewan daer af so groet bedwanc,
Dat hi hem gere minnen daer naer
Ne onder want, maer al daer
Moest hi slapen ter selver stede,
So besweken hem alle die lede.
1015
Dese boeme stoeden alle viere
Om dat graf, dat so diere
Was ende so goet, dat ict geprisen
Niet en mach na sire wisen.
Om ene joncfrouwe was niene geen
1020
So goet gemaect; menich rijclec steen
Waser an geset, daer dogede an lagen
Ende oec miracle te doene plagen:
Sofiere, jogonten, calcedoniën,
Miraude, bericolen ende sardonen,
1025
Jaspen, crisoliten, diamanten,
Ametisten, topasen, jocanten.
Met dieren lijsten waest graf bevaen.
Daer mocht men oec sien ane staen
Lettren al gescreven van goude,
1030
So openbare, wie so woude
Ende lesen conde, dat hi las.
Nu hoert, ic seggu wat dat was:
Daer stont: ‘Hier leget Blancefloer
In dit graf, op desen vloer,
1035
Die de jonchere Floris, dat scone kint,
Met gestadeger herte hadde gemint.’
Doe dede die coninc over al gebieden
Van sinen lande alle den lieden,
Kint ende kinne, man ende wijf,
1040
Also lief alsi hadden haer lijf,
Dat niemen der waerheit soude liën
Jegen Florise van siere amiën,
Ende niet souden seggen el van hare
Dan dat si doet ende begraven ware.
1045
Doe ontboet men Florise dat hi quame.
Die boedscap was hem wel gename;
Hi gereidde hem ende nam orlof
An alle die gene, die waren int hof.
Willike keerde hi te lande weder.
1050
Hi reet in die zale; daer beette hi neder;
Hi groete sire moeder ende sinen vader,
Ende daer na dandre alle gader.
Hi vraechde te hant om sire amiën;
Hem antworde niemen no dorste liën
1055
Die rechte waerheit, alse mense wiste.
Doe hise niet sach ende hise gemiste,
Wart hi vervaert ende sere ondaen
Ende liep wech ter cameren saen,
Daer hi haerre moeder in bevoer.
1060
‘Vrouwe’, seit hi, ‘waer es Blancefloer,
Mine amië, die ic hier liet?’
‘U amië, des en weet ic niet.’
‘Ghi houd u sceren.’ ‘In doe.’ ‘Gi doet.’
Die vrouwe wart droeve in haren moet,
1065
Alsi hoerde gewagen van harre dochter.
Florise wart in lanc so onsochter:
‘Roepse mi’, seit hi, ‘haestelike!’
Si antwerdde wider vroedelike
Ende seide, sine wiste niet waer si ware.
1070
Hi wart in lanc so meer in vare:
‘Vrouwe’, seit hi, ‘ghi doet guaet,
Wijstse mi ende doet den raet
Dat ghise mi haestelike doet sien!’
Does ander raet en mochte gescien,
1075
Hi en moeste iet van haer weeten,
Seide si, alse haer was geheten,
Dat si doet ende begraven ware.
Doe en wilde hijs niet geloeven hare
Onthier ende sijt hem swoer.
1080
‘Ay mi’, seit hi, ‘es Blancefloer
Mine wel soete amië doet?’
Hi wart in dansichte harde roet,
Daer na so wonderlike bleec,
Dat sine varwe enen doden geleec.
1085
Doe moest hi al met allen swigen,
Want hi began daer neder sigen
Ende viel in onmacht optie erde.
Die vrouwe haer dies ververde
Ende gaf enen crijt harde luut,
1090
Dat ment in den hof ende daer uut
Mochte horen gereedelike.
Doe quam gelopen haestelike
Beide gader ter cameren binnen
Die coninc metter conincinnen,
1095
Ende dreven groet seer ten selven stonden,
Daer si haer kint in onmacht vonden.
Floris lach lange in onmacht;
Als hi bequam ende hem wart gesacht:
‘Ay mi, wat heeft mi die doet geweten,’
1100
Seit hi, ‘dat si mijns heeft vergeten
Ende Blancefloere nam? Sine dede niet wale:
Noch biddic haer dat si mi hale,
Ende si mi lede ende wise
Int gebloeide velt ten paradise,
1105
Daer ombeit mijns haer ziele.
Wat waendi, ocht so geviele,
Hoe blide ic van haer wesen soude!
Ay arme, ocht mi leiden woude
Tharen grave iemen goeder!’
1110
Doe namen die conincinne, sijn moeder,
Ende leidden selve al daer,
Daer si hem seide over waer
Dat Blancefloer begraven lach.
Tgraf dochtem scone, daer hijt sach.
1115
Hi vant die lettren ende las
Wat so daer ane gescreven was.
Hi las: ‘Hier leget Blancefloer
In dit graf, op desen vloer,
Die de jonchere Floris, dat scone kint,
1120
Met gestadeger herten hadde gemint.’
Doe sach hi kinder lachgende staen,
Van rouwen wart hi so ondaen,
Dat hi drie werf beswalt achter een,
No mochte spreken wort ne geen,
1125
No mochte sien no antwerden.
Sijn moeder stont daer te jegen werden.
Als hi bequam them selven weder,
Vor die kinder ginc hi liggen neder
Ende weende ende claegde sijn ongeval groet
1130
Van Blancefloere ende van haerre doet.
‘Ay Blancefloer’, sei hi, ‘Blancefloer,
Sident dat ic van di voer,
Leefdic met groten ongemake.
Wistic op wien, hoe gerne ict wrake,
1135
Dat ic di dus hebbe verloren.
Wi waren in enen dag geboren,
Ende gewonnen in ere nacht
Dus waest gerekent ende geacht
Gehouden ende geleert te samen,
1140
Onthier ende wi so verre quamen,
Dat men verriet ende sciet ons beden.
Met rechte soudwi henen sceden
Vander werelt binnen enen dage.
Niemen wancons mi, dat ic di clage.
Te minen live heefstu mi gelaten
In rouwen ende in groten wene.
So hovesch en sach nieman gene
In der werelt, no soeter wijf.
1150
So scone, so soete was dijn lijf,
Dat ict geseggen niet en can.
Ic wane dat in dese werelt man
So vroet ne geen es, die can gescriven
Te rechte die scoenheit van dinen live.
1155
Du waers spiegel van al den rike;
Du hilts di harde suverlike.
Nie gewan wijf so goede seden
Als du hads, no so scone leden,
So scone ogen, den mont so soete,
1160
So scone antwerde, so scone groete.
Du verwons met dogeden al dine gespele,
Du hads gemaect vriende so vele,
Dat si di loveden ende minden
Ende priseden alle, die di kinden.
1165
Niemen darf mi wanconnen dies,
Dat mi nie verleedde no verwies
Dat ic di minde gestadelike.
Wi onder minden ons verholenlike:
Beide met scriven ende in Latijn
1170
Dedic di verstaen den wille mijn
Ende minen raet, so dadestu mi,
Dat sijs niet verstonden dier waren bi.
Ay doet, hoe nidech ende hoe sure
Sijn dine seden ende dine nature!
1175
Du best mordadech als een dief,
Du haets die di hebben lief,
Maer siestu iemen leven met spele
Ende der bliscapen hebben vele,
Dien biedstu storm ende wijch
1180
Ende sets an hem dinen crijch;
Dien neemstu en werpsen openbare
Uter bliscapen, daer hi gerne in ware.
Maer roept di een arm keytijf,
Die onwerd heeft sijn arme lijf,
1185
Dien oec selden goet gesciet,
Te hem en wiltu comen niet.
Des heefstu enen vremden sede:
Du en wils die di volgen mede,
Dat mach men an mi merken wel.
1190
Jc roepe, ende du best so fel,
Dattu mire clage niet wils horen.
Ic sal mi harde cume verhoren,
In sal di soeken ende vinden gereet.
Ic sal doen na dien dat mi steet,
1195
So waer so ic mi sal bewenden.
Eer dese dach sal comen ten ende,
Salic mi selven nemen dat lijf.
Ens in der werelt man no wijf,
Hi en mogre lichte bewerven,
1200
Dat hi hem selven snieme doe sterven.
Ic sal mi doden, ic hebbe die gewelt
Ende varen int gebloeide velt,
Daer Blancefloeren siele jegen die mine
Gadert ende leset bloemekine.’
1205
Doe rechte hem Floris van den grave,
Niet verre bleef hi staende daer ave;
Tenen griffie voedersele hi vinc
Daer ene guldine griffie in hinc,
Die hem hadde gegeven Blancefloer
1210
Op minne, doe hi van haer voer.
Alse Floris die griffie uut trac,
Hi hiltse vor hem ende sprac:
‘Dese griffie, Blancefloer, daeddi maken
Ende gaefse mi bi derre saken,
1215
Als icse dan saghe, dat si woude
Dat ic haers gedinken soude.
Nu leget mijn troest an di allene,
Du salt mi lossen uten wene,
Daer ic in ben, ende nemen mi dat leven,
1220
Al ne waerstu mi niet daer toe gegeven.
Haest, dats wesen sal, dat doe.’
Metten woerde droech hise hem toe
Ende wildse te sire herten steken inne.
Dit sach sijn moeder, die conincinne,
1225
Ende liep te hem waert ende prant
Haestelike die greffie uut sire hant.
Nu hort, hoe sine daer na begonste
Te castiene, alsi wel conste:
‘Floris’, sei si, ‘wel lieve kint,
1230
Hoe domplike heefstu gemint
Ende best keytijf van dinen live,
Dattu dor die minne van enen wive
Di selven wilds verslaen ter doet
Ende dogen dor haer die grote noet.
1235
Ens in der werelt niemen altoes
Hi en hadde liever in grote pine
Blint ende doef ende stom te sine
1240
In rouwen ende in groet seer,
Dan te dogene die bitter doet:
Die anxt van haer hi es so groet.
Wat waenstu datti soude vromen
Dattu di versloeges? Waenstu dan comen
1245
Int gebloeide velt int paradijs?
Neen du niet, dies benic wijs,
Dat en sal di niet mogen gescien,
Daer en saltu Blancefloere niet sien:
Daer es binnen so grote core,
1250
Dat men hem allen verseit die dore,
Ende menre niemen wille gehoren,
Die besondecht sijn te voren.
Du salt dijn woninge kiesen elre,
Ende varen ter helle in den donkren kelre,
1255
Daer Biblis es ende Dido,
Die so serich sijn ende so onvro,
Datsi met clagene die wincle vervuilen.
Daer soeken si ende soeken sullen
Emmermeer ende niewet vinden
1260
Haer amise, die si minden
Ende so starke minne droegen,
Dat sire hem selven omme versloegen.
Floris, nu hebt goeden troest:
In toewaert bestu wel na verloest;
1265
Di sal noch vele goeds gescien:
Ic wane, du salt noch levende sien
Blancefloeren, diere amië;;
Ic weet noch selke ersatrië;,
Dat icse bider cracht, dier leget ane,
1270
Levende weder gewinnen wane.’
Doe ginc si wech ten coninc waert
Rouwech ende sere vervaert.
‘Here’, sei si, ‘hoe gerne ic u bade,
Dat ghi ons kints hadt genade.
1275
Siet hier die griffie, die hi hadde geset
In sijn herte te stekene; ne haddict belet,
Hi ware doet te derre stede.
Ic was daer bi ende ic dede
Den raet dat ics hem bi liste
1280
Ontrac, eer hijs selve iet wiste.’
‘Vrouwe’, seit hi, ‘nu en weest niet te ga:
Ic wane, hi hem selven niet versla;
Ghi selt varinge sien dat hi sal
Sire sericheit vergeten al.’
1285
‘Here’, seit si, ‘dan mach niet wesen:
Van den rouwe sal hi cume genesen,
En si dat hi sterve ende niet eer.
Wine hebben al der kinder meer
Dan hem, ende ocht wi dat verslaen,
Dat si bi ons, ende die niemare
Sal lopen ende worden mare.
Dan sal groet sijn onse scande
Ende onse lachter in allen lande.’
1295
‘Vrouwe’, seit hi, ‘het ware quaet,
Van hem beden volgics u.’
‘Here’, seit si, ‘wel segdi nu.
Wi moghen oec weten wel gerede,
1300
Dat wise te gader selen hebben bede
Ochte gader beide verliesen
Van desen moeten wi dat beste kiesen.’
‘Vrouwe’, seit hi, ‘so segget heme,
Dat hi ne genen rouwe neme
1305
Ende hi blide wese ende vro,
Want die rechte waerheit draget also,
Dat Blancefloer sine amië levet,
Die hi harde gemint hevet.’
Si keerde haer omme ende loech,
1310
Der woerde dochten haer genoech,
Ende ginc te Florise weder allene.
‘Sone’, seit si, ‘niet en wene,
Ic sal di seggen ende liën
Die rechte waerheit van dire amiën:
1315
Si levet, daer es niet int graf.
Wi hebben di geseit logene daer af,
Ende daden seggen beide gader
Bi onser lust, ic ende dijn vader,
Dat si doet ware. Dat wi dat seiden,
1320
Daer bi waenden wise di verleiden.
Wi waenden, als duse doet souds weten
Dattu haerre minne souds vergeten
Ende nemen dan eens coninx dochter;
Des souden wi hebben geleeft te sochter
1325
Dan ochti Blancefloer bleve te wive
Om dat si onedel ende kersten es,
Entijn vader wilde niet gehingen des
Dat si dijn wijf soude wesen bleven,
1330
Wilde hise verdoen; maer hi lietse leven
Bi den rade, die wi hem rieden,
Ende bevalse comannen ende deedse bieden
Te cope ter marct, daer hise sande.
Daer cochtense comanne van verren lande
1335
Met groten scatte haestelike,
Ende voerdense wech in vreemden rike.’
‘Vrouwe’, seit hi, ‘segdi mi waer?’
‘Jaic’, seit si al sonder vaer
‘Ic salt die doen sien ogelinge.’
1340
Doe deedsi roepen jongelinge,
Die dapper waren ende starc.
Ende dede oplichten den sarc.
Alse Floris niet en vant daer onder,
Hi dankes Gode, het dochtem wonder,
1345
Doe seide hi dat hi wilde leven.
Daer wart die rouwe sciere verdreven
Vander bliscap; hi wart so blide,
Dat hi hem vermat te verne sonder bide
Ende ne ghere rasten onder winden,
1350
Hi en soudse soeken ende vinden,
Waer sose ware, genendelike
Ende brengense weder blidelike.
Maer hi des niet merken woude,
Wat pinen hi daer omme dogen soude,
1355
Ende hoese hem soude werden te sure.
Dat seide Diederic, die dese aventure
In Dietsche uten Walsche vant,
Dat menre soude lettel vinden in dlant,
Die souden willen geloeven dies,
1360
Dat iemen so sot ware ende so ries
Ochte van so coenen sinne,
Die soude dorren dor enege minne
Die grote coenheit doen, die hi sal bestaen.
Vander bliscap, die hi heeft ontfaen,
1365
Sone roeket hem wat over geet.
Hi gaet ten coninc, daer hine weet,
Ende sijn moeder emmer an sijn side.
Hi gaet serech ende hi gaet blide,
Om Blancefloere serich ende erre,
1370
Dat si es gesent so verre,
Ende andersins blide dat si levet.
‘Here’, seit hi, ‘ic bidde u dat gi mi gevet
Orlof te varne, ic wilse soeken,
Blancefloer, wat darf mi roeken,
1375
In welken lande ic mi bekere?
Des icse vinde; noch biddic, here,
Beide u ende mire moeder,
Dat ghijs mi noch maect vroeder
End mi geraet, alse mi gedoge,
1380
In welken lande icse vinden moge.’
Doe seide hem haergelijc ende swoer,
Dat sine wisten waer si voer.
Doe lachterdet die coninc ende seide, hoe quaet
Hadde geweest der vrouwen raet,
1385
Dat si riet, dat mense vercochte;
Maer Floris dat beter dochte
Dat si levede dan si doet ware.
Si pensede om hem ende hi om hare,
Want hi soude haer volgen, waer si doot,
1390
Ende genieten des selfs dies si genoet.
Nu es die coninc harde verdroeft;
Hem dunct dat hi raets behoeft
Ende list, hoe hine behouden mach.
Hi vloekede die wile ende den dach,
1395
Doe hise ter marct te cope sinde.
So sere ontsach hi hem van sine kinde,
Dat hijt om hare verliesen soude,
Ende hise gerne weder copen woude
Twivout dierre dan hise vercochte,
1400
Waer iemen diese hem weder brochte.
Hi vloeckte oec harde den selven tijt,
Dat hi moeste sijn vermaledijt,
Doe hi alrerst harre moeder vant,
Daer hi roefde in der kerstine lant.
1405
Noch bidt hi sinen sone, dat hi blive,
Hi sal hem selke geven te wive,
Die scone sal sijn ende van hogen magen,
Die crone met eren moge dragen.
‘Here’, seit hi, ‘ocht gi mi mint,
1410
Sone gewages nemmer, bedi men vint
In al der werelt wijf ne gene,
Die ic minnen mach sonder haer allene.
So ghi mi henen haestet meer,
So wi beide weder keren eer.’
1415
‘Sone, nu hebt den orlof mijn,
Na dien dats ander raet en mach sijn.
Ic sal di helpen ende gewinnen al
Datti daer toe behoeven sal:
Rijclike pellene ende cleder van siden
1420
Ende goede ors met dieren gesmiden,
Daer toe gout ende silver te vullen
Ende knapen, die di dienen sullen.
Maer ic bidde di, dattu dies
Goeden goem neems ende besies,
1425
In welker maniere duse soeken salt,
Dattuse vints, in welker gebare
Du di mocht vertogen dare,
Ende hoe duse best salt mogen gewinnen,
1430
Want grote list behort ter minnen.’
‘Here’, seit hi, ‘nu hoert na mi.
Ic wane, dat dit die beste raet si,
Die men daer toe gepensen can:
Ic sal varen gelijc enen coman,
1435
Die wille copen ende vercopen.
Twelf someren selen vor mi lopen;
So willic dat men bi uwen rade
Die drie met silvere ende met goude lade;
Dander drie selen dragen gemunte penninge,
1440
Dat wi mogen onse teringe
Ende onse wedden quiten te gereder;
Die twee selen dragen goede cleder,
Pellene, samite, scarlaken diere;
So willic dat dragen de viere
1445
Bont werc, grau ende sabelijn.
Metten twelf someren selen sijn,
Dier goem selen nemen, twelf garsoene.
Dit staet u alre best te doene.
Met mi selen varen twelf scilt knechte,
1450
Die mi connen dienen te rechte
Ende goem selen nemen ten rossiden
Ende ten orssen ende ten gesmiden.
Ic wille oec een van uwen drossaten,
Die milde es ende hem best can gelaten,
1455
Ende daer toe uwen camerlinc,
Die hovesch ende vroet es talre dinc.
Dese selen mi ter noet geradech sijn
Ende copen mijn eten ende minen wijn.
Die twee portren willic voeren met,
1460
Diese vercochten, want si weten bet
Dan ic ochter enich ander coman voere,
Ende weten oec bat van Blancefloere,
Waer sise vercochten, ende hoe gedanen lieden,
Ende waer si achterst van haer scieden.
1465
Haer raet mach mi wel vromen.
Wi selen seggen waer wi comen,
Dat wi varen om copinge alse coman.
Gevallet oec dats mi God an,
Dat wire omme vragen ende eischen,
1470
Ende wise ieweren mogen gevreischen,
Ende wise mogen gewinnen met scatte,
Ende men ons doe te wetene datte,
Wine selent om gene have laten,
Wi en selenre omme geven utermaten
1475
Der haven so vele, mogen wi met eren
Ende blidelike weder te lande keren.’
Floris heeft sine tale gheënt.
Die coninc hem droevelike omme went
Ende doet gereiden ende gewinnen al,
1480
Des hi in den wege behoeven sal;
Hi gaf hem dat hi hebben woude.
Ende alse Floris orlof nemen soude,
Ende al gereet was sine vaert,
Die coninc dede brengen een teldende paert
1485
Al gesadelt, dat hi harde minde,
Ende gaeft Florise sinen kinde.
So gedaen ne vant men verre no wide
In al der werelt: sijn een side
Si was wit ende dander roet,
1490
Dat dochte den menegen wonder groet.
Sijn hoeft was al besprinct met bloemen
Menegerhande, die ic niet can genoemen,
Vele naturliker dan ofse een man
Met varwen hadde gemaket daer an,
1495
Ende die nature hadt also te voren
Gemaect ende wart daer mede geboren.
Ende harde fier, dat weet ic wel.
Van den gesmide salic u seggen een deel.
1500
Van spaenscen pellene was die paneel,
Met siden gewracht, gestict, gescakiert
Ende was utermaten geciert.
Van den gereide die sadelbome
Hadde een sadelere gemaect van Rome
1505
Ende gesneden van visch rebben,
Die van naturen rode varwe hebben.
Daer mocht men merken an den snede
Wonderlec werc ende bendechede.
Van pelline was al gewracht die coverture;
1510
Daer was in gewracht menege creature,
Onder vissche, vogle ende serpent.
Twee darengerden waren den coninc gesent
Van Poeliën, die toten gereide
Wel voegeden ende waren sidijn beide.
1515
Goud drade mocht mer in sien lopen.
Men soudse harde diere copen,
Die nu so gedane hebben woude.
Die gespen waren zilveren, die tongen van goude,
Van siden waren al te samen
1520
Die sloppen die daer jegen quamen.
Die vorboech, die daer toe behorde,
Was ene rikelike gout borde,
Binnen gevoedert van corduwane;
Menegerande bellekine hinger ane.
1525
Van goude waren die stegebande;
Met rechte soudmen die hande,
Diese wrachten, prisen ende loven.
Hi hadde van beneden tote boven
So wonderlec werc gewracht daer an,
1530
Dat ict vertellen niet en can.
Van den gereide hebdi gehort;
Nu salic u een deel seggen vort
Van den breidele, so ic best mach.
Ic wane uwer geen nie en sach
1535
So rikeliken breidel bi sinen tiden.
Thoeftstoel was al gewracht van siden,
Daer ane stoet menich ledekijn,
Deen van goude, dander zilverijn,
Gewracht met meestriën alle.
Stonden bendelike daer in geset,
Een gouden belleken an elc let.
Dat seiden, die de steenkine sagen
Ende kinden, datter dogede an lagen
1545
Meer dans mi iemen geloeven soude.
Die braken entie ketenen waren van goude,
Tgebet was silverijn in den mont,
Die togel siden, geweven ront;
Twee goudine braken daer tenden hingen,
1550
Ende daer tenden dor die braken gingen
Ten andren, ende an den togel hinc
Van goude een wel gemaect rinc.
Met desen gesmide gaf die coninc tpaert
Sinen sone te helpen te sire vaert,
1555
Ende dede hem spannen twee goudine sporen,
Die hi te sijns selfs boef hadde vercoren.
Een vingerlijn hem sijn moeder gaf,
Daer si hem dogeden vele seide af
‘Minne’, seit si, ‘ic biddi dattu altoes
1560
Minen raet niet en verroekeloes,
Du en voers met di dit vingerlijn;
Also lange alst over di sal sijn,
En darfstu niet vruchten van quaden diere,
No van watre no van viere:
1565
Dine sal mogen scaden wapen no geen man.
Daer liggen oec meerre dogede an,
Dies ic geloeve ende seker bem:
Wie soet draget over hem,
Ende soeket enege dinc gestadelike,
1570
Hi salse vinden, ende gewinnen sekerlike,
Dat hi soeket spade ende vroe.’
An sinen vinger deedsijt hem doe.
Hi ontfinc ende dankes sire moeder
Van so scoenre gichte ende so goeder,
1575
Daer hi Blancefloere mede waende gewinnen
Ende weder te Spaengen bringen binnen.
Hi nam orlof ende wilde varen.
Daer mocht men sere sien mesbaren
Ende utermaten wenen bede
1580
Vader ende moeder tien gescede,
Haer hande wringen ende sliten haer haer.
Alle die gene die waren daer,
Si weenden ende hadden rouwe also groet,
Als hi vor hem lage doet.
1585
Maer sijn moeder dreef den meesten ween
Ende custen tienwerf al in een,
Ende dicker hadde gedaen, maer haer benam
Die coninc sijn vader, die totem quam,
Ende custen oec an sinen mont
1590
Drie werf ter selver stont.
Dat sine nemmermeer waenden sien.
Hen gesciede alsijt ontsagen,
Want sine nemmermeer en sagen.
1595
Floris sach se so groten rouwe driven;
Met Gode hiet hise alle bliven.
Doe riepen si alle man ende wijf
Ende bevalen te Gode sijn scone lijf.
Hi voer wech soeken Blancefloere
1600
Ende seide, en ware dat hise bevoere,
Hi soudse soeken sonder inde
Ende euwelike int ellinde.
Nu es Floris comen buter stat
Ende sine someren wel op haren pat.
1605
Hi achte sijn dach vaerde ende sijn dinc,
Ende nam raet met sinen camerlinc,
Welcsins mense best tierst sochte.
Die camerlinc seide, dat hem best dochte,
Dat si voeren ter havenen daer Blancefloer
1610
Metten comannen scepede ende voer.
‘Si voeren so lange dat sire quamen.
Haer herberge si met enen portre namen,
Die gewone was te herbergen coman
Ende hovessche liede wel onthalen can.
1615
Sijn gesate was buten harde rijclic,
Binnen scone ende suverlic.
Men stalde die paerde, ende dede hem geven
Te vollen van hoie ende van even.
Some gaen si ter marct als hem was geheten,
1620
Om haren dranc ende om haer eten.
Ter herbergen si genoech weder senden,
Dat dierste eten, datsi te cope venden,
Broet ende wijn ende als te vullen,
Dat si ten etene behoeven sullen,
1625
Ende doen gereden houde dat eten,
Dat hadde hem Floris te voren geheten,
Dien si eren ede groet heerscap houden.
Si seggen, dat si coman sijn ende gerne wouden
Tilike scepen ende over varen,
1630
Ende an ander copinge haer goet bewaren.
Als haer eten was gereet,
Men rechte die taflen, die waren breet,
Men eisschede water, ende si dwoegen,
Twee ende twee hem te gader voegen.
1635
Die werd hadde therte vro ende blide,
Dien jonchere sette hi neven sire side,
Ende si begonden eten ende drinken.
Daer mocht men doe den wijn sien scinken,
Daer gingen die guldine coppe entie silverine,
1640
Beide met clareite ende met wine,
Onder heren ende knechten gemeenlike.
Die te voren hadden geseten moedelike,
Si dronken wel ende aten,
Dat si der moetheit al vergaten,
1645
Ende seiden, alsi gevoelden des wijns,
Si hadden die herberge Sente Mertijns.
Si loegen ende spraken haer ende geins.
Maer Floris hadde al ander gepeins,
Hine hadde bliscap no ioie gene
1650
Sonder om Blancefloere allene.
Te hare waert hadhi emmer sijn gedochte.
Binnen den etene hi sere onsochte
Ende dicke om haer versochte,
No eten no drinken dat hi mochte.
1655
So lettel hi op sine hande sach
Van den gepeinse, dat hem int herte lach,
Dat hine wiste wedert was broet
So vleesch, dat hi te monde boet.
Dit dede hi so dicke ende so openbare,
1660
Dats die vrouwe wart geware.
Haren here nopede si behendelike:
‘Here, en siedi niet, hoe droevelike
Hem die jonchere gelaet ende versucht?
In weet, wat hi peinst ede vrucht.
1665
Hine et geredelike no drinct wijn.
Al seggen si dat si comanne sijn,
Si sijn elre omme geport uut.’
Doe sprac si te hem over luut:
‘Jonchere, ic hebbe gemerct an u,
1670
Van beginne van den etene tote nu
Hebbics ware genomen ende geweten,
Dat gi vele hebt gepenst ende lettel geten.
In weet niet wat u deert,
Lichte waert te cope dat gi verteert.
1675
Oec sagic hier, des es niet lange leden,
Ene joncfrouwe van den selven seden,
Die mi dochte dat al dus voer;
Haer selven noemetsi Blancefloer.
Gi dinct mi harde geliken hare
1680
Beide van hude ende van hare.
Van pensene hilt si gene mate.
Ghi dinct mi van dien gelate
Ende van der voeren, dat si mi dochte.
Si versuchte over etene dicke onsochte
1685
Ende gewoech dicke eens haers amijs,
Dien si harde minde ende hiet Florijs,
Daerse omme was versent ende vercocht.
Dat seiden diese hier hadden brocht,
Dat sise voert vercopen wouden
1690
Ende te Babyloniën met hem voeren souden.’
Alse Floris Blancefloer noemen horde,
Hine gaf der vrouwe gene antworde.
Van der groter bliscap, die hi ontfinc,
Hine wiste wat hem over ginc.
1695
So harde verwandelde hem sijn moet,
Dat hi enen nap met wine, die vor hem stoet,
Met enen messe al omme sloech.
Doe spraker die werd toe ende loech
Te spele ende seide openbare,
1700
Dat hi boete sculdech ware,
Dat hi omme sloech den wijn,
Die mesdaet moeste gebetert sijn.
Doe dede Floris reken in sine male
Enen guldinen cop al metter scale,
1705
Die rijclic was ende harde groet.
Blidelike hine der vrouwen boet.
‘Vrouwe, desen cop gevic u,
Bedi gi hebt mi vertellet nu
Van Blancefloere dierste niemare,
1710
Die ic gevreischen conde van hare.
Tote nu ne wisticse soeken waer,
Nu salicse soeken, ende volgen haer naer
Te Babyloniën in die stat, daer gise mi
Hebt gewijst ende waent dat si si.’
1715
Die vrouwe nam den cop in die hant;
Ic wane, menre lettel so scone vant
Te dien stonden in die port.
Ende dancte den jonchere van den lone
1720
Ende bad Gode, dat hi die scone
Te sinen wille noch moeste gewinnen
Ende weder bringen te lande binnen.
Doe seide Floris, dat hi betren woude
Die mesdaet, die hi bi sire scoude
1725
Optie tafle den wijn verstiet.
Sinen drossate hi gebiet,
Dat hi scinke den besten wijn
Alle den genen, die daer sijn
Binnen den huus, die wille drinken.
1730
Daer mocht men mildelike sien scinken,
Daer gingen die guldene coppe al omme,
Daer wart geradech ende vroet de domme,
Daer dochte den bloden, dat hi es coene,
Daers geen so arm onder die garsoene,
1735
Hem en dunct, dat hi si so rike,
Dat hi den hogesten cume gelike.
Met groter bliscap hebben si bracht
Den tijt wel naer ter midder nacht.
Doe ginc die jonchere een lettel slapen.
1740
So daden scilt cnechte ende cnapen,
Die van den wege waren gemoeit.
Mettien waest hoge gevloeit,
Die wint keerde hem omme int nort.
Doe dede die verman roepen in die port,
1745
Ochter enege coman waren,
Die te Babyloniën wilden varen,
Dat si ter havenen voeren daden
Haer gewant, men soude die scepe laden.
Alse dit Floris hoerde, het bequam hem wel
1750
Ende wart blide, dat hem gevel
Te Babyloniën so gereet te verne,
Daer hi soude wesen gerne.
Hi dede quiten dat hi hadde vertert
Ende nam orlof an sinen wert;
1755
Met Gode hiet hise alle bliven.
Sine someren dedi vor hem driven
Ter havene waert, daer hi vant
Goede scepinge ende werpte te hant.
Doe seiden die meestre, dier waren an vroet,
1760
Dat si den wint hadden te seilne goet,
Die lucht claer ende gestade weder.
Tghetelt daden si breken neder
Haren cnapen, dien sijt bevalen.
Ten hunnen daden si tseil op halen,
1765
Some vingen si ten gerden ende some ten corden.
Met enen gestaden winde van norden
Rumeden si die havene van der stat.
Nu hort wat Floris den stierman bat,
Die van den scepe was geherst:
1770
Dat hine ant lant sette alrerst
Dat hi in die stat te Babyloniën mocht comen.
Bedi hem was geseit ende hadde vernomen,
Dat van dien dage over dertech nacht
Alle die coninge hadden geacht,
1775
Die van den ammirael hilden haer rike,
Dat si ter feesten alle gemeenlike
Te hove te Babyloniën souden varen,
Alsi elcs jaers gewone waren;
Mocht hi die feeste daer belopen,
1780
Hi soude sijn goet daer wel vercopen,
Sine scarlakene ende sijn sidene cleder
Vele te dierre ende te gereder.
Die stierman geloefde aldus Florise.
Daer was in den scepe vele spise
1785
Van brode, van vleesche ende van wine,
Alse met conincs kinde behoeft tsine.
Si hadden wint te maten ende niet te vele
Ende seilden acht dage met vollen zele,
Sint dat sijs alre ierst begonsten,
1790
Dat si lant ne geen gesien en consten,
No daden seil daar binnen striken.
Eens anders dages sagen si bliken
Ene roke, daer op was geseten
Ene stat, die Blandas was geheten.
1795
Van der stat sach men in die zee
Twintech milen verre ende mee.
Daer seide die scipman over waer,
Ware Floris met sinen gewande daer,
Hi mochte binnen vier dagen vort
1800
Te Babyloniën varen in die port
Ende met hem driven sine someren alle,
Si en worden belet met ongevalle.
Tierst dattie stierman versach de stat,
Hi stierde derwaert den rechten pat,
1805
Die hi conste ende si gewonnen
Die havene bi den lichte vander sonnen.
Men galt den verman den verscat scone
Ende gaf hem boven al sinen lone
Meer dan hi eisschede ende hebben woude.
1810
Twintech marc van silvere ende tien van goude
Dede hem selve hebben Florijs.
Hem dochte, hi hadden gevoert int paradijs,
Doe hine ant lant hadde geset,
Dat hi vinden waende, hi en worde belet
1815
Bi andren ongevalle, Blancefloere
Ende gewinnen, ocht hise bevoere.
Sijn orsse ende sijn someren dede hi ontscepen,
Sijn scrinen, sijn malen te lande slepen.
Hi verwarf des avonts ende gewan
1820
Sijn herberge met enen riken man,
Die menege wege waren cont.
Hi hadde in die havene sinen drachmont
Ende was gewone, dat hine laden dede,
Ende als hi was geladen, dat hire mede
1825
In Spaengen ocht in andren lande voer.
Mettien scepe was Blancefloer
Van Spaengen te Blandas over brocht
Metten comannen, diese hadden gecocht.
Ten selven huus hadsi gelegen ene nacht,
1830
Daer Floris hadde te herbergen geacht.
Daer mach hi andre niemare horen
Van Blancefloere, die hi hadde vercoren.
Tierst dat si ter herbergen quamen,
Men hiet den cnapen dat si goem namen
1835
Ten someren ende ten andren paerden,
Datsise corenden ende wel bewaerden.
Si vonden die herberge wel bewest
Van dies hem behoefde best.
Orscoren genoech ende voeder.
1840
Van so scoenre herberge ende so goeder
Vant men quaden coeder daer,
So wel waest bewist van spisen alt jaer.
Si vonder genoech broet ende wijn.
Ende verken vleesch ende renderijn,
1845
Gesouten ende ongesouten bede,
Ende van menegen dinge scone gerede.
Alse die scilt cnechte ende die garsoene
Hadden gedaen dat hem stoet te doene,
Haers selves gemaecs si doe plagen,
1850
Want si waren verpijnt in negen dagen
Ende binnen negen nachten in die zee;
Des haeste men teten te mee.
Daer vonden si oec in enen quaden sede,
Want dammirael daer nemen dede
1855
Harde swaren tol enen sinen seriant,
Die tgerechte van hem hilt int lant.
Waest recht, waest onrecht, si vertolden daer
Van haren goede swaren vaer.
Doe si haren tol hadden af gedaen,
1860
Deten was gereet ende gingen dwaen.
Die jonchere was int scoenste geseten.
Doe dede men vort bringen dat eten;
Men diende hem rijclic alrerst,
Want hi van hem allen was geherst,
1865
Met guldinen ende met silverinen vaten.
Si dronken alle vrolike ende aten.
Maer hi selve des lettel achte.
Emmer hadde hi in sine gedachte,
Daer hi omme was geporret uut.
1870
Dit vernam die werd ende sprac over luut:
‘Jonchere, mi dinct dat gi lettel et;
Ic wane u harde an u eten let
Ende u harde mescomt in uwen moede
Dese grote tol van uwen goede.’
1875
‘Here’, seit hi, ‘dat moechdi weten wel,
Dat daer omme si ende niewer omme el,
Dat ic dus peinse ende droeve bem.’
Doe antwerde die werd ende sprac te hem:
‘Here,’ seit hi, ‘bi dire voeren gedinkes mi nu
1880
Ende bi den gelate dat ic verneme an u:
Hier was een geselscap van comannen tjaren,
Die ic wane dat van Spaengen waren.
In dese herberge lagen si enen nacht.
Van Spaengen had icse vor mi bracht
1885
Al hier in die port met minen drachmonde.
Alle waren si blide davontstonde.
Maer daer was mede ene scone joncfrouwe,
Die vele peinsde ende hadde rouwe,
Dat sine mochte drinken no eten.
1890
Blancefloer seidsi, dat si was geheten,
Ende also noemdense, die met haer waren.’
Floris was blide van der niemaren.
‘Ay here’, seit hi, ‘moechdi nu vort tellen
Van dier joncfrouwen ende van dien gesellen,
1895
Ocht gi iet vernaemt, hoe si hem berieden,
Waer si souden varen, doe si henen scieden?’
‘Jonchere’, seit hi, ‘si achten te verne her vort
Te Babyloniën in die port.’
Doe dede Floris reken van scarlaken roet
1900
Enen mantel, die hi sinen werd boet,
Ende enen silverinen nap, beide vier nuwe:
‘Her werd, dese gichten sijn beide uwe;
Derre seldi Blancefloere weten danc.
Van harre minne hebbic so groet bedwanc,
1905
Dat ic dor haren wille moet varen dolen
In minen lande wart si mi verstolen,
Ende nu weet ic waer icse vinden sal.
‘Here’, seit hi, ‘God geve hem ongeval,
Die u beraden heeft dit leet!
1910
God moetu u amië wisen gereet
Ende moet u noch met haer geven
Bliscap, spel ende lange leven.’
Doe saten si over etene ende spraken
Van desen ende van andren saken,
1915
Maer Floris conde haers niet vergeten.
Doe si genoech alle hadden geten,
Ende op waeren gedaen die scoenlakene,
Floris geboet die bedden te makene.
Selve ginc hi opt scoenste slapen.
1920
Doe gingen te bedde heren ende cnapen.
Daer Floris sliep, hem droemde sochte
Om Blancefloere, want hem dochte,
Dat hise met sinen ogen sach
Ende hi in haren armen lach,
1925
Si in den sinen, ende hi in den haren.
Als hi ontspranc, wart hi geware,
Dat het droem was ende logene al.
Doe vloecte hi sere sijn ongeval,
Dat die bliscap te niete bleef,
1930
Die hem dochte dat hi dreef.
Die nacht leet, die hem verwies.
Smargens alse die wachter blies,
Ende Floris sach dattie dageraet op ginc,
Doe wecte hi selve sinen camerlinc.
1935
Doe porden scilt cnechte ende garsoene,
Ende daden dat hem bestoet te doene.
Die someren dreef men als men noch pliet.
Doe en wilde Floris langer merren niet.
Die werd gebrachtene uter stat
1940
Te Babyloniën opten rechten pat.
Des nachts herbergeden si in een casteel,
Daer si haers willen oec hadden een deel.
Si vonden scone herberge ende goeden wert,
Ende gouden blidelike dat si hadden vertert,
1945
Ende porden sanders mergens vroe.
In ene dorp marct herbergeden si doe,
Daer men hem seide, dat mense hadde sien liden
Ende met comannen te Babyloniën riden.
Des anders dages porden si metten dage
1950
Ende voeren vort optie rechte slage
Ende quamen omtrent die vespertijt
Tenen watre, dat snel was ende wijt,
Die Fire hiet ende was harde diep,
Een arm vander zee die so sere liep,
1955
Datter nie brugge over ginc.
Een horen daer an enen stake hinc;
Die horen was yvoren, cypres die stake,
Ende was daer gehangen om die sake,
Die den verman hebben woude,
1960
Dat hi den horen blasen soude.
An dander side stont Monflijs.
Den horen nam in die hant Florijs
Ende setten te monde ende blieser mede,
Dat hijt te Monflijs horen dede.
1965
Die scepeliede te hem quamen,
Tierst dat si den horen vernamen,
Ende loeden int scip in corter stonden
Wat so si te voerne vonden.
Die meester was selve met enen bote over comen
1970
Ende hadde Floris met hem int scip genomen.
Alsi hadden geladen, keerden si weder.
Floris wart pensende ende sloech thoeft neder,
Als hi gewone was ende dicke plach.
Doe hi vernam ende den jongelinc sach
1975
Van so edelre gedane ende so droeflec gebaren,
‘Jonchere’, seit hi, ‘welcsins wildi varen
Ende wat saken soecti in dit lant?’
Floris antwerde hem te hant:
‘Meester, dat moegdi selve sien,
1980
Dat wi coman sijn ende copingen plien.
Te Babyloniën hebwi geacht te verne,
Maer te nacht souden wi bliven gerne.
Hets ons te nachtelic te porne vort.
Hebdi enech huus in dese port,
1985
Dat gi mi moegt herbergen met minen gesellen,
Onse someren ende onse paerde stellen?’
‘Here’, seit hi, ‘ic hebbe herberge goede,
Dat ic u wane herbergen tuwen gemoede
Ende al uwen gesellen doen gemac.
1990
Dat ic u eer vragede ende an u sprac,
Dat was bedi mi dochte des,
Ic weet wel dat cume leden es
Dat vierendeel van enen jare,
Dat ene joncfrouwe van dien gebare
1995
Aldus met mi hier over voer.
Die liede noemdense Blancefloer,
Diese met hem hadden brocht.
Dat seidsi, dat mense hadde vercocht
Om enen jonchere, die in Spaengen bleef,
2000
Daer si groet seer omme dreef.’
Alse Floris van haer spreken horde,
So wel behaegden hem die worde,
Dat hi hem te blideliker geliet.
‘Here’, seit hi, ‘waer voerse, doe si henen sciet?’
2005
‘Vrient, ic segt u alsict hebbe vernomen:
Die comanne, daer si mede was comen,
Vercochtense den ammirael om groten scat,
Ende si bleef te Babyloniën in die stat,
Dat weet ic wel sekerlike.’
2010
Daer hilt hem Floris vroedelike,
Die wilde sine sake niet laten verstaen,
Als hi den andren hadde gedaen.
Doe si haer goet te lande hadden bracht,
Si traken ter herbergen ende bleven den nacht
2015
Gemackelike metten goeden man.
Des mergens alst dagen began,
Quiten si haer wedden ende namen orlof vroe.
Tien pont gaf Floris sinen werd doe,
Om dat hi hem vriendelike hadde gedient:
2020
‘Her werd, ic biddu, of gi enegen vrient
Te Babyloniën hebt in die stat,
Die dor u soude doen iet wat,
Daer ons te herbergen voechde te sine,
Dat gi hem ombiet met uwen littekine,
2025
Dat icker hebbe te doene, dat hi mi
Gehulpech ende geradech si.’
Die werd seide: ‘gerne, ic seg u, wat gi doet:
Buten Babyloniën vindi ene vloet,
Die snel es, diep ende breet,
2030
Die brugge, die daer over geet,
Begoemt een goet man ende sitter besiden,
Dat daer niemen en mach liden,
Hi en moet verdingen jegen heme.
Also alsic den verscat neme,
2035
Neemt hi den tol van der bruggen daer.
Wi hebben gesellen gesijn menich jaer.
Wat so wi verhogen ende winnen,
Delen wi getrouwelike ende met minnen.
Te Babyloniën in die scone strate
2040
Heeft hi staende sine gesate
Met vasten torren ende met hogen.
Dit vingerlijn seldi hem togen
Te littekene, dat hi u dor minen wille
Beide openbare ende stille
2045
Gehulpech si, ocht gijs hebt noet.’
Floris nam dat vingerlijn, als hijt hem boet,
Ende dancte hem harde, doe hi van hem sciet,
Dat hi hem te sinen saken geriet.
Hi nam orlof ende voer met sinen goede.
2050
Vor middach quamen si ter selver vloede,
Daer af getellet te voren was.
Den portre vonden si sittende op een gras
An deen side onder enen boem,
Om sinen tol doen nemen goem.
2055
Daer had hi van allen een denier van goude,
Waest man of paert datter liden soude,
Daer moest hi vertollen, die over die brugge leet
Van so rijcliken clederen was hi gecleet,
Dat hi sceen die rijclicste vander stat.
2060
Floris ginc te hem waert daer hi sat,
Van al den goden quedde hine over luut.
Daer na seide hi hem groet saluut
Van sinen geselle ende togede hem tvingerlijn:
‘Siet hier gewarech littekijn.
2065
Nu hort, ic seg u, wat u ombiet:
Ocht so gevallet, dat ons noet gesciet,
Dat ghi ons helpt ende geraet,
Als ghi hem soud doen ende niet en laet
Beide openbare ende stille,
2070
Ende gi ons herberget dor sinen wille,
Ende peinst ende acht om onse vrome.’
Den goeden man was hi willecome.
Tierst dat hi verkinde tvingerlijn,
Hi naemt ende gaf hem weder dat sijn,
2075
Ende wijsde hem enen tor in ene strate.
‘Vrient,’ seit hi, ‘siet ginder mijn gesate;
Daer vindi mijn wijf ende mijn maisniede.
Vaert daer ende segt, dat ic haer ombiede,
Dat si u herberge ende wel onthale
2080
U ende u geselscap altemale,
Ende toget haer oec mijn vingerlijn.
Ghi selt haer willecome sijn.’
Doe voer Floris van hem blidelike
Te sire herbergen, daer hi hoveschelike
2085
Ontfaen was, hi entie sine,
Ende geherberget bi den littekine.
Nu es Floris comen daer hi wesen soude.
Hem bedarf wel dat hi hem houde
Met sinne ende pense weder ende vort.
2090
Al es hi comen in die port,
Daer hi Blancefloere in weet,
Nochtan dunct hem harde ongereet
So getrouwe vrient, dat hi moge
Te sire saken geraden, alst hem doge,
2095
Ende helpen met liste, dat hise gewinne.
Selve wart hi peisende in sinen sinne,
Dat hi grote sotheit heeft bestaen.
Floris sprac te hem selven: ‘wat heefstu gedaen?
Waer omme heefstu geruumt dijn rike?
2100
Du heves gedaen onvroedelike.
Nu bestu comen daer Blancefloer es.
Wien machtu nu getrouwen des?
Dune kens hier niemen, die di geve raet.
Lijstuus jegen iemene, hets di quaet,
2105
Ende het den ammirael wert vort geseit,
Hi soude di doen becopen dine dompheit,
Hi soude di doen slepen ende vangen
Ende daer na verbernen oft hangen.
Begef diere sotheit, die du heefs geacht,
2110
Kere weder te lande so du ierst macht.
Dijn vader sal di selc wijf gewinnen,
Die du wel salt mogen minnen,
Die scone sal sijn ende van hogen geslachte.
Here God, wanen quam mi dit gedachte?
2115
Wat heefstu geseit? bepeins di bet!
En gedinct di niet, dattu hads geset
Dine griffie te diere herte binnen,
Ende soutti hebben verslegen dor haer minne,
Om dattu wanes dat si waer doet,
2120
Maer dat mijn moeder sach ende mi verboet?
Ende soutstuse al hier weder soeken,
Te waren ja du!, wat darf di dan roeken,
Dattu best daer duse soeken souts?
Om also vele silvers ende gouts,
2125
Alse te Babyloniën in die stat es binnen
Ende dammirael selve soude gewinnen,
So weet ic wel, dat ic niet en voere
Weder te lande sonder Blancefloere.
Behouden minen live ende mire eren
2130
Ne magic sonder hare niet weder keren.
Ic sal bliven noch ende sien
Ochtic emmer moge comen an dien,
Die mi gehelpe, dat icse spreke.
Ter minnen es so menegen treke.
2135
Si maect saen menegen gesont,
Dien si te voren heeft gewont.
Dier lettel op hopet, dien geeft si geval.
Des hopic te bat, dat icse gewinnen sal.
Dat bliven es mi best na dien dat nu staet.
2140
Si sal selve daer toe soeken raet,
Mocht sijt gevreischen, dat ic waer hier.
Men seit dat quaet te wachten es dat dier,
Dat te woude waert lopen wille.
Dat seit die dorper in sinen bispille:
2145
God helpt ter dinc dicke den man,
Daer hi selve de hant slaet an.’
In desen twivele stoet hi lange,
Van minnen stoet hi in groten bedwange.
Dat hem die sorge verboet te doene,
2150
Dat hiet hem die minne ende maecten coene.
Die minne troestene ende seide ‘blijf’,
Die sorge hiet hem behouden dlijf,
Ende keren te lande ende wesen blide.
So lange was hi in desen stride,
2155
Dat sijn werd ter herbergen quam.
Tierst dat hine sach ende vernam
Peisende staende ende harde verdroevet,
Alse een die wel raets behoevet:
‘Soete vrient’, seit hi, ‘scone jongelinc,
2160
Mescomt u van derre herbergen enege dinc?
Dat icker u ane gebetren moge,
Dat salic u betren, sijt wel in hoge.’
‘Here’, seit hi, ‘God lone uwer scoenre sprake.
An dherberge mescomt mi gene sake,
2165
Maer ic danker u ende bidde te Gode,
Dat hi mi noch tuwen bode
Late gescien, dat ic u moet
Der eren danken, die gi mi doet.
Maer ic sorge ende bens in vare,
2170
Dat ic cume sal vinden die ware,
Die ic soeke te desen stonden;
Ende al gevallet oec, dat si worde vonden,
Dat icse cume gewinnen sal,
En doe goet raet ende groet geval.’
2175
‘Vrient’, seit hi, ‘nu gawi eten
Daer na willic u sake weten.
Na dien dat ic hore dat u staet,
Salic u geven den besten raet,
Dien icker can gepeinsen toe.’
2180
Men gaf water ende si dwoegen doe.
Die werd was vroet ende van gestaden sinne,
Te hem riep hi die werdinne.
‘Vrouwe’, seit hi, ‘pleget des joncheren,
Ontfaten blidelike ende met eren,
2185
Ende merct oec wel, oft gi iewren bekint
Ocht gesaget so scone een kint.’
Doe gingen si sitten alle drie te samen.
Ic wille u noemen harre driër namen:
Die werd hiet Daries, sine werdinne Licoris,
2190
Tusschen hem tween sat Floris.
Men dede voert dat eten bringen.
Der scinken vele daer omme gingen.
Tusschen die goudine coppe entie silverine
Scincten si den clareit metten wine,
2195
Moraet ende andren dieren dranc.
Het soude u allen dinken te lanc,
Noemdic u die gerechten alle.
Om dat ic wane dat u bet bevalle,
Salict u corten daer ic mach.
2200
Ic weet wel, dat uwer geen en sach
No onder heren no onder cnechte
So wel gedient ende so menich gerechte,
Als men daer ter taflen droech.
Alle dier waren hadden genoech.
2205
Tachterst die werd bringen dede
Van crude, daer si hem mergeden mede,
Ende corten haren tijt ende gerne aten.
Si dronken haren wijn ende si saten
Blidelike ende met groter mergingen.
2210
Doe dede Floris enen goudinen cop bringen
Al vol gescinct met dieren wine,
Die wel voegde eens coninx te sine,
Daer Blancefloer omme was gegeven,
Diene doet met groten pinen leven.
2215
Tierst dat hire an sach gemaelt,
Hoe Helene was in Grieken gehaelt,
Die Parijs onscoec, die jongelinc
Ene grote hitte hem over ginc,
Ende daer na ene coude so groet,
2220
Dat hi beefde ende verscoet,
Ende een suchten van sire herten trac.
Nu hort wat hi them selven sprac:
‘Ay Floris’, seit hi, ‘ongevallege Florijs,
En siestu, hoe geluckech was Parijs
2225
Wat werelden dreef hi, ende hoe soete lijf,
Doe hi den coninc van Grieken sijn scone wijf
Helenen ontvoerde over zee?
Here God, en sal mi nemmermee
Dat mogen gescien, dat ic sal voeren
2230
Al dus der scoenre Blancefloeren?
Hoe lange mach mi dat eten dinken,
Dit lange eten, dit dicke drinken!
Ja en hevet hem die werd des vermeten,
Dat hi di sal, als wi hebben geten,
2235
Geradech ende gehulpech sijn
Dor sijns gesellen littekijn!
Hoe sere vernoeit mi des sittens hier!’
Doe liepen hem die tranen over die lier,
So dats die werdinne wart geware.
2240
Tierst dat sijt sach, ontfarmets hare,
Ende began te merkene sine seden,
Die gesceppenisse van sinen leden,
Sine edele gedane, sine witte huut,
Sine scone ogen, daer die tranen uut
2245
Liepen gedichte over die liere.
Die vrouwe was hovesch ende goedertiere
Ende sprac tharen man ende toget heme:
‘Here, nu merct wat ic hier verneme:
Des es leden goet stic, dat ict versach,
2250
Dat dit kint des etens lettel plach;
Doet wel, doet op die tafle dragen,
Ende weten troesten ende vragen,
Wat hem mescomt of wat hem dert,
Dat hi dus droevet. ‘Doe dede die wert
2255
Also als hem die vrouwe riet.
Men las op damlaken, als ment hiet.
Daer bleven si beide, hi entie vrouwe,
Florise te troesten van sinen rouwe.
‘Vrient’, seit Daris, ‘en heelt mi niet:
2260
So wat vernoye u es gesciet,
Dies en hebt oec gene scame,
Gine segt mi al uwe mesquame;
Ic salre u toe raden so ic best can.’
Doe sprac die vrouwe te haren man:
2265
‘Here, ic peinse ende merke des
Dat Blancefloer die hier boven es,
Die dammirael so heeft gemint,
Wondert mi daer ic dit kint
Die selve gedane, die selve gebare
2270
Sie ic an hem, die ic sach an hare.
So harde gelijct hi haer van seden,
Van hude, van hare, van allen leden,
Mi en bedriege sine gedane,
Bi dien dat icker merke ane,
2275
So ben ic seker ende weet,
Dat hi der joncfrouwen iet besteet.
In dit huus was si vijftien dage
In groten rouwen ende in clage
Om enen Floris, die si minde,
2280
Daer mense alrerst omme versinde
Ende vercochte in vremden lande.
Si sleet haer haer ende wranc haer hande,
Ende dreef utermaten groten rouwe.
Doe cochte dammirael die joncfrouwe,
2285
Die hi so gerne hebben woude,
Dat hise tien werf woech met goude
Den comannen, daer hise jegen cochte.
Dicke sagicse harde onsochte
Versuchten ende harde meslaten
2290
Ende wenen trane utermaten
Om den genen, diese hadde gemint,
Her Daris, besiet wel dat kint:
Dat weet ic wel ende geloeve des,
Dat dese jonchere deen weder es
2295
Der joncfrouwen broeder ocht haer lief.’
Met desen woerde Floris thoeft op hief,
Om haren name wart hi so vro
In sire herten, dat hem dochte so
Ocht hi ware int paradijs.
2300
‘Vrouwe’, seit hi, ‘niet broeder, maar amijs.’
Doe hem dit woert was ontvlogen,
‘Vrouwe’, seit hi, ‘ic heb u gelogen:
Wi hebben enen vader ende ene moeder,
Si es mijn suster, ende ic haer broeder.’
2305
Dus began hi in sine tale werren.
‘Vrient’, seit Daris, ‘wat helpt dit erren?
Gi segt ende weder segt u woert,
Gaet bi der waerheit rechte voert.
2310
Sidi om hare geporret uut,
So sidi dompelike hier comen.
Ic weet wel, hadt dammirael vernomen,
Dat hi u al te sticken trecken dade.’
‘Here’, seit Floris, ‘dor God genade,
2315
Ic sal der waerheit liën al gader:
Die coninc van Spaengen es mijn vader.
Ic hebbe van lande te lande varen dolen
Om Blancefloere, die mi es verstolen,
Daer ghi af sprect ende oec wel kint.
2320
Ic hebse van herten gemint,
Dat ic sonder hare niet mach leven.
Here, moegdire mi raet toe geven,
Ende ic gewinnen mochte u houde,
Waert met silvere, waert met goude,
2325
Des soudic u geven also vele,
Alse gijs woud hebben tuwen dele.
Dus eest ende hoe so ment gedoet,
Dat icse in derre maent hebben moet,
Ocht dor haren wille bliven doet.’
2330
‘Vrient’, sprac Daris, ‘dat waer scade groet,
Dat u dor minne van enen wive
Mesval gesciede van uwen live.
Maer daer toe ne canic gepensen,
No list no raet gevensen,
2335
Dier goet toe waer ochte mochte gedogen,
Dat mense soude gewinnen mogen
Behouden onsen live ende sonder toren.
Dat beste, dat icker toe weet, moegdi horen,
Maer gi en selet niet dorren bestaen;
2340
Gi waert saen van den live ondaen,
Word geseit den ammirale.
Des ben ic seker ende weet oec wale,
Dat geen coninc es die draget crone,
Al minde hi Blancefloere die scone
2345
Ende wilde hi hem onder winden dies,
Dies gi u onder wint, hi en waer een ries.
Alle die nu sijn in erterike
Ende waren te voren, arm ende rike,
Ende droegens over een al te samen,
2350
Ic weet wel, dat sise niet en namen
Den ammirael, no ne gewonnen
Bi al der bendecheden, die si connen.
No list no cracht doger toe
No gokelie, no gene dinc die men doe.
2355
Ons ammirael heeft so groet gewout,
Dat van hondert ende vijftech coninge niemen en es so stout
Dat hijt dorre laten of merren iet,
Hi en come te Babyloniën, als menne ombiet.
Babylonië die stat es binnen
2360
Twintech milen wijt in allen sinnen.
Die ommeloep es ront, of hi waer gepast.
Die muer es dicke ende so vast
Gewracht van selken morter binnen,
Datten no yser no stael mach gewinnen.
2365
Seven ende twintech gelachte es hoge die muer.
Nemmer ne wart wijch no storm so suer,
Dat men van buten iemene ontsie.
Dertech staline porten ende drie
Sijn bi meestriën in den muer gescicht,
2370
Also menich tor daer op gericht.
Alle dage int jaer eser volle feeste.
Binnen der stat staen torren de meeste,
Die ie man sach, noch seven hondert.
Mi es leet ende mi wondert,
2375
Dat gi de sotheit hebt bestaen te doene.
Dese torre houden seven hondert baroene,
Van Babyloniën die hoechste entie beste,
Die berechten die stat entie veste.
Van desen baroenen, die ic mene,
2380
En heeft en geen die gewelt so clene,
Dat hi den keyser van Rome gewike,
No coninc ne geen, die si so rike.
In de middelt staet oec vander stat
Een tor, die coste groten scat
2385
Ende was gemaect bi ouden tide,
Hondert gelachte hoge ende hondert wide.
Boven dandre mach menne scouwen,
Van roden marbre es hi gehouwen
Ende ront gemaect al uten gronde
2390
Bat dan iemen geseggen conde.
Dat verwelf es binnen van kerstale,
Die huve buten es gesmeet van stale;
Dat mach scouwen so wie so wille.
Hondert voete es lanc die stille,
2395
Gewracht van goude van Romenie.
Daer boven moegdi grote meestrie
An den appel sien, een diere werc.
Daer was toe van goude drie hondert merc;
Bet gemaecten ne sach nieman geen.
2400
Daer op staet een carbonkel steen,
Die so bernet bi nachte ende bliket
So claer, dat hi der sonne geliket.
Dese stat maect hi binnen so licht,
Dat no weder garsoen no cnecht
2405
Ne darf dragen in sijn hant
Vier in lanterne no brant.
Diene over twintech milen siet
Ende daer af te voren en weet niet,
Vier woningen sijn in desen torre,
Daer ic u dese tale af porre.
Die vloere sijn al van marberstene
Ende hebben onthoutnesse el ne gene,
2415
Maer datter een pilaer in die middelt staet,
Die dor elken vloer in den hogesten gaet.
Van kerstale es al die pilaer.
Daer binnen clemt ene fonteine claer
Toter hogester woningen ende keert weder
2420
Bi enen condute toten andren neder.
Groten wijsdom die meester conste,
Die so danech werc ierst begonste,
Ende dat water bergen ende dalen dede;
Daer mocht men merken bendechede.
2425
In die vierde woninge opten hoechsten vloer
Daer woent joncfrouwe Blancefloer.
Daer heeft elke haer camere binnen
Van seven werf twintech harre gesellinnen.
In den pilaer steken tappe,
2430
Daer mogen si met bekeren ende met nappen,
Alsi die tappe willen trecken ute,
Ontfaen dat water van den condute.
Die cameren, daer si wonen boven,
Ne mach niemen genoech loven
2435
No tharen rechte prisen nemmer.
Die doren hebben so gedaen temmer
Ende thout es van selker naturen,
Dat si emmermeer mogen geduren.
‘Vrient’, seit hi, ‘nu merct ende nemt goem:
Daer die doren af sijn, ende es so diere,
Dat hine mach verbernen van viere.
Die venstren sijn van selken houte oec,
Dat nie was roke, die so soete roec.
2445
Dats een boem, ochter iemen omme vraget,
Die myrre heet ende myrre draget.
En mach dor die venstre liden
Vliege no mosie te genen tiden,
No ne gerande worm des gewinnen
2450
Vernoy dien joncfrouwen, dier wonen binnen.
Die doren luken daer in den mure,
Die sijn met goude ende met lasure
Gemalen buten ende binnen.
Het behoeft, dat si lettren kinnen
2455
Ende wel geleert sijn inder scrifturen,
Die die jeeste ende daventuren
Bekinnen soude ende die beelden,
Dier an gemaelt sijn van goude, heelden.
In den tor sijn joncfrouwen gedaen,
2460
Die vroet ende hovesch sijn ende wel gedaen,
Seven werf twintech no meer no min.
Om datter joncfrouwen wonen in,
Es hi der joncfrouwen tor geheten.
Dat merkic selve, ende wilt weten,
2465
Die joncfrouwen moeten neder gaen daer
Uut haren cameren neven den pilaer
Van den torre bi enen grade
Tote des ammiraels kemenade.
Nu pleget dammirael ende dinct hem goet,
2470
Dat hi hem twee joncfrouwen dienen doet
Viertien nacht al omme ende nemmeer.
Die gaen den graet, dien ic seide eer;
Dene draget water, dander de dwale,
Te diene den here, den ammirale,
2475
Daer moetsi haer gedachte leggen ane
Te sinen slapen, te sinen opstane.
Vrient’, seit hi, ‘hets waerheit al,
Dat ic seggen ende vertellen sal.
Die portwerdre es so fel ende so geware,
2480
Dat niemen den mure der genaken dare,
Dat hi nemmer si so coene,
Hi en toge, wat hire heeft te doene.
In elke woningen wonen wachtren viere,
Fel ende quaet ende putertiere.
2485
Haerlijc draget altoes onder sinen arme
Sijt swaert och knijf och gisarme.
Bi goecliën sijn si so gemaect,
Dat hen no dach no nacht en vaect.
Altoes wachten si ende waken.
2490
Tierst dat sire iemene sien genaken,
Hi en moge togen redelike sake
Sonder gedreech ende weder sprake,
Sone mager niemen wesen bi,
Si en slane te doet, wie so hi si.
2495
Vrient’, seit hi, ‘ic sal u seggen waer.
Onse ammirael es gewone een jaer
Ende niet langer te houdene een wijf;
Dies heeft hi geplogen al sijn lijf,
Dat si nemmer sijn so scone
2500
Dat loent hi haer met vremden lone.
Als dat jaer entie termt ute es,
Des mogedi recht sijn gewes,
So ontbiet hi met sinen salute
Sine man, dat si comen ute,
2505
Ende bi sinen lettren gemeinlike
Oec alle die hogeste van den rike,
Coninge, hertogen, graven vele.
Alsi vergadert sijn in die zele,
Doet hi die vrouwe bringen geleet.
2510
Tierst dat hijt heet, so es gereet
Een ridder, die hare thoeft af slaet.
Des pleget hi, dus gedraegt sijn raet,
Dus moet int inde copen die vrouwe
Die ere met groten rouwe.
2515
Dat doet hi in dien, ende omme dat,
Dat niemen die vrouwe, die hi heeft gehad,
Ende te bedde heeft gegaen met heme,
No clerc no riddre meer ne neme.
Als hi dan kiest een ander wijf weder,
2520
Alle die joncfrouwen doet hi dan neder
Van den torre gaen in enen bogaert.
Daer gaen si serech ende vervaert.
Daer ne roect gene te hebbene de ere
Om die doet, die si vruchten sere,
2525
Bedi dat si sekerlike weet
Die doet tenden jare gereet,
So welke so daer toe wert gecoren.
Van den bogarde moechdi horen,
Waer omme die joncfrouwen daer inne gaen.
2530
Die bogaert es al omme bevaen
Ende besloten met enen mure,
Daer met goude ende met lasure
Ende met andren varwen gemaect es an
Meer dan ic u geseggen can.
2535
So es hi besloten in allen sinnen,
Datter niet mach comen inne.
Een water daer al dore gaet,
Die van den torre neder in den bogaert gaet.
Ene flume es ons uten paradise gesent,
2540
Die loept den bogaert al omtrent.
Daer vint men in mengertiere,
Menege scone stene ende diere.
Die bogaert staet alt jaer gebloeit.
Wat waendi, vrient, hoe suete het doeit
2545
Ende hoe bequamelic daer in te sine?
Daer sitten alt jaer die vogelkine
Harentare in den gebloeiden swigen,
Die altoes singen ende niet swigen.
Daer singt emmer die nachtegale,
2550
Die merle entie wedewale,
Daer mach men die lijstren horen clemmen
Ende neder gaen met harre stemmen,
Ende andre vogle clene ende grote,
Die daer maken menege soete note.
2555
Ic weet oec, dat geen boem es,
No platanus, no castaengier,
Die so diere es of so ghoet
2560
Of die so ghedane vrucht doet,
Men maghen scone vinden daer
Ghebloeyt staen altoes int jaer.
Van turibim, van balsamiere,
Van acoleien, van eglentiere
2565
Machmen daer vinden ene grote scole;
Rosen, leliën, menighe viole,
Suker, mirre ende wierooc,
Dat machmen daer binnen vinden ooc;
2570
Cardemonie, note messcaten
Ende van menighen andren cruden een deel;
Daer wast gingebare ende caneel,
Soe wie so inden boghaert ware
2575
Entie stemmen hoerde clinken,
Hoghe clemmen ende neder sinken
Den soeten sanc metten soeten lude,
Ende roke die soetheit vanden crude,
Ende saghe so menich ghebloeyt rijs,
2580
Hi soude wanen sijn int paradijs.
Ene fonteyne sprinct daer inde middewaert
Indie scoenste stat vanden boghaert.
Daer boven staet ghewassen een boom:
Diere so na comet, dat hire nemet goom,
2585
Dats no loghen no fabele gheveinst,
Dat hi nemmer die varwe ghepeinst,
No nemmer die varwe can ghenomen,
Hi en magher sien also ghedaen blomen,
ende alsoo geringhe als een bloem valt, oft daer af gepluckt
wort, so geringhe isser weder een andere aen gewassen. Dan
gaet den admirael sitten met sijn heeren neffens den boom,
ende dan moeten de joncvrouwen daer passeren elck by-
5
sonder voorby der fonteynen, ende als sy daer voorby
passeren die maecht sijn so blijft het water vander fonteynen
schoon ende claer, ende die mach met blijschappen keeren.
Ende comt daer yemant voorby, die geen maecht en is,
so wert het water vander fonteynen dic ende onclaer, ende
10
die vrouwe wert root als een bloedt. Ende dan doet den
admirael de joncfrouwen weder comen onder den boom,
die daer ghebloeyet staet, ende op wien dat de bloeme
valt, die neemt hy voor alle d'ander dat jaer tot eenen wijve,
ende doetse met eeren croonen, maer ten eynde vanden
15
jare doet hyse sterven. Ende isser ooc eenige vande jonck-
frouwen die hy meest bemindt, daer doet hy met tooverijen
de bloeme op vallen. Nu schoon jonckheer ick en weet
geenen so wijs die hier toe raet gheven soude dat ghy
Blanchefleur mocht ghecrijghen, want noch binnen eender
20
maent sal den admirael sijn heeren ontbieden, om de feeste
te houden van sijnder bruyloft, ende dan sullen alle de
jonckfrouwen voor hem inden boomgaert comen, ende
soo ick gehoort hebbe, soo bemint hy Blanchefleur soo
seer om haer schoonheyt, dat hyse trouwen sal, ende
25
houdense zijn leven lanck voor hem, ende den admirael
dunckt den dach te lanck. Och lieve heere weert, seyde
Floris, gheeft my raet wat ick best mach doen, oft ickse
opentlijck wil eysschen, maer dan soude my den admirael
verslaen, maer wat ick lijde voor haer en sal my niet pijnen,
30
soo verre als zijt vernemen mach, want ick weet wel sy
en sal dan cortelijck de doot besueren, ende volgen my
nae, ende dan [sal] haer ziele comen by de mijne bloemkens
lesen in d'aertsche paradijs, ende daer sullen wy dan blijven
Ende onse bliscap te gader driven’.
2590
‘Vrient’, sprac Daris, ‘dor u groot meslaet
Salic u gheven den besten raet,
Dien ic tuwen saken weet.
Morghen tilijc so sijt ghereet
Ende vaert ten torre ghelijc enen man,
2595
Die hoghe dinc visieren can.
Met uwen voeten metet de wide
Ende bescout den tor an weder side,
Die hoechte, die dicte merket wel.
Dien poortwerder seldi vinden so fel,
2600
In talen so sal hi u setten surlike,
Ende antwerd hem gestadelike,
Dat ghi sijt comen den tor te merken,
Ende als ghi comt te lande, na dien te werken,
Enen andren ende enen beteren te maken.
2605
Als hi u hoort spreken van so hogen saken,
Hi sal hem jegen u becondighen saen
Ende noden u, oft ghi wilt spelen gaen,
Dat sal sijn scaecs ende niet el.
Ic weet wel, hi speelt gherne dat spel,
2610
Als hi vint jeghen wien, hi pleges vele.
Hondert bisanten set tenen spele,
Om also vele speelt ende niet min.
Gheeft u God seghe ende ghewin,
Dat sine seldi hem weder gheven,
2615
Daer toe dat uwe, mindi u leven.
Sander daghes keert weder ende set te spele
Der bisanten twee werf so vele.
Dat sine ghevet hem weder, of ghi wint.
Ende des uwes hout niet een twint.
2620
Daer sal u gichte ende u goet
Verweken sinen evelen moet.
Des derden daghes ghi niet en let,
Nemet uwen cop met u ende set
Vier hondert besanten te gader int spel,
2625
Ende speelt oec niet, ghi en kennet wel
Datter also vele jegen staen.
Ende oft gi wint, gheeft hem weder saen
Tsine metten uwen, als ic seide eer:
Dus ghewindi sine hulde ie lanc so meer.
2630
Maer ic rade u ende bevele,
Dat ghi uwen cop niet en set te spele.
Daer na, alst ghenoeghet u beiden,
Dan sel hi u met hem ter herberghen leiden
Ende bidden, dat ghi met hem et.
2635
An uwen cop sel hi hebben gheset
So herde sinen sin, dat hire gherne soude
Gheven om dusent maerc van goude;
Maer ghi en selten hem vercopen niet.
Als ghine daer ane so hanghen siet,
2640
Soe bietten hem ende bid heme,
Dat hine op vrienscapen in gichten neme.
Dus seldine met uwen gichten drinken
Sine sure herte, dan sel hi dinken
Ende peinsen, hoe hi u mach dat grote goet
2645
Enter eren ghedanken, die ghi hem doet;
Sijn hande sal hi u bieden te werdene u man.
Des weest ghereet ende ontfaten dan,
Sine manscip ende sine sekerheit.
Dan moeghdi liën die waerheit
2650
Boudelike, ende weset coene
Te telne u sake die ghi hebt te doene,
Beide u mesquame ende u ongheval,
Ic weet wel, mach hi, dat hi dan sal
Uwen wille vordren ende daer an berechten.
2655
En doet hijs niet, het sal hem ontvechten.’
Doe hem die waerd desen raet gaf,
Hi dankes hem ende verblider af.
Smorghens vroe sat hi op sijn paert
Ende reet rikelic ten torre waert.
2660
Drie scilt knechte hi met hem nam.
Als hi ten voeten vanden torre quam,
Herde condelike leide hire an zijn oghen.
Hi merkede ende besach die hoghe,
Die wide mat hi met sinen voeten.
2665
Doe quam die poortwerder met onsoeten
Ende met bittren woerden, als hem was gheseit.
‘Vrient’, seit hi, ‘ic merke dijn dompheit,
Die so groot es, want du ghebaers
Oftu spiere of verrader waers.
2670
Mi wondert, dattu of iement dorre
Soe na comen onsen torre.’
‘Heere’, seit hi, ‘spiere en wasic nie:
Dat ic den tor dus herde besie,
Dats bedi oft mochte wesen,
2675
Alsic com te lande, dat ic na desen
Enen andren sel stichten ende maken.’
Doe verwonderde hem van so groten saken
Den poortwerder ende besach sijn ghedane
Ende sijn fierlic ghelaet ende mercter ane,
2680
Dat hi was van hoghen gheslachte.
Als hi dat sach ende hem bedachte,
Dat hi so rijclike tale hoorde,
Beghaf hi thant sine sure woorde.
‘Vrient’, seit hi, ‘ghi sijt ghedaen
2685
Soe edelike, dat wi wel verstaen,
Dat ghi spiere niet en sijt.
Wildi comen corten u tijt
Ende spelen scaec, ghelievet u iet?’
‘Heere’, seit hi, ‘mi en lustes niet
2690
Te scake nu of tenighen spele
Te sitten, en si om haven vele.’
Die poortwerder vraeghde hem schiere,
Hoe hoghe hi spelen wilde ende hoe diere.
Floris seide, hi speelde een spel
2695
Om hondert bisanten ende niet el.
Doe loefden sijt beide ghemene.
Men brochte hem een scaec van ivorenbene,
Dat scone was ende rijclijc.
Hondert bisanten sette haerlijc.
2700
Si setten haer spel ende begonsten
Haer ghelijc spelen, als si wel consten.
Floris const best ende want al.
Doe dedi als hem sijn waerd beval,
Ende gaf hem weder dat sine ende al daer met
2705
Dat hi selve hadde op gheset.
Den poortwerder wonderde herde daar ave
Ende dancte hem vander groter have.
Die gichte was hem herde ghename
Ende bad hem, dat hi weder quame
2710
Sanderdaghes te corten hem den dach.
Smerghens, als Floris sine tijt sach,
Twee hondert bisanten voerde hi voer hem doe.
Jeghen also vele sette hise toe.
Ten scake ghinghen si sitten neder.
2715
Hj want echt, ende ghaft hem weder
So wat so hi op hem ghewan,
Ende daer toe tsine; doe was die man
So blide dat hi in dire stonde
Een woort ghespreken niet en conde.
2720
Daer na sprac hi over lanc
Ende seide hem der gichten danc,
Die hi hem hadde ghegheven,
Ende swoer, also langhe als hi sal leven
Dat hi te sinen dienste soude sijn ghereet.
2725
Dats Florise een scoen beheet.
Des derden daghes Floris met hem nam
Sinen ghuldinen cop ende quam
Al daer weder ter selver stat.
Tierst dat hi ten scake sat,
2730
Ende den scilt knecht, dien hijt gheboot,
Vier hondert bisanten daer op goet,
Die in Spaengen nuwelinge waren gheslaghen,
Die portwerder setter jeghen also vele haven.
Elc sette sijn spel na sine sede
2735
Ende togheden beide haer behendichede
Ende pijnden hem te spelen wel.
Floris dede voertgaen sijn spel,
Hi leider an herde sijn ghedochte,
Ende maecte nauwe drachte, ende sochte.
2740
Binnen der wilen hi een dracht vercoes
Daer die portwerder bi verloos
Een riddere ende een roc van sinen spele
Ende ooc van sinen vinden vele.
Des saghen Floris herde ondaen.
2745
Met crachte quam hi op hem gheghaen,
Hi vanten ghesconfiert ende sonder cracht,
Ende setten binnen der derden dracht
Met enen ouden scaec ende maecten mat
Ende wanre mede alden scat.
2750
Des sach hine hebben groten toren
Om dat goet, dat hi hadde verloren.
Doen en wilde hijs doen en ghene bide,
Hi gaeft hem weder ende maecten blide.
Doe de portwerder hadde weder sijn goet
2755
Ende daer toe datter jeghen stoet,
Doe vraeghde hi den kinde, oft woude
Den cop setten, die van goude
So rijclijc was ende ghemaect so wele,
Hi souder jeghen setten haven so vele.
2760
Floris en wouds hem niet onder winden.
Als hijs an hem niet conde vinden,
Doen en wilde hijs hem nemmer verghen
Ende leidene met hem ter herberghen
Ende bat hem, dat hi met hem at.
2765
Hi moodene ende eerden om den scat,
Die hi hem hadde ghegheven te voren
Ende met gherechten spele verloren
Doe saten si ende spraken haer ende gheins.
Die portwerder hadde groot ghepeins
2770
Ende was in anxte in sire herten binnen,
Hoe hi den cop moghe ghewinnen.
Hi besachen boven ende onder,
Hi vanter an ghescreven wonder.
Hi besach den voghel, diere boven stoet
2775
Ende den kerbonkel hilt onder sinen voet,
Ende seide, dat hi gherne soude
Dusent maerc daer om gheven van goude,
Ende bat dat hine hem vercochte.
Doet Floris sach ende het hem tijt dochte,
2780
Hi namen inde hant ende helten voor hem.
‘Here’, seit hi, ‘om dat ic des seker bem,
Oft mi noot gheschiede, van uwer hulden
Ende ic u vrientscap wille versculden,
Sone willicken niet vercopen u,
2785
Maer in gichten ghevicken nu.’
Die portwerder ontfinghen blidelike
Ende swoer ende seide ghetrouwelike,
Wat hi hem hiete ende wilde gherenst,
Hi souder an legghen sinen erenst.
2790
Met leide hine in sinen boghaert
Ende boot hem sine handen ende wart
Verholenlike al daer sijn man,
Des hi berouwenesse daer na ghewan.
Floris ontfingne ende dede als de vroede,
2795
Hi hoepte dat hem comen soude te goede.
‘Vrient’, seit hi, ‘mijn man sidi nu,
Nu betrouwe ic ende ghelove u
Als enen minen man, dat ghi mi
Ghehulpich selt sijn, waer het si.
2800
Ic sel mi ghetroosten vanden rade
Ende setten mijn lijf in uwe ghenade.
Het doet mi die noot, dat ics u lië;:
Hier boven inden tor es mine amië;,
Daer es die scone Blancefloer,
2805
Die mi sident dat ic van haer voer,
In groten seere heeft ghelaten.
Dat vernoyde minen vader ende docht hem quaet
Ende mire moeder, ende daden den raet,
2810
Dat si mi daer omme wart verstolen.
Nu hebbic so langhe varen dolen
Van Spaengen ende daer om gheeisschet
Dat icse inden tor hebbe ghevreisschet.
In can gheseggen hoe gherne icse saghe.
2815
Ic sel doot bliven binden vierden daghe,
Of ic selse hebben, hoement ghedoe.
Soete vrient, nu troost ende raet daer toe.’
Doe die portwerder sine reden verstoet,
‘Heere’, seit hi, ‘mi hevet verleidet u goet,
2820
Des ben ic te spade worden gheware.
Ghi hebt ghedaen als die voghellare,
Die scone pipet ende blaset,
Daer hi die voghelkine mede verdwaset.
Met liste hebdi mi ghevaen,
2825
Datic met eren u niet mach ontgaen.
Comet te scaden of te vromen,
Nadien dat het dus es comen,
Salic u gheleisten mine trouwe
Ic weet wel, dat ghi entie joncfrouwe
2830
Ende ic daer omme selen sterven
Ende emmer willic pensen ende werven
Om helpe ende raet te gheven u.
Ghi selt ter herberghen varen nu,
2835
In derden daghe comt hier weder tot mi,
Dat sal dierste dach van Meie wesen.
Ic sal mi bewissen ende doen lesen
Dierste bloemen, die men mach venden,
Ende salse onsen joncfrouwen senden.
2840
Dan sel ic soeken selke behendichede,
Alsic sende blomen, dat icker u mede
Der joncfrouwen Blancefloere senden sal;
Hier toe behoeft ons goet gheval.’
Doe weende Floris ende seide,
2845
Dat hem de termt entie beide
Soude dinken utermaten lanc;
Maer dander, die sonder bedwanc
Daer om waent vallen in groter noot,
Het docht hem cort te sire doot.
2850
Deen hadde bliscap, dander rouwe.
Te dien dat Floris die joncfrouwe
Te sinen wille hebbe ghesien,
Hem en roect, wat hem daer na sel ghescien.
Floris voer te siere herberghen waert.
2855
Dander bleef in rouwen ende seere vervaert.
Hi sende boden ende dede soeken
In bogharden, in wouden ende in broeken
Rosen ende bloemen menigherhande.
En bleef nerghen in alden lande
2860
Bloeme ne gheen, diere toe dochte,
Hi en bewarf, dat mense hem brochte,
No acoleie, no lelie, no rose, no viole.
Corven dedi vollen ene grote scole
Ende seide, dat hise senden soude
2865
Den joncfrouwen, te verdienen haer houde.
Nu es comen die Meye dach,
Daer Floris sin al ane lach,
Dien hi node soude hebben verseten,
Hi quam ghecleet, als hem was gheheten,
2870
Van enen roden bliaude als hem wel sat.
Dat was hem gheraden omme dat,
Dattie bliaut ghelijc was den rosen
Entie nature minst soude nosen.
Die portwerder, als hi hadde gheacht,
2875
Enen corf die scone was ende best ghewracht,
Dede hi draghen in sine camere binnen
Ende seide Florise, soudi ghewinnen
Die joncfrouwe ende bi liste bejaghen,
Men souden metten corve op draghen.
2880
Doe gincker Floris ligghen inne.
Dier es vele, die ic kinne,
Die nie so starker minnen plaghen,
Dat si hem hadden laten draghen.
Die portwerder sette hem enen hoet
2885
Opt hooft van rosen, die hem wel stoet,
Ende decten met rosen, daer hi lach
In den corf, datten niement en sach.
Twee cnapen riep hi te hem doe,
Die duchtich waren ende goet daer toe.
2890
‘Nemet’, seit hi, ‘dese rosen ende gaet
| |
vorige
