1900. Hoogtij van burgerlijke cultuur


auteur: Jan Bank en Maarten van Buuren


bron: Jan Bank en Maarten van Buuren, 1900. Hoogtij van burgerlijke cultuur. Sdu Uitgevers, Den Haag 2000


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads

© 2008 dbnl / Jan Bank / Maarten van Buuren  


DBNL vignet

1900. Hoogtij van burgerlijke cultuur

Jan Bank en Maarten van Buuren

bron

Jan Bank en Maarten van Buuren, 1900. Hoogtij van burgerlijke cultuur. Sdu Uitgevers, Den Haag 2000

codering

DBNL-TEI 1
dbnl-nr bank003190001_01
logboek

- 2008-06-12 CB colofon toegevoegd

verantwoording

gebruikt exemplaar

eigen exemplaar dbnl

 

algemene opmerkingen

Dit bestand biedt een diplomatische weergave van 1900. Hoogtij van burgerlijke cultuur van Jan Bank en Maarten van Buuren uit 2000.

 

redactionele ingrepen

p. 88: eindnoot 167 heeft wel een nootverwijzing in de tekst maar geen noottekst, deze verwijzing is daarom weggelaten

p. 383: noot 147 heeft geen nootverwijzing in de tekst, deze verwijzing is achteraan de pagina geplaatst

p. 437: noot 106 heeft geen nootverwijzing in de tekst, deze verwijzing is achteraan de pagina geplaatst

 

Bij de omzetting van de gebruikte bron naar deze publicatie in de dbnl is een aantal delen van de tekst niet overgenomen. Hieronder volgen de tekstgedeelten die wel in het origineel voorkomen maar hier uit de lopende tekst zijn weggelaten.

 

[pagina 1]

Hoogtij van burgerlijke cultuur

 

[pagina 2]

Deze publicatie is totstandgekomen in het kader van het prioriteitsprogramma ‘De Nederlandse cultuur in Europese context’, dat is mogelijk gemaakt door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). 1900: Hoogtij van burgerlijke cultuur is het derde deel van een vijfdelige synthese van onderzoek dat in de periode 1991-1999 is verricht. Vier delen hebben betrekking op de jaren omstreeks 1650, 1800, 1900 en 1950. Het vijfde deel bevat een aantal afsluitende beschouwingen van verschillende auteurs. De stuurgroep van het programma is als volgt samengesteld: prof. dr. M. Bock, prof. dr. J.A.H.G.M. Bots, prof. dr. D.W. Fokkema (voorzitter), dr. F. Grijzenhout, prof. dr. W.P. Knulst, prof. dr. M.J. Petry, prof. dr. P.G.J. Post, mw. prof. dr. M.A. Schenkeveld-van der Dussen, prof. dr. W.C. Ultee. Drs. H.J.W. Nap (NWO) is secretaris van de stuurgroep.

De titels van de vijf delen luiden:

1650: Bevochten eendracht

1800: Blauwdrukken voor een samenleving

1900: Hoogtij van burgerlijke cultuur

1950: Welvaart in zwart-wit

Rekenschap

 

[pagina 3]

NEDERLANDSE CULTUUR IN EUROPESE CONTEXT

1900

Hoogtij van burgerlijke cultuur

Jan Bank en Maarten van Buuren

met medewerking van Marianne Braun en Douwe Draaisma

Sdu Uitgevers, Den Haag

 

[pagina 4]

© De auteurs, 2000

De uitgever heeft getracht de rechthebbenden van het illustratiemateriaal te achterhalen. Indien iemand meent dat rechten niet zijn gehonoreerd, dan kan hij of zij zich wenden tot de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.

ISBN 90 12 08622 1

 

[pagina 5]

Inhoud


  Woord vooraf 9
 
  Inleiding 13
 
Hoofdstuk 1 Feesten en beelden van het vaderland 21
 
  Inhuldiging van Wilhelmina 21
  Intermezzo: hoogtij van het liberalisme 32
  Het schilderachtige van Nederland 40
  De Gouden Eeuw in 1900 50
  Terugblik op de opstand 60
  Volkskunde 71
  Het Nederlandse eeuwfeest in 1913 81
 
Hoofdstuk 2 Nederland en de wereld 91
 
  Het tropisch beeld van Nederland 91
  De Boeren en hun stamverwanten 100
  Vlaanderen 103
  Immigratie uit de Koloniën 106
  Immigratie uit Europa 109
 
Hoofdstuk 3 Stedelijke ordening 115
 
  Water en land 115
  Verstedelijking en ontmanteling 133
 
Hoofdstuk 4 Gemeenschapskunst 151
 
  Gemeenschapsidealen 151
  Gemeenschap der kunsten 155
  De rol van de kunstenaar 165
  Het Rijksmuseum en de stijlenkwestie 170
  Monumenten en musea 176

 

 

[pagina 6]


  De Beurs van Berlage 181
  Het scheepvaarthuis van Van der Mey 189
 
Hoofdstuk 5 ‘Zoo nadert men de geest’
Van symbolistische naar vroegabstracte schilderkunst		 195
 
  Het symbolisme in Frankrijk 195
  Het Nederlandse symbolisme 207
  Mondriaan 222
 
Hoofdstuk 6 De dageraad van de volksopvoeding 229
 
  Onderwijzers 229
  Het Lyceum 241
  Sport en gymnastiek 251
 
Hoofdstuk 7 Hoger onderwijs en natuurwetenschappen 265
 
  Hoger onderwijs 265
  ‘Tweede Gouden Eeuw’ 270
  De natuurwetenschappen in 1900 272
  De natuurkunde verzelfstandigd 274
  Ontdekking van het Zeeman-effect 276
  Lorentz' verklaring 282
  Onderzoek rond het Zeeman-effect 283
  De uiteindelijke verklaring 285
  Het einde van de bloei 287
  Nationalisme en wetenschap 289
 
Hoofdstuk 8 De toekomstige eeuw der psychologie 291

 

 

[pagina 7]


Hoofdstuk 9 Godsdienst: protestantisme 329
 
  Domineesland 329
  Moderne theologie 337
  Neocalvinisme 351
  Kerkenbouw en cultus 371
 
Hoofdstuk 10 Godsdienst en emancipatie: jodendom en katholicisme 385
 
  Joodse gemeenschap 385
  Katholieke kerkenbouw 397
  Cultus 409
  Geestelijke leiding 421
 
Hoofdstuk 11 Utopisten en socialisten 439
 
  Landhervormers en Vrijland; Frederik van Eeden, Walden en gemeenschappelijk grondbezit 443
  Mystiek socialisme: Herman Gorter en Henriëtte Roland Holst 471
  Slotopmerking 480
 
Hoofdstuk 12 Decadentie en antidecadentie in de Nederlandse poëzie 485
 
Hoofdstuk 13 Vrouwenleven 503

 

 

[pagina 8]


Hoofdstuk 14 Stadscultuur 523
 
  Filharmonie 523
  Opera 529
  Theater 539
  Lees- en beeldcultuur 547
  ‘La Bohème’ 557
 
  Terugblik 567
 
  Noten 575
 
  Geciteerde literatuur  
 
  Personenregister  
 
  Illustratieverantwoording  

 

 

Bij de omzetting van de gebruikte bron naar deze publicatie in de dbnl is een aantal delen van de tekst niet overgenomen. Hieronder volgen de tekstgedeelten die wel in het origineel voorkomen maar hier uit de lopende tekst zijn weggelaten.


[pagina 624]

Colofon

De auteurs zijn Fons Alkemade en Natascha Veldhorst, Ria Janssen en Monique Kienhuis dank verschuldigd voor hun voorstudies van en bijdragen aan enkele hoofdstukken. Op onze uitnodiging hebben Boudewijn Bakker, Jan van den Berg, Piet Blaas, Sarah Blom, Carel Blotkamp, Pieter Boekhorst, Martin Bossenbroek, Jan de Bruijn, Thomas von der Dunk, Johan Giskes, Ria van Hemmen, Wim Koole, Tejo Meedendorp, Josine Meurs, Pauline Micheels, Kees Peeters, Frans Ruiter, Piet de Rooij, Marlou Schrover, Ruud Stokvis, Edzard de Vrieze en Emile Wennekes delen van het manuscript doorgenomen en van kritische opmerkingen voorzien. De auteurs zijn hen erkentelijk voor hun bijdragen. Die erkentelijkheid strekt zich ook uit tot Els Jacobs en Belinda van der Gaag, Marjan van Heteren en Sarabande van Bueren voor hun assistentie en tot de leden van de Stuurgroep, in het bijzonder Manfred Bock, Douwe Fokkema, Frans Grijzenhout en Paul Post. De auteurs hebben de opmerkingen verwerkt; zijzelf zijn voor de eindtekst verantwoordelijk. Het manuscript is afgesloten op 1 februari 2000.

 

Jan Bank kon in het academisch jaar 1995-1996 profiteren van de stilte en de inspiratie van het Netherlands Institute for Advanced Studies in the Humanities and Social Sciences (NIAS) in Wassenaar. In de zwerftocht langs de exposities en culturele voortbrengselen van 1900 was Truusje Middelhoff een trouwe metgezellin.

Beeldredactie: Marjan van Heteren, Sarabande van Bueren
Vormgeving: Wim Zaat, Moerkapelle
Zetten en opmaak: van Marle drukkerij bv, Moerkapelle
Lettertypen: Palatino en Syndor
Lithografie: Lithohouse, Rotterdam
Druk en afwerking: Sdu Grafisch Bedrijf, Den Haag
Papier: 115 gr. halfmat MC