Le Journal de Beeckman porte au fol. 49verso, parmi les notes généalogiques, la mention suivante:
Myn tweede sone baerde my Catelyntgen, myn huysvrouw voorseyt, den 11en November 1622, 's morgens ten één ueren, ende stierf sanderdaeghs savons, synde Saterdach oock te Rotterdam.
Gerard Jansz Vos (Vossius6)) à Leyde, à Jacob Beeckman, à Rotterdam.
10 mars 1623
Amsterdam, Bibl. de l'Eglise rémontrante (conservée à la Bibl. de l'Université), Codes III E 64, p. 5. - Copie.
Nous supprimons cette lettre remise à l'adressant par un étudiant hongrois très erudit, Matthias Quaunki, qui veut aller en Angleterre et pour lequel l'auteur invoque toute assistance.
Amsterdam, Bibl. de l'Eglise rémontrante, conservée à la Bibl. de l'Université. - Autographe, deux feuillets. - La signature ne présente que les initiales de l'auteur, mais son identité se laissa facilement découvrir.
Seriùs quàm decuit tuis literis respondeo, amicorum integerrime et in Christo frater, quod solitae meae negligentiae imputes uni nolo: in culpâ est et bibliopola qui pretium librorum seriùs ad me misit et Werckendettus3), cujus ad te literas, meis includendas, expectabam.
De nobis spes te non fefellit; optime Dei gratiâ omnes valemus. Floret schola neque in Zelandiâ tantùm, sed et per Hollandiam audit optime, caeterisque et discipulorum numero et institutionis famâ antecedit4). Nec favent tantùm nobis D. Erpenius5) et DD. Rivetus6), à quo quinque Gallos habemus, verùm etiam D. Colonius7) et D. Tisius8) qui uterque nobis filium9) commiserunt. De DD. Walaeo10) ipse nosti11). Hîc accessere D.
+ Festus1), D. Heinsius2) et D. Vossius3), olim regens Collegij theologici, nunc eloquentiae professor. D. etiam Junius4), qui illustrissimo Aurasionis Principi est à secretis, duos nobis filios in disciplinam tradidit5). Scholarchas etiam habemus nobis addictissimos. Quid desideramus ampliùs? Restat ne nobis ipsis desimus. Sed quantula est nostra facultas, qui toti ex Deo pendemus? At ejus gratia est quòd, cùm tanto oneri impares simus, pares tamen esse videamur; ut simus, eadem, spero, gratia aliquando praestabit.
Paulò post tuum à nobis discessum6) novum exercitium repetendae memoriter de suggestu scholastiaa) concionis, eodem die a ministro habitae, instituimus, etsi privatim est nec quilibet admittitur quod invidiosum foretb), tanto omnium applausu, ut non pauci e senatu viri pij aliàs alij ad audiendum conveniunt. Nec concionatores improbant: D. Nieuwerodius7) et audivit et probavit: D. Festus Hommius, hîc cùm esset, magnopere id genus exercendi laudabat et audire avebat, sed graviore negotio impeditus, non potuit; disputantibus tamen et declamantibus interfuit et pransus apud nos est. Universa prima classis hoc examine summâ cum laude, plerique cùm essent duodecim, rude donata est, habituri fortasse singuli diligentiae praemium è quibus septem id genus repetendae concionis cum laude obierunt. Latinè omnes, quatuor etiam Graecè declamaverunt, è quibus Gerson8) tantâ dixit cum gratiâ ut, quamvis a paucis intelligeretur, in admirationibus tamen sui omnes raperet. Haec pluribus, dum aliud ex alio sequitur, tibi narravi, non ostentante gratiâ, sed ut tu nobiscum gaudeas Deoque pro tantâ in nos benevolentiâ gratias agas eidemque nos precibus tuis commendes, ut hanc nostram operam Ecclesiae, Reipublicae et nobis velit esse salutarem.
Utinam plura et tu de tuis rebus ad nos scripsisses. Tantum tamen ex tuis litteris et ex eo qui eas tradiderat, intelleximus ut partim et nobis gaudeamus et tibi tuisque ibi gratulemur, partim doleamus eum esse publice rerum statum, cujus ut Deum aliquando misereat summâ precum contentione ab eodem impetrare conabimur. Te verò et videre volumus et nolumus; utrum expediat novit Deus. Pestem tamen remissiorem factam gaudemus quae jam fortasse desierit9). Si sine periculo de rebus quae ibi gerantur ad nos queas scribere, nosti quàm id nobis foret gratum.
Nihil hîc nunc est; nunc adhuc quiescunt arma, sed in occasionem intenta. De conjuratione istâ nefariâ10) audijsti. Bone Deus, quanta nobis impendebant mala quibus ne
+ nunc quidem liberati sumus, tantum est ubique sicariorum scelus anhelantium quod alij verbis detestantur, reverâ et animo probant, alij ne dissimulant quidem et talem rerum commutationem sibi non ingratam fore, non obscurè ferunt, Hagae undecim1), Leydae tres2), decimusquintus3) hîc Roterodami nuper capite multatus est, qui mihi vir alioqui bonus et pius videtur fuisse. Culpam tamen a se commissam negavit octodecim continuis septimanis quibus in carcere fuit, quamvis Principis interficiendi et rerum novarum se conscium fuisse confiteretur et earum spe bis mille florenos numerasse, videbaturque negaturus publice crimen et gravis ab alijs metuebatur ab alijs sperabatur seditio. Horâ etiam nonâ ejus vesperae quam vidit ultimam, D. Berkelius4) et unus atque alter cum eo ex Senatoribus, cùm de salute hominis solliciti, privatim ad eum in carcerem venissent, de spiritualibus tantùm rebus quaeque ad animae ipsius salutem pertinent, se acturos professi, tamen contumaciter rejecti sunt. Sub mediam demum noctem, argumentis praesertim Petri Mosis5) convictus, culpam videre coepit jussitque omnibus discedere; velle se dixit allatas rationes in animo secum expendere; ministrisque aliquot horis post reversis, crimen majestatis a se commissum confessus est, atque ex eo tempore de animae tantùm salute sollicitus, ad horam posteri diei duodecimam, quâ supplicio affectus est, veniam delicti à Deo continuis et ardentibus praecibus petivit utque se de suâ salute certum redderet. Rogatusque ut crimen etiam publicè confiteretur quo conversus ipse, caeteros etiam converterit; id se videre officij sui esse dixit, sed vereri ut vires sufficerent, utque ad tantam animi praesentiam à Deo obtinendam praecibus nostris adjuvaretur rogavit, productusque cum alia sua peccata, tum hoc imprimis delictum ad populum confessus est eademque, fusis ad Deum vehementibus precibus, repetivit atque ita flexis genibus cervicem placidè carnifici praebuit. Haec ipse praesens et vidi et audivi; quinque etenim postremis horis videlicet ab illo non discessi, nisi quatenus ad audiendam sententiam evocaretur. Eaque conversi hominis indicia animadverti, ut de salute ejus dubitare non debeam6).
Sed quo progressus sum? Paene id quod summum erat, excidit. De librorum ergo precio haec accipe:
| Testament. Arab.7) | gl 8-0 | |
| Gramm. Gjarumia8) | gl 2-10-0 | |
| Epist. ad Roman.9) | gl ;-12-0 | Sub praelo habet15) Psalterium Syriacum cum interpretatione latina16) et in manibus Grammaticam Syriacam17). |
| Fabulae Locmanni10) | gl 0-10-0 | |
| Josephus Arab.11) | gl 2-10-0 | |
| Rudimenta Arab.12) | gl 1-10-0 | |
| Grammatica Syriaca Waseri13) | gl 1-21-0 | |
| Pentateuchus14) | gl 7- 0-0 | |
| _________ | ||
| gl 24- 4-0 |
Commodum heri ad me attulit Mercisij privignas literas1) quas meis includerem.
Vale, mi Van Assche. Tu nos aeternum valere jussisti; nos votum lubenter accipimus; videre tamen te aliquando, spero, licebit.
Quarto Cal. Julias 1623.
Tui studiosiss.
Ja. B.
Frater2) abest, etiam uxor3); a meâ4) et Thoma Colio5) salvebis. Maria nostra6) nuper7) sobrino suo nupsit Abrahamo Janssz8), textori qui in angulari domo ad Portam Delphensem habitat.
(adresse:)
Eersamen, wysen ende voorsienigen
Justinus van Assche9).
Extrait de l'Album academicum de Leyde, vol. II, 1618 etc. - Cf. ci-avant p. 16.
25 Julij 1623
.......................................
Gerson Beeckman, Middelburgensis, annorum XIX, Philosophiae studiosus10).
+Hans Willaerts, weduwnaera) van Antwerpen1),
Sara de La Bissize2), jongedochterb) van Biervliet3).
Testes:
Dat de bruidegom vry weduwnaera) is, getuycht Isaac Bekeman, synen afgestorven swager,
Estienne de La Bissize, capiteyn in garnisoen tot Axel, vader van de bruyt, bewillight in dit houwelyck4).
Registre des membres de l'Eglise réformée de Middelbourg, 1622-1642. - Middelbourg, Archives de la Grande Eglise.
Het 303e Nachtmael, gehouden den 26en Novembris 1623
Aengekomen met belydenisse des geloofs:
.......................................
Esther Bekemans, jongedochterb), met haer vader, Abraham Bekeman.