Journal tenu par Isaac Beeckman de 1604 à 1634. Tome 4: Supplément (ed. C. de Waard)


auteur: Isaac Beeckman


editeur: Cornelis de Waard


bron: Isaac Beeckman, Journal tenu par Isaac Beeckman de 1604 à 1634. Tome 4: Supplément (ed. Cornelis de Waard). Martinus Nijhoff, Den Haag 1953  


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet

[p. 230]
+

[1635]

[5 januari 1635]

Résolutions du Vroedschap (Oudraed) de Dordrecht, 1622-1643, fol. 125recto. - Cf. plus haut p. 120.

 

Op den vyffden Januarij 1635 by de Heeren Schoolversorgers aenden Outrade openinge ende rapport gedaen synde van haer voorsorge omme niet alleen de Latynsche schoole, die iegenwoordich scheen in wat verloops ende decadentie te syn geraeckt door de besoeckinge van Godt Almachtich vande contagieuse sieckte1), waermede hy de voorn. schoole hadde versocht ende een van de scholieren2) tot hem gehaelt ende nu deur syne Goddelycke genade nu wederom ophielde3), niet alleen wederom op te rechten ende tot vorigen staet te brengen, nemaer mede omme tot verbeteringe ende meerdere oeffeninge vande studien t'erigeren eene quasi Scholam Illustrem4), tot dien eynde hadden gedespicieert een Professorem Historiarum ende een Physices et Graecae linguae, namentlick Dom. Westerburgium5), bedienaer des heyligen Evengeliums tot Professorem Historiarum6) ende Dom. Antonium Nuysenburch7) Physices et Graecae linguae, ende dat elcx op een gratuiteyt van tweehondert ponden tot xl grooten 't pont jaerlicx, waervooren sy gehouden souden weesen elcx ter weecke te doen een lesse ende dat daertoe hadden geoordeelt den doelhuyse vande Heele haecxdoele te wesen de bequaemste plaetse tot hetwelcke d'voors. doelhuyse met cleyne costen soude connen werden geapproprieert, ende dat de voors. tractementen gevonden souden connen werden buyten sonderlinge laste ende beswaerenisse van der Stede finantie, namentlyck uyttet tractement van dryehondert thyen Carolusguldens, dat te genieten placht Dom. Johannis Vincentius8), deser weerelt overleeft, ende wiens dienste de schoole sonder quetse wel missen conde, ende 'tgene meerder in tyd ende wyle soude mogen vervallen ende uytte tractementen tot de schoole soude connen gemist werden ende provisionelick de resterende 'tnegentich Car. guldens tot vervullinge van de voors. twee tractementen van tweemael tweehondert ponden by de stad souden werden gesuppleert, sonder meer,

soo ist dat de voors. saecke als goet ende vordeelick by myn E. Heeren vanden Outrade opgenomen ende geapprobeerd syn ende dat de voorn. Heeren Schoolversorghers van haere voorsorge in dese gehadt, bedanct syn. Dat mede deselve geauctoriseert werden by desen met de voorn. goede begoste saecke voorts te vaeren ende die te voltrecken ende den Heere Thesaurier gelast den voors. doelhuyse daertoe t'approprieren ende 't pleyn vanden voors. doelhuyse te beplanten met bequaeme boomen, als tot meeste ende beste ciraet bevonden sal werden te behooren.

Actum den vyffden Januarij 1635.

[p. 231]
+

[17 januari 1635]

Résolutions du Vroedschap de Gorinchem, fol. 95. - Gorinchem, Archives municipales

den 17en Januarij 1635

 

Clevesteyn wort gecommittert om naer Dordrecht te reysen ende Abraham Beekman te versoecken dat hy met hem herwaerts over wilde comen ten eynde met hem mocht gehandeld worden op wat conditien den voorn. Beekman het Rectorschap deser stad sou willen aenvaerden1).

 

Premier Registre des Scholarches de l'Ecole latine de Dordrecht, fol. 58. - Dordrecht, Archives municipales.

Verscheyden vergaderinghen, gehouden in Januario ende Februario 1635

 

Alzoo vermerckt wert de groote schade ende verminderinghe vande Schoole, veroorzaeckt door de bezoeckinge met de bedroefde sieckte2) ende daerop volgende swaer ongeluck van schipbreucke ende verdrencken van sesse commensalen3), werdende dit alles corts daerop geaccompaigneert met het vertreck van D. Abrahamus Beeckmannus, beroepen tot Rector binnen Gorinchem,

soo ist dat de Heeren Schoolversorghers, zooveel in haer is sorge dragende dat het overighe vande Schoole mochte behouden, het vervallende gerepareert, ende nieuwe scholieren tot verbeteringhe ende aenwas vande Schoole getrocken mochten werden, met communicatie ende goetvindinge van de Heere Burgemeester Terensteyn geresolveert hebben tot luyster van de Stadt ende de Schoole te stellen ende te beroepen twee Professoren, een Eloquentiae ende Historiarum, de andere Physices ende in Graeis, om yder wekelycken eene lesse te doen ter plaetse haer daertoe te ordineeren, ende dat yder voor een tractement van tweehondert guldena) sonder meer, alsoo hetselvige sonder nieuwe ende voordere beswaringhe van de Stadt verstaen wert gedaen te moeten werden ende de inkompsten vande Schoole meerder niet en konnen verdraghen. Ende is tot Professor Eloquentiae ende Historiarum beroepen D. Johannes Westerburgius, Bedienaer des H. Evang. alhier4), ende tot Professor Physices ende in Graecis D. Nusenburgius5), Medicinae doctor, welcke beide, ende yder int byzonder, op de voorseide conditien de professie respectyff aengenomen ende vervolgens int Binnenhoff, ter plaetse daer de Classe ordinaris gehouden wert, begonnen hebben6).

[p. 232]
+

Isaac Beeckman, à Dordrecht, à Abraham Beeckman, à Amsterdam
13 février 1635

Amsterdam, Bibl. de l'Eglise rémontrante (Bibl. de l'Université). - Autographe. - Une feuille.

Beminde broeder,

Dat ghy tot Amsterdam so langhe blyft totdat ghy van Sr Van Exel's1) dochter2) eens of anders weet, is my wel aengenaem, want soude voor u seer eenich syn ende sonder goet succes, ongetroudt het rectorsampt binnen Gorinchem te bedienen3) - twyffele oock niet of Sr Van Exele ende de syne verstaen dat oock soo. Maer die van Gorinchem verlanghen naer u extraordinaer seer, ende hoe vaste ghy haer u komste toegeseydt hebt, so duncke my nochtans dat sy noch al vreesen dat ghy de presentatie van my ende die van Dordrecht noch wel soudt moghen aennemen4). Wat my aengaet, ick blyve by myn belofte: ick sal u myn plaetse geven ende het professoraet aennemen5), ofte oock, indient ons geraden dunckt, ick sal myn ampt geheel verlaten ende naer Middelborgh gaen wonen, kondt men u vryster ende haer vader (indien sy u den koop toeslaena)) alles aen beyde syden overlegghen, wat voor u eere ende profyt int tegenwoordighe ende toekommende best soude moghen wesen.

De kinderen6) syn vandaghe, volgens u begeeren ende der Heeren alhier versoeck, tot mynen huyse gekommen. Hoe meer sy u vertreck soecken te verhinderen, hoe grooter u reputatie wort, selfs by die, die u nu alderhardtst vallen, want het is een teecken, dat se u achten ende wel wenschten dat ghy haer kinderen mocht blyven institueren; meyne daerom, dat ghy hiernaer noch sult sien, datse dieselve tot Gorinchem by u sullen bestellen alsb) desen tyt om is.

Wat u thuys kommen aengaet, om mynentwille en behoeft ghy u niet te haesten, want en sullen tot mynent niet meer doceren. Maer siet totdat ghy diec) van Gorinchem contenteert. Ick hebbe den 10en deser uwen brief aen haer gesonden; blyft ghy daer noch, so schryft noch eenen anderen.

[p. 233]
+

Brenght den Atlas1) ende de Sphaeraa) van Blaeuw2) met u, ist moghelick. Vaertwel.

 

Den 13en Feb. 1635

 

Groet my alle de vrienden aldaer ende specialicken die ghyt alderliefst doet. In Dort.

Tuus

ISACK BEECKMAN.

(adresse:)

Godsaligen ende seer geleerde D. Justinus van Assche3) Doctoor in de Medicine, wonende op de Prince-gracht in de Vergulde Fonteyne

tot

Amsterdam

om te geven aen Abraham Beeckman

Port.

[9 maart 1635]

Premier registre des Scholarches de l'Ecole latine de Dordrecht, fol. 58-59; cf. ci-dessus p. 231.

 

Den 9 Martij 1635

Alzoo D. Abrahamus Beeckmannus, tertius Scholae praeceptor, ende nu beroepen totΛ het Rectorschap binnen. Gorinchem, verzocht zyne dimissie, vermidts hy de voorseyde vocatie ghesindt was te volghen ende deselve alrede aengenomen ende in de schole aldaer geintroduceert was, heeft dese zake by de heeren schoolversorgers hare swaricheyt gehadt om in dese sobre ghestaltenisse van de schoole denselven Beeckmannum te dimitteeren.

Eerstelycken omdat deselve met expresse acte aen dese stadt was verbonden, die hy doch zeide te ignoreeren4). Daerbenevens omdat de overighe commensalen, by hem opgaende ende tot hem gheneghen zynde, apparentelycken hem zouden volghen tot voordere destructie van onse lofflycke schoole; ende dit sooveel meerder, dewyl men verstondt denselven Beeckmannum van meeninghe te zyn om mede te nemen die hem wilden volghen.

Nae verscheyden onderhandelingen ende deliberatien hierover met communicatie van den heere Burgmr Terensteyn ghevallen, is D. Beeckmannus voorseyt gedimitteert ende ontslaghen op deze conditiën:

[p. 234]
+

Eerstelycken dat hy de commensalen wederomme sal transporteren ten huyse van zynen broeder, gelyck hij oock promptelycken gedaen heeft1). Ten anderen dat hy de jeught noch directelycken, noch indirectelycken door schryven ofte aensprake zal zoecken naer Gorinchem te trecken, maer hem in dese zyne dimissie alzoo te draghen, dat de discipuli post ferias wederomme herwaers ter schole moghen comen.

Twelck geschiet zynde, zal hem goede attestatie van zyn comportement in de schoole alhier verleent werden.

[maart 1635]

Registre des enterrements de Middelbourg, 1627-1646. - Cf. ci-avant p. 126.

Martij 1635

Oude Kercke.

.......................................

92) Elisabeth Bekemans.......................1-3).

 

Beeckman et sa femme firent leur testament le 24 mars 1635 devant le notaire Johan Vekemans à Dordrecht4). Le testament complet n'a pas été retrouvé et nous ne pouvons donner qu'un extrait fait après la mort de Beeckman, le 19 septembre 1637, au besoin de la Chambre des orphelins que les testateurs avaienent exclu. Cet extrait se trouve dans le ‘Weesboek, 1635-1639, fol. 151 recto (Archives municipales de Dordrecht).

 

Extract.

Isack Beeckman, Rector inde Latynsche schole.

 

Voorders soo verclaerden de voorschrevena) testateuren dat voochden sullen syn van haere minderjarige kinderen5) ende executeurs van desen haeren testamente degene, die syluyden onder haere eygen handt sullen stellen ende nomineren6), sonder dat sy, testateuren, willen ofte begeren datter eenige staet van haere naer te laten goederen gelevert sal werden ter weescamer deser stede Dordrecht ofte van eenige andere plaetse, daer henluyder sterffhuys soude mogen vallen, alsoo sy testateuren alle deselve (behoudens alle eer ende reverentie) vuyt haeren sterffhuyse verclaerden gesecludeert te hebben ende secludeerden by desen, etc.

Onder stondt: Geextraheert vuyt de testamentaire dispositie van Isack Beeckman, Rector inde Latynsche schole binnen Dordrecht ende doctor inde medicina, ende Cathalyntgen de Cerff, echte man ende vrouw, voor my ondergeschreveneb), notarisc) tot Dordrecht voorseyta) residerende ende seeckere getuygen, op den 24 Martij 1635. Ende naer collatie gedaen, is desen daermede op den 19en September 1637 bevonden t'accorderen ende was onderteekentd): Johan Pietersz Vekemans, nots. publicq.

[p. 235]
+

Gecollationeert jegens syn principale ende daermede bevonden t'accorderen desen 19 September 1637.

Jean-Baptiste Morin, à Paris, à Galileo Galilei, à Arcetri
4 avril 1635

Florence, Bibl. naz., Mss Gal., Parte IV, t. V, fol. 32. - Autographe.

.......................................

Circa meum de longitudinum scientiâ negotium1), sciet Tua Excell. nullam adhuc mihi factam fuisse renumerationem.... Scripseram etiam ad DD. Schickardum2) et Hortensium3), sed eorum responsiones nondum accepi4)....

Hugo de Groot (Grotius), à Paris, à Gerard Jansz Vos (Vossius), à Amsterdam.
17 mai 1635

Texte de Hugonis Grotij etc. Epistolae quotquot reperiri potuerunt; in quibus prater hactenus editas plurimae theologici, juridici, philoiogici, historici et politici argumenti occurrunt. Amstelodami, ex Typ. P. et I. Blaeu, etc. M.DC.LXXXVII, p. 148b.

.......................................

Sunt et quae studia in commune nobis amata tangunt, de quibus agere tecum debeam. Vir in omni mathematum parte summus, in philosophiâ caeterâ non infimus, Galilaeus Galilaei, Jesuitarum in ipsum odio, ac Principis Thusci, sub quo vixit, socordi metu coactus Romam ire5), ideò quòd Terram movisset, non vetante vestro Hortensio6), durè habitus, ne majus vitaret malum, quasi ab Ecclesiâ edoctus, sua scita rescidit. Neque eo vitavit infortunium, sed in Etruriam remissus est eâ lege ut et ibi esset in custodiâ, quanquam liberiore, et quam evadere ei non esset difficile, si receptum alibi videret. Sunt heic amici ejus qui cogitationem de Amstelodamo subjecerunt, sperantes ibi posse eum et tutò vivere et reperire quantum necesse est ad senectutis et studiorum solatia. Praeclara enim opera parata habet de his quae in aquâ supernatant7), aliaque ad varias sapientiae partes pertinentia. Rogo explores quid vestris proceribus super hac re futurum sit sententiae. Dialogum Galilaei, anno 1632 Florentiae editum8), an videris nescio....

[p. 236]
+

Gerard Jansz Vos (Vossius) à Amsterdam, à Hugo de Groot, à Paris
1 juillet 1635

Texte de la p. 296 de l'ouvrage cité plus haut p. 219.

.......................................

Realio1), quem his diebus adfuisse dixi, valdè commendavi negotium Galilaei de Galilaeis, nec facile dixerim quantopere optet ut non alibi pedem figat. Ajebat se manibus pedibusque operam daturum, et idem ut agerem volebat. Tamen de successu nihil audebat spondere. Hortensius mirè exoptat hoc ipsum atque una senior Blauwius2), ut alios taceam. Faciliùs esset negotium, nisi tam multi ex ijs qui clavim tenent, pecunias majoris facerent quàm doctrinam et urbis gloriam....

Hugo de Groot, à Paris, à Gerard Jansz Vos (Vossius), à Amsterdam
6 juillet 1635

Texte de la page 159 de l'ouvrage cité ci-dessus p. 235.

.......................................

De Galilaeo hoc addam, pro certo eum affirmare repertum sibi id quod in Hollandiâ tamdiu quaeritur, signa certa inveniendae longitudinis sive positus loci cujusque ad partes aequatoris. Ejus inventi, si res sic se habet, publicari gloriam velim patriae meae deberi....

Hugo de Groot, à Paris, à Gerard Jansz Vos (Vossius) à Amsterdam
2 août 1635

Texte de la page 167a de l'ouvrage cité ci-dessus p. 235.

 

Galilaeus Galilaei, de quo scripseram aliquoties3), fessus senio constituit manere in quibus est locis, et potiùs quae ibi sunt incommoda perpeti quàm malae aetati migrandi onus et novas parandi amicitias imponere. Interim in literis ad amicos4) perstat asseverare repertam sibi rationem certam designandi situm quem locus quisque habet ad segmenta aequatoris, quod longitudinem vocant. Id cùm norit ab omnibus quidem, maximè verò a Batavis, navigatu caeteras gentes superantibus, pridem optari, quin et honores propositos indicaturo, consilium cepit, ipsis hoc repertum suum aperiendi, quod eum per amicos facturum brevi credo....

Hugo de Groot, à Paris, à Gerard Jansz Vos (Vossius), à Amsterdam
9 août 1635

Texte de la page 170a du recueil cité ci-dessus p. 235.

 

Quòd maximi philosophi Galilaei negotium tibi cordi esse pateris, facis rem dignam tuâ bonitate et in honestas artes constanti studio. De migratione incipit ultro cogitationem

[p. 237]

+ exuere, ut postremis scripsi literis1), sed sperat se ornaturum Bataviam reperto tam diu quaesito de locorum, ut loquuntur, longitudine, cujus certam a se ratrionem inventam constanter in literis suis affirmat homo non vanus. Ego ut nostratibus honorem habeat quem proposuit habere annitar, adjuvante Elia Diodati2), amicissimo ipsius et talium quoque erudito....

Maarten van den Hove (Hortensius), à Amsterdam, à Jean-Baptiste Morin, à Paris
10 octobre 1635

Texte de Longitudinum terrestrium necnon caelestium, nova et hactenus optata scientia. Pars septima quâ temporis aequandi vera ratio hactenus quaesita demonstratur. Et Galilcei atque Herigoni methodus de Longitudinibus captandis per Jovis satellites, ventilaur, etc. Authore Ioanne Baptista Morino.... Parisijs, sumptibus Authoris.... M.DC.XXXVIII, p. 279.

 

Propositum tuum de non edendâ scientiâ parallaxium et refractionum ante obitum tuum, non possum laudare.... Ede vivus in publicum quod meditatus es, nec destitue in partu opinionem quam de te editâ operis parte jam excitasti. Per communia studia et Uraniae sacra te oro patere Orbem universum videre quàm validis demonstrationibus tot nova dogmata quae proposuisti, suffulciantur. Imprimis si quid valeant preces meae, ede doctrinam de aequatione temporis, quae tam necessaria non videtur invento tuo promovendo quàm doctrina de parallaxibus et refractionibus. Ita enim simul et eruditis satisfacies et causae tuae nullum creabis praejudicium quia praecipuam doctrinae de longitudinibus partem adhuc premis....3).

[25 oktober 1635]

Registre d'orphelinage (‘weesboek’) de Middelbourg, 1627-1630, acte 6003. - Middelbourg, Archives municipales, aujourd'hui perdues.

 

Après l'acte daté du 17 décembre 1627, concernant la tutelle des deux enfants Mary et Jacques, laissés par Jacques van Rentergem4) et cités plus haut p. 126, n. 4, on lit:

 

D. Isaack Beeckman, oom van de moederlycke zyde5), heeft aengenomen de voochdye van de weesen ende den behoorlycken eedt daertoe staende gedaen.

Actum ter presentie van d'Heeren Dirrick Nuyts ende Mr Pieter Rosebeke, weesmeesters, op den XVen Octob. 1635.

[17 oktober 1635]

Registre des bans proclamés à Amsterdam no 443 (11 août 1634-3 novembre 1635), fol. 270verso. - Amsterdam, Archives municipales.

 

1635, October 17

Compareerden voor Outger P(ietersz) Spiegel e(nde) Luycas J. Rotgans6):

[p. 238]
+

+Abraham Beeckman, van Middelborgh, out 28 jaer, gee(n) ouders hebben(de), licentiaet in de recht(en)2), woon(ende) tot Gorkum,

e(nde)

Maria Copyn, van Ceul(en), out (sic) jaer, geassisteert met haer moeder Marya Douwae, wo(nende) op de Keysergracht, (enz.).

 

(signé): Abraham Beeckman

Maria Coppin3).

[12 november 1635]

Premier Registre des Scholarches de l'Ecole latine de Dordrecht. - Cf. plus haut p. 231.

 

den 12en Novembris 1635

 

De Heeren Schoolversorgers in vollen getale over saken vande Schoole vergadert synde ende sonderlinge lettende op de disordre int aengaen vande lessen, waerover D. Conrector4) voor dato alrede hertelycken vermaent was, is D. Rectori Beeckman belastet als Rector daerover sorghe te dragen, dat de fouten gerepareert werden ende dat de lectiones met meerder stilte vande jeught oock gedaen werden.

Le P. Marin Mersenne, à Paris, à Pierre Gassend, à Digne.
17 novembre 1635

Paris, Bibl. nat., f. lat., nouv. acq. 1637, fol. 63recto; autographe. - Texte imprimé à la page 430a du recueil cité plus haut p. 155.

.......................................



illustratie

Exciderat è memoriâ5) ut te rogarem de tuâ ad me protinus mittenda sententiâ in arcuum reflexionem et laminarum chalybearum inflexionem, cur nempe redeant, an quia atomi perpetuo metu poros tranantes cogunt poros è circulari figurâ ad ellipticam aut aliam angustiorem conversos redire ad figuram pristinam circularem. Sit lamina reflexa AB sintque pori CD latiores, E, E, angustiores. An fortè atomi transeuntes per CD, cogunt reliquam pori profunditatem eam figuram resumere? Sed cur atomi potiùs movebuntur à C ad E quàm ab E ad C? Quaero igitur num ab Oriente in Occidentem (sit Oriens D et Occidens E, E) an ab Occidente in Orientem aut quoquoversum moveantur. Quod nisi probâris, assignes velim causam istius remeationis AB ad lineam rectam pristinam. Sed cùm ipsa lamina AB ex atomis constet, ergo atomi novae hue illuc discurrentes à C ad E, cogent atomos incurvos E, E, ut redeant ad rectitu-

[p. 239]

+dinem et restituantur rotunda spatiola seu pori circulares. Cùm autem hac difficultate plurimum urgear, urgebis etiam illius solutionem1).

[19 november 1635]

Registre des enterrements dans le ‘Oude kerk’ à Amsterdam, 2 janvier 1628-31 décembre 1640. (no 1045). - Amsterdam, Archives municipales.

1635, November 19

Saara van Assen2), hu(ysvrouwe) van Dirck van Assen3), op de Prinsegraft... .................................... (f) 8-

Gerard Jansz Vos (Vossius), à Amsterdam, à Hugo de Groot, à Paris
5 décembre 1635

Texte des pages 303 et 304 du recueil cité plus haut p. 219.

La date du 5 décembre se rapporte au premier extrait, celle du 13 décembre au second.

 

Quod de negotio summi viri Galilaei Galilaei tarde adeò rescribam, diutina fecit ab urbe absentia syndici nostri Guil. Borelij4) qui omnem apud Dominos Ordines fideliter procuraturum se recepit; nec sanè ad eam rem alter magis idoneus eligi poterat5), sed non puto eum affore ante Christi Natalem. Magnus est affectus procerum urbis nostrae erga Galilaeum, eorum saltem quibus scientia in pretio est. Ante omnes praedicare debeo Nob. Realium6), qui nihil aequè exoptaret quàm ut Galilaeus, praetextu offerendi Ordinibus nostris suas de re maximâ cogitationes, has ipse in terras veniret. Poterat, inquit, opera huic dari, ut figere hîc domicilium vellet. Sed votum hoc viri, de suo etiam largiri ad detinendum parati, metuo ne provecta in istac Galilaei aetate, planè frustra sit......................................

Genuiae literae D. Deodato7) inscriptae ab Collega meo Hortensio sunt. Rogat is te plurimum per famulorum quempiam deferri jubeas8). Vale.